Bai 1 cac phuong cham hoi thoai

e, Nói khoác lác làm ra vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện bông đùa, khoác lác cho vui là ……… nói có sách, mách có chứng nói dối nói mò nói nhăng nói cuội nói trạng  Các từ ngữ trên đề

I Phương châm về lượng:

Tiết 3 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

An: - Cậu có biết bơi không?

Ba: - Biết chứ, thậm chí còn bơi giỏi nữa.

An: - Cậu học bơi ở đâu vậy?

Ba: - Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.

1 Bài tập : Đọc đoạn đối thoại sau:

 Câu trả lời của Ba chưa đầy đủ nội dung mà

An cần biết – một địa điểm cụ thể.

 Nói thiếu Vi phạm phương châm về lượng

Theo dõi truyện cười: Lợn cưới áo mới

- Bác có thấy con lợn cưới

của tôi chạy qua đây không?

-Từ lúc tôi mặc cái áo mới này , tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả.

 Nói thừa Vi phạm phương châm về lượng.

2 Kết luận: Khi giao tiếp, cần nói có nội dung ; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

II Phương châm về chất:

TIẾT 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

1 Bài tập : Theo dõi truyện cười: Quả bí khổng lồ

2 Kết luận: Trong giao tiếp, không nên nói

những điều mà mình không tin là đúng sự thật

 Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.

012345678 9 10 100

Bạn A hôm nay nghỉ học Không biết vì lí do gì.

Cô giáo hỏi: Vì sao bạn A nghỉ học ?

Nếu không biết chắc chắn lí do của A, thì các em

sẽ trả lời cô như thế nào? Vì sao? Từ đó em thấy trong giao tiếp còn cần tránh điều gì?

- Thưa cô, hình như bạn ấy bị ốm.

- Thưa cô, em nghĩ là bạn ấy bị ốm.

- Thưa cô, có lẽ là bạn ấy bị ốm.

II Phương châm về chất:

TIẾT 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

1 Bài tập :Theo dõi truyện cười: Quả bí khổng lồ

III Luyện tập:

1 Bài tập 1:

Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống: nói trạng; nói nhăng nói cuội; nói có sách, mách có chứng; nói dối; nói mò.

e, Nói khoác lác làm ra vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện

bông đùa, khoác lác cho vui là ………

nói có sách, mách có chứng

nói dối

nói mò nói nhăng nói cuội

nói trạng

 Các từ ngữ trên đều chỉ những cách nói

liên quan đến phương châm hội thoại về chất.

Câu 3 trang 11 SGK Ngữ văn 9 tập 1:Đọc truyện

cười “Rồi có nuôi được không?” và cho biết

phương châm hội thoại nào đã không được tuân

thủ?

Câu: “Rồi có nuôi được không?”

 Người nói đã không tuân thủ phương châm hội thoại về lượng (hỏi một điều rất thừa).

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Câu 4 trang 11 SGK Ngữ văn 9 tập 1:

Vận dụng những phương châm hội thoại đã học

để giải thích vì sao người nói đôi khi phải dùng

những cách diễn đạt như :

a) Như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không

lầm thì, tôi nghe nói, theo tôi nghĩ, hình như là,…

 Để đảm bảo tuân thủ phương châm về chất,

người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là tính xác thực của nhận định hay thông tin mà mình đưa ra chưa được kiểm

chứng.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

b như tôi đã trình bày, như mọi người đều biết.

 Khi nói một điều mà người nói nghĩ là người

nghe biết rồi thì người nói đã không tuân thủ

phương châm về lượng Trong giao tiếp, đôi khi để nhấn mạnh hay để chuyển ý, dẫn ý, người nói cần nhắc lại một nội dung nào đó đã nói hay giả định

là mọi người đều biết Khi đó, để đảm bảo phương châm về lượng, người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là việc

nhắc lại nội dung đã cũ là do chủ ý của người nói.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau và

cho biết những thành ngữ này có liên quan

đến phương châm hội thoại nào :

ăn đơm nói đặt, ăn ốc nói mò, ăn không nói

có, cãi chày cãi cối, khua môi múa mép, nói dơi nói chuột, hứa hươu hứa vượn.

Câu 5 trang 11 SGK Ngữ văn 9 tập 1:

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Ăn đơm nói đặt:

Ăn ốc nói mò:

Ăn không nói có

Cãi chày cãi cối:

Khua môi múa mép:

Nói dơi nói chuột:

Hứa hươu hứa vượn:

 Tất cả những thành ngữ trên đều chỉ những cách nói, nội dung nói không tuân thủ phương châm về chất.

vu khống, đặt điều, bịa chuyện cho người khác

nói không có căn cứ.

vu khống, bịa đặt

cố tranh cãi nhưng không có lí lẽ gì cả.

nói năng ba hoa, khoác lác, phô trương

nói lăng nhăng, linh tinh, không xác thực.

hứa để được lòng rồi không thực hiện lời hứa.

III Phương châm quan hệ

VD: SGK/21 Ngữ văn 9 tập 1:

- Thành ngữ ông nói gà, bà nói vịt

 mỗi người nói một đằng, không khớp nhau, không hiểu nhau.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

 Cần nói đúng đề tài, tránh nói lạc đề.

III Phương châm cách thức:

Câu 1 trang 21, 22 SGK Ngữ văn 9 tập 1

Dây cà ra dây muống

 nói lan man, dài dòng, không có trọng tâm

Lúng búng như ngậm hột thị

 nói ấp úng, không rõ ràng, thiếu rành mạch.

 Trong hội thoại cần chú ý nói ngắn gọn, rõ ràng, rành mạch.

 Trong câu trên, cụm từ "ông ấy" có thể được hiểu theo hai cách: nhận định của ông ấy về truyện ngắn hoặc nhận định truyện ngắn của ông ấy viết Như vậy, nội dung câu nói sẽ trở nên mơ hồ, người nghe khó xác định được chính xác điều người nói muốn nói.

2 Tôi đồng ý với những nhận định về truyện ngắn

của ông ấy.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

- Để người nghe không hiểu lầm, phải thêm từ ngữ cho cách

Đọc truyện Người ăn xin (trang 22 SGK ngữ

văn 9 tập 1) và trả lời câu hỏi:

Ông lão và cậu bé trong câu chuyện Người ăn xin

đều cảm thấy như mình đã nhận được từ người kia một cái gì đó Tuy cả hai người đều không có của cải, tiền bạc gì nhưng cả hai đều cảm nhận được tình cảm mà người kia đã dành cho mình, đặc biệt

là tình cảm của cậu bé đối với ông lão ăn xin Đối với một người ở vào hoàn cảnh bần cùng, cậu bé không hề tỏ ra khinh miệt, xa lánh mà vẫn có thái

độ và lời nói hết sức chân thành, thể hiện sự tôn

trọng và quan tâm đến người khác.

 Thái độ tôn trọng, tế nhị, lịch sự trong

giao tiếp luôn là điều cần thiết.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

VI Luyện tập:

BT1: - Trong giao tiếp nên dùng những lời lẽ lịch sự, nhã nhặn.

Chim khôn kêu tiếng rảnh rang, Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe

Vàng thì thử lửa thử than, Chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời

BT2: - Phép tu từ từ vựng có liên quan trực tiếp với

phương châm lịch sự là phép nói giảm nói tránh VD: bài viết chưa được hay lắm

Câu 3/23 SGK:

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

a Nói dịu nhẹ như khen, nhưng thực ra là mỉa mai, chê trách:

b Nói trước lời mà người khác chưa kịp nói:

c Nói nhằm châm chọc điều không hay của người khác một cách cố ý:

d Nói chen vào chuyện của người trên khi không được hỏi đến:

e Nói rành mạch, cặn kẽ, có trước có sau:

nói mát

nói hớt

nói móc

nói leo

nói ra đầu ra đũa

->liên quan đến phương châm cách thức.

->liên quan đến phương châm lịch sự

->liên quan đến phương châm lịch sự

->liên quan đến phương châm lịch sự ->liên quan đến phương châm lịch sự

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

a Đôi khi phải dùng những cách nói như “ nhân tiện đây xin

hỏi ” để tránh vi phạm phương châm quan hệ do người nói chuẩn bị

hỏi về một vấn đề không đúng vào đề tài mà hai người đang trao

đổi.

b Đôi khi phải dùng những cách nói như “ cực chẳng đã tôi phải

nói”; “tôi nói điều này có gì không phải anh bỏ quá cho ” để tránh vi

phạm phương châm lịch sự vì người nói phải nói một điều mà người

đó nghĩ là sẽ làm tổn thương thể diện của người đối thoại.

c Đôi khi phải dùng những cách nói như “ đừng nói leo”; “đừng có nói cái giọng đó với tôi ” để báo hiệu cho người đối thoại biết là

người đó đã không tuân thủ phương châm lịch sự và phải chấm dứt

sự không tuân thủ đó.

4/23

Câu 5/24 SGK:

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

- nói băm nói bổ :

- nói như đấm vào tai :

- điều nặng tiếng nhẹ :

- nửa úp nửa mở :

- mồm loa mép giải :

- đánh trống lảng :

- nói như dùi đục chấm mắm cáy :

nói bốp chát, xỉa xói, thô bạo (phương châm lịch sự)

nói mạnh, trái ý người khác, khó tiếp thu (phương châm lịch sự)

nói trách móc, chì chiết (phương châm lịch sự) nói mập mờ, không nói ra hết ý (phương châm cách thức)

lắm lời, đanh đá, nói át người khác (phương châm lịch sự)

lảng ra, né tránh, không muốn đề cập đến một vấn đề nào đó mà người đối thoại đang trao đổi (phương

châm quan hệ).

nói không khéo, thô cộc, thiếu tế nhị (phương châm lịch sự)

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI VII Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp:

1 SGK/36 - Câu hỏi “Bác làm việc có vất vả lắm không?, trong tình huống giao tiếp

khác có thể được coi là lịch sự, thể hiện sự quan tâm với người khác

Nhưng trong tình huống này, người được hỏi bị chàng ngốc gọi xuống từ trên cây cao trong lúc người đó đang tập trung làm việc là quấy rối, gây phiền hà cho người khác

nói khi nào, nói ở đâu, nói nhằm mục đích gì?

VIII Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:

1 Qua các ví dụ, PC lịch sự được tuân thủ, các phương châm còn lại đều không

được tuân thủ

2.- Câu trả lời của Ba không đáp ứng nhu cầu thông tin của An mong muốn

- PC về lượng đã không được tuân thủ (không cung cấp lượng thông tin đúng như

An muốn)

- Người nói không biết chính xác chiếc máy bay đầu tiên trên thế giới được chế

tạo năm nào Để tuân thủ PC về chất (không nói điều mà mình không có bằng chứng xác thực), người nói phải trả lời một cách chung chung

=> Người nói phải ưu tiên cho cho một PC hội thoại

=> Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa giao tiếp

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI VII Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp: VIII Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:

3 - Bác sĩ không thể nói sự thật về tình trạng bệnh nặng của bệnh nhân, nghĩa là

người nói đã vi phạm PC về chất vì đã nói điều mà mình không tin là đúng

- Vì lòng nhân đạo và cần thiết, nhờ sự động viên của bs mà bệnh nhân có nghị lực, lạc quan hơn

=> Người nói phải ưu tiên cho một yêu cầu khác quan trọng hơn

4 Nếu xét về nghĩa tường minh thì câu này không tuân thủ PC về lượng, vì nó

không cung cấp thêm thông tin nào Nhưng xét về hàm ý thì câu này có nội dung: tiền bạc chỉ là phương tiện để sống chứ không phải là mục đích cuối cùng Khuyên dạy chúng ta không nên chạy theo tiền bạc mà quên đi nhiều thứ khác quan trọng hơn

=>Người nói muốn gây một sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI VII Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp: VIII Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại:

IX Luyện tập

- Ông bố không tuân thủ phương châm cách thức

- Một đứa bé 5 tuổi không thể nhận biết được Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao để nhờ

đó mà tìm được quả bóng Cách nói của ông bố đối với cậu bé là không rõ

(lưu ý: đối với người khác thì thông tin trên là rất rõ ràng)

1/ 38

2/ 38

- Thái độ của các vị khách là bất hòa với chủ nhà

- Lời nói của Chân và Tay không tuân thủ phương châm lịch sự, không thích hợp với hoàn cảnh giao tiếp