(SKKN HAY NHẤT) nâng cao chất lượng dạy học môn toán THPT thông qua tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Tính mới của đề tài - Đề tài tổ chức được một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo liên quan đến môn Toán ở trường THPT - Đề tài giúp các em thấy được ứng dụng của môn Toán trong cuộc sống

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Lý do chọn đề tài

2 Tính cấp thiết của đề tài

1

3 Tính mới của đề tài

4 Khả năng ứng dụng và triển khai của đề tài

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5.1 Đối tượng nghiên cứu

Phần II NỘI DUNG

I CỞ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIẾN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận của đề tài 1.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo 1.2 Vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

4

1.3 Nguyên tắc lựa chọn hoạt động dạy học trải nghiệm sáng tạo 5 1.4 Quy trình thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo 6 1.5 Một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

1.6 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo 11

2 Cơ sở thực tiễn (thực trạng của vấn đề nghiên cứu) 13

II TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN THPT

1 Xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo

14

2 Tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Toán

2.2.1 Tên hoạt động trải nghiệm sáng tạo: “Thiết kế hộp quà, vật dụng theo mô hình toán học”

3 1 Mục đích thực nghiệm sư phạm

3 2 Nội dung thực nghiệm

45

3.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 3.4 Đối tượng thực nghiệm

3.5 Thời gian thực nghiệm 3.6 Đánh giá thực nghiệm 3.6.1 Đánh giá định tính 3.6.2 Đánh giá định lượng

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đang được triển khai đồng bộ trong hệ thống giáo dục nước ta Sự đổi mới được nhấn mạnh trên cả mục tiêu giáo dục và chương trình giáo dục Đặc biệt là sự đổi mới về phương pháp dạy học, giáo dục nhằm phát triển năng lực học sinh Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể được

Bộ Giáo dục công bố ngày 27/12/2018 đã chỉ rõ hệ thống năng lực chung và năng lực đặc thù của các môn họa mà học sinh cần đạt như Năng lực tự chủ, Năng lực hợp tác, Năng lực sáng tạo, Năng lực giao tiếp, Năng lực tính toán, Đồng thời Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể cũng nhấn mạnh việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và coi đây là một trong những ưu thế vượt trội để phát triển năng lực học sinh

Ở Việt Nam, từ năm 2015 đến nay, hoạt động trải nghiệm sáng tạo đã được nghiên cứu về mặt lý luận và nghiên cứu thực tế, cụ thể về cách thức tổ chức trong một số lĩnh vực như Toán học, Vật lý, Sinh học, Văn học, Hóa học, Kỹ thuật Bên cạnh đó, đã có văn bản hướng dẫn, gợi ý về việc lựa chọn phương pháp giáo dục

và hình thức tổ chức Hoạt động trải nghiệm, nhưng trên thực tế, giáo viên vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình tổ chức cho học sinh trải nghiệm Đối với bộ môn Toán nói riêng, việc áp dụng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo là rất ít Điều này

có thể do giáo viên chưa có quy trình mẫu được cụ thể hóa để tổ chức trải nghiệm, hoặc là giáo viên còn ngại thay đổi, không chịu khó đổi mới phương pháp dạy học, hơn nữa chúng ta chưa có một tài liệu hay một giáo trình nào cho việc áp dụng hoạt động trải nghiệm vào dạy học bộ môn toán một cách chính thống Mặt khác

do điều kiện hoàn cảnh của nhà trường cũng như địa phương tại nơi trường đóng còn nhiều khó khăn nên việc triển khai các hoạt động còn ít Đối với học sinh thì chỉ chú trọng vào việc ôn tập củng cố kiến thức đảm bảo "Thi gì học nấy" nên đại

đa số không mặn mà với các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Với những lý do trên, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Nâng cao chất lượng

dạy học môn Toán THPT thông qua tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo”

2 Tính cấp thiết của đề tài

- Trong chương trình GDPT mới 2018 “hoạt động trải nghiệm” là hoạt động bắt buộc, “được thực hiện xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12” trong nhà trường

- Chưa có một tài liệu hay một giáo trình nào cho việc áp dụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào dạy học bộ môn Toán một cách chính thống

- Giáo viên chưa có quy trình mẫu được cụ thể hóa để tổ chức trải nghiệm sáng tạo môn Toán, giáo viên còn ngại thay đổi, không chịu khó đổi mới phương pháp dạy học

- Học sinh chỉ chú trọng vào việc ôn tập kiến thức để đảm bảo cho các kỳ thi

mà không mặn mà với các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

3 Tính mới của đề tài

- Đề tài tổ chức được một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo liên quan đến môn Toán ở trường THPT

- Đề tài giúp các em thấy được ứng dụng của môn Toán trong cuộc sống và đem lại niềm tin, hứng thú học tập và yêu thích học môn Toán

- Kích thích tính tò mò, tìm hiểu của học sinh từ đó học sinh chủ động thu nhận kiến thức môn Toán

- Tạo nên những con người mới tích cực, chủ động, sáng tạo trong tương lai đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội hiện đại

- Nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh

- Qua tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra, học sinh học được nhiều kĩ năng trong cuộc sống

4 Khả năng ứng dụng và triển khai của đề tài

Đề tài có khả năng áp dụng và triển khai cho học sinh THPT và các thầy cô dạy Toán tham khảo Vì đề tài được vận dụng từ các kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa do đó hoàn toàn phù hợp với tất cả các đối tượng học sinh: học sinh trung bình, khá, HSG

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh bậc trung học phổ thông

- Đề tài tập trung nghiên cứu, tìm hiểu và đề xuất hình thức tổ chức hoạt hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học toán nhằm nâng cao chất lượng dạy học, tạo ra niềm yêu thích học Toán đối với học sinh THPT

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Bám sát nội dung chương trình Toán THPT

- Bám sát nội dung hoạt động trải nghiệm và trải nghiệm sáng tạo ở trường phổ thông của BGD&ĐT

- Quá trình thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học môn Toán THPT

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài này chúng tôi kết hợp các phương pháp sau:

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các chương trình và dự thảo của bộ GD- ĐT về cách thức tổ chức dạy học trải nghiệm sáng tạo nói riêng và dạy học nói chung

- Nghiên cứu những tài liệu lý luận về vấn đề dạy học trải nghiệm sáng tạo

- Nghiên cứu các nội dụng về lý luận dạy học môn toán ở trường phổ thông

- Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên các sách tham khảo có liên quan

- Nghiên cứu ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực hoạt động trải nghiệm sáng tạo

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra khả năng lĩnh hội và vận dụng kiến thức của học sinh trước và sau khi tổ chức thực nghiệm

- Quan sát giờ dạy để tìm hiểu thực tế dạy học theo hướng dạy học trải nghiệm sáng tạo ở trường THPT

Phần II NỘI DUNG

I CỞ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIẾN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận của đề tài

1.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Đến nay có rất nhiều cách diễn đạt khác nhau về hoạt động trải nghiệm sáng tạo Theo dự thảo đề án đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ

thông sau năm 2015: "Hoạt động trải nghiệm sáng tạo bản chất là những hoạt

động giáo dục nhằm hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất tư tưởng, ý chí tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại Nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo được thiết kế theo tích hợp nhiều lĩnh vực, môn học thành các chủ điểm mang tính chất

mở Hình thức và phương pháp tổ chức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt,

mở về không gian và thời gian, quy mô đối tượng và số lượng để học sinh có nhiều cơ hội tự trải nghiệm và phát huy khả năng sáng tạo của mình"

Theo Bùi Ngọc Diệp (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) "hoạt động trải

nghiệm là một biểu hiện của hoạt động giáo dục đang tồn tại trong chương trình giáo dục hiện hành Hoạt động trải nghiệm mang tính xã hội, thực tiễn đến với môi trường giáo dục trong nhà trường để học sinh tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện được phẩm chất, năng lực, nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ và điều chỉnh cá tính, giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển của bản thân; bổ trợ cho và cùng với các hoạt động dạy học trong chương trình giáo dục thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục."

Mặc dù được diễn đạt bằng những cách khác nhau nhưng các tác giả đều có các quan điểm chung là: "Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục tích cực, tự giác, có mục đích, được tổ chức theo phương thức tạo điều kiện cho học sinh tham gia trực tiếp vào các loại hình hoạt động và giao lưu, nhằm hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm giá trị

và kỹ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại, nhằm mục đích tạo nhiều cơ hội để học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động và phát huy khả năng sáng tạo ra cái mới có giá trị đối với bản thân và xã hội"

1.2 Vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo làm tăng tính hấp dẫn trong học tập Hình

thức dạy học trải nghiệm là hình thức giáo dục học sinh theo hình thức dạy học ngoài thực tế, trên các vật thật có vị trí, vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa hoạt động giảng dạy và học tập trên lớp với giáo dục học sinh ngoài lớp

- Phát huy được tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh Khai

thác tiềm năng của học sinh bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình Học tập trải nghiệm chú trọng vào việc giúp học sinh khai thác những tiềm n ă n g sẵn có,

định hình những thói quen, tính cách tốt ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

để tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển tiếp theo Khuyến khích tối đa sự sáng tạo của học sinh

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo, tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa

học liên môn Nội dung học tập trải nghiệm rất phong phú và đa dạng mang tính

tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm

mĩ và thể chất,… Chính nhờ đặc trưng này mà học tập trải nghiệm trở nên gần gũi, thiết thực với cuộc sống, giúp các em vận dụng vào trong cuộc sống một cách dễ dàng và thuận lợi hơn

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp gắn kết giữa các lực lượng giáo dục

trong và ngoài nhà trường Hoạt động học tập trải nghiệm có sức hút mạnh mẽ,

có sự tham gia, phối hợp liên kết với lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, những tổ chức….Tùy thuộc nội dung, tính chất của từng hoạt động mà sự tham gia của các lực lượng có thể là trực tiếp hay gián tiếp

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắn kết giữa người dạy và người học Dạy

học bằng trải nghiệm đòi hỏi người dạy phải tuân theo phong cách người hỗ trợ, hướng dẫn để giúp người học thu được kiến thức từ những kinh nghiệm thực tế, đồng thời phải phù hợp với phong cách của người học nhằm phát huy tốt nhất khả năng và sự sáng tạo ở người học

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là mô hình học tập tiên tiến nhằm giúp học

sinh hoàn thiện bản thân mình Tạo ra sự tự tin cho học sinh trong học tập, hình

thành năng lực học tập cho học sinh: lập kế hoạch, tổ chức làm việc nhóm, thu thập và xử lí thông tin, lập báo cáo, thuyết trình, đánh giá và tự đánh giá Qua các giờ học đó, học sinh sẽ cảm thấy yêu thích môn học và hiểu kiến thức một cách sâu sắc hơn Ngoài ra, học tập trải nghiệm là điều kiện học hỏi lẫn nhau, giúp học sinh phát huy tính tích cực tự học, sáng tạo, tính tự giác, giúp các em phát huy tốt các kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác

1.3 Nguyên tắc lựa chọn hoạt động dạy học trải nghiệm sáng tạo

Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo phải được:

+ Lựa chọn cẩn thận, được hỗ trợ bởi sự phản chiếu, phân tích và tổng hợp quan trọng

+ Tạo điều kiện cho học sinh chủ động, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm

về kết quả đạt được

+ Học sinh tích cực tham gia vào các câu hỏi đặt ra, điều tra, thử nghiệm, mày

mò, giải quyết vấn đề, giả định trách nhiệm, sáng tạo và xây dựng ý tưởng

+ Học sinh phát triển được cả về trí tuệ, tình cảm, xã hội và thể chất

+ Kết quả của việc học tập là cá nhân và tạo cơ sở cho kinh nghiệm và học tập trong tương lai

+ Người hướng dẫn và học sinh có thể trải nghiệm sáng tạo thành công, thất

bại,… bởi vì kết quả của kinh nghiệm không thể được dự đoán hoàn toàn

+ Vai trò chính của người giáo viên bao gồm thiết lập các trải nghiệm sáng tạo phù hợp, đặt ra các vấn đề, thiết lập ranh giới, hỗ trợ học sinh, đảm bảo an toàn

về thể chất và tình cảm tạo điều kiện cho quá trình học tập

+ Người hướng dẫn công nhận và khuyến khích các cơ hội tự phát cho việc học

1.4 Quy trình thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Căn cứ vào mục tiêu chương trình hoạt động trải nghiệm và đặc điểm kiến thức môn Toán trong chương trình giáo dục phổ thông 2018; Căn cứ vào các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh; Vận dụng một số mô hình học tập trải nghiệm và một số công trình nghiên cứu, chúng tôi đề xuất quy trình thiết

kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn toán như sau:

Bước 1 Xác định chủ đề học tập trải nghiệm sáng tạo

Căn cứ vào mục tiêu giáo dục, đặc điểm kiến thức môn Toán đã được xác định trong chương trình GDPT, đặc điểm đối tượng học sinh; tình hình cụ thể địa phương, giáo viên xác định các chuẩn đầu ra cụ thể từ đó lựa chọn các nội dung học tập cấu thành chủ đề hoạt động trải nghiệm phù hợp

Bước 2 Xác định mục tiêu của chủ đề trải nghiệm sáng tạo

Để xác định mục tiêu học sinh cần đạt sau hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giáo viên cần trả lời được các câu hỏi: Học sinh sẽ đạt được gì sau khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo? Học sinh có khả năng làm được gì? Tạo được niềm tin vào giá trị nào? Các mục tiêu cần rõ ràng, cụ thể và có thể đo được

Bước 3 Xác định các nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Căn cứ vào mục tiêu của chủ đề đã được xác định ở bước 2, từ đó xác định các nội dung hoạt động cần có trong chủ đề Thể hiện mối liên hệ chăt chẽ giữa mục tiêu, nội dung và hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động Trong mỗi hoạt động cũng cần xác định mục tiêu và cách thực hiện

Bước 4 Thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo gồm các giai đoạn cụ thể sau:

Giai đoạn 1: Trải nghiệm cụ thể

Giáo viên tổ chức cho học sinh tham gia trải nghiệm cụ thể bằng một câu bỏi động não, một game-show, hoặc tổ chức tham quan, dã ngoại liên quan đến nội dung cần học tập trải nghiệm… để tìm hiểu bản thân người học đã có những kinh nghiệm, khái niệm, kỹ năng nào liên quan đến kỹ năng mới sẽ được hình thành, từ

đó giúp giáo viên đánh giá được vốn hiểu biết của người học trước khi giới thiệu vấn đề mới

Giai đoạn 2: Quan sát, đối chiếu, phản hồi

Thông qua quá trình quan sát, cảm nhận và đối chiếu, phân tích đánh giá các

sự vật, hiện tượng, kết nối với vốn kinh nghiệm đã có của bản thân để tìm hiểu về

sự vật, hiện tượng Sau khi trải nghiệm cụ thể, học sinh sẽ tự mình suy nghĩ hoặc tranh luận với các học sinh khác về tính đúng đắn, tính hợp lý của sự việc Trong mỗi bản thân học sinh sẽ xuất hiện các ý tưởng, dự định về sự vật hiện tượng Giáo viên cần bao quát lớp, tạo điều kiện cho các cá nhân/nhóm tự do trình bày các ý tưởng, kịp thời điều chỉnh, hướng học sinhvào hoạt động học tập, giúp đỡ các em khó khăn thông qua các phiếu nhiệm vụ, sử dụng các câu hỏi gợi ý,…

Giai đoạn 3: Hình thành khái niệm

Bằng việc sử dụng kết hợp nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học khác nhau, giáo viên hỗ trợ học sinh tìm kiếm và làm sáng tỏ các kiến thức liên quan đên sản phẩm hoặc kết quả học tập Thông qua đó học sinh tiếp thu kiến thức mới và xây dựng quy trình luyện tập thực hành

Giai đoạn 4: Thử nghiệm tích cực

Từ những hiểu biết về kiến thức liên quan, những khái niệm mới đã được làm sáng tỏ và quy trình thực hành đã được xây dựng ở giai đoạn 3, học sinh tiến hành luyện tập, thực hành chủ động dưới hướng dẫn của giáo viên Kết thúc quá trình luyện tập, học sinh được củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng mới, qua đó hình thành kinh nghiệm mới cho bản thân và kinh nghiệm này trở thành kinh nghiệm ban đầu cho tiến trình học tập tiếp theo

Bước 5 Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá học sinh

Thiết kế công cụ, tiêu chí đánh giá phù hợp đo được mục tiêu của chủ đề, mức

độ đạt được về phẩm chất và năng lực của từng học sinh, để đánh giá kết quả hoạt động

1.5 Một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Toán

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục

và được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau Mỗi một hình thức tổ chức đều tiềm tàng trong nó những khả năng giáo dục nhất định Sau đây, chúng tôi điểm qua một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cụ thể:

1.5.1 Hoạt động câu lạc bộ

Câu lạc bộ toán học là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích Toán, có nhu cầu, năng khiếu học tập Toán, dưới định hướng của những nhà giáo dục, nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích

cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của câu lạc bộ tạo cơ hội cho học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về toán học mà các em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết các vấn đề,… CLB Toán học giúp học sinh có điều kiện tiếp cận với toán học, giúp các em phát huy năng lực toán học của mình và tiếp cận nhanh nhất, có lịch sinh hoạt định kỳ Có thể tổ chức CLB Toán họa theo khối lớp, theo trường,… Tên của CLB có thể đặt: ‘‘CLB Toán 10, 11, 12’’ hoặc ‘‘CLB Toán trường THPT…’’

Hình thức sinh hoạt CLB có thể là Hội vui học tập, Hái hoa dân chủ, Giải

ô chữ, Rung chuông vàng, Tọa đàm, hội thảo, thảo luận về một đề tài được lựa chọn Nội dung sinh hoạt CLB có thể là về các bà toán, câu chuyện lịch sử toán học; xem các bộ phim về lịch sử toán hay về các nhà toán học; giải các câu đố trí tuệ, logic, các câu đố IQ phù hợp; làm thơ về toán, tham quan, dã ngoại học tập các địa danh du lịch, làng nghề của địa phương, tiếp cận các vấn đề toán học qua việc tham quan đó như tìm hiểu về lịch sử địa danh, cách thiết kế, xây dựng các di tích, chụp ảnh, kí họa, tạo mô hình trên máy tính hoặc phác họa trên bản vẽ khi trải nghiệm tham quan…

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của hoạt động trải nghiệm như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kỹ năng và củng

cố những tri thức đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới;

giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn,…

1.5.3 Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan Qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ,

ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về các vấn đề học toán, thể hiện nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của học sinh Học sinh có thể chia sẻ

kinh nghiệm học tập của mình Đây cũng là dịp để học sinh biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Diễn đàn được tổ chức linh hoạt, phong phú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với học sinh Có thể tổ chức cho học sinh nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập, ngày lễ lớn, có thể ở buổi sơ kết, tổng kết năm học hoặc hướng dẫn các em tham gia diễn đàn báo Toán học tuổi trẻ,… qua đó giáo viên, phụ huynh hiểu biết hơn về tâm tư, nguyện vọng, khó khăn trong học toán để có biện pháp giúp đỡ, hỗ trợ học sinh

1.5.4 Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ

và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện nhiều kĩ năng trong cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sỉnhèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn đề,

kĩ năng phân tích vấn đề, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,… Sử dụng sân khấu tương tác, học sinh có thể tổ chức diễn kịch về lịch sử toán học, kể các mẩu chuyện về các nhà toán học, các câu chuyện gắn với bài toán nổi tiếng… qua đó học sinh hiểu biết, yêu thích toán học hơn ngoài ra còn phát triển các năng lực như sân khấu hóa, thiết kế mĩ thuật, ánh sáng, màu sắc, năng lực ngôn ngữ, năng lực biểu diễn, tương tác, kết nối với người khác… Sân khấu tương tác thường được tổ chức với quy mô lớn ở tổng kết CLB toán học,…

1.5.5 Hoạt động tham quan, dã ngoại

Đây là hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích là giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo dục lòng yên thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cho học sinh Tham quan dã ngoại

là một hình thức tổ chức trải nghiệm tốt trong giáo dục toán học cho học sinh giúp các em có được những kinh nghiệm từ thực tế, từ các mô hình, cách làm hay và hiệu quả trong một lĩnh vực nào đó, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em; tăng cường cơ hội cho học sinh giao lưu, chia sẻ và thể hiện tốt khả năng vốn có của mình, là môi trường tốt để các em tự khẳng định mình, thể hiện tính tự quản, tính sáng tạo và biết đánh giá sự cố gắng, sự trưởng thành của bản thân Tham quan, dã ngoại có thể tổ chức với lớp đại trà, khối lớp, hoặc chỉ tổ chức trong CLB toán học, các CLB khác, các nhóm học sinh

1.5.6 Hội thi/cuộc thi

Là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Việc tổ chức hội thi/ cuộc thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh, phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức

Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi giải toán, thi sưu tầm các bài toán dân gian, thi vẽ, thi thiết kế hình học, thi làm mô hình kiến trúc hình học, thi chụp ảnh nghệ thuật hình học với cuộc sống, thi tìm hiểu lịch sử toán họa, thi đố vui, giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác thơ, sáng tác bài hát, hội thi học tập… Các hội thi có thể gắn với giáo dục về một chủ đề nào đó như giáo dục an toàn giao thông, giáo dục về môi trường…

Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi, điều kiện của học sinh, thời gian chuẩn bị và tổ chức hội thi phù hợp, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn

1.5.7 Một số hoạt động khác

- Hoạt động tổ chức sự kiện: Tổ chức sự kiện trong trường là một hoạt

động tạo cơ hội cho học sinh thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo của mình, thể hiện năng lực tổ chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giám sát hoạt động Thông qua hoạt động tổ chức sự kiện học sinh được rèn luyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc tổ chức, tính năng động, nhanh nhẹn, kiên nhẫn, có khả năng thiết lập mối quan hệ tốt, có khả năng làm việc theo nhóm, có sức khỏe và niềm đam mê Khi tham gia tổ chức sự kiện học sinh sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của mình, tạo ra nhiều cảm xúc mới, năng lực mới Ngoài ra, học sinh còn phải biết xoay xở và ứng phó trong mọi tình huống bất kì xảy đến Ở trường THPT có thể tổ chức các sự kiện sau để giáo dục toán học cho học sinh: Lễ ra mắt CLB, lễ gia nhập CLB của thành viên mới, lễ chia tay của thành viên CLB toán học, lễ kỉ niệm ngày thành lập CLB, lễ vinh danh thành tích của thành viên CLB,… Các buổi triển lãm kết quả của các dự án toán học, hội thảo khao học về tổ chức, bồi dưỡng học tập, trải nghiệm toán học, hội diễn nghệ thuật của CLB toán học, hội thi giải toán giao lưu giữa các CLB toán với nhau,…

- Hoạt động giao lưu: là hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều

kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc và trao đổi thông tin với những

nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em

có được những nhận thức, tình cảm, thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách

Những vấn đề trao đổi phải thiết thực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh Có thể tổ chức giao lưu gắn với một chủ đề nào đó để học sinh thấy được toán học gắn với thực tế cuộc sống Đam mê, yêu thích học toán, không ngại khó khăn, vất vả, có phương pháp học tập đúng sẽ có thành tích trong học tập Mở mang suy nghĩ cho học sinh

- Hoạt động chiến dịch: Việc học sinh tham gia các hoạt động chiến dịch

nhằm tăng cường sự hiểu biết và sự quan tâm của học sinh đối với các vấn đề

xã hội như vấn đề môi trường, an toàn giao thông, an toàn xã hội, hoạt động nhân đạo hay từ thiện,… tập dượt cho học sinh tham gia giải quyết nhưng vấn

đề xã hội; phát triển ở học sinh một số kỹ năng cần thiết như kĩ năng thiết kế,

kĩ năng hợp tác, kĩ năng thu thập thông tin, kĩ năngtuyên truyền, kĩ năng đánh giá và kĩ năng ra quyết định Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳng định mình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức ‘‘mình vì mọi người, mọi người vì mình’’ Mỗi hoạt động như: Chiến dịch giờ trái đất;

chiến dịch làm sạch môi trường, chiến dịch ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo

vệ môi trường, chiến dịch tình nguyện hè,… Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốt cần xây dựng kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lực huy động được và học sinh phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết để tham gia vào chiến dịch Nhân dịp tổ chức chiến dịch

có thể cho các em thực hiện các dự án: Thiết kế tranh tuyên truyền, cổ động cho chiến dịch; thiết kế tờ rơi, làm báo tường, làm báo ảnh, chụp ảnh, quay phim, viết bài về chủ đề của chiến dịch… Tạo kênh thông tin để học sinh có nhiều cơ hội tham gia, tuyên truyền về chiến dịch cùng với nhiều đối tượng

khác nhau thma gia chiến dịch

1.6 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

1.6.1 Phương pháp làm việc nhóm

Một trong những yếu tố thành công của một chương trình, dự án hoặc một tiết học chính là sự khơi nguồn, dẫn lối từ những sáng kiến, ý tưởng sáng tạo về phương pháp, cách thức tổ chức của người giáo viên trong chương trình đó Làm việc theo nhóm là phương pháp tổ chức dạy học - giáo dục, trong đó giáo viên sắp xếp học sinh thành những nhóm theo hướng tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa các thành viên, từ đó học sinh trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùng nhau phối hợp làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm, khi tiến hành làm việc theo nhóm trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cần tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị cho hoạt động

- Giáo viên hướng dẫn học sinh trao đổi, đề xuất vấn đề, xác định mục tiêu, nhiệm vụ, cách thực hiện và lập kế hoạch; tự lựa chọn nhóm theo từng nội dung;

phân công nhóm trưởng và các vai trò khác cho từng thành viên;

- Điều chỉnh hoạt động của nhóm khi thấy cần thiết

Bước 3: Đánh giá hoạt động

- Lôi cuốn học sinh nhận xét, đánh giá về kết quả hoạt động của nhóm, mức độ tham gia của từng thành viên;

- Đưa ra kết luận gồm kết quả hoạt động và mức độ thể hiện các kĩ năng

- Sau buổi báo cáo kết quả, các nhóm khác cùng tham gia đánh giá

1.6.2 Phương pháp giải quyết vấn đề

Giải quyết vấn đề là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề của học sinh Các em được đặt trong tình huống có vấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đề giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kĩ năng và phương pháp Phương pháp trên được tiến hành theo các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Nhận biết vấn đề

Bước 2: Tìm phương án giải quyết Bước 3: Quyết định phương án giải quyết 1.6.3 Phương pháp tích hợp liên môn

Hình thức dạy học tích cực, mang lại nhiều kết quả, phát huy tính chủ động sáng tạo hiệu quả đối với người học, phù hợp lứa tuổi và có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh

Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

1.6.4 Phương pháp dạy học dự án

Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án

1.6.5 Phương pháp dạy học theo định hướng giáo dục STEM

STEM là một cách tổ chức chương trình giảng dạy thực tế trong đó có tích hợp: Science - khoa học, Technology – công nghệ, Engineering – kĩ thuật và Math – toán học Đối với học sinh phổ thông, việc theo học các môn học STEM còn có ảnh hưởng tích cực tới khả năng lựa chọn nghề nghiệp tương lai Khi được học nhiều dạng kiến thức trong một thể tích hợp, học sinh sẽ chủ động thích thú với việc học tập thay vì thái độ e ngại hoặc tránh né một lĩnh vực nào đó, từ đó sẽ khuyến khích người học có định hướng tốt hơn khi chọn chuyên ngành cho các bậc học cao hơn và sự chắc chắn cho cả sự nghiệp về sau

2 Cơ sở thực tiễn (thực trạng của vấn đề nghiên cứu)

Trong những năm gần đây hầu hết giáo viên đã nhận thức được việc cần phải đổi mới phương pháp dạy học toán theo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy học toán Nhiều phương pháp dạy học mới đã được giáo viên áp dụng trong quá trình giảng dạy như dạy học nêu vấn đề, dạy học theo nhóm, dạy học dự án đã và đang mang lại kết quả tốt, giúp học sinh tạo được hứng thú trong học tập toán qua đó lĩnh hội kiến thức một cách tốt hơn đồng thời cũng làm cho giáo viên cảm thấy hứng thú say mê với nghề nghiệp Song bên cạnh đó thực trạng dạy và học toán ở trường phổ thông còn nhiều bất cập Nhiều giáo viên đổi mới phương pháp dạy học toán nhưng chỉ mang tính chất đối phó chỉ mới dừng lại ở việc thay đổi phương pháp dạy học truyền thống bằng cách sử dụng các câu hỏi mang tính tái hiện kiến thức, các câu hỏi nêu vấn đề nhưng chỉ mang tính lý thuyết mà không sát với thực

tế Trong quá trình giảng dạy chúng ta chú ý nhiều đến việc truyền thụ khối lượng kiến thức nhưng còn ít chú trọng đến cách dẫn dắt học sinh tìm hiểu khám phá và lĩnh hội kiến thức Kiến thức toán học còn hàn lâm nặng nề, không phù hợp với thực tiễn, dẫn đến học sinh đại đa số không có hứng thú nhiều với việc học toán

Cụ thể tại các trường THPT việc áp dụng các hoạt động trải nghiệm vào dạy học môn toán còn rất hạn chế Lý do khách quan là chưa có một tài liệu, chương trình chính thống để giáo viên làm căn cứ dạy học Mặt khác để thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm cần sự chung tay của nhiều lực lượng trong và ngoài nhà trường Tốn thời gian, kinh phí cho nên rất nhiều giáo viên cũng như học sinh không mặn mà với phương pháp dạy học này

Từ thực trạng trên đặt ra một yêu cầu cho môn toán nói riêng và các bộ môn khác nói chung phải có những biện pháp đổi mới nhằm phát huy những thế mạnh của bộ môn và khắc phục những hạn chế để nâng cao chất lượng bộ môn cũng như nâng cao chất lượng giáo dục Một trong số các biện pháp đổi mới đó là việc thiết

kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo Trong quá trình dạy học rất nhiều giáo viên tuy đã có ý thức đổi mới phương pháp nhưng thực tế chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết, triển khai một cách qua loa, mang tính chất đối phó chưa đạt hiệu quả cao trong dạy học Vì vậy đề tài này hi vọng là một tài liệu tham khảo cho giáo

viên và học sinh trong việc tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

II TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN THPT

1 Xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Việc xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo là việc quan trọng quyết định tới một phần sự thành công của hoạt động Để có hoạt động trải nghiệm sáng tạo bám sát mục tiêu giáo dục, liên hệ tốt với thực tế, rèn luyện được cho học sinh những kĩ năng cần thiết, làm cho học sinh thực sự thích thú và có tính khả thi, chúng tôi tiến hành thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo các bước như sau:

Bước 1: Đặt tên cho hoạt động

Đặt tên cho hoạt động là một việc làm cần thiết vì tên hoạt động nói lên được chủ đề, mục tiêu, nội dung, hình thức của hoạt động Việc đặt tên cho hoạt động cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Rõ ràng, chính xác, ngắn gọn

- Phản ánh được chủ đề và nội dung hoạt động

- Tạo được ấn tượng ban đầu cho học sinh những người tham gia

Bước 2: Xác định mục tiêu của hoạt động

Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động Các mục tiêu hoạt động cần phải được xác định rõ ràng, cụ thể và phù hợp; phản ánh được các mức độ cao thấp của yêu cầu đạt được về tri thức, kĩ năng, thái độ và định hướng giá trị Khi xác định mục tiêu, cần phải trả lời các câu hỏi sau:

- Hoạt động có thể hình thành cho học sinh những kiến thức ở mức độ nào?

- Những kĩ năng nào có thể hình thành ở học sinh và các mức độ của nó đạt được sau khi tham gia hoạt động?

- Những thái độ, giá trị nào có thể được hình thành hay thay đổi ở học sinh sau hoạt động?

Bước 3: Xác định nội dung, sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo và hình thức của hoạt động

Căn cứ vào chủ đề, các mục tiêu đã xác định, các điều kiện hoàn cảnh cụ thể của từng lớp, của nhà trường và khả năng của học sinh để xác định nội dung phù hợp cho hoạt động, cần liệt kê đầy đủ các nội dung của hoạt động phải thực hiện,

từ đó lựa chọn hình thức hoạt động tương ứng Có thể trong một hoạt động nhưng

có nhiều hình thức khác nhau được thực hiện đan xen hoặc trong đó có một hình thức nào đó là trung tâm, còn hình thức khác là phụ trợ

Bước 4: Chuẩn bị hoạt động

Trong bước này, cả giáo viên và học sinh cùng tham gia công tác chuẩn bị

Để chuẩn bị tốt cho hoạt động, giáo viên cần làm tốt những công việc sau đây:

- Nắm vững các nội dung và hình thức hoạt động đã được xác định và dự kiến tiến trình hoạt động

- Dự kiến những phương tiện, điều kiện cần thiết để hoạt động có thể được thực hiện một cách có hiệu quả như: tài liệu cần thiết , phương tiện âm thanh, đạo

cụ, phục trang, máy tính, máy chiếu, các loại bảng, phòng, bàn ghế và phương tiện phục vụ khác…

- Dự kiến phân công nhiệm vụ cho các tổ, nhóm hay cá nhân và thời gian hoàn thành công tác chuẩn bị

- Dự kiến thời gian, địa điểm tổ chức hoạt động, những lực lượng mời tham gia hoạt động

- Dự kiến những hoạt động của giáo viên và học sinh với sự tương tác tích cực trong quá trình tổ chức hoạt động

Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy

Trong bước này, cần phải xác định:

- Có bao nhiêu việc cần phải thực hiện? Nội dung của mỗi việc đó ra sao?

- Tiến trình và thời gian thực hiện các việc đó như thế nào?

- Các công việc cụ thể cho tổ, nhóm, các cá nhân

Để các lực lượng tham gia có thể phối hợp tốt, nên thiết kế chi tiết hoạt động trên các cột

Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động

- Rà soát, kiểm tra lại nội dung và trình tự của các việc, thời gian thực hiện cho từng việc, xem xét tính hợp lí, khả năng thực hiện và kết quả cần đạt được

- Nếu phát hiện những sai sót hoặc bất hợp lí ở khâu nào, bước nào, nội dung nào hay việc nào thì kịp thời điều chỉnh

Cuối cùng, hoàn thiện bản thiết kế chương trình hoạt động và cụ thể hóa chương trình đó bằng văn bản Đó là giáo án tổ chức hoạt động

2 Tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Toán THPT

2.1 Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo chủ đề “Giải tam giác” theo hình thức cuộc thi

2.1.1 Tên cuộc thi: “Thiết kế dụng cụ đo chiều dài, chiều cao”

* Mô tả chủ đề

+ Học sinh tìm hiểu và vận dụng kiến thức các hệ thức lượng trong tam giác, các công thức định lý cosin, sin và công thức diện tích tam giác, các hệ quả Kiến thức vật

lý liên quan + Học sinh tạo mô hình thực địa thể hiện thực tế đo đạc thường gặp trong thực tế

và đề xuất cách thực hiện + Nội dung bài hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác Kiến thức về tam giác Công cụ đo lường

+ Biết tạo mô hình mô phỏng để sau này biết cách xử lý bài toán thực tế

+ Biết sử dụng các dụng cụ đo đạc và vận dụng chúng Biết tạo các dụng cụ

đo đạc

b Kĩ năng

+ Hiểu và vận dụng định lý cosin trong tính toán,giải bài tập + Hiểu và vận dụng định lý sin để tính các cạnh,các góc, bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác

+ Tính diện tích tam giác, bản kính đường tròn nội tiếp tam giác

+ Hiểu bài toán thực tế và biết cách thực hiện nó

+ Tìm hiểu khó khăn trong đo đạc và tìm cách tháo gỡ tạo mô hình thực địa

để bàn cách giải quyết

c Phẩm chất

+ Nghiêm túc, chủ động, tích cực tham gia các hoạt động học;

+ Yêu thích sự khám phá, tìm tòi và vận dụng các kiến thức học được vào giải quyết nhiệm vụ được giao;

+ Có tinh thần trách nhiệm, hòa đồng, giúp đỡ nhau trong nhóm, lớp;

+ Có ý thức tuân thủ các tiêu chuẩn kĩ thuật và giữ gìn vệ sinh chung khi thực nghiệm

+ Băng dính, keo, …

2.1.2 Tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm

Hoạt động 1: Giao nhiệm vụ dự án Các

nhóm chọn đội trưởng, thư ký ghi chép Tuần 16

Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền và

chuẩn bị bản thiết kế sản phẩm để báo cáo

- Giáo viên trình chiếu và cho HS xem một số

mô hình trong toán học

- Học sinh chọn dụng cụ dự kiến thiết kế và tìm hiểu vận dụng, sử dụng thử nghiệm dụng

cụ đo

Tuần 17

Hoạt động 3: Xây dựng và báo cáo phương

án thiết kế 1 sản phầm Chế tạo, thử nghiệm sản phẩm, nhận xét và chỉnh sửa

Tuần 18

Hs chế tạo và thử nghiệm ở nhà Báo cáo số ứng dụng mà các em đã thử nghiệm

Hoạt động 4: Triển lãm, giới thiệu sản phẩm

và nêu một số mẫu ứng dụng Tuần 19

Hoạt động 1 Xác định yêu cầu thiết kế và chế tạo dụng cụ đo

1 Mục đích

- Học sinh hiểu về giải tam giác

- Hiểu được yêu cầu thiết kế chế tạo dụng cụ đo

2 Nội dung

- Tìm hiểu về mô hình dụng cụ đo đạc thực tế: Thước ngắm, thước dài, eke, thước thăng bằng, máy tính, …

- Nêu ý tưởng vận dụng mô hình vào giải tam giác

- GV thống nhất với HS về tiêu chí đánh giá bản thiết kế, đánh giá thiết kế dụng cụ đo

3 Dự kiến sản phẩm của học sinh

- Bảng phân công nhiệm vụ của mỗi nhóm

- Hồ sơ hoạt động của học sinh

- Bảng tiêu chí đánh giá bản thiết kế sản phẩm và bản tiêu chí đánh giá sản phẩm

- Kế hoạch thực hiện dự án với các mốc thời gian và nhiệm vụ rõ ràng

4 Cách thức tổ chức hoạt động

Bước 1 Đặt vấn đề

Bối cảnh thực tế: Đối với bài học giải tam giác học sinh rất tò mò việc đo đạc, rất muốn thử nghiệm cái thực tế để bớt đi sự nhàm chán và căng thẳng trong học tập Để thực hành được điều đó thì cần rất nhiều dụng cụ đo đạc và các yêu cầu khác Để các em thực hiện được điều đó, giáo viên muốn các em tự tìm tòi chế tạo các vật dụng đơn giản để áp dụng vào giải tam giác

Bước 2 Giao nhiệm vụ cho học sinh và xác lập tiêu chí đánh giá

GV nêu nhiệm vụ: Các nhóm sẽ lập dự án “chế tạo dụng cụ đo áp dụng giải tam giác” Sản phẩm cần đạt được tiêu chí sau:

Thiết kế được dụng cụ đo đạc đảm bảo sự đơn giản, chính xác và sáng tạo của học sinh 3

Có thể áp dụng được rộng rãi 1 Hình thức đẹp, chính xác 2

Vận dụng thử nghiệm đo một số thực tế, có

GV đưa ra các yêu cầu:

- Thiết kế dụng cụ đo đảm bảo chuẩn, đẹp và áp dụng được vào thực tế, lý giải được các nội dung thiết kế và ý nghĩa của nó

- Khi xây dựng bản thiết kế, phải có ghi chép cách vẽ ra bản thiết kế

Bước 3 GV thống nhất kế hoạch và triển khai các nhóm làm việc

- Giáo viên phân chia vị trí làm việc các nhóm

- Các nhóm phân công nhiệm vụ trong nhóm

Hoạt động 2 Nghiên cứu kiến thức trọng tâm và xây dựng bản thiết kế

Học sinh cần đạt được những sản phẩm sau:

- Bài ghi của cá nhân về các kiến thức liên quan: mục đích sử dụng, vận dụng vào đo đạc nào, đã thử nghiệm như thế nào và đưa ra một số bài toán giải tam giác

+ Chia sẻ với các thành viên khác trong nhóm về kiến thức đã tìm hiểu được

Ghi tóm tắt lại các kiến thức vào vở cá nhân

+ Tiến hành lập phương án chế tạo thí nghiệm

+ Vẽ các bản vẽ của dụng cụ thiết kế sản phẩm, kiểu dáng Trình bày bản thiết

kế trên giấy A0 hoặc bài trình chiếu Powerpoint

+ Chuẩn bị bài trình bày 2 bản thiết kế, giải thích nguyên lý hoạt động của hộp quà mô hình đa diện đều

- GV đôn đốc các nhóm thực hiện nhiệm vụ và hỗ trợ nếu cần

Phiếu đánh giá bài báo cáo và bản thiết kế sản phẩm Tiêu chí Điểm tối đa Điểm đạt được

Bản vẽ nguyên lí rõ ràng, đúng nguyên lí 3 Bản vẽ thiết kế rõ ràng, đẹp, sáng tạo,

khả thi Nêu rõ nguyên vật liệu cần sử dụng

- GV chuẩn hóa kiến thức liên quan cho HS; yêu cầu HS ghi lại các kiến thức vào vở và chỉnh sửa phương án thiết kế (nếu có)

3 Dự kiến sản phẩm hoạt động của học sinh

Kết thúc hoạt động, học sinh cần đạt được sản phẩm là bản thiết kế hoàn chỉnh cho việc chế tạo dụng cụ đo hoàn chỉnh theo yêu càu chính xác, thẩm mỹ và vận dụng phù hợp

4 Cách thức tổ chức hoạt động

Bước 1: Cho nhóm trưởng trình bày phương án thiết kế trong 10 phút Các

bạn còn lại chú ý lắng nghe

Bước 2: GV tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả thực nghiệm khi dùng

dụng cụ đo, khó khăn, độ chính xác để có kế hoạch điều chỉnh và đề xuất bài toán vận dụng

Bước 3: GV nhận xét, tổng kết và chuẩn hóa các kiến thức liên quan, chốt lại

các vấn đề cần chú ý, chỉnh sửa của các nhóm

Bước 4: GV giao nhiệm vụ cho các nhóm về nhà triển khai chế tạo sản phẩm

theo bản thiết kế

Hoạt động 4 Chế tạo và thử nghiệm

(HS chế tạo thử nghiệm sản phẩm tại lớp)

3 Dự kiến sản phẩm hoạt động của học sinh

Kết thúc hoạt động, HS cần đạt được sản phẩm là một dụng cụ đo đạc áp dụng giải tam giác, đáp ứng được các tiêu chí trong phiếu đánh giá hoạt động 1

4 Các thức tổ chức hoạt động

Bước 1: HS tìm kiếm, chuẩn bị các vật liệu dự kiến

Bước 2: HS lắp đặt các thành phần dụng cụ đo theo bản thiết kế

Bước 3: HS thử đo một số vật dụng như chiều cao ngôi nhà, cây cao, độ dài

ao trường…, so sánh với các tiêu chí đánh giá sản phẩm (phiếu đánh giá số 1) HS điều chỉnh lại thiết kế, ghi lại nội dung điều chỉnh và giải thích lý do (nếu cần phải điều chỉnh)

Bước 4: HS hoàn thiện bảng ghi danh mục các vật liệu và tính giá thành chế

tạo sản phẩm

Bước 5: HS hoàn thiện sản phẩm, chuẩn bị bài giới thiệu sản phẩm

GV đôn đốc, hỗ trợ các nhóm trong quá trình hoàn thiện các sản phẩm

Hoạt động 5 CHẾ TẠO SẢN PHẨM HOÀN THIỆN

(HS chế tạo ở nhà)

Hoạt động 6 Trình bày sản phẩm Dụng cụ đo chiều dài, chiều cao và đề xuất một số bài toán thực nghiệm

a Mục đích

Học sinh biết giới thiệu về sản phẩm dụng cụ đo đạc áp dụng giải tam giác đều đáp ứng các tiêu chí đánh giá sản phẩm đã đặt ra; biết thuyết trình, giới thiệu được sản phẩm, đưa ra ý kiến nhận xét, phản biện, giải thích được bằng các kiến thức liên quan; Có ý thức về cải tiến, phát triển sản phẩm

b Nội dung

- Trưng bày sản phẩm trước lớp

- Các nhóm lần lượt báo cáo một số ứng dụng của sản phẩm đã thực hành vận dụng và trả lời câu hỏi của GV và nhóm bạn

- Đề xuất phương án cải tiến sản phẩm

c Dự kiến sản phẩm hoạt động của học sinh

Kết thúc hoạt động, học sinh cần đạt được sản phẩm là một dụng cụ đo đạc và bài thuyết trình giới thiệu sản phẩm

d Cách thức tổ chức hoạt động

- Tổ chức cho học sinh chuẩn bị và trưng bày sản phẩm cùng lúc Khi các nhóm sẵn sàng, giáo viên yêu cầu trưng bày dạng cụ đo Yêu cầu học sinh của từng nhóm trình bày, phân tích từng hoạt động, giá thành một số ứng dụng thực tế của sản phẩm

- GV và hội đồng GV tham gia sẽ bình chọn kiểu dáng thiết kế Song song với quá trình trên là theo dõi thiết kế khoa học, sự bền vững

- Giáo viên nhận xét và công bố kết quả chấm sản phẩm theo tiêu chí của phiếu đánh giá

- GV đặt câu hỏi cho bài báo cáo để làm rõ cơ chế hoạt động của dụng cụ đo, giải thích các hiện tượng xảy ra khi thiết kế, khắc sâu kiến thức mới của chủ đề và các kiến thức liên quan

- Khuyến khích các nhóm nêu câu hỏi cho nhóm khác

- GV tổng kết chung về hoạt động của các nhóm; Hướng dẫn các nhóm cập nhật điểm học tập của nhóm GV các thể nêu câu hỏi lấy thông tin phản hồi

+ Các em đã học được những kiến thức và kỹ năng nào trong quá trình triển khai dự án này?

+ Điều gì làm em ấn tượng nhất, nhớ nhất khi triển khai dự án này?

Lớp trưởng chỉ đạo báo cáo sản phẩm của các nhóm

Báo cáo sản phẩm của dụng cụ đo

Nhóm 1 báo cáo

Nhóm 2 báo cáo

Nhóm 3 báo cáo

Nhóm 4 báo cáo

Đo chiều dài ao

Đo chiều cao cây xà cừ

Tổng hợp sản phẩm của dự án

2.2 Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo chủ đề “khối đa diện”

2.2.1 Tên hoạt động trải nghiệm sáng tạo: “Thiết kế hộp quà, vật dụng theo mô hình toán học”

* Mô tả chủ đề

Học sinh tìm hiểu và vận dụng kiến thức về khối đa diện để thiết kế và chế tạo hộp quà mô hình khối đa diện đều lồng nhau với những tiêu chí cụ thể Học sinh sẽ được thử nghiệm chế tạo hộp quà và tiến hành đánh giá chất lượng sản phẩm

Các bài học liên quan đến chủ đề:

- Bài 1, Chương 2, Đại cương đường thẳng và mặt phẳng – Hình học 11

- Bài 4, Chương 2, Hai mặt phẳng song song - Hình học 11

- Bài 2 - Khối đa diện lồi Khối đa diện đều - Hình học 12

*Mục tiêu

a Kiến thức

 Tìm hiểu và nắm được một số hình như hình chóp, hình lập phương, hình hộp chữ nhật, hình lăng trụ, hình chóp, hình chóp cụt

 Biết được một số khối đa diện đều và chứng minh được một khối đa diện là

đa diện đều

 Vận dụng được các kiến thức về khối đa diện đều, Nhận biết được các loại khối đa diện đều

b Kĩ năng

- Tính toán, vẽ được bản thiết kế hộp quà mô hình đa diện đều đảm bảo các tiêu chí đề ra;

- Lập kế hoạch cá nhân/nhóm để chế tạo và thử nghiệm dựa trên bản thiết kế;

- Trình bày, bảo vệ được bản thiết kế và sản phẩm của mình, phản biện được các ý kiến thảo luận;

- Tự nhận xét, đánh giá được quá trình làm việc cá nhân và nhóm

c Phẩm chất

- Nghiêm túc, chủ động, tích cực tham gia các hoạt động học;

- Yêu thích sự khám phá, tìm tòi và vận dụng các kiến thức học được vào giải quyết nhiệm vụ được giao;

- Có tinh thần trách nhiệm, hòa đồng, giúp đỡ nhau trong nhóm, lớp;

- Có ý thức tuân thủ các tiêu chuẩn kĩ thuật và giữ gìn vệ sinh chung khi thực nghiệm

- Các thiết bị dạy học: giấy A0, mẫu bản kế hoạch, …

- Nguyên vật liệu và dụng cụ để chế tạo và thử nghiệm “ Hộp quà mô hình”

- Kéo, dao rọc giấy, bìa cattong

- Băng dính, keo, ruột bút bi

2.2.2 Tiến trình hoạt động

Hoạt động 1: Giao nhiệm vụ dự án Giáo viên chia lớp thành 4tổ Các nhóm chọn đội trưởng, thư ký ghi chép

Tuần 18

Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền và chuẩn bị bản thiết kế sản phẩm để báo cáo Giáo viên trình chiếu và cho HS xem một số

mô hình trong toán học:

- Loại hình đơn giản: Hình chóp tam giác, tứ diện đều, hình chóp tứ giác, Hình lăng trụ tam giác, Lăng trụ tứ giác, hình hộp chữ nhật, hình lập phương

- Loại hình phức tạp: Bát diện đều, 12 mặt đều,