Bài giảng văn hóa kinh doanh

1.3.3. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu tổng hợp liên ngành dựa trên cơ sở phép biện chứng duy vật kết hợp với phương pháp lịch sử và phương pháp so sánh. Phương pháp tình huống kết hợp với phương pháp phân tích, diễn dịch và quy nạp.

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA KINH DOANH

1.1 Khái quát chung về văn hóa

1.2 Khái quát chung về văn hóa kinh doanh

1.3 Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu môn học

1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA

1.1.1 Khái niệm

1.1.2 Các yếu tố cấu thành văn hóa

1.1.3 Những nét đặc trưng của văn hóa 1.1.4 Chức năng và vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của xã hội

1.1.1 Khái niệm

Văn hóa là gì?

- Theo nghĩa gốc của từ:

Tại phương Tây, văn hóa - culture (trong

tiếng Anh và tiếng Pháp) hay kultur (tiếng Đức)… đều xuất xứ từ chữ Latinh cultus có nghĩa là khai hoang, trồng trọt, trông nom cây lương thực, nói ngắn gọn tức là sự vun trồng, giáo dục, đào tạo và phát triển mọi khả năng của con người

Ở phương Đông, trong tiếng Hán cổ, từ

văn hóa bao hàm ý nghĩa văn là vẻ đẹp

nhân tính, cái đẹp của trí thức, trí tuệ con người có thể đạt được bằng sự tu dưỡng của bản thân và cách thức cai trị đúng đắn của nhà cầm quyền

Chữ hóa trong văn hóa là việc đem cái

văn (cái đẹp, cái tốt, cái đúng) để cảm hóa, giáo dục và hiện thực hóa trong thực tiễn, đời sống Vậy, văn hóa chính là nhân hóa hay nhân văn hóa

- Theo phạm vi nghiên cứu:

Theo phạm vi nghiên cứu rộng nhất:

Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo

ra trong quá trình lịch sử

Theo nghĩa hẹp: Văn hóa là những hoạt

động và giá trị tinh thần của con người Trong phạm vi này, văn hóa khoa học (toán học, vật lý học, hóa học,…) và văn hóa nghệ thuật (văn học, điện ảnh,…) được coi

là phân hệ chính của hệ thống văn hóa

Theo nghĩa hẹp hơn nữa: Văn hóa

được coi như là một ngành - ngành văn hóa

- nghệ thuật để phân biệt với các ngành kinh tế - kỹ thuật khác

- Theo hình thức biểu hiện:

Văn hóa được phân loại thành văn hóa

vật chất và văn hóa tinh thần hay theo cách phân loại này văn hóa bao gồm văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể

“Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người tạo ra trong quá trình lịch sử”.

1.1.2 Các yếu tố cấu thành văn hóa

1

Văn hóa vật chất

2

Văn hóa tinh thần

- Văn hóa vật chất: Là toàn bộ giá trị sáng

tạo được thể hiện trong các của cải vật chất

do con người tạo ra đó là các sản phẩm hàng hóa, công cụ lao động, tư liệu tiêu dùng, cơ sở hạ tầng kinh tế; cơ sở hạ tầng

xã hội và cơ sở hạ tầng tài chính

- Văn hóa tinh thần: Là toàn bộ những

hoạt động tinh thần của con người và xã hội bao gồm kiến thức, các phong tục, tập quán; thói quen và cách ứng xử, ngôn ngữ; các giá trị và thái độ; các hoạt động văn học nghệ thuật; tôn giáo; giáo dục; các phương thức giao tiếp, cách thức tổ chức xã hội

1.1.3 Những nét đặc trưng của văn hóa

Văn hóa mang tính tập quán

Văn hóa mang

tính dân tộc

Văn hóa mang tính

cộng đồng

1.1.3 Những nét đặc trưng của văn hóa

Văn hóa có tính chủ quan

Văn hóa có tính

kế thừa

Văn hóa có tính khách quan

1.1.3 Những nét đặc trưng của văn hóa

Văn hóa luôn

tiến hóa

Văn hóa có thể học

hỏi được

1.1.4 Chức năng và vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của xã hội

a Chức năng của văn hóa

b Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của xã hội

a Chức năng của văn hóa

Chức năng giáo dục Chức năng nhận thứcChức năng thẩm mỹ Chức năng giải trí

b Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của xã hội

Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển xã hội

Văn hóa là động lực sự phát triển của xã hội

Văn hóa là linh hồn và hệ điều tiết của phát triển

1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA KINH DOANH

1.2.1 Khái niệm

Văn hóa kinh doanh là toàn bộ các nhân

tố văn hóa được chủ thể kinh doanh chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh tạo nên bản sắc kinh doanh của chủ thể đó

1.2.2 Các nhân tố cấu thành

a Triết lý kinh doanh

- Khái niệm: Là tư tưởng triết học phản ánh

thực tiễn kinh doanh thông qua con đường trải nghiệm, suy ngẫm, khái quát hóa của các chủ thể kinh doanh và chỉ dẫn cho hoạt động kinh doanh

- Kết cấu nội dung của triết lý kinh doanh:

+ Sứ mệnh và các mục tiêu kinh doanh cơ bản

+ Các phương thức hành động để hoàn thành được những sứ mệnh và mục tiêu nhằm cụ thể hóa hơn cách diễn đạt được những sứ mệnh và mục tiêu

+ Các nguyên tắc tạo ra một phong cách ứng xử, giao tiếp và hoạt động kinh doanh đặc thù của doanh nghiệp

b Đạo đức kinh doanh

Là hệ thống các quy tắc xử sự, các chuẩn mực, đạo đức, các quy chế, nội quy,

… có vai trò điều tiết các hoạt động của quá trình kinh doanh nhằm hướng đến triết lý đã định

c Văn hóa doanh nhân

Là toàn bộ các nhân tố văn hóa mà các doanh nhân chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh của mình

- Phong cách doanh nhân: Là sự tổng hợp các yếu tố diện mạo, ngôn ngữ, cách ứng

xử và hành động của doanh nhân

- Đạo đức doanh nhân: Tính trung thực, tôn trọng con người, vươn tới sự hoàn hảo, đương đầu với thử thách, coi trọng hiệu quả gắn liền với trách nhiệm xã hội.

- Tài năng kinh doanh: Sự hiểu biết về thị trường, những hiểu biết về nghề kinh doanh, hiểu biết về con người và có khả năng xử lý tốt các mối quan hệ, nhanh nhạy, quyết đoán và khôn ngoan…

d Các hình thức văn hóa khác:

Bao gồm những giá trị của văn hóa kinh doanh được thể hiện bằng tất cả những giá trị trực quan hay phi trực quan điển hình.

- Giá trị sử dụng, hình thức, mẫu mã sản phẩm

- Kiến trúc nội và ngoại thất

- Nghi lễ kinh doanh

- Văn hóa kinh doanh xuất hiện cùng với sự xuất hiện của thị trường.

- Văn hóa kinh doanh phải phù hợp với trình

độ kinh doanh của chủ thể kinh doanh

1.2.4 Các nhân tố tác động đến VHKD

- Nền văn hóa xã hội

- Thể chế xã hội

- Sự khác biệt và sự giao lưu văn hóa

- Quá trình toàn cầu hóa

- Khách hàng

1.3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MÔN HỌC

1.3.1 Đối tượng

1.3.2 Nội dung

1.3.3 Phương pháp nghiên cứu

- Những biểu hiện và vai trò của văn hóa kinh doanh trong các lĩnh vực hoạt động kinh doanh cụ thể: Marketing, đàm phán, thương lượng, định hướng tiêu dùng và quan hệ trong ứng xử nội bộ

1.3.2 Nội dung

- Chương 1: Tổng quan về văn hóa kinh doanh

- Chương 2: Đạo đức kinh doanh

- Chương 3: Văn hóa doanh nhân

- Chương 4: Văn hóa doanh nghiệp

- Chương 5: Văn hóa trong các hoạt động kinh doanh

1.3.3 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp liên ngành dựa trên cơ sở phép biện chứng duy vật kết hợp với phương pháp lịch sử và phương pháp so sánh

- Phương pháp tình huống kết hợp với phương pháp phân tích, diễn dịch và quy nạp

CHƯƠNG 2 ĐẠO ĐỨC KINH DOANH 2.1 Khái niệm về đạo đức kinh doanh

2.2 Các khía cạnh thể hiện của đạo đức kinh doanh

2.3 Phương pháp phân tích và xây dựng đạo đức kinh doanh

2.4 Đạo đức kinh doanh trong nền kinh

tế toàn cầu

2.1 KHÁI NIỆM VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

2.1.1 Khái niệm đạo đức kinh doanh

2.1.2 Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội

2.1.3 Vai trò của đạo đức kinh doanh trong quản trị doanh nghiệp

2.1.1 Khái niệm đạo đức kinh doanh

a Khái niệm

Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụng điều chỉnh, đánh giá hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh

b Các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức kinh doanh

- Tính trung thực: Không dùng các thủ đoạn gian dối, xảo trá để kiếm lời

- Tôn trọng con người:

+ Đối với những người cộng sự và dưới quyền: Tôn trọng phẩm giá, quyền lợi chính đáng, tôn trọng hạnh phúc, tôn trọng tiềm năng phát triển của nhân viên, quan tâm đúng mức, tôn trọng quyền tự do và các quyền hạn hợp pháp khác.

+ Đối với khách hàng: Tôn trọng nhu cầu,

- Bí mật và trung thành với các trách nhiệm đặc biệt

c Đối tượng điều chỉnh của đạo đức kinh doanh

Là chủ thể hoạt động kinh doanh, gồm tất

cả những ai là chủ thể của các quan hệ và hành vi kinh doanh:

- Tầng lớp doanh nhân làm nghề kinh doanh

- Khách hàng của doanh nhân

d Phạm vi áp dụng của đạo đức kinh doanh

Tất cả những thể chế xã hội, tổ chức, những người liên quan, tác động đến hoạt động kinh doanh: Thể chế chính trị, chính phủ, công đoàn, nhà cung ứng, khách hàng, cổ đông, chủ doanh nghiệp, người làm công,…

2.1.2 Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội

a Khái niệm trách nhiệm xã hội

Là cam kết của doanh nghiệp đóng góp cho việc phát triển kinh tế bền vững, thông qua việc tuân thủ chuẩn mực về bảo vệ môi trường, bình đẳng về giới, an toàn lao động, quyền lợi lao động, trả lương công bằng, đào tạo và phát triển nhân viên, phát triển cộng đồng,… theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp cũng như phát triển chung của xã hội.

b Các khía cạnh của trách nhiệm xã hội

- Khía cạnh kinh tế trong trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp là phải sản xuất hàng hóa và dịch vụ mà xã hội cần và muốn với một mức giá có thể duy trì doanh nghiệp ấy và làm thỏa mãn nghĩa vụ của doanh nghiệp với các nhà đầu tư

- Khía cạnh pháp lý trong trách nhiệm xã

hội của một doanh nghiệp là doanh nghiệp

phải thực hiện đầy đủ những quy định về pháp lý chính thức đối với các bên hữu quan

- Khía cạnh đạo đức trong trách nhiệm xã

hội của một doanh nghiệp là những hành vi

và hoạt động mà xã hội mong đợi ở doanh nghiệp nhưng không được quy định trong

hệ thống luật pháp, không được thể chế hóa thành luật

- Khía cạnh nhân văn trong trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp là những hành vi

và hoạt động thể hiện những mong muốn đóng góp và hiến dâng cho cộng đồng và

xã hội

c Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội

Đạo đức kinh doanh là sức mạnh trong trách nhiệm xã hội vì tính liêm chính và sự tuân thủ đạo đức của các tổ chức phải vượt

xa cả sự tuân thủ các luật lệ và quy định

2.1.3 Vai trò của đạo đức kinh doanh trong quản trị doanh nghiệp

a Đạo đức kinh doanh góp phần điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh

b Đạo đức kinh doanh góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp

c Đạo đức kinh doanh góp phần vào sự cam kết và tận tâm của nhân viên

2.1.3 Vai trò của đạo đức kinh doanh trong quản trị doanh nghiệp

d Đạo đức kinh doanh góp phần làm hài lòng khách hàng

e Đạo đức kinh doanh góp phần tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp

g Đạo đức kinh doanh góp phần vào sự vững mạnh của nền kinh tế quốc gia

2.2 CÁC KHÍA CẠNH THỂ HIỆN CỦA ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

2.2.1 Xem xét trong các chức năng của DN

2.2.2 Xem xét trong quan hệ với các đối tượng hữu quan

2.2.1 Xem xét trong các chức năng của DN

a Đạo đức trong quản trị nguồn nhân lực

b Đạo đức trong Marketing

c Đạo đức trong hoạt động kế toán - tài chính

a.Đạo đức trong quản trị nguồn nhân lực

- Trong tuyển dụng, bổ nhiệm, sử dụng lao động

- Trong đánh giá người lao động

- Trong bảo vệ người lao động

b Đạo đức trong Marketing

- Marketing và phong trào bảo hộ người tiêu dùng

- Các biện pháp Marketing phi đạo đức:

+ Quảng cáo phi đạo đức

+ Bán hàng phi đạo đức

+ Những thủ đoạn phi đạo đức trong quan

hệ với đối thủ cạnh tranh

c Đạo đức trong hoạt động kế toán - tài chính

Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán -

kiểm toán Việt Nam (Ban hành kèm theo

Thông tư số 70/2015/TT-BTC ngày 08 tháng 5 năm 2015 của Bộ Tài chính)

Các nguyên tắc đạo đức cơ bản

(a) Tính chính trực: Phải thẳng thắn, trung

thực trong tất cả các mối quan hệ chuyên môn và kinh doanh;

(b) Tính khách quan: Không cho phép sự

thiên vị, xung đột lợi ích hoặc bất cứ ảnh hưởng không hợp lý nào chi phối các xét đoán chuyên môn và kinh doanh của mình;

(c) Năng lực chuyên môn và tính thận trọng:

Thể hiện, duy trì sự hiểu biết và kỹ năng chuyên môn cần thiết nhằm đảm bảo rằng khách hàng hoặc chủ doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ chuyên môn có chất lượng dựa trên những kiến thức mới nhất

về chuyên môn, pháp luật và kỹ thuật, đồng thời hành động một cách thận trọng và phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp và kỹ thuật được áp dụng;

(d) Tính bảo mật: Phải bảo mật thông tin có được

từ các mối quan hệ chuyên môn và kinh doanh,

vì vậy, không được tiết lộ bất cứ thông tin nào cho bên thứ ba khi chưa được sự đồng ý của bên có thẩm quyền, trừ khi có quyền hoặc nghĩa

vụ phải cung cấp thông tin theo yêu cầu của pháp luật hoặc cơ quan quản lý hoặc tổ chức nghề nghiệp, và cũng như không được sử dụng thông tin vì lợi ích cá nhân của kế toán viên, kiểm toán viên chuyên nghiệp hoặc của bên thứ ba;

(e) Tư cách nghề nghiệp: Phải tuân thủ

pháp luật và các quy định có liên quan, tránh bất kỳ hành động nào làm giảm uy tín nghề nghiệp của mình

2.2.2 Xem xét trong quan hệ với các đối tượng hữu quan

a.Chủ sở hữu

b.Người lao động

c.Khách hàng

d.Đối thủ cạnh tranh

2.3 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH VÀ XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH

2.3.1 Phân tích các hành vi đạo đức trong kinh doanh

2.3.2 Xây dựng đạo đức trong kinh doanh

2.3.1 Phân tích các hành vi đạo đức trong kinh doanh

* Phân loại: 4 loại:

- Các vấn đề do mâu thuẫn về lợi ích;

- Các vấn đề về sự công bằng và tính trung thực;

- Các vấn đề về giao tiếp;

- Các vấn đề về các mối quan hệ của tổ chức

* Các bước nhận diện vấn đề đạo đức:

- Xác định những người hữu quan bên trong và bên ngoài doanh nghiệp tham gia vào tình huống đạo đức

- Xác định mối quan tâm, mong muốn của những người hữu quan

- Xác định bản chất của vấn đề đạo đức

* Xác định mức độ của vấn đề đạo đức:

Phản ánh tính nhạy cảm đạo đức của cá nhân hay một nhóm tham gia vào quá trình đưa ra quyết định về đạo đức bao gồm: Sự phát triển của nhận thức đạo đức, văn hóa

tổ chức và những dự định, sẽ xác định lý do tại sao mỗi một cá nhân khác nhau lại có những nhận thức về các vấn đề về đạo đức khác nhau

b Phân tích quá trình ra quyết định đạo đức bằng Algorithm

Algorithm là một hệ thống các bước đi với một quy tắc, nguyên tắc, trật tự tạo thành chuỗi thao tác logic hợp lý để giải bài toán sáng tạo

Algorithm đạo đức là một hệ thống các bước đi với một quy tắc, trật tự nhất định để hướng dẫn, chỉ ra những quan điểm, giải pháp có giá trị về mặt đạo đức

c Vận dụng Algorithm vào phân tích hành

vi đạo đức

Trong nghiên cứu hành vi đạo đức, Algorithm gồm tập hợp hệ thống những câu hỏi logic được sử dụng làm cơ sở cho việc xác định nhân tố cơ bản hình thành nên hành vi, quyết định sự khác nhau về hành vi đạo đức của các cá nhân khác nhau trong các hoàn cảnh khác nhau

2.3.2 Xây dựng đạo đức trong KD

a Chương trình tuân thủ đạo đức hiệu quả

b Xây dựng và truyền đạt/phổ biến hiệu quả các tiêu chuẩn đạo đức

c Thiết lập hệ thống điều hành thực hiện, kiểm tra, tăng cường tiêu chuẩn và việc tuân thủ đạo đức

d Cải thiện liên tục chương trình tuân thủ đạo đức