Tóm Tắt Tv_ Vũ Trọng Đông 23.7.2023.Pdf

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI VŨ TRỌNG ĐÔNG DẠY HỌC VIẾT SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Chuyên ngành Lý luận và Phƣơng pháp dạy học tiểu học Mã số 9 14 01 10 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-

VŨ TRỌNG ĐÔNG

DẠY HỌC VIẾT SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học tiểu học

Mã số: 9.14.01.10

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2023

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học:

1 GS.TS Lê Phương Nga, Trường ĐHSP Hà Nội

2 PGS TS Chu Thị Thủy An, Trường ĐH Vinh

Phản biện 1: PGS TS Trần Thị Hiền Lương

Viện KHGD Việt Nam

Phản biện 2 PGS TS Phạm Thị Thu Hương

Trường ĐHSP Hà Nội

Phản biện 3: PGS.TS Bùi Minh Đức

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp: Trường

họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm 2023

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

1 Bài đăng Kỉ yếu Hội thảo khoa học, Tạp chí khoa học

[1] Vũ Trọng Đông, Hiểu đúng "mẫu" và vai trò của "mẫu" trong dạy học

Tập làm văn cho học sinh tiểu học, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, số 111,

tháng 7/2016

[2] Vũ Trọng Đông, Phát triển sự sáng tạo trong viết văn cho học sinh

thông qua việc tạo hứng thú học tập, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, số 123,

tháng 7/2017

[3] Vũ Trọng Đông, Dạy trẻ viết hiệu quả bằng một số bài tập phát huy trí

tưởng tượng sáng tạo, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, số 128, tháng 12/2017

[4] Vũ Trọng Đông, Tìm hiểu về viết sáng tạo và một số quan điểm dạy

viết sáng tạo có thể áp dụng trong dạy học ở tiểu học, Tạp chí Giáo chức

Việt Nam, số 138, tháng 10/2018

[5] Vũ Trọng Đông, Thay đổi cách ra đề đối với kiểu bài sử dụng tranh

trong phân môn Tập làm văn để phát triển năng lực viết sáng tạo cho học sinh tiểu học, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, số 139, tháng 11/2018

[6] Vũ Trọng Đông, Phát triển năng lực viết sáng tạo cho học sinh tiểu

học từ việc thay đổi cách ra đề Tập làm văn, Tạp chí Khoa học Đại học Sư

phạm Hà Nội, Volume 63, Issue 8, tháng 11/2018

[7] Vũ Trọng Đông, Tổ chức hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực

viết sáng tạo cho học sinh tiểu học, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, Số 154

tháng 2/2020

[8] Vũ Trọng Đông, Xây dựng và sử dụng rubric đánh giá bài văn kể

chuyện của học sinh tiểu học, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, Số 162 tháng

10/2020

[9] Vũ Trọng Đông, Xây dựng và sử dụng rubric đánh giá bài văn miêu tả

của học sinh tiểu học, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, Số 163 tháng 11/2020

[10] Vũ Trọng Đông, Tìm hiểu việc dạy kĩ năng viết cho học sinh từ lớp 1

đến lớp 3 trong Sách giáo khoa Tiếng Việt, bộ sách Cánh Diều, Tạp chí

Giáo chức Việt Nam, Số 184 tháng 8/2022

[11] Vũ Trọng Đông, Hiện thực hóa biện pháp “Xây dựng các đề bài viết

sáng tạo phù hợp với người học” trong sách giáo khoa Tiếng Việt 3 – bộ sách Cánh Diều, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, Số 185 tháng 9/2022

TT Tên sách Nhà xuất bản

Năm xuất bản

Tác giả/ đồng tác giả

1 Tiếng Việt 4 – tập 2

(Bộ sách Cánh Diều)

NXB ĐHSP TP Hồ Chí Minh

2023 Đồng tác giả

2 Sách giáo viên

Tiếng Việt 4 – tập 2

NXB ĐHSP TP Hồ Chí Minh

2023 Đồng tác giả

3 Vở bài tập

Tiếng Việt 4 – tập 2

NXB ĐHSP TP Hồ Chí Minh

2022 Đồng tác giả

8 Thực hành Tiếng Việt 3-

tập 1, tập 2

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

2022 Đồng tác giả

9 Giúp em học Tiếng Việt 3

– tập 1, tập 2

NXB Đại học Huế 2022 Đồng tác giả

10 Giúp em học Tiếng Việt 2

2021 Đồng tác giả

12 Phiếu ôn luyện cuối tuần

Tiếng Việt 2–tập 1

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

2021 Đồng tác giả

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 xác định Tiếng Việt là

một môn học bắt buộc, là nội dung cốt lõi thuộc lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ

và văn học ở cấp tiểu học Mục tiêu cơ bản của môn Tiếng Việt tiểu học được thể hiện trong Chương trình Ngữ văn 2018 là Giúp học sinh bư c đầu hình thành các năng lực chung, phát triển năng lực ngôn ngữ ở tất cả các ĩ năng đọc, viết, n i và nghe v i mức độ căn bản; viết được một số

c u, đoạn, bài văn ngắn (chủ yếu là bài văn ể và tả), phát biểu rõ ràng, nghe hiểu ý kiến người n i 10 Theo đ , dạy học viết n i chung và dạy học viết sáng tạo n i riêng, đ ng vai tr quan trọng trong việc phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh tiểu học

1.2 Đối v i hoạt động tạo lập văn bản, viết là hoạt động đ i hỏi yêu

cầu sáng tạo cao

Tuy nhiên thực tế triển khai, bởi nhiều lí do, chúng ta đã tự đưa mình vào những "quy phạm", đặc biệt là ở lĩnh vực dạy viết Học sinh không được thực sự khích lệ viết theo điều các em nghĩ, viết bằng kinh nghiệm, vốn sống của các em, viết bằng nhãn quan, giọng điệu của các em, điều này đã g p phần tạo ra sản phẩm giáo dục là những con người thiếu khả năng sáng tạo, không biết sáng tạo và không dám sáng tạo, chỉ quẩn quanh trong những "vùng an toàn", theo lối mòn sẵn c , "n i theo", "nghĩ theo",

"viết theo" người khác, tự mình đánh mất chính mình

1.3 Trong chương trình Tiếng Việt tiểu học, viết đoạn văn, văn bản là ĩ

năng ngôn ngữ có mối quan hệ chặt chẽ v i các ĩ năng ngôn ngữ khác, chính vì thể mà n được xem là ĩ năng h dạy học nhất Những năm gần

đ y, mặc dù các giáo viên tiểu học đã tích cực đổi m i phương pháp dạy học theo định hư ng phát triển năng lực, tuy nhiên, việc dạy ĩ năng viết đoạn văn, văn bản sáng tạo cho học sinh tiểu học vẫn còn nhiều hạn chế Tài liệu hư ng dẫn dạy viết sáng tạo cho học sinh và giáo viên tiểu học chưa nhiều, do đ việc dạy học viết sáng tạo vẫn gặp nhiều h hăn, lúng túng dẫn đến thực tế năng lực viết sáng tạo của học sinh c n chưa thực sự được phát huy

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định Dạy học viết sáng tạo

cho học sinh tiểu học là đề tài có tính cấp thiết Nếu thực hiện thành

công sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học viết sáng tạo hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Luận án hư ng t i việc đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy viết sáng tạo cho học sinh trong quá trình dạy học Tiếng Việt ở trường tiểu học

3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học viết sáng tạo câuvăn, đoạn văn, bài văn cho học sinh tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp phát triển năng lực viết sáng tạo cho học sinh trong quá trình dạy học Tiếng Việt ở trường tiểu học

4 Giả thuyết khoa học

Dạy học viết nói chung, dạy học viết sáng tạo n i riêng đ ng vai tr quan trọng trong việc phát triển các năng lực ngôn ngữ trong môn Tiếng Việt Nếu đề xuất và áp dụng được các biện pháp dạy học viết sáng tạo đảm bảo tính khoa học, tính m i, hấp dẫn và phù hợp thực tiễn thì sẽ giúp nâng cao hiệu quả việc dạy học viết sáng tạo cho học sinh tiểu học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài tập trung thực hiện những nhiệm vụ sau:

5.1 Nghiên cứu các vấn đề lý luận c liên quan đến đề tài: vấn đề về dạy viết sáng tạo, lí thuyết văn bản, quan điểm giao tiếp trong dạy học tiếng Việt, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học

5.2 Nghiên cứu c sở thực tiễn trong dạy học viết sáng tạo ở nhà trường tiểu học hiện nay

5.3 Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học viết sáng tạo trong quá trình dạy học phân môn Tập làm văn ở trường tiểu học

5.4 Tổ chức thực nghiệm để kiểm tra tính hiệu quả của các biện pháp đã

7 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đ y:

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận: sử dụng để nghiên cứu

cơ sở lý luận, lịch sử nghiên cứu vấn đề gồm:

7.1.1 Phương pháp thu thập tài liệu: sử dụng nhiều nguồn tài liệu khác

nhau để phục vụ cho đề tài

7.1.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp lý thuyết: nhằm phân tích, khái

quát các quan điểm về viết sáng tạo và tạo lập văn bản; xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: sử dụng để nghiên

cứu thực trạng vấn đề, biện pháp giải quyết vấn đề gồm:

7.2.1 Phương pháp quan sát: tổ chức quan sát các hoạt động giảng dạy,

học tập trong nhà trường liên quan đến việc dạy và học viết sáng tạo ở tiểu học, từ đ rút ra một số kết luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu: sử dụng phiếu điều tra để thu

thập thông tin cần thiết về thực trạng dạy và học viết sáng tạo ở tiểu học hiện nay

7.2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm: nhằm kiểm tra tính hiệu quả

của các biện pháp đề xuất trong qúa trình dạy học các kiến thức Tiếng Việt

ở trường tiểu học

7.3 Phương pháp thống kê toán học: nhằm xử lý các số liệu thống kê

liên quan đến thực trạng dạy và học viết sáng tạo, kiểm định độ tin cậy của các biện pháp đề xuất trong quá trình dạy học viết sáng tạo ở trường tiểu học

8 Đóng góp mới của luận án

Những đ ng g p chính của luận án là:

Những đ ng g p chính của luận án là:

- Tổng quan đầy đủ về tình hình nghiên cứu về dạy học viết sáng tạo (các quan điểm về dạy viết sáng tạo; vấn đề dạy viết và viết sáng tạo ở Việt Nam và trên thế gi i)

- Tổng hợp, phân tích một cách hệ thống một số vấn đề có liên quan đến đề tài như: các hái niệm cơ bản (sáng tạo và năng lực sáng tạo; viết sáng tạo; dạy học viết sáng tạo trong môn Tiếng Việt ), các vấn đề về lý thuyết văn bản và tạo lập văn bản v i việc dạy học viết sáng tạo, đặc điểm của học sinh tiểu học và việc dạy học viết sáng tạo, hoạt động trải nghiệm

và vai trò của hoạt động trải nghiệm trong tạo lập văn bản, hứng thú vai trò của hứng thú đối v i việc viết sáng tạo

- Tìm hiểu các yêu cầu của dạy học viết sáng tạo ở tiểu học, nội dung dạy học viết và viết sáng tạo trong sách giáo khoa Tiếng Việt, thực trạng dạy học viết sáng tạo của giáo viên và học sinh

- Đề xuất 4 biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học viết sáng tạo cho học sinh trong quá trình dạy học Tiếng Việt ở trường tiểu học

9 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học của việc dạy học viết sáng tạo ở tiểu học Chương 2: Biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học viết sáng tạo cho học sinh tiểu học

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC VIẾT SÁNG TẠO Ở TIỂU HỌC

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về dạy học viết sáng tạo

1.1.1.1 Các quan điểm về dạy viết sáng tạo

* Quan điểm dạy viết sáng tạo là dạy một quy trình cụ thể

Các tác giả Graham Stanley (2003); Paul Dawson (2005); Christopher Essex; Christopher Taylor; Randy Koch trong các nghiên cứu đã công

bố của mình, có chung một quan điểm cho rằng dạy viết nói chung, dạy viết sáng tạo nói riêng là dạy một quy trình gồm các bư c cụ thể Nhìn chung các tác giả đồng nhất quan điểm cho rằng việc dạy viết cần quan

t m đến việc dạy một quy trình chứ không phải là quan t m đến kết quả (bài viết) của học sinh

* Quan điểm dạy viết sáng tạo là dạy một ĩ năng thực hành

Các nghiên cứu của Mark Nichol; David Cutler; Franz Andres Morrissey; Steve Graham; Stacia Levy; c chung quan điểm đánh giá cao vai trò của việc thực hành Các nghiên cứu này khẳng định rằng, ĩ năng viết sáng tạo được hình thành thông qua việc thực hành liên tục và giáo viên có thể dạy cho học sinh viết sáng tạo; năng lực viết sáng tạo của học sinh sẽ được nâng lên cùng v i quá trình thực hành viết

* Quan điểm dạy viết sáng tạo là dạy học sinh thể hiện (bộc lộ) trí tưởng tượng, cảm xúc của mình

Một số nhà nghiên cứu như Betthan Jones; Carol Read; Wai Ming Cheung; Paul Dawson; Deirdre Fangan; quan t m đến vai trò của trí tưởng tượng, cảm xúc của học sinh đối v i việc viết sáng tạo và cho rằng dạy viết sáng tạo là dạy học sinh thể hiện (bộc lộ) trí tưởng tượng, cảm xúc của mình

* Quan điểm dạy viết sáng tạo là dạy phát triển năng lực viết, năng lực

giao tiếp ở Việt Nam hiện nay

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể chỉ rõ Chương trình môn Ngữ văn lấy các kỹ năng giao tiếp (đọc, viết, nói và nghe) làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình theo định hư ng năng lực và bảo đảm tính chỉnh thể, sự nhất quán liên tục trong

tất cả các cấp/l p Viết không chỉ yêu cầu học sinh biết viết chữ, viết

câu, viết đoạn mà còn tạo ra được các kiểu loại văn bản, trư c hết là các kiểu loại văn bản thông dụng, sau đ là một số văn bản phức tạp hơn

1.1.1.2 Vấn đề dạy viết và viết sáng tạo ở Việt Nam

Việc dạy viết và viết sáng tạo cho học sinh được nhiều nhà khoa học trong

nư c quan tâm nghiên cứu và thể hiện trong các giáo trình về Phương pháp

dạy học Tiếng Việt của Lê Phương Nga, Lê A, Diệp Quang Ban, Nguyễn Trí,

Nguyễn Minh Thuyết, Hoàng H a Bình Bên cạnh đ , các bài báo hoa học và các nghiên cứu khác của Hồ Ngọc Đại, Trần Thị Hiền Lương; Đỗ Ngọc Thống; Đỗ Xuân Thảo cũng nhiều lần đề cập đến vấn đề này

Các quan điểm về dạy học viết sáng tạo của các tác giả trong và ngoài

nư c tuy có những điểm hác nhau, nhưng tựu trung, đều thống nhất ở một điểm đ là viết sáng tạo có thể dạy được và c quy trình để dạy học sinh thực hiện việc đ Các quan điểm này là tiền đề, là nguồn tư liệu quý cho tác giả khi nghiên cứu đề tài về dạy viết sáng tạo cho học sinh tiểu học

1.1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.1.2.1 Sáng tạo và năng lực sáng tạo

Kế thừa quan điểm về sáng tạo và năng lực sáng tạo, chúng tôi định

nghĩa: “Năng lực sáng tạo là khả năng của cá nhân tạo ra cái mới có giá

trị dựa trên tổ hợp các phẩm chất độc đáo của cá nhân đó Năng lực sáng tạo là cái tiềm ẩn bên trong cá nhân, sáng tạo là sự hiện thực hóa năng lực của chủ thể bằng những sản phẩm mới và có giá trị.” và xem đ y là

một trong các khái niệm công cụ của đề tài

1.1.2.1 Viết sáng tạo

Thông qua việc ph n tích quan điểm của các tác giả về viết và viết

sáng tạo , trong luận án này, chúng tôi quan tâm và nghiên cứu “viết” v i

nghĩa là “quá trình tạo lập ngôn bản mà ở đó người viết có thể bày tỏ ý

kiến, ý tưởng, chia sẻ cảm xúc và tương tác với thế giới xung quanh

Từ đ , xem xét viết sáng tạo là viết về những điều m i mẻ hay viết một cách m i mẻ về những điều quen thuộc Trong viết sáng tạo, học sinh

c cơ hội tự do lựa chọn chủ đề và phương pháp viết, phát triển trình độ nhận thức và khả năng của mình

1.1.2.3 Dạy học viết sáng tạo trong môn Tiếng Việt

Dạy học viết sáng tạo trong môn Tiếng Việt, về khía cạnh nào đ c thể

hiểu là dạy viết văn trong Tập làm văn Theo cách hiểu này thì dạy viết

sáng tạo tức là dạy học sinh tạo lập, sản sinh ngôn bản một cách sáng tạo

1.1.2.4 Câu, đoạn văn và văn bản

- Câu là đơn vị lời nói nhỏ nhất, có chức năng thông báo C u thường phản ánh sự tình và có kiểu cấu trúc nhất định

- Đoạn văn là đơn vị tạo thành văn bản Đoạn văn c thể biểu đạt một

hoặc hơn một tiểu chủ đề Đoạn văn c đặc trưng hình thức là phần văn bản được định vị trong một khổ viết Đoạn văn thường có câu mở đoạn (gi i thiệu đối tượng, vấn đề được bàn đến); các câu triển khai ý (thuyết minh, mở rộng) và câu kết (báo hiệu đoạn văn ết thúc, lưu ý người đọc những điểm chính của đoạn văn) tạo thành

- Văn bản là một sản phẩm của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, được

tạo ra bằng sự liên kết các c u, các đoạn văn tạo thành một đơn vị hoàn chỉnh về mặt nội dung và hình thức, hư ng t i mục đích giao tiếp xác định

và là công cụ tốt nhất giúp con người thể hiện mọi cảm xúc và xúc cảm

Một văn bản thường có cấu trúc gồm 3 phần (khối) giao tiếp chính có tính chất định hình văn bản là: khối giao tiếp mở đầu (mở bài); khối giao tiếp liên kết (thân bài) và khối giao tiếp kết thúc (kết bài)

Văn bản c các đặc trưng như: Tính hoàn chỉnh và khả phân; tính liên kết; tính hư ng đích; tính giao tiếp; tính thuyết phục trong đ chúng tôi

cho rằng hai đặc trưng cơ bản cần chú ý là tính hoàn chỉnh và khả phân,

tính liên kết và mạch lạc

V i cách hiểu như trên, chúng ta thấy rằng bài văn của học sinh trong nhà trường chính là một loại văn bản và thuộc nhiều thể loại khác nhau:

miêu tả, kể chuyện, viết thư, đơn từ

1.1.2.5 Tạo lập văn bản và năng lực tạo lập văn bản

Tạo lập văn bản là một trong hai quá trình l n của hoạt động giao tiếp

bằng ngôn ngữ Quá trình tạo lập văn bản (còn gọi là sản sinh văn bản), theo Chu Thị Hà Thanh gồm 4 giai đoạn: định hướng, lập đề cương, thực

hiện và kiểm tra văn bản.[51] Khi viết văn bản, người viết cần tính đến các

nhân tố này để cho văn bản thích hợp v i các nhân tố giao tiếp và đạt được hiệu quả cao nhất

Năng lực tạo lập văn bản có thể xem là “khả năng thực hành sử dụng tiếng Việt văn hóa, tiếng Việt chuẩn mực một cách thành thạo vào các tình huống giao tiếp giả định cụ thể”

1.1.2.6 Văn kể chuyện và văn miêu tả ở tiểu học

Văn kể chuyện là một loại văn bản nghệ thuật mà trong đ , người viết

trình bày vấn đề dư i dạng một câu chuyện Câu chuyện này pha vừa có chất truyện và chất văn N vừa phải mang tính hoàn chỉnh, tính thẩm

mĩ, tính hình tượng lại phải mang phong cách riêng của cá nh n người kể

Văn miêu tả được hiểu là một kiểu loại văn mà ở đ các em miêu tả

những sự vật, hiện tượng quen thuộc; gi i thiệu về những sự vật và hoạt

động gần gũi v i cuộc sống của học sinh 10

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc dạy học viết sáng tạo

1.1.3.1 Đặc điểm của học sinh tiểu học và việc dạy học viết sáng tạo

V i tiềm năng vô tận của các em cùng v i sự phát triển nhanh của tri giác, chú ý, tư duy và sức sáng tạo của các em trong giai đoạn này tạo ra

sự thích hợp tuyệt vời để dạy học sinh tạo lập văn bản, viết các bài viết mang tính sáng tạo cao

1.1.3.2 Hoạt động trải nghiệm và vai trò của hoạt động trải nghiệm trong tạo lập văn bản

Vai trò của hoạt động trải nghiệm trong phát triển năng lực viết văn cho học sinh tiểu học thể hiện ở chỗ từ những trải nghiệm, vốn sống, chất liệu sống sẽ được làm đầy trong các trang viết Thông qua hoạt động trải nghiệm, học sinh có thể khắc phục được những lỗi thường gặp như nghèo

ý, xúc cảm nhạt nhòa Chính nhờ trải nghiệm mà cảm xúc chân thật được hình thành, thấm sâu vào tâm hồn các em Trải nghiệm cũng hiến cho cảm xúc trong bài viết tạo được niềm tin ở người đọc, dễ đồng cảm và dễ được đ n nhận

1.1.3.3 Hứng thú và vai trò của hứng thú đối với việc viết sáng tạo

Theo Daniel Goleman hi bộ não hoạt động v i hiệu quả tối đa trong trạng thái sảng khoái (mức cao hơn của hưng phấn) thì có sự tương ứng giữa các vùng bị ích động và những đ i hỏi của nhiệm vụ phải làm Trong trạng thái sảng khoái, ngay cả những nhiệm vụ h hăn dường như cũng c thể g y cho người ta sự thư thái hay c tác dụng điều chỉnh hơn là cảm giác làm cho người ta phải chịu đựng Đối v i sự tập luyện, trạng thái sảng khoái là tiền đề cho sự thành công Những học sinh học tập trong trạng thái sảng khoái thì thành công nhiều hơn học sinh hác 74

Việc viết văn vốn dĩ thường được học sinh xem là khó hiểu, bay bổng, nhàm chán, để học sinh có thể viết tốt, phải bắt đầu từ việc tạo ra cảm hứng, đam mê cho các em

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc dạy viết sáng tạo

1.2.1 Các yêu cầu của dạy học viết ở tiểu học

Qua việc so sánh yêu cầu về dạy viết trong hai chương trình, ta thấy chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2006 ít, hoặc thể hiện chưa

rõ ràng mục tiêu về viết sáng tạo Chính điều này, khiến giáo viên chỉ quan

t m đến việc giúp học sinh hoàn thành bài viết mà không chú ý nhiều đến việc dạy học sinh viết sáng tạo Chương trình 2018 quan t m và mở ra một không gian m i cho các yêu cầu về viết sáng tạo Đ y là thách thức cho giáo viên khi tiếp cận v i chương trình, vì thế, luận án của chúng tôi, bên cạnh việc hỗ trợ giáo viên trong việc dạy viết sáng tạo trong thời điểm hiện nay, còn thể hiện mong muốn trở thành chỉ dẫn, gợi ý cho giáo viên khi dạy nội dung viết c u, đoạn trong chương trình 2018

1.2.2 Nội dung dạy học viết sáng tạo trong SGK Tiếng Việt

1.2.2.1 Nội dung dạy học viết sáng tạo trong SGK Tiếng Việt, chương trình 2006

Trong sách giáo khoa Tiếng Việt chương trình 2006, đề văn cho học sinh tiểu học tập trung chủ yếu vào các dạng văn miêu tả, kể chuyện, viết thư, tự sự và một vài kiểu viết văn bản thông thường theo mẫu Vì thế đề bài thường yêu cầu học sinh kể/ tả Những dạng đề như thế này, theo Nguyễn Trí là: ''tạo nên nhiều hạn định bó buộc học sinh nếu các em muốn làm đúng yêu cầu của đề bài 70 Việc gò học sinh vào các kiểu viết như vậy phần nào kìm hãm khả năng sáng tạo của các em Một bài văn hay không bao giờ đơn thuần chỉ là kể hay tả, mà phải là sự kết hợp kể, tả và lồng cảm xúc thực của các em vào đ Các đề văn của chúng ta cũng thường gi i hạn suy nghĩ của học sinh về những câu chuyện, sự việc, người, vật quen thuộc v i các em Sự quen thuộc là tốt, nhưng cách ra đề hiện nay học sinh khó có thể phát huy được trí tưởng tượng sáng tạo, khó tạo điều kiện cho các em sáng tác, hư cấu, giúp cho bài văn sinh động, hấp dẫn hơn

1.2.2.2 Nội dung dạy học viết và viết sáng tạo trong SGK Tiếng Việt, chương trình 2018

Thông qua việc tìm hiểu việc dạy viết trong 3 bộ sách giáo khoa hiện nay, chúng tôi thấy ở cả 3 bộ sách, các tác giả đã tu n thủ các yêu cầu cần

đạt của chương trình môn Ngữ văn quy định cho từng l p cả về mặt nội dung và hình thức văn bản Dù ít, dù nhiều ở mỗi bộ sách, các tác giả cũng

đã x y dựng được những đề bài dạy viết sáng tạo Các đề bài trong dạy học viết không còn bị rập khuôn bởi cách ra đề truyền thống, chỉ nêu yêu cầu thông qua một số câu lệnh lặp đi lặp lại, nhàm chán, đơn điệu mà đã từng

bư c hơi dậy những suy nghĩ riêng ở các em Tạo cơ hội cho các em nhìn nhận yêu cầu dư i các vai hác nhau để tạo ra được những bài viết sáng tạo khác nhau, không bị lệ thuộc quá nhiều vào các bài văn mẫu Đ y được xem

là tín hiệu rất đáng mừng, bởi vì, nó thể hiện tính phù hợp, hiện đại của chương trình GDPT n i chung và chương trình môn Ngữ Văn n i riêng

1.2.3 Thực trạng dạy học viết sáng tạo của giáo viên và học sinh

Phần l n GV có tâm lý ngại dạy các tiết TLV, bởi như trên đã n i, đ y

là một phân môn khó dạy Hiệu quả giảng dạy viết sáng tạo trong các tiết TLV ở tiểu học còn thấp Tìm hiểu những vấn đề cụ thể, chúng tôi nhận thấy bên cạnh những lí do khách quan, có rất nhiều nguyên nhân chủ quan, nằm ở phía GV

Việc khảo sát các bài viết của HS tiểu học cho thấy kết quả các bài viết ít thể hiện được tính sáng tạo Số lượng bài viết thể hiện được tính sáng tạo, hay, chiếm không nhiều

Kết luận chương 1

Trong chương 1, luận án đã hái quát các công trình nghiên cứu trong

và ngoài nư c về dạy viết sáng tạo Kết quả nghiên cứu tổng quan cho thấy: Vấn đề dạy viết sáng tạo cho học sinh tiểu học được nhiều nhà khoa học trên thế gi i và trong nư c quan tâm Vấn đề dạy viết sáng tạo được các tác giả xem xét theo nhiều quan điểm khác nhau: xem dạy viết sáng tạo là dạy một quy trình gồm những bư c cụ thể; xem việc dạy viết sáng tạo là dạy một ĩ năng thực hành; xem việc dạy viết sáng tạo là dạy thể hiện (bộc lộ) trí tưởng tượng, cảm xúc; xem việc dạy viết sáng tạo là dạy hình thành một năng lực cụ thể Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra cách thức, phương pháp, quy trình dạy viết theo hư ng sáng tạo Điểm chung

của các tác giả là sự thống nhất quan điểm viết sáng tạo là công việc có thể

học được Những tiền đề giúp luận án nhận thấy những điểm khuyết, thiếu,

bất cập trong việc vận dụng các quan điểm dạy viết sáng tạo trong thực tế