Bài soạn lịch sử địa phương hà nội

Định hướng hình thành và phát triển năng lực học sinh - Lược đồ : Thăng Long thời Lý Trần - Tranh ảnh tư liệu về các danh nhân thời Trần trong đó có Chu Văn An, Lý ThịChâu Nương... Kinh

- Ghi nhớ công lao Trần Hưng Đạo, Lý Thị Châu Nương, Chu Văn An.

- Bài học đánh giặc của nhân dân Thăng Long

4 Định hướng hình thành và phát triển năng lực học sinh

- Lược đồ : Thăng Long thời Lý Trần

- Tranh ảnh tư liệu về các danh nhân thời Trần trong đó có Chu Văn An, Lý ThịChâu Nương

1 Ổn định tổ chức lớp (1’) : Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ (3’): Nêu những hiểu biết của em về Thăng Long thời Lý?

3 Bài mới: (35’)

3.1 Hoạt động khởi động:

- Mục tiêu: Giáo viên cho học sinh miêu tả được những nét chính của bức tranh

kinh tế nông nghiệp và thủ công nghiệp thời Trần

- Phương thức hoạt động: mô tả, trực quan cho các em thấy được sự chuyển

biến của nền nông nghiệp và công, thương nghiệp ở thời Lý

- Thời gian: 2 phút

- Tổ chức hoạt động: cá nhân

- Dự kiến sản phầm: Học sinh tìm hiểu nội dung SGK và quan sát tranh ảnh trả

lời

Giáo viên nhận xét và dẫn dắt các em vào bài mới

Mùa thu năm Canh Tuất (1010) Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Đại La và đổi tên

là Thăng Long Trải qua 216 năm tồn tại ,nhà Lý đã xây dựng Thăng Long thành một trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá - niềm tự hào của Đại Việt Tiếp nối những truyền thống vẻ vang của Thăng Long thời Lý, nhân dân Thăng Long thời Trần đã xây dựng

và chiến đấu như thế nào ? Bài học hôm nay giúp chúng ta hiểu rõ điều đó

3.2 Hoạt động hình thành kiến thức:

Hoạt động 1: 1 Kinh thành Thăng Long thời Trần:

- Mục tiêu: Biết được quy hoạch và những thay đổi của Thăng Long thời Trần so

với thời Lý

- Phương pháp: Trực quan, phát vấn, thuyết trình, phân tích.

- Phương tiện: Lược đồ Thăng Long thời Lý – Trần

- Thời gian: 8 phút

- Tổ chức hoạt động

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV cho Hs quan sát lược đồ : Thăng Long thời Lý –

Trần

? Thăng Long thời Lý được quy hoạch như thế nào ?

Gọi Hs đọc : « Các cửa thành….và Văn Hội Môn »

và đọc phần in nghiêng SGK tr 19

? Sự thay đổi của Thăng Long thời Trần ?

1.Kinh thành Thăng Longdưới thời Trần

* Quy hoạch: Gồm 2 khu:

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập

HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích

học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm

vụ học tập GV gợi ý bằng các câu gợi mở

? Nhìn lược đồ, em thấy qui mô, cấu trúc Thăng

Long thời Trần có thay đổi gì so với thời Lý ? (Không

thay đổi mấy, bởi nhà Trần không xây dựng mới mà

chỉ tu bổ mở mang thêm)

? Nhà Trần đã tu bổ mở mang thêm như thế nào ?

? Sự biến đổi của Thăng Long thời Trần chủ yếu ở

khu vực nào ? (Khu thị)

Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động

- HS lần lượt trả lời các câu hỏi

Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học

tập

HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của học sinh

GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết

quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính

xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh

GV chốt lại nội dung kiến thức mục 1

GV : Thăng Long thời Trần quy hoạch thành hai

khu: Khu thành kiến thiết đô thị khá tinh tế Khu thị

chặt chẽ với 61 phường thủ công buôn bán chuyên môn

hóa

Trong 175 năm tồn tại nhà Trần không xây dựng

mới và chỉ tu bổ mở mang thêm Việc xây dựng tập

trung cho khu Tức Mặc, Thiên Trường và nhiều hành

cung khác Năm 1230 sửa lại cung thất, thành Đại La

Năm 1243 đắp lại Long Thành rồi đổi tên là Phượng

Thành Xây thêm khu Sứ quán để đón tiếp nhà

Nguyên

Trần Phu (sứ giả nhà Nguyên) khi đến Thăng Long

đã mô tả khu thành rất đẹp, rất kiên cố, các biển đề đều

bằng vàng

Để bảo vệ kinh thành này, nhân dân Thăng Long đã

cùng nhân dân cả nước 3 lần thắng quân xâm lược

Mông Nguyên

- Khu thành: khu hànhchính

- Khu thị: khu dân cư

* Những thay đổi:

- Khu thành:

+ 1243, đắp lại Hoàngthành, đổi gọi là LongPhượng

+ Các cung điện được mởrộng thêm: cung QuanTriều, cung Thánh Từ, điệnThiên An, điện Diên Hồng,điện Thọ Quang

+ Xây dựng kiên cố, đẹp,tinh tế

- Khu thị:

+ Bố trí thành phườngtập trung theo ngành nghềsản xuất (có 61 phường) + Hệ thống giao thôngnội thành được xây dựng vớicảnh quan khá đẹp: đườngHoè Nhai, đường Liễu Nhai

Hoạt động 2: 2 Thăng Long ba lần đánh tan quân xâm lược Mông Nguyên

- Mục tiêu: Biết được thế mạnh của quân Mông Nguyên và kế sách, những trận

đánh tiêu biểu của nhân dân Thăng Long

- Phương pháp: Trực quan, phát vấn, thuyết trình, phân tích.

- Thời gian: 8 phút

Tổ chức hoạt động

Hoạt động của thây và trò Dự kiến sản phẩm

Để bảo vệ kinh thành này, nhân dân Thăng Long đã

cùng nhân dân cả nước 3 lần thắng quân xâm lược

Mông Nguyên

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV chỉ lược đồ giới thiệu về sức mạnh của quân

Mông Cổ và giới thiệu : Trong vòng 30 năm quân

Mông Cổ 3 lần xâm lược Đại Việt

?Hãy cho biết, trước khi xâm lược Đại Việt , thế và

lực của quân Mông Cổ như thế naò ?

Thảo luận : ?Em hãy điểm lại thời gian, kế sách,

những trận đánh lớn của nhân dân Thăng Long trong

ba lần chống quân xâm lược Mông Nguyên ?

GV phát phiếu học tập và nêu yêu cầu thảo luận

(phiếu học tập 2) học sinh làm ra bảng phụ

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập

HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích

học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm

vụ học tập GV gợi ý bằng các câu gợi mở

Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động

- HS lần lượt trả lời các câu hỏi

Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của học sinh

GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết

quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính xác

hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh

GV hướng dẫn học sinh thảo luận

?Giặc Mông Nguyên đánh chiếm Thăng Long 3 lần,

cả 3 lần nhân dân Thăng Long đều thực hiện một kế

sách “Vườn không nhà trống’’ Vậy kế sách này có tác

dụng gi ? (Bảo toàn lực lượng)

Giáo viên tường thuật trận đánh Đông Bộ Đầu và kể

về công lao của nhân dân Thăng long : Hi sinh mọi của

cải vật chất, bỏ cả nhà cửa ruộng vườn thực hiện « vườn

không nhà trống » Đặc biệt là công lao của Linh từ

quốc mẫu Trần Thị Dung và bà Lý Thị Châu Nương

? Em biết gì về hai nhân vật này ? (Trần Thị Dung :

2 Thăng Long ba lần đánhtan quân xâm lược MôngNguyên

* Thế giặc : Mạnh, chủđộng tấn công

* Ta :

- Thực hiện kế sách

« Vườn không nhà trống »

Bảo toàn lực lượng

- Phản công đuổi giặc : Các trận đánh tiêubiểu :

+ Đông Bộ Đầu+ Phường GiangKhẩu

+ Nam Thăng Long Giải phóng kinh thành

Là vợ của thái sư Trần Thủ Độ chỉ đạo việc sơ tán các

cung phi và gia đình các tướng, các quan lại về vùng

sông Hoàng Giang (Lý Nhân – Nam Hà) bảo toàn lực

lượng

Lý Thị Châu Nương : Người làng Quế Võ → dược

gọi là Bà chúa kho)

Hoạt động 3: 3 Kinh tế, giáo dục, văn hoá thời Trần

- Mục tiêu: Biết được thế mạnh của quân Mông Nguyên và kế sách, những trận

đánh tiêu biểu của nhân dân Thăng Long

- Phương pháp: Trực quan, phát vấn, thuyết trình, phân tích.

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Hs đọc thông tin SGKthảo luận nhóm

Nhóm 1,2: Tình hình kinh tế thời Trần

Nhóm3,4: Tình hình giáo dục thời Trần

Nhóm 5,6: Tình hình văn hoá thời Trần

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập

HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích

học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm

vụ học tập GV gợi ý bằng các câu gợi mở

? Giáo dục, thi cử của Thăng Long thời Trần được tổ

chức như thế nào?

? Kể tên một số danh nhân thời Trần mà em biết ?

HS đọc « Vua Trần Anh Tông về cung »

? Trong thị dân thời Trần xuất hiện lối sống gì khác

thời Lý ? (Buôn bán, vui chơi hấp dẫn cả tầng lớp vua

quan)

Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động

Đại diện nhóm 2,4,6 trình bày,

Nhom1, 3,5 phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của

nhóm bạn

Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết

quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính xác

3 Kinh tế, giáo dục,văn hoá thời Trần

- Giáo dục :+ Quy củ, chặt chẽ

+ Hội tụ nhiều nhà văn

hoá (Chu Văn An, Trần Quốc Tuấn )

- Sinh hoạt văn hoá đậm

đà bản sắc dân tộc

hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh.

GV : Các khoa thi ở Thăng Long được tổ chức đều

đặn hơn, tầng lớp nho sinh được trọng dụng Nhà Trần

định rõ 7 năm một khoa, đặt ra Tam Khôi, điều lệ mỗi

ngày một nghiêm ngặt, ân điển mỗi ngày một long

trọng, công danh do đó mà ra, nhân tài đầy rẫy, so với

nhà Lý thịnh trị hơn nhiều Thăng Long là nơi hội tụ

của nhiều nhà văn hóa lớn của đất nước

? Vì sao Thăng Long là nơi hội tụ của các danh

nhân ? (Có viện Quốc học – Nơi các nho sĩ giảng học

ngũ kinh)

GV : Nhân dân Thăng Long rất ưu thích dời sống sinh

hoạt văn hóa như ca hát, nhảy múa, chèo, tuồng, múa

rối

Như vậy đời sống sinh hoạt văn hóa Thăng Long rất

phong phú, nhộn nhịp tập trung và những ngày lễ hội

mùa xuân, lễ hội đền Đồng Cổ và là nơi tụ hội của các

Kết thúc thắng lợicuộc kháng chiếnlần thứ nhất

Lần thứ hai 1285 Vườn không nhà Giang Khẩu Địch phải bỏ

trống (Hàng Buồm) thành tháo chạy.Lần thứ ba 1287-

1288

Vườn không nhàtrống

Nam ThăngLong

Thoát Hoan phải

bỏ Thăng Long

3.4 Hoạt động tìm tòi, vận dụng:

- Mục tiêu: Giúp học sinh nắm lại các kiến thức vừa tìm hiểu để vận dụng

- Phương thức tiến hành: GV giao nhiệm vụ cho HS về nhà làm vào phiếu học tập

Nêu câu hỏi củng cố toàn bài

Có một bạn nhận xét về Thăng Long Thời Trần như sau : « Thăng Long đời Trầnđánh giặc giỏi » theo em có đúng không? Vì sao?

Tiết 59 + 60 BÀI 3

THĂNG LONG TỪ ĐẦU THẾ KỈ XV ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XVIII

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :

1 Kiến thức: Giúp HS hiểu và nắm được những điểm chính sau đây:

+ Những biến đổi của kinh thành Thăng Long từ đầu thế kỉ XV đến cuối thế kỉ XVIII(quy hoạch, các tên gọi Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh…)

+ Thăng Long với các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm (Chiến dịch giải phóngĐông Quan của nghĩa quân Lam Sơn, cuộc tiến công giải phóng Thăng Long của QuangTrung)

+ Tình hình kinh tế, giáo dục, văn hoá Thăng Long từ thế kỉ XV đến cuối thế kỉXVIII

2 Kỹ năng: Bồi dưỡng kĩ năng tìm hiểu sử dụng lược đồ, sưu tầm tư liệu lịch sử

- Tranh ảnh các di tích thời Lê

- Tư liệu lịch sử về Thăng Long thời kì này

- Bản đồ Đông Kinh thời Lê sơ

- Bản đồ Hà Nội ngày nay

* Học sinh:

- Tìm hiểu về các chợ, về tranh dân gian Hàng Trống, về các danh nhân

- Tìm hiểu về chiến dịch Đông Quan (Dựa vào phần lịch sử dân tộc đã học)

- Tên các phố phường của Hà nội có từ thời Hồ đến thời Tây Sơn

C Tiến trình dạy - học:

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra:

1 Kinh thành Thăng Long dưới thời Trần có những thay đổi như thế nào?

Nội dung trả lời : Thăng Long thời Trần có nhiều thay đổi:

- Quy hoạch:

+ 1243, đắp lại Hoàng thành, đổi gọi là Long Phượng

+ Các cung điện được mở rộng thêm: cung Quan Triều, cung Thánh Từ, điện Thiên

An, điện Diên Hồng, điện Thọ Quang

+ Bố trí thành phường tập trung theo ngành nghề sản xuất (có 61 phường)

+ Hệ thống giao thông nội thành được xây dựng với cảnh quan khá đẹp: đường HoèNhai, đường Liễu Nhai.

- Kinh tế:

+ Chợ búa, phố phường phát triển nhanh

+ Thu hút được lái buôn nước ngoài chứng tỏ ngoại thương cũng đã phát triển

- Văn hoá: + Việc thi cử quy củ hơn hẳn thời Lý

+ Thăng Long là nơi hội tụ của các danh nhân

+ Sinh hoạt văn hoá, lễ hội mang đậm tính dân gian

+ Xuất hiện lối sống thị dân

3 Bài mới:

Giới thiệu bài: Thăng Long thời Lý - Trần với việc xây dựng những quần thể kiến trúc cung đình , kiến trúc tôn giáo, hệ thống bến chợ tấp nập, mở mang phố phường xứng đáng là trung tâm kinh tế , chính trị văn hoá của cả nước.Nhưng từ cuối thế kỉ mười bốn, đầu thế kỉ XV đ ến cuối th ế k ỉ XVIII– dòng lịch sử Thăng Long Hà Nội

có những nét đứt gãy Sự biến động về chính trị đã khiến Thăng Long của chúng ta có những nét thăng trầm Ngày hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu rõ hơn qua bài học : Thăng Long từ đầu thế

kỉ XV đến cuối thế kỉ XVIII

Gv dẫn từ sự suy yếu của nhà Trần tới sự thành

lập của nhà Hồ

? Tại sao vào thời Hồ, Thăng Long được gọi

là Đông Đô?

? Trong hoàn cảnh lịch sử nào Đông Đô lại

được đổi thành Đông Quan?

? Tại sao nhà Minh lại đổi tên như vậy?(Âm

mưu thôn tính và đồng hóa)

GV thông báo: Tháng 4 năm 1428, Lê Lợi lên

ngôi hoàng đế, khôi phục quốc hiệu Đại Việt,

định đô ở Đông Đô Năm 1430 đổi tên Đông Đô

thành Đông Kinh

Nhà Lê đổi tên Đông Đô thành Đông Kinh có

ý nghĩa ntn?(là kinh đô…)

GV chốt : tên mới, Đông Kinh bước vào thời

kì thịnh trị , xây dựng kinh đô sau chiến tranh

1.Những biến đổi của kinh thành Thăng Long từ đầu thế

Thăng Long Đông Đô

- 1407, Giặc Minh xâm lược

và thống trị  Đông Đô đổithành Đông Quan

- 1430 đổi tên Đông Đô

 Đông Kinh

?Đông Kinh thời Lê sơ được quy hoạch ntn?

Gv đưa lược đồ thành Đông Kinh thời Lê sơ,

hướng dẫn HS quan sát trên lược đồ cấu trúc

thành lũy, phố phường… và nhận xét

Về cấu trúc thành luỹ, Đông Kinh vẫn dựa trên

cơ sở thành Thăng Long thời Lý - Trần Nhà Lê

xây dựng và bố trí lại nhiều cung điện, lầu gác

trong Cung thành Ngoài Hoàng thành, nhiều kiến

trúc mới cũng được dựng lên

Khu phố phường dân cư ngoài Hoàng thành

tiếp tục phát triển, quy hoạch lại gồm 2 huyện

Quảng Đức và Vĩnh Xương (sau đổi thành Thọ

Xương), có 36 phường

Phường vừa là đơn vị hành chính cơ sở vừa là

nơi tập trung những người cùng nghề Cư dân 36

phường gồm cả nông dân, thợ thủ công, thương

nhân Đông Kinh có những phố chợ buôn bán tấp

nập, có những phường thủ công nổi tiếng: Nghi

Tàm dệt vải, Yên Thái làm giấy, Hàng Đào

nhuộm điều

-GV giới thiệu khái quát: Từ 1527 trở đi Thăng

Long có nhiều biến động về chính trị: Mạc Đăng

Dung lật đổ nhà Lê lập nên nhà Mạc, đóng đô ở

Thăng Long Cuộc chiến tranh Nam triều – Bắc

triều, chiến tranh Trịnh – Nguyễn Những biến

động của lịch sử có ảnh hưởng lớn đến quy hoạch

và bộ mặt của Thăng Long

GV cho HS quan sát lược đồ thành Đông Kinh

thời Lê sơ và nhận xét:

? Em hãy nhận xét về cấu trúc, quy hoạch

của Thăng Long? So với trước đây phần nào

thay đổi và phần nào không thay đổi?

(+ Vẫn dựa trên câu trúc cũ của Đông Kinh

(Trong thành ngoài thị )

+ Nhiều kiến trúc mới: phủ Chúa và kiến trúc

ven hồ Hoàn Kiếm)

Gv chỉ trên bản đồ vị trí của khu phủ Chúa để

HS thấy được vị trí, diện tích quy mô, chất lượng

của phủ Chúa (vừa nguy nga vừa đầy quyền lực)

? Vì sao có sự thay đổi này? (Tình hình chính

trị thay đổi: vua Lê chỉ là cái bóng mờ, chúa

- Quy hoạch : + Dựa trên cấu trúc cũ (thời

Lý – Trần): trong thành ngoàithị với nhiều kiển trúc mới.+ Nhà Lê xây dựng và bố trílại nhiều cung điện, lầu gác mới.+ Phố phường phát triển: 2huyện, 36 phường

- Tình hình chính trị có nhiềuthay đổi:

+ 1527: Đông Kinh trở lại vớitên gọi Thăng Long

- Quy hoạch Thăng Long: + Hoàng Thành và CấmThành không thay đổi : nơi ởcủa triều đình vua Lê

- Nét mới : + Cụm kiến trúc phủ chúaTrịnh  trung tâm quyền lực + Một loạt kiến trúc bên bờ

hồ Hoàn Kiếm: Nguyệt đài ,Thuỷ tạ

Bộ mặt Thăng Long thayđổi

Trịnh mới nắm thực quyền)

? Hiện nay ở Hà Nội có còn lại dấu tích, địa

danh của thời kì đó không ?

? Em hãy giải thích nghĩa của từ Đông Đô,

Đông Quan, Đông Kinh và Thăng Long ?

(Đông Đô: Kinh đô ở phía Đông

Đông Quan : Cánh cửa phía Đông).

Gv cho HS thảo luận nhóm:Nêu nhận xét của

nhóm em về vai trò của Đông Đô, Đông Quan và

Đông Kinh ?

(+ Khi đổi tên thành Đông Đô mất vị trí là

kinh đô của đất nước vì đã có Tây làm kinh đô.

+ Khi đổi tên thành Đông Quan trở thành căn

cứ đầu não và là thủ phủ của bộ máy đô hộ ngoại

bang trên toàn đất nước.

+ Khi đổi tên thành Đông Kinh có ý nghĩa là

kinh đô của đất nước ).

GV: Từ thế kỉ XV đến thế kỉ XVIII, Thăng

Long phải đối phó với nhiều thế lực phản động:

Quân Minh, cục diện vua Lê chúa Trịnh, quân

?Chiến dịch giải phóng thành Đông Quan

diễn ra như thế nào?qua mấy giai đoạn?

Nhóm 6 đến nhóm 10:

? Nghĩa quân Tây Sơn có những hoạt động gì

tác động đến Thăng Long? Kể một số địa danh

của Hà Nội gắn với chiến thắng đại phá quân

Thanh?

Sau một phút các nhóm cử đại diện lên bảng

điền vào bảng phụ những nội dung phù hợp.Các

nhóm khác bổ sung

GV giảng giải, kết luận và chốt nội dung chính

trên phiếu học tập

?Ở giai đoạn 1, Lê Lợi đích thân chỉ huy ,

điều đó chứng tỏ những trận đánh diễn ra như

2 Thăng Long với cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

từ thế kỉ XV đến cuối thế kỉ XVIII.

a Chiến dịch giải phóng Đông Quan của nghĩa quân Lam Sơn

Chiến dịch giải phóng ĐôngQuan kéo dài 408 ngày, qua 3giai đoạn:

- Giai đoạn 1 (từ 22/11/1426đến mùa xuân 1427): ta áp sátthành công phá dữ dội Đại bảndoanh ở Đông Phù Liệt  TâyPhù Liệt (Thanh Trì)  Bồ Đề(Gia Lâm)

Địch cố thủ, hoãn binh rồiphản công  Quân ta bị tổnthất lớn

thế nào ? ( Những trận đánh diễn ra rất ác liệt)

? Em hãy kể tên một số địa danh có liên quan

đến những trận đánh thành Đông Quan? (Cầu

Nhân Mục, Cầu Sa Đôi ( Thanh Xuân - Từ Liêm )

?Bộ chỉ huy của nghĩa quân đóng ở đâu? Em

có biết câu ca nào liên quan đến địa danh ấy

không? ( Sở chỉ huy của nghĩa quân lúc đầu đóng

ở Đông Phù Liệt sau dời đến Tây Phù Liệt

(Thanh Trì), đến đầu 1427 dời sang đóng ở Bồ

Đề (Gia Lâm))

‘’Nhong nhong ngựa ông đã về , cắt cỏ Bồ Đề

cho ngựa ông ăn’’)

?Hình thức đánh giặc của nghĩa quân Lam

Sơn ở Đông Quan trong giai đoạn 3?

(+ Bao vây

+ Vừa uy hiếp vừa kiên trì vận động giặc ra

hàng)

Gv nhấn mạnh: Nguyễn Trãi đã 5 lần vào thành

Đông Quan trực tiếp thương lượng với Vương

Thông Lê Lợi cũng cho con trai mình vào trao

đổi con tin với Vương Thông

? Chiến dịch giải phóng thành Đông Quan

kết thúc ntn? Cách đánh giặc của nghĩa

quânLam Sơn có gì độc đáo ?(Kết thúc bằng hội

thề Đông Quan Nghĩa quân đánh giặc nhưng

không đánh thẳng vào thành mà chỉ bao vây, uy

hiếp và kiên trì vận động giặc ra hàng)

GV: Cách kết thúc như vậy thể hiện tinh thần

nhân đạo, không muốn gây thêm hận thù dân

tộc…

? Nghĩa quân Tây Sơn đã có những hoạt

động gì tác động đến Thăng Long?

(3 lần kéo quân ra Bắc: diệt họ Trịnh, diệt

Chỉnh, diệt Vũ Văn Nhậm và xây dựng chính

quyền)

GV mở rộng nói về những mất mát của Thăng

- Giai đoạn 2 (mùa hè 1427đến 3/11/1427): ta diệt viện ởbiên giới Lúc này Đông Quanchỉ là mặt trận phối hợp

- Giai đoạn 3 (từ 3/11/1427đến 3/1/1428): ta bao vây,thương lượng buộc giặc đầuhàng

- 10/12/1427, tại Đông Quan,Vương Thông thề cam kết rútquân về nước

- 03/01/1428 đất nước sạchbóng quân thù

b Quang Trung tiến quân vào giải phóng Thăng Long:

- 1786 quân Tây Sơn lật đổChúa Trịnh, sau đó 2 lần ra Bắcdẹp loạn

- 1789 Quang Trung đại pháquân Thanh, giải phóng ThăngLong

Long do bè lũ Tôn Sĩ Nghị và Lê Chiêu Thống

gây ra

? Hãy kể tên một số địa danh của Thăng

Long Hà Nội gắn với chiến thắng đại phá quân

Thanh? (Ngọc Hồi Đống Đa, Đầm Mực,

Khương Thượng )

?Thăng Long thời Tây Sơn có vị trí chính trị

ntn? (Không phải là trung tâm chính trị của cả

nước mà là phủ của Bắc Thành)

GV chuyển ý: Trong suốt bốn thế kỉ, tình hình

chính trị có nhiều thay đổi, nạn ngoại xâm đe doạ,

tuy xã hội xáo trộn nhưng đời sống kinh tế của

Thăng Long vẫn phát triển Chúng ta sẽ tìm hiểu

qua phần 3

?Nêu tình hình kinh tế thời Lê sơ?(công

thương nghiệp có bước phát triển…và ruộng đất

mới được khai phá thêm)

? Kể tên một số phường mà em biết? Phường

đó làm nghề gì ? Cư dân hiện nay ra sao?(HS

trình bày những sưu tầm của nhóm mình: Nghi

Tàm, Yên Thái, Hàng Đào…)

?Qua đó em hiểu khái niệm phố, phường là

như thế nào? (Phường vừa là đơn vị hành chính,

vừa là nơi tập trung những người cùng nghề…)

? Kể tên các đồn điền của nhà nước ở Đông

Kinh? (Quán La, Dịch Vọng, Thịnh Quang, Vĩnh

Hưng)

GV: Theo đà phát triển của thế kỉ XV, sang

TKXVI,XVII mặc dù tình hình chính trị có biến

đổi nhưng Thăng Long vẫn phát triển mạnh với

những tên gọi quen thuộc Kinh kỳ, Kẻ Chợ

? Kể tên các chợ nổi tiếng ở Thăng Long thời

bấy giờ? (chữ nhỏ SGK trang 30)

a Kinh tế:

- Thời Lê sơ: kinh tế côngthương nghiệp phát triển Xuấthiện nhiều phường thủ công nổitiếng

 Trung tâm buôn bán tấpnập

Nông nghiệp: đồn điền được

 Thăng Long là một đô thịphát triển

b Giáo dục - văn hoá:

* Thời Lê sơ:

+ Quốc Tử Giám được mởrộng

+ Lệ xướng danh, ghi tênbảng vàng, khắc bia đá

+ Hội thơ Tao Đàn

GV cho HS xem ảnh Văn Miếu – Quốc Tử

Giám

- Liên hệ bài trước

+ Quy mô Văn Miếu thời kì này được mở rộng

ntn?

+ Kể một số sinh hoạt văn hoá tiêu biểu ở

Đông Kinh?

Câu hỏi nâng cao : Những sinh hoạt văn hoá ấy

thời Đông Kinh nói lên điều gì về truyền thống tốt

đẹp của Thăng Long – Hà nội nói riêng và của

dân tộc Việt Nam nói chung?

+ Dãy trong: Tranh dân gian Hàng Trống

?Tranh dân gian Hàng Trống đến nay tồn tai

ntn? (liên hệ ý thức bảo vệ truyền thống)

GV: Văn hóa Thăng Long không chỉ được biết

đến với các công trình nghệ thuật, các bức tranh

mà còn nhiều tác phẩm khác về thơ, văn với nhiều

nhà văn hóa tiêu biểu

Gv cho HS chơi trò chơi: Tìm danh nhân

Thăng Long thời Tây Sơn

GV đưa ra các dữ kiện hoặc địa danh sẽ gắn

với tên tuổi của một danh nhân thời Tây Sơn, HS

phát hiện nhanh xem đó là ai Tổ nào ghi ra được

trước thì được 10 đ

1 Người phụ nữ được mệnh danh là Hồng Hà

nữ sĩ

2 Tả Thanh Oai, Thanh Trì, Hà Nội

3 Người làng Phú Thị, Gia Lâm, Hà Nội

4 Bà chúa thơ Nôm

5 Tác giả của “Chinh phụ ngâm”

6 Đài nghiên, Tháp bút, đền Ngọc Sơn, cầu

Thê Húc

- GV liên hệ thực tế địa phương, hiên nay các

phố phường Hà Nội mang tên các danh nhân của

quận huyện mình

* Từ thời Mạc đến thời TâySơn:

- Công trình nghệ thuật:tượng, tranh

- Cảm nhận của em về Hà Nội thời kì đầu thế kỉ XV đến cuối thế kỉ XVIII ?

- Kể về một vài danh nhân thời Lê mà em biết?

- Sưu tầm tư liệu về Thăng Long thời Mạc đến thời Tây Sơn

- Sưu tầm tư liệu về những danh nhân nổi tiếng thời Mạc đến thời Tây Sơn

- Sưu tầm tư liệu về văn hoá Thăng Long thời Mạc đến thời Tây Sơn

Mùahè 1427 đến 03/11/1427

3/11/1427 đến 3/1/1428

Diệt viện Ta: Bao vây,thương

lượng , buộc giặc đầu hàng

Kết quả Quân ta tổn thất lớn Viện binh bị tiêu diệt Giặc Minh phải đầu

hàng

THĂNG LONG – HÀ NỘI TỪ THỜI NGUYỄN ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH

THẾ GIỚI THỨ NHẤT

(1802 – 1918)

- Tên gọi của Hà Nội chính thức xuất hiện từ bao giờ, tên gọi này có ý nghĩa gì?

- Nét nổi bật của hoạt động kinh tế, sinh hoạt văn hoá của Thăng Long – Hà Nội thời Nguyễn từ thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

- Hà Nội anh dũng kháng chiến chống thực dân Pháp

2 Kĩ năng: Sưu tầm và phân tích tư liệu, tranh ảnh.

3 Thái độ: Tự hào về truyền thống của người Hà Nội.

Có ý thức giữ gìn di sản văn hoá, lịch sử của Hà Nội

4 Định hướng hình thành và phát triển năng lực học sinh

- Năng lực tự học

- Năng lực thực hành bộ môn: quan sát, trình bày trên sơ đồ, lược đồ

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

2 Kiểm tra bài cũ: (3’)

? Nêu tên một số nhà cải cách tiêu biểu ở Việt Nam cuối thế kỉ XIX? Nội dung của các đề nghị cải cách?

3.Bài mới: (35’)Giới thiệu: Từ 1802 đến 1918 là quá trình triều đình nhà Nguyễn nắm

chính quyền Cũng trong thời kỳ này thực dân Pháp nổ súng tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, nhà Nguyễn đã đi dần từ đầu hàng từng bước đến đầu hàng hoàn toàn thực dân Pháp Vậy, Hà Nội từ 1802 đến 19184 có những thay đổi biến động gì? Nhân dân Hà Nội nổi dậy chống thực dân Pháp ra sao? Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu qua bài 1 “Thăng Long - Hà Nội từ thời Nguyễn đến hết chiến tranh thế giới thứ nhất (từ 1802 đến 1918)

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

GV: Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi đã chuyển kinh

đô vào Phú Xuân Từ đây Thăng Long không còn mang

ý nghĩa Rồng bay mà có nghĩa là Thịnh vượng Tại đây

năm 1805, Gia Long cho phá thành cũ, xây lại thành

1 Thăng Long - Hà Nội thời Nguyễn

a Chính trị:.

mới theo kiểu Vô – băng (Pháp)

- GV sử dụng lược đồ “Hà Nội thời Nguyễn” và giới

thiệu thành HN với 5 cửa: Bắc, Đông, Tây, Đông Nam

và Tây Nam

Thành Thăng Long thời Nguyễn hình vuông, chu vi

khoảng 5 km Phía bắc là phố Phan Đình Phùng ngày

nay; Phía nam là phố Trần Phú; Phía đông khoảng

đường Lý Nam Đế, Phùng Hưng; phía tây khoảng

đường Hùng Vương, Ông Ích Khiêm Tường thành cao

khoảng 4m, dày khoảng 16m, phía dưới xây bằng đá

xanh, đá ong, phía trên xây bằng gạch hộp Thành mở 5

cửa: Bắc, đông, tây, đông – nam và tây nam Bên trong

thành, chính giữa có điện Kính thiên(ở núi Nùng), chỉ

mở khi vua ngự giá Bắc tuần hoặc tiếp sứ thần phương

Bắc…)

? Thăng Long được gọi là Hà Nội khi nào?(Năm

1831, Minh Mạng bỏ các trấn thành lập tỉnh Hà Nội)

GV: Chỉ trên lược đồ địa giới Hà Nội thời Nguyễn,

HN bao gồm thành Thăng Long cũ, huyện Từ Liêm và 3

phủ Ứng Hoà, Thường Tín, Lý Nhân Thăng Long được

đặt là tỉnh lị của tỉnh Hà Nội và từ đó cũng được gọi là

Hà Nội hay Hà thành

? Tại sao có tên Hà Nội? (Nằm trong vòng 2 con

sông: Sông Hồng và sông Đáy)

? Em có nhận xét gì về phạm vi hành chính của

tỉnh Hà Nội và thành Hà Nội? (Tỉnh Hà Nội tương đối

rộng gần như Hà Nội mới mở rộng năm 2008 Trung

tâm Hà Nội lại rất hẹp bởi Hà Nội lúc đó chỉ là tỉnh lẻ,

thành Hà Nội là trấn thành của tỉnh Hà Nội)

? Nhận xét của em về vị thế chính trị của Hà Nội?

(Không còn là trung tâm chính trị, bởi kinh đô đã

chuyển vào Phú Xuân).

- Gọi HS đọc “Về kinh tế, ….nước ngoài”

? Hà Nội thời Nguyễn có những xu hướng phát

triển kinh tế nào? (2 xu hướng: Phía đông nam – đô thị

hoá Phía tây nam – Nông thôn hoá)

GV chỉ trên lược đồ vị trí 2 xu hướng phát triển kinh

tế

? Vì sao phía Đông – Đông nam, kinh tế phát triển

- Năm 1831, Minh Mạng thành lập tỉnh Hà Nội

- Hà Nội thời Nguyễn không còn là trung tâm chính trị của cả nước

b Kinh tế:

Phát triển theo 2 xu hướng:

+ Đô thị hoá (phía Đông và đông nam)+ Nông thôn hoá (phía Tây và tây nam)

theo hướng đô thị hoá? (Vì có sông Nhị Hà chảy qua,

dọc sông có nhiều cửa ô quan trọng, trong đó có cửa ô

Đông Hà thuyền bè ra vào tấp nập chuyên chở hàng

hoá tới chợ Bắc Qua - chợ đầu mối của Hà Nội thời

đó).

GV cho HS xem ảnh “Một phố ở cạnh hào nước

thành Hà Nội” thời Nguyễn và ảnh “Làng cổ Hà Nội”

và “Phố cổ Hà Nội” bây giờ để HS mô tả và so sánh

GV bổ sung: Bây giò, Hà Nội hiện đại, văn minh hơn

nhiều, nhưng nhà phố cổ không cao quá 2 tầng theo hình

ống Bề rộng chỉ từ 2 – 3m nhưng sâu tới 20m (có nhà

sâu tới 60m, vừa là nơi ở, sản xuất và bán hàng).

Làng cổ và phố cổ Hà Nội hiện nay vẫn mang đầy đủ

đặc trưng của 2 xu hướng phát triển kinh tế của Hà Nội

thời Nguyễn

? Em hãy kể tên các phố cổ Hà Nội mà em biết?

Các phố cổ đó tập trung chủ yếu ở quận nào hiện

nay? (Quận Hoàn Kiếm)

GV sử dụng bản đồ Hà Nội ngày nay để chỉ phần

quận Hoàn Kiếm và giới thiệu: Phần lớn trong số hơn 70

phố cổ có tên gọi bắt đầu bằng chữ “Hàng” tập trung ở

đây câu ca “Khéo tay nghề đất lề Kẻ Chợ” là chỉ đất và

người nơi này

? Nhận xét của em về kinh tế Hà Nội thời Nguyễn?

(Kinh tế rất phát triển)

? Giáo dục thời Nguyễn ở Hà Nội có biến đổi gì?

(Không còn kỳ thi Hội, thi Đình chỉ còn kỳ thi Hương)

GV: Khu Văn Miếu không còn Quốc Tử Giám (đã

chuyển vào Huế), nhưng trường học thời này cũng rất

nhiều: Trường của ông Phạm Dưỡng Am ở thôn Tự

Tháp (đầu hàng Trống), trường của ông Cử Kim Cổ ở

Đường Thành, trường của ông Cử Vũ Thạch ở phố Bà

Triệu, Phố Tràng Thi quen thuộc cũng là nơi đặt trường

thi Hương thời Nguyễn

? Em biết những công trình văn hoá nào của Hà

Nội thời Nguyễn?(Chùa Báo Ân, tháp Hòa Phong, đài

Nghiên, Tháp Bút, Khuê Văn Các)

Sử dụng ảnh: Cột cờ, cầu Thê Húc, Đền Ngọc Sơn,

 Dưới thời Nguyễn,

Hà Nội là trung tâm kinh

tế, có quan hệ rộng với thị trường trong và ngoài nước

C Văn hoá:

* Giáo dục: Trường Quốc Tử Giám và các kỳ thi hội chuyển vào Huế

Hà Nội chỉ còn tổ chức kỳ thi Hương (đặt tại phố Tràng Thi)