CHUYEN DE 4 CHAM SOC NUOI DUONG Muc tiéu Sau khi kết thúc chuyên đề này học viên sẽ: - Hiêu được đặc điêm và yêu câu kỹ thuật của lợn cái hậu bị, nái có chửa, nái đẻ và nuôi con, lợn co
Trang 1CHUYEN DE 4 CHAM SOC NUOI DUONG
Muc tiéu
Sau khi kết thúc chuyên đề này học viên sẽ:
- Hiêu được đặc điêm và yêu câu kỹ thuật của lợn cái hậu bị, nái có chửa, nái đẻ và nuôi con, lợn con sau cai sữa, lợn đực giông
- Biết cách chăm sóc nuôi dưỡng lợn cái hậu bị, nái có chửa, nái đẻ và nuôi con, lợn con sau cai sữa, lợn đực giống
Nội dung chính
- Chăm sóc, nuôi dưỡng lợn cái hậu bị
- Phát hiện động dục và phối giống
- Chăm sóc, nuôi dưỡng nái có chửa
- Chăm sóc, nuôi dưỡng lợn nái đẻ và nuôi con
- Chăm sóc, nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa
- Chăm sóc, nuôi dưỡng lợn đực giống
Thời gian: 8 giờ
Nội dung chuyên đề
I KY THUAT CHAM SOC, NUOI DUONG LỢN CÁI HẬU BỊ
1.1 Yêu cầu: Lợn cái hậu bị đưa vào phối giống phải đạt thé trang theo
yêu cầu từ 115-120kg ở 7,5-8 tháng tuổi; lợn không quá béo và không quá gầy, không có khuyét tật về chân, móng, âm hộ
1.2 Chuồng trại: Đảm bảo đủ diện tích cho mỗi con (tối thiểu 1,2m /con tính nuôi cho đến lúc phối giống lần đầu) Đảm bảo thông thoáng, mát về mùa
hè và ấm về mùa đông Nền chuồng có độ dốc 2 - 3% đảm bảo cho việc thoát
nước rửa chuồng tốt Lợn cái hậu bị nuôi nhốt tốt hơn nuôi riêng lẻ từng con
Trang 2Giá trị dinh dưỡng trong khẩu phần qua các giai đoạn
Trọng lượng lợn cái hậu | Protein thô/kg thức ăn hỗn Năng lượng trao déi/kg
Mức ăn/lợn hậu bj/ngày (khuyến cáo áp dung)
TA/con/ngay (kg) thô/con/ngày (g) (Kcal/con/ngày)
Từ khi lợn đạt khối lượng khoảng 90 kg cho đến trước dự kiến phối giống
10-14 ngày cần cho ăn với chế độ ăn hạn chế để lợn không quá béo
- Số bữa ăn / ngày:
+ Lon 20 - 30 kg: cho ăn 4 bữa/ ngày
+ Lon 31 - 65 kg: cho an 3 bita / ngay
Trang 3+ Lợn 66 kg đến phối giống: cho ăn 2 bữa / ngày
- Nước uống: Thường xuyên cấp đủ nước mát và sạch, khuyến cáo dùng
hệ thống núm uống tự động, nếu không có điều kiện thì dùng máng uống cố định hoặc di động theo điều kiện cụ thể
- Tiểu khí hậu và vệ sinh chuồng nuôi: Đảm bảo cho lợn thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông Giữ cho chuồng khô ráo Nhiệt độ thích hợp cho
lợn cái hậu bị: 20-40 kg (20-23°C), 40-60 kg (16-23°C), 60kg đến phối giống (17-21°C)
- Vệ sinh chuồng trại: Hàng ngày chuồng trại được vệ sinh sạch sẽ, sau
mỗi lần chu chuyển lợn phải tổng vệ sinh tây uế, sát trùng chuồng nuôi, 2-3
ngày sau chuyển lợn mới vào
II PHÁT HIỆN ĐỘNG DỤC VÀ PHÓI GIÓNG
dõi tiến hành sau khi tách con
- Cách theo dõi: Quan sát bằng mắt thường và kết hợp cả đực giống (nếu
có), theo đối 2 lần trong ngày, tốt nhất là vào buổi sáng và chiều muộn, kết hợp
lúc cho lợn ăn hoặc vệ sinh chuồng trại
- Biểu hiện khi lợn động dục:
+ Ngày động dục thứ nhất: Lợn cái thường kêu rít, thường đi lại nhiều, chồm chân trước lên thành chuồng hoặc nhảy ra khỏi chuồng Lợn kém ăn hoặc
bỏ ăn
Quan sát thấy âm hộ sưng, đỏ hồng, căng mọng Từ trong âm hộ thỉnh thoảng có nước nhờn được bài tiết ra nhưng còn lỏng, trong không màu
+ Sang ngày thứ 2: Lợn cái bắt đầu yên tĩnh hơn, ít kêu rít, thỉnh thoảng
nhảy lên lưng con con khác Vào cuối ngày thứ 2, lợn có động tác muốn giao phối, nếu dùng tay ấn lên hông lưng, lợn sẽ đứng yên, vềnh tai nghe ngóng, âm
hộ đã giảm bớt độ sưng và chuyển sang thâm nhăn, nước nhờn chuyển sang
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
Trang 4trạng thái keo dính, nửa trong nửa đục, đây là thời kỳ mê ì (nếu có kế hoạch phối giống thì đây là thời kỳ dẫn tinh hoặc cho lợn đực phối trực tiếp là thích hợp
Trang 52.3 Xác định thời điểm phối giống thích hợp:
Đây là một trong những yếu tố quan trọng Nếu phối giống hay dẫn tinh
quá sớm hoặc quá muộn tỷ lệ thụ thai sẽ kém và nếu có thụ thai thì lợn nái sẽ đẻ
ít con
- Phối giống lần đầu cho lợn cái hậu bị:
+ Tuổi phối giống lần đầu phải đạt 7,5 -8 tháng và khối lượng đạt từ 110 -
120 kg/con đối với lợn ngoại, 80-90 kg/con đối với lợn lai (nội X ngoai); lon da
qua 1-2 lần động dục
+ Phối giống: không nên phối giống ở lần động dục thứ nhất mà nên phối
ở lần thứ 2 hay 3 vì động dục lần thứ nhất cơ thể phát triển chưa hoàn chỉnh, số
trứng rụng ít hơn Lợn cái hậu bị phối giống lần đầu nên cho phối giống trực tiếp
+ Thời điểm phối giống thích hợp: Khi đã xác định lợn ở trạng thái "mê ì", cho phối giống luôn Cần phối 2 lần, lần phối lặp lại cách lần phối đầu 10-12
giờ
- Phối giống cho lợn nái rạ (lợn đã đẻ từ lứa 2 trở đi):
+ Lợn mẹ sau cai sữa, khoảng 3-7 ngày sau sẽ có hiện tượng động dục trở
lại, tuy nhiên ở lợn nái rạ có thể phối giống nhân tạo không ánh hưởng đến tỷ lệ thụ thai và số con đẻ ra
+ Thời điểm phối giống thích hợp: với lợn nái rạ khi xác định là lợn nái
đang ở trạng thái mê ì, chưa phối giống ngay như ở lợn nái tơ, mà sẽ phối giống
(lần 1) trong vòng từ 10-12 giờ kể từ khi phát hiện lợn mê ì, và phối lần 2 lặp lại sau 10-12 giờ kể từ lần phối 1
Chú ý: Lợn cái hậu bị không được nhốt cạnh chuông lợn đực Chỉ cho
đực giống tiếp xúc với lợn cái hậu bị khi chúng đã ngoài 5,5 tháng tuổi, và nên cho đực đến chỗ nuôi hậu bị 2 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 15 phút
2.4 Kỹ thuật phối giống nhân tạo:
Sau khi quan sát biểu hiện chịu đực, xác định được thời điểm phối giống
và phối giống bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo, cần tiếp tục tiến hành các bước sau:
- Vệ sinh, khử trùng dụng cụ dẫn tinh: luộc dẫn tỉnh quản, bơm tỉnh (nếu
dùng xơ-ranh) đun sôi khoảng 15 phút; để nguội và bôi trơn dẫn tinh quan
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
Trang 6- Chuẩn bị cho lợn nái: rửa sạch vùng âm hộ lợn nái bằng nước sạch (có
thể dùng dung dịch thuốc tím KMnO¿ 0,1% (màu cánh sen), lau khô bằng vải sạch, dùng một ít vadolin sạch bôi vào cửa âm hộ
- Dẫn tinh: khi lợn cái mê ì, cầm đầu to của dẫn tinh quản (phía sẽ lắp vào
lọ đựng tinh hoặc xoranh) cho nhẹ đầu kia của dẫn tỉnh quản vào cửa âm hộ lợn cái, vừa đưa dần vào âm hộ vừa xoay nhẹ dẫn tỉnh quản để gây cho lợn cái có
cảm giác giống như dương vật lợn đực đang giao cấu trong âm đạo, đồng thời dùng một bàn chân đè nhẹ lên lưng lợn cái để gây cảm giác có con đực đang đè trên lưng Khi đầu dẫn tỉnh quản chạm vào miệng rãnh cỗ tử cung (tay cầm dẫn tỉnh quản có cảm giác không thể đưa vào sâu hơn nữa) thì bơm nhẹ nhàng cho
tinh dịch chảy từ từ vào trong rãnh cô tử cung lợn cái; khi bơm hết tỉnh, tiếp tục
nhẹ nhàng rút từ từ dẫn tỉnh quản ra
2.5 Một số chú ý trong thụ tỉnh nhân tạo lợn:
- Tinh dịch sau khi khai thác, pha chế cần phải được phân liều và đựng
trong các lọ thuỷ tinh hoặc nhựa trung tính; bảo quản ở nơi mát khoảng 20C, tránh tác động của ánh sáng, các tác động cơ học khác
- Liều lượng dẫn tinh:
+ Đối với lợn nái lai ngoại (nội X ngoại): 50-60ml tỉnh pha, trong đó có I-1,5
- Lầm ấm tỉnh trước khi dẫn tinh: Do tinh dịch dùng cho thụ tỉnh nhân tạo
được bảo quản trong môi trường lạnh, vậy trước khi dẫn tinh cần thiết phải làm ấm tỉnh bằng cách giữ lọ tinh trong lòng bàn tay khoảng 20-30 phút
- Cách cầm dẫn tinh quản: Dùng ngón tay cái và ngón giữa cầm dẫn tỉnh quản và lắc nhẹ dẫn tinh quản qua lại bằng hai ngón tay này, trong khi đó dùng
ngón trỏ của bàn tay này khềểu nhẹ vào mép âm hộ một cách đều đặn để kích
thích, còn bàn tay kia thì dùng trong thao tac bom day tinh dịch
- Thời gian bơm tỉnh dịch: Cần thiết kéo dài thời gian bơm tỉnh dịch từ 10-12 phút
Trong khi đang dẫn tinh, nếu thấy tinh dịch chảy ra ngoài, tạm dừng bơm tinh dịch, xoay dẫn tinh quan cho dau dẫn tỉnh quản lọt đúng rãnh cỗ tử cung rồi
Trang 7tiếp tục bơm Khi bơm xong tinh dịch, nhẹ nhàng và từ từ rút dẫn tinh quản ra
ngoài (vẫn đè chân lên lưng lợn cái thêm vài phút), không cho lợn cái nằm ngay
sau khi vừa mới dẫn tỉnh xong đề phòng lợn ép bụng làm chảy tỉnh dịch ra ngoài
- Sau khi dẫn tỉnh xong, dùng xà phòng súc rửa dụng cụ sạch sẽ, thụt rửa xoranh và lòng dẫn tinh quản, sửa sạch, để ráo nước và lau khô rồi mới cất dụng
cụ
2.6 Kiểm tra lợn nái có chữa:
Sau khi dẫn tinh 19-25 ngày, nếu lợn nái nào không động dục trở lại thì lợn đã có chửa Ngược lại, nếu lợn nái nào động dục lại cần xem xét và phối
giống tiếp tục và theo dõi tiếp đến 6 tuần (có thể lợn chửa nhưng sau đó tiêu
Il CHAM SOC VA NUOI DUONG LON NAI CHUA
3.1 Muc tiéu can dat:
- Lon nai đẻ sai con
- Khối lượng sơ sinh đồng đều
- Thể trạng lợn nái tốt đề tiếp tục cho kì nuôi con tiếp theo
3.2 Theo déi lon nai chira:
Lợn mang thai 110-118 ngày, bình quân 114 ngày, muốn nâng cao năng suất và hiệu quả sinh sản của lợn nái thì phải biết chính xác thời gian chửa và chắc chắn có chửa để khắc phục tình trạng nuôi không Thời gian chửa được chia làm 2 giai đoạn:
Giai đoạn I: 84 ngày đầu
Giai đoạn II: 30 ngày trước dự kiến đẻ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
Trang 83.3 Chăm sóc và nuôi dưỡng lon nai chửa:
3.3.1 Chăm sóc nái chủa:
Nái chửa phải được chăm sóc đặc biệt để bào thai phát triển bình thường, do
đó cần:
- Vệ sinh phòng bệnh: Vệ sinh máng ăn, máng uống thường xuyên, không
để thức ăn dư thừa lưu lại trong máng gây chua, mốc, tạo điều kiện thuận lợi cho
vi sinh vật gây bệnh phát triển; tiêm phòng cho lợn nái chửa theo đúng quy định thú y
- Đảm bảo điều kiện về chuồng nuôi: chuồng nuôi lợn nái chửa cần đảm bảo thông thoáng (ấm về mùa đông và thoáng mát về mùa hè), hợp vệ sinh, đủ diện tích (nếu nuôi cũi rộng 0,65m và dài 2,2m; nếu nuôi tự do đảm bảo dài 2m x rộng 1,5m); nền chuồng không đọng nước và trơn trượt
- Lợn luôn được vận động nhẹ nhàng
- Tắm chải cho nái trước khi đẻ 7 ngày
- Giảm bởt khâu phần trước khi đẻ 2 ngày
Chú ý: Một số loại thức ăn không nên dùng cho lợn nái chửa: bỗng bã rượu
tốt cho lợn thịt nhưng không tốt cho lợn nái vì kích thích sảy thai; khô dầu bông
gây chết thai; lá ẩu đủ tốt với lợn nái nuôi con nhưng không tốt cho nái chửa vì làm giảm nhịp đập của tim gây khả năng nuôi thai kém
3.3.2 Nuôi dưỡng lợn nái chửa:
- Khẩu phần thức ăn phải đảm bảo tỉ lệ prôtein thô 13- 14 %, năng lượng
trao đôi 2900- 3000 kcal/ kg thức ăn, các chất dinh dưỡng vitamin, khoáng cần được cân đối, lợn không được quá béo hoặc quá gầy (nếu lợn quá béo trong thời gian chửa 3-5 tuần sau phối sẽ dẫn đến chết phôi cao gây ra đẻ ít con, nhưng béo quá trong giai đoạn chửa cuối sẽ dễ gây ra đẻ khó, sát nhau; gầy quá làm sức đề
kháng bệnh kém, thể trạng lợn mẹ hao mòn nhiều và dễ bị loại thải sớm)
- Cho lợn ăn thức ăn nái nuôi con 7 ngày trước ngày dự kiến đẻ
- Đầu tư thức ăn chất lượng tốt, không dùng thức ăn ôi thiu, mốc cho lợn nái chửa ăn
- Số lần ăn cho lợn nái chửa / ngày: 2 bữa
- Nước uống : 15- 20 lít con / ngày tuỳ thuộc vào mùa trong năm
Trang 9Mức ăn / nái / ngày (khuyến cáo áp dụng)
Nái gầy Nái TB Nái béo Sau ngày cai sữa đến phối giống trở lại 3,5 3,0 3,0
(trung bình từ 3-10 ngày)
Từ ngày chửa thứ 85 đến ngày chửa thứ| 3,0-3,2 2,5-2,8 2,5
Chú ý: Mùa đông những ngày nhiệt độ thấp dưới I 5°C thi cho lợn nái ăn
thêm tư 0,3- 0,4 kg thức ăn để bù lại năng lượng lợn đã tiêu hao để chống lạnh
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.Lre-tnu.edu.vn
Trang 10IV CHAM SOC VA NUOI DUONG LON NAI DE VA LON CON THEO ME
4.1 Mục tiêu cần đạt đối với nuôi lợn nái đẻ:
- Đạt năng suất sữa cao
- Số con cai sữa cao
- Lợn nái chóng phối giống trở lại sau khi cai sữa
4.2 Chăm sóc và nuôi dưỡng lợn nái đẻ:
4.2.1 Nhận biết những biểu hiện lợn nái sắp dé
Một hai ngày trước đẻ, vú của lợn mẹ căng, âm hộ sưng, bụng tụt xuống, lợn ăn ít, có thể có sữa non tiết ra, lợn đi lại nhiều trong chuồng, khi lợn nằm xuống nước nhờn từ âm đạo chảy ra, thở mệt nhọc, đây là triệu chứng sắp đẻ
4.2.2 Chăm sóc lợn nai dé:
- Chuẩn bị cho lợn nái vào chuồng đẻ:
+ Chuồng cho lợn nái vào đẻ phải được cọ rửa sạch và sát trùng (bằng
nước vôi tôi pha loãng hoặc phun bằng thuốc khử trùng) và để trống trong thời gian 7 ngày rồi mới cho lợn nái chờ đẻ vào Lợn nái cần đưa lên làm quen ở
chuồng đẻ 5-7 ngày trước ngày dự kiến đẻ
+ Lợn nái trước khi vào chuồng đẻ phải được tắm ghẻ và tây giun sán Tắm
ghẻ tiến hành trước 10 - 14 ngày và tây giun sán tiến hành trước 10 ngày so với
ngày dự kiến đẻ
+ Ngày lợn sắp đẻ: lợn được tắm cọ rửa hết phân dính trên mình, dùng
khăn thấm nước xà phòng lau và rửa sạch các bầu vú, lau xung quanh âm hộ
- Chăm sóc lợn nái đẻ: Chỗ lợn nái đẻ cần giữ yên tĩnh, giảm bớt ánh sáng; phải có người trực đẻ
- Kỹ thuật nuôi dưỡng lợn nái đẻ nuôi con:
+ Ô chuồng nuôi lợn nái: Nên đảm bảo kích thước dài 2,4m và rộng 1,8m
Ô chuồng này nên phân làm 3 ngăn theo chiều rộng (0,45; 0,65 và 0,7m) Phần
0,45 dành cho lợn con nằm bú, phần 0,7m dành cho lợn con nằm bú, để máng
tập ăn và bố trí ô úm lợn con, phần 0,65m ở giữa dành cho lợn nái mẹ Chuồng
lon nai dé nuôi con cần được khô ráo đề tránh cho lợn con tiêu chảy
+ Thức ăn cho lợn nái: