Quản lí tài chính công

Khái niệm Tài chính công là sự tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà n ớc bằng việc sử dụng quyền lực hợp pháp của Nhà n ớc tr ớc tiên là quyền lực chính trị phân phối của cải xã hộ

bé m«n qu¶n lý tµi chÝnh c«ng - Häc viÖn tµi chÝnh

N¨m 2012

Tµi liÖu tham kh¶o

■ Gi¸o tr×nh qu¶n lý tµi chÝnh c«ng, NXB Tµi chÝnh, 2010

■ Tµi chÝnh c«ng, Dù ¸n FSP - Häc viÖn Tµi chÝnh, NXB ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ néi, 2005

Những vấn đề cơ bản về TCC và quản lý TCC Quản lý thu NSNN

Quản lý chi th ờng xuyên Quản lý chi đầu t phát triển của NSNN

Tổ chức cân đối NSNN Quản lý các quỹ TCC ngoài NSNN

I NH÷NG VÇN §Ò C¥ B¶N VÒ TCC

II NH÷NG VÇN §Ò C¥ B¶N VÒ QU¶N Lý TCC

1 Khái niệm TCC

1.1 Sự CầN THIếT KHáCH QUAN CủA TCC

 Nhà n ớc là cần thiết đối với mọi quốc gia.

Nhà n ớc cung cấp hàng hóa công cộng

Nhà n ớc khắc phục những khuyết tật

 Nhà n ớc thâu tóm một phần của cải xã hội

TàI CHíNH CÔNG

1 Kh¸i niÖm TCC

1.2 KH¸I NIÖM TµI CHÝNH C¤NG

 THUËT NG÷ TµI CHÝNH

 BiÓu hiÖn bªn ngoµi lµ c¸c hiÖn t îng thu, chi b»ng tiÒn

 Néi dung vËt chÊt lµ c¸c nguån tµi chÝnh, c¸c quü tiÒn tÖ

 Néi dung KTXH lµ c¸c quan hÖ tµi chÝnh

 Thế giới, cộng đồng các quốc gia

 Quốc gia, toàn quốc, dân tộc

Ph¸p luËt

Quan hÖ kinh tÕ ph¸t sinh g¾n víi t¹o lËp hoÆc sö dông c¸c quü TCC mµ mét bªn lµ Nhµ n íc C¸c quan hÖ TCC ® îc ®iÒu chØnh bëi

Khái niệm

Tài chính công là sự tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà n ớc bằng việc sử dụng quyền lực hợp pháp của Nhà n ớc (tr ớc tiên là quyền lực chính trị) phân phối của cải xã hội (chủ yếu là sản phẩm mới đ ợc tạo ra), để thực hiện các chức năng kinh tế và xã hội của Nhà n ớc, không vì mục tiêu lợi nhuận của Nhà n ớc.

1 Khái niệm TCC



C¸c doanh nghiÖp c«ng phi tµi chÝnh

C¸c doanh nghiÖp c«ng vÒ tiÒn tÖ(kÓ c¶

NHTW)

C¸c doanh

2 §Æc ®iÓm

2.1 Chủ thể

Nhà n ớc là chủ thể duy nhất của TCC, quyết định hoạt

động của TCC dựa trên cơ sở quyền lực công

2.1 Chủ thể

ý nghĩa nhận thức đặc điểm

Đảm bảo quyền quản lý tập trung thống nhất của Nhà

n ớc trong tạo lập và sử dụng các quĩ TCC, đặc biệt là NSNN, nhằm phục vụ thực hiện các chức năng KTXH của Nhà n ớc và đáp ứng các nhu cầu, lợi ích chung của toàn xã hội.

2 Đặc điểm

 Thu của tài chính công có thể đ ợc lấy từ nhiều nguồn khác nhau

 Chi tiêu của tài chính công là để cung cấp cho xã hội những hàng hoá công cộng

2 Đặc điểm

2.2 TíNH CÔNG CộNG

ý nghĩa nhận thức đặc điểm

Sử dụng công cụ tài chính công để giải quyết các vấn

đề hiệu quả, công bằng, ổn định trong quá trình phát triển của toàn bộ nền kinh tế xã hội

2 Đặc điểm

2.3 §Æc ®iÓm vÒ thu nhËp vµ chi tiªu

 C¸c kho¶n thu cña tµi chÝnh c«ng chñ yÕu mang tÝnh chÊt kh«ng båi hoµn vµ b¨t buéc

 ThuÕ kho¶n thu mang tÝnh chÊt b¾t buéc kh«ng båi – kho¶n thu mang tÝnh chÊt b¾t buéc kh«ng båi hoµn trùc tiÕp

 PhÝ kho¶n thu mang tÝnh chÊt b¾t buéc vµ båi hoµn – kho¶n thu mang tÝnh chÊt b¾t buéc kh«ng båi trùc tiÕp

 C¸c kho¶n chi chñ yÕu mang tÝnh cÊp ph¸t kh«ng hoµn l¹i

2 §Æc ®iÓm

2.3 Đặc điểm về thu nhập và chi tiêu

ý nghĩa nhận thức đặc điểm

Kết hợp hài hòa giữa các khoản thu có tính không bồi hoàn và các khoản thu có tính bồi hoàn; giữa cấp phát không hoàn lại và các khoản cho vay; giữa các khoản thu bắt buộc và khoản đóng góp tự nguyện, viện trợ của cá nhân, tổ chức và Chính phủ

n ớc ngoài, …

2 Đặc điểm

 Mèi quan hÖ

 KÕt qu¶



Khái niệm

Chức năng phân phối của tài chính công là khả năng khách quan

mà nhờ vào đó Nhà n ớc có thể chiếm hữu và chi phối một phần của cải xã hội (tr ớc hết là sản phẩm mới đ ợc tạo ra) để tạo lập và

sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế-xã hội do Nhà n ớc đảm nhiệm

3.1 Chức năng phân phối

 Nhà n ớc là chủ thể phân phối của tài chính công

 NTC của các chủ thể trong xã hội mà chủ thể công có

quyền chi phối

 NTC đã đ ợc tập trung vào các quỹ TCC

 Kết quả trực tiếp: các quỹ tiền tệ của Nhà n ớc đ ợc hình thành

và sử dụng Khoảng cách thu nhập giữa các tầng lớp dân c đ ợc

điều chỉnh

3.1 Chức năng phân phối



 Đối t ợng phân phối của tài chính công là của cải xã hội, trong

đó chủ yếu là sản phẩm mới đ ợc tạo ra

 Phân bổ một cách tối u các NTC thuộc quyền chi phối của chủ thể công có tác động tích cực tới việc phân bổ và sử dụng có hiệu quả các NTC của toàn xã hội; góp phần hoàn thiện cơ cấu sản xuất, cơ cấu KTXH, thúc đẩy tăng tr ởng kinh tế và phát triển xã hội

3.1 Chức năng phân phối

Khái niệm

Khả năng khách quan mà nhờ vào đó Nhà n ớc có thể xem xét và điều chỉnh lại tính đúng đắn, hợp lý của quá trình Nhà n ớc tham gia phân phối của cải xã hội

để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội

3.2 Kiểm soát và điều chỉnh

Chủ thể

Các chủ thể công mà Nhà n ớc là đại diện, với t cách là

ng ời có quyền lực chính trị hoặc có quyền sở hữu hoặc

có quyền sử dụng các NTC

3.2 Kiểm soát và điều chỉnh



Tất yếu khách quan

 Hiện t ợng mất cân đối trong hoạt động kinh tế tài chính mang tính phổ biến, khách quan và vai trò can thiệp của Nhà n ớc

 Những bất cập của chính sách, chế độ và thực hiện chính sách, chế độ về TCC.

3.2 Kiểm soát và điều chỉnh

3.2 Kiểm soát và điều chỉnh

Đối t ợng

 Quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ TCC

 Quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của các chủ thể KTXH trên cơ sở các chính sách, chế độ do Nhà n ớc quy định.



3.2 Kiểm soát và điều chỉnh

Nội dung

 Nội dung kiểm soát: xem xét tính đúng đắn, hợp lý của quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà n ớc, kiểm tra quá trình phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính của các chủ thể khác

 Nội dung điều chỉnh: điều chỉnh sự vận động của các nguồn lực tài chính công trong nền kinh tế, điều chỉnh về số l ợng nguồn lực tài chính công để giải quyết sự cân đối về cung và cầu vốn, cơ cấu vốn cho đầu t và tiêu dùng, điều chỉnh phân phối thu nhập và tài sản của các pháp nhân và thể nhân

Mối quan hệ giữa Kiểm soát và điều chỉnh

 Cùng mục đích và cùng đối t ợng quản lý, tác động

 Kiểm soát thực hiện ở trạng thái tĩnh và thông qua đồng tiền, dựa vào kế hoạch và đ ợc tiến hành trong suốt quá trình kế hoạch hoá tài chính

 Điều chỉnh thực hiện trong trạng thái động và thông qua nhiều công cụ nh kế hoạch, pháp luật, hành chính, đòn bẩy kinh tế

 Kết quả kiểm soát là cơ sở của điều chỉnh Kiểm soát có thực hiện đ ợc và vận dụng có kết quả hay không phụ thuộc vào tính

đúng đắn của điều chỉnh Điều chỉnh đúng đắn bảo đảm cho kiểm soát đ ợc nâng lên một trình độ mới cao hơn.

3.2 Kiểm soát và điều chỉnh



Kết quả

TCC đ ợc đúng đắn, hợp lý, đạt kết quả tối u nhất theo các mục tiêu, yêu cầu đã định

lập và sử dụng các quỹ tiền tệ ở các chủ thể KTXH theo đúng định h ớng và chính sách, chế độ Nhà n ớc.

3.2 Kiểm soát và điều chỉnh

33 

TCC cấp

Trung ơng

TCC cấp huyện

TCC cấp tỉnh

TCC cấp xã

TCC các cơ quan đơn vị trực tiếp sử dụng kinh phí TCC

4.2 theo mục

đích Tổ CHứC QUỹ

4 Các bộ phận cấu thành

TCC tổng hợp

4.1 Theo sự phân cấp

TCC cấp Trung ơng

 Hoạt động d ới sự quản lý, giám sát của Quốc hội,

đảm nhiệm công tác quốc phòng, công tác ngoại giao và quản lý kinh tế-xã hội ở tầm vĩ mô Trung ơng nắm các nguồn lực cơ bản của tài chính công để thực hiện những nhiệm vụ quan trọng này.

4 Các bộ phận cấu thành

địa bàn địa ph ơng mình.

4 Các bộ phận cấu thành



4.2 Theo mục đích QUỹ

Ngân sách nhà n ớc

NSNN bao gồm tất cả các khoản thu, chi nằm trong dự toán do cơ quan Nhà n ớc có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà n ớc

4 Các bộ phận cấu thành

4.2 Theo mục đích QUỹ

Các quỹ tcc ngoài nsnn

Là các tài khoản giao dịch chính phủ không đ ợc đ a vào các

tổng ngân sách, không đ ợc thực hiện theo những thủ tục thực

hiện ngân sách thông th ờng

Các quỹ tài chính công ngoài ngân sách ở Việt Nam có thể

kể đến nh : Quỹ dự trữ quốc gia, Quỹ BHXH, các quỹ chuyên dùng khác

4 Các bộ phận cấu thành



4.3 theo chủ thể quản lý trực tiếp

 Tài chính công tổng hợp.

 Tài chính các cơ quan đơn vị trực tiếp sử dụng

kinh phí tài chính công

4 Các bộ phận cấu thành

3 Trong thùc hiÖn c¸c môc tiªu KTXH vÜ m«



4 Néi dung c¬ b¶n cña qu¶n lý tcc

6 C¸c ph ¬ng ph¸p qu¶n lý tcc

1 Khái niệm

Quá trình tác động có chủ định của chủ thể quản lý thông qua việc sử dụng các ph ơng pháp và các công cụ quản lý để điều khiển hoạt động của TCC nhằm đạt đ ợc các mục tiêu đã định

Nhà n

ớc

Mục tiêu quản lý

Sử dụng

ph ơng pháp và công cụ quản lý

Tác động

Hoạt

động tcc

đạt

 Chủ thể quản lý

Nhà n ớc  Các cơ quan nhà n ớc đ ợc giao nhiệm vụ và đ ợc tổ chức thành bộ máy quản lý TCC nh cơ quan tài chính, cơ quan KH&ĐT, KBNN, Thuế, Hải quan…

 Đối t ợng quản lý

Các hoạt động TCC: Thu; chi; lập, chấp hành, quyết toán thu chi TCC…

1 Khái niệm

1 Kh¸i niÖm



 Kết hợp chặt chẽ giữa quản lý yếu tố con ng ời với quản lý

yếu tố hoạt động tài chính

 Chú trọng các ph ơng pháp và công cụ mang tính quyền uy,

2 Đặc điểm

Quản lý tài chính công Quản lý tài chính t nhân

Thu đ ợc lợi ích cao nhất nh ng với chi phí thấp nhất

Quan tâm đến chi phí chung

của toàn xã hội Quan tâm đến chi phí trực tiếp mà mình bỏ ra

2.1 Đặc điểm về mục tiờu quản lý

2 §Æc ®iÓm

Qu¶n lý tµi chÝnh c«ng Qu¶n lý tµi chÝnh t nh©n

Tµi chÝnh c«ng cã quan hÖ víi

tµi chÝnh cña tÊt c¶ c¸c chñ

thÓ trong x· héi

Tµi chÝnh cña mçi chñ thÓ kh«ng thÓ cã quan hÖ víi tµi chÝnh cña tÊt c¶ c¸c chñ thÓ trong x· héi

2.2 Đặc điểm về phạm vi quản lý

2 Đặc điểm

2.3 Đặc điểm về sử dụng cỏc cụng cụ quản lý

Quản lý tài chính công Quản lý tài chính t nhân

Dựa vào pháp luật, kế hoạch, hạch toán v.v

Pháp luật QLTCC phải tuân thủ pháp

luật cả d ới góc độ quản lý Nhà n ớc, cả d ới góc độ quản lý nghiệp vụ cụ thể

Quản lý tài chính t nhân chỉ phải tuân thủ pháp luật d ới góc độ quản lý Nhà n ớc, còn quản lý các nghiệp vụ cụ thể lại theo quy định của ng ời chủ

Hạch

toán Giúp nhân dân giám sát việc thu, chi của Chính

phủ có đáp ứng tốt lợi ích của nhân dân hay không

Phục vụ cho kinh doanh của

ng ời chủ, giúp ng ời chủ thu đ ợc lợi nhuận

2 Đặc điểm

2.3 Đặc điểm về sử dụng cỏc cụng cụ quản lý

Quản lý tài chính công Quản lý tài chính t nhân

Dựa vào pháp luật, kế hoạch, hạch toán v.v

Kế hoạch Thể hiện ở việc lập và

chấp hành dự toán NSNN hàng năm Tất cả các ngành, các cấp, các đơn

vị và cá nhân ở những mức độ khác nhau đều tham gia lập và chấp hành NSNN Số liệu NSNN phải đ ợc công bố công khai

Kế hoạch tài chính của t nhân chỉ là kế hoạch nội bộ một đơn vị Nó đ ợc dùng để tối đa hoá lợi ích của ng ời chủ, nên có nhiều chỉ tiêu đ

ợc giữ bí mật

3 YÊU CầU CủA QUảN Lý TàI CHíNH CÔNG Và KHUNG ĐáNH GIá TRáCH NHIệM GIảI TRìNH TàI

CHíNH Và CHI TIÊU CÔNG

3.1 Yêu cầu của quản lý tài chính công

3.2 Khung đánh giá trách nhiệm giải trình tài chính và chi tiêu công

3.1 Yªu cÇu cña qu¶n lý tµi chÝnh c«ng

3.1 Yªu cÇu cña qu¶n lý tµi chÝnh c«ng

 §IÒu trÇn

 G¸nh chÞu hËu qu¶

3.1 Yêu cầu của quản lý tài chính công

 Công khai, dễ hiểu

 Cấp độ: Nội bộ, tổ chức n ớc ngoài, công chúng

 Quy tắc chung về tính minh bạch của IMF:

 Sự rõ ràng về vai trò và trách nhiệm

 Quy trình ngân sách công khai

 Công khai thông tin

3.1 Yªu cÇu cña qu¶n lý tµi chÝnh c«ng

 ChÝnh s¸ch, ph¸p luËt

 Cam kÕt cña chÝnh phñ, c¸c cÊp chÝnh quyÒn

 Lùa chän u tiªn hiÖu qu¶

3.1 Yªu cÇu cña qu¶n lý tµi chÝnh c«ng

3.2 Khung đánh giá trách nhiệm giải trình

tài chính và chi tiêu công

Giáo trình



4 Nội dung quản lý tcc

4.1 Quản lý quá trình thu

4.2 Quản lý quá trình chi

4.3 Quản lý thực hiện các biện pháp cân đối thu, chi tài chính công và quản lý nợ công

 Nội dung

 Quản lý các nguồn thu NSNN

 Quản lý chu trình thu NSNN

 Yêu cầu

 Tập trung đầy đủ, kịp thời các nguồn thu NSNN vào quỹ

NSNN

 Thúc đẩy sản xuất kinh doanh của nền KTQD phát triển

 Đảm bảo công bằng xã hội và thực hiện đúng đắn các

chính sách, chế độ thu NSNN

4.1 Quản lý quá trình thu

 Biện pháp quản lý

 Xây xựng hệ thống chính sách thu đồng bộ, phù hợp

 Xây dựng kế hoạch thu sát, đúng

 Xây dựng và lựa chọn quy trình thu phù hợp

 Tổ chức và thực hiện tốt công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm

 Nội dung

 Quản lý các khoản chi NSNN

 Quản lý chu trình chi NSNN

 Yêu cầu quản lý

 Đáp ứng đầy đủ, kịp thời các nhu cầu chi tiêu công cần

thiết theo đúng chính sách, chế độ của Nhà n ớc

 Tiết kiệm và hiệu quả

 Gắn với thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô

4.2 Quản lý quá trình chi

4.2 Quản lý quá trình chi

 Biện pháp quản lý

 Xây dựng hệ thống chính sách chi NSNN đồng bộ, phù hợp

 Xây dựng kế hoạch chi sát, đúng

 Xây dựng hệ thống định mức chi

 Lựa chọn thứ tự u tiên chi

 Xây dựng quy trình cấp phát, kiểm soát, thanh toán

 Thanh tra, kiểm tra, kiểm toán

Kh¸ch quan: Thùc tr¹ng KTXH trong tõng thêi kú

4.3 Quản lý thực hiện các biện pháp cân đối thu, chi tài chính công và quản lý nợ công

 Nội dung quản lý

Quản lý TDNN: Xác định nhu cầu, khả năng huy động,khả năng trả nợ; Lựa chọn các hình thức tín dụng, quy trình giải ngân; Phân tích, đánh giá tình hình sử dụng nguồn tín dụng

Quản lý dự trữ, dự phòng tài chính: Xác lập các định mức

trích; Xây dựng và tổ chức thực hiện cơ chế quản lý, sử dụng; Xây dựng và thực hiện chế độ kiểm tra, kiểm soát

5 Các công cụ quản lý tài chính công

 Pháp luật: để quản lý thống nhất nền tài chính Quốc gia, xây dựng NSNN lành mạnh, củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm có hiệu quả tiền của của Nhà n ớc, tăng tích luỹ

 Kế hoạch: giúp Nhà n ớc cân nhắc và đánh giá các khả năng hiện có và cố gắng tối đa đạt đ ợc những mục tiêu quan trọng, kịp thời hành động

5 Các công cụ quản lý tài chính công

 Hạch toán: nhận biết và kiểm tra một cách kịp thời,

đầy đủ, chính xác tình hình và kết quả cần thiết cho quá trình lập, chấp hành cũng nh quyết toán NSNN

phù hợp với yêu cầu Nhà n ớc có thể h ớng dẫn, kiểm tra các đơn vị thực hiện thu, chi NSNN

7 NhiÖm vô vµ bé m¸y qu¶n lý tµi chÝnh

c«ng ë ViÖt Nam

7.1 NhiÖm vô, quyÒn h¹n cña c¸c c¬ quan Nhµ n

íc vÒ tµi chÝnh c«ng 7.2 Tæ chøc bé m¸y Bé tµi chÝnh

7.3 Tæ chøc bé m¸y qu¶n lý tµi chÝnh c«ng chuyªn ngµnh trùc thuéc Bé Tµi chÝnh