Bài giảng sinh lý nội tiết

sinh lý nội tiết

SINH L Ý N Ộ I TI Ế T

M Ụ C TIÊU

1. Trình bày được 2 cơ chế tác dụng của Hormon tại

tế bào đích

2. Trình bày được cơ chế điều hoà bài tiết hormon

3. Trình bày được bản chất hoá học, tác dụng và

điều hoà bài tiết từng hormon của vùng dưới đồi, tuyến yên, tuyến giáp, tuyến cận giáp, tuyến tuỵ

1 Đ ị nh nghĩa

a)Định nghĩa tuyến nội tiết

 Tuyến nội tiết là những tuyến không có ống dẫn,

chất bài tiết đưa vào máu rồi tới các cơ quan, mô trong cơ thể và gây ra các tác dụng tại đó

b) Định nghĩa hormon

 Hormon là những chất hoá học do một nhóm tế

bào hoặc một tuyến nội tiết bài tiết vào máu, rồi

được máu đưa đến các tế bào, mô khác nhau trong

cơ thể và gây ra tác dụng sinh lý ở đó

2 Phân lo ạ i hormon

a) Hormon t ạ i ch ỗ :

 Là hormon do m ộ t nhóm t ế bào bài ti ế t vào máu r ồ i

đư ợ c máu đưa đ ế n các t ế bào khác ở g ầ n nơi bài ti ế t đ ể gây ra các tác d ụ ng sinh lý.

b) Hormon mon c ủ a các tuy ế n n ộ i ti ế t

 Hormon c ủ a các tuy ế n n ộ i ti ế t đư ợ c máu đưa đ ế n các

mô, cơ quan ở xa nơi bài ti ế t và gây ra các tác d ụ ng sinh

lý ở đó Có 2 lo ạ i:

 Hormon tác d ụ ng lên h ầ u h ế t các mô ở

 Hormon tác d ụ ng đ ặ c hi ệ u lên m ộ t mô ho ặ c cơ quan nào

đó

3 B ả n ch ấ t hoá h ọ c c ủ a Hormon

Các hormon có bản chất hoá học thuộc một trong 3 chất sau đây.

 Steroid : cấu trúc giống cholesterol, được tổng

hợp từ Cholesterol, như hormon vỏ thượng

4 Ch ấ t ti ế p nh ậ n hormon t ạ i t ế bào đích

 Khi đến tế bào đích các hormon thường gắn với

chất tiếp nhận – các receptor ở trên bề mặt

hoặc ở trong tế bào đích

 Phức hợp hormon receptor sau đó sẽ phát động

một chuỗi các phản ứng hoá học ở trong tế bào

 Mỗi tế bào có khoảng 2000 – 100 000 receptor

 Mỗi receptor thường đặc hiệu với một hormon

5 Cơ ch ế tác d ụ ng c ủ a receptor

 Hormon gắn với receptor tại tế bào đích,

hormon sẽ hoạt hoá receptor gây ra tác dụng

trực tiếp

 tuỳ bản chất hoá học của hormon mà vị trí gắn

của hormon với receptor sẽ xảy ra trên màng tếbào, trong bào tương, trong nhân tế bào

5.1 Cơ ch ế tác d ụ ng c ủ a hormon g ắ n

v ớ i receptor trên màng t ế bào

 Các hormon có bản chất hoá học là protein,

peptid, dx a.a đều gắn với receptor trên màng tếbào

 Phức hợp hormon - receptor tác động vào hoạt

động của tế bào thông qua chất truyền tin thứ 2

a) Ch ấ t truy ề n tin th ứ 2 là AMP vòng

 Sau khi gắn với receptor trên màng tế bào, phức

hợp hormon receptor sẽ hoạt hoá enzym nằm trên màng tế bào là Adenylcyclase

 Enzym này xúc tác phản ứng tạo các phân tử

cyclic 3’ – 5’ adenosin monophosphat ( AMP

vòng ) từ phân tử ATP

 Sau khi được tạo thành AMP vòng hoạt hoá các enzym theo kiểu dây chuyền

 Với một lượng nhỏ hormon cũng gây ra động

lực hoạt hoá mạnh cho toàn tế bào

kinase

Protein Kinase hoạt động

ATP

cAMP

Protein

Protein hoạt động

Tổng hợp protein Tổng hợp enzym

Co, giãn cơ/ bài tiết

Màng

Receptor

Hormon

b) Ch ấ t truy ề n tin th ứ 2 là ion Calci

 Một số hormon gắn với receptor (protein kênh) trên màng TB đích làm mở kênh Calci và Calci

vận chuyển vào trong tế bào

 Trong bào tương Calci gắn với Calmodulin,

Calmodulin được hoạt hoá và gây ra một loạt tác dụng trong tế bào như AMP vòng

5.2 Cơ ch ế tác d ụ ng c ủ a các Hormon

g ắ n v ớ i receptor trong t ế bào

 Các hormon Steroid đến TB đích khuếch tán

qua màng bào tương gắn với receptor trong bào tương tạo thành phức hợp hormon – receptor ,

phức hợp này vào nhân TB

 Tại nhân TB phức hợp gắn vào các vị trí đặc

hiệu trên phân tử DNA của nhiễm sắc thể và

hoạt hoá sự sao chép gen để tạo thành RNA

thông tin

 RNA ra bào tương thúc đẩy quá trình dịch mã

tại ribosom để tổng hợp các phân tử protein

mới

RNA thông tin

Receptor

Phức hợp hormon receptor ribosom

Màng tế bào

6 Cơ ch ế đi ề u hoà bài ti ế t hormon

 Các hormon được bài tiết theo cơ chế điều

khiển từ tuyến chỉ huy đến tuyến đích và theo

cơ chế điều hoà ngược (feed back ) từ tuyến đích đến tuyến chỉ huy

6.1 Đi ề u hoà ng ượ c âm tính

 Là khi nồng độ hormon tuyến đich giảm , nó sẽkích thích tuyến chỉ huy bài tiết nhiều hormon

rồi hormon tuyến chỉ huy lại kích thích tuyến đích đưa nồng độ tuyến đích tăng trở lại mức bình thường

 Ngược lại khi nồng độ hormon tuyến đích tăng

lại có tác dụng ức chế tuyến chỉ huy làm giảm bài tiết hormon tuyến chỉ huy

6.2 Đi ề u hoà ng ượ c dương tính

 Một số trường hợp nồng độ hormon tuyến đích tăng kích thích tuyến chỉ huy và càng làm tăng

hormon tuyến chỉ huy

 Kiểu điều hoà này không làm ổn định nồng độ

hormon mà còn làm tăng thêm sự mất ổn định

 Kiểu điều hoà này chỉ xảy ra trong thời gian ngắn, sau đó lại trở về điều hoà ngược âm tính thông

thường

 Nếu kéo dài chắc sẽ gây ra tình trạng bệnh lý

 Phương pháp miễn dịch phóng xạ cạnh tranh (RIA)

 Phương pháp bánh kẹp thịt

 Đồng vị phóng xạ (IRMA)

 Enzym(ELISA)

 Chất huỳnh quang(FIA)