(SKKN mới NHẤT) SKKN phát triển năng lực cho học sinh bằng cách tổ chức một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua văn bản truyện an dương vương và mị châu trọng thủy

Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn góp phần phát triển năng lực cho học sinh...10 2.. Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức để phát triển n

ĐỀ TÀI:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH BẰNG CÁCH

TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG

TẠO QUA VĂN BẢN “TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ

MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY”

LĨNH VỰC: NGỮ VĂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH BẰNG CÁCH

TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG

TẠO QUA VĂN BẢN “TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ

MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY”

LĨNH VỰC: NGỮ VĂN

Người thực hiện: DƯƠNG THỊ THAO

Tổ bộ môn: Ngữ văn - Ngoại ngữThời gian thực hiện: Năm học 2019 - 2020

Số điện thoại: 0976.063.182

Năm học 2019 - 2020

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

6 Tổng quan và tính mới của đề tài 3

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 5

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Cơ sở lí luận 5

1.1.1 Năng lực 5

1.1.2 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo 5

1.1.3 Phát triển năng lực qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 7

1.1.4 Các năng lực cần phát triển cho học sinh qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 9

1.2 Cơ sở thực tiễn 9

1.2.1 Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh ở trường trung học phổ thông 9

1.2.2 Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn góp phần phát triển năng lực cho học sinh 10

2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH BẰNG CÁCH TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO QUA VĂN BẢN “ TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY ” 12

2.1 Những đặc điểm của văn bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu -

Trọng Thủy ” 12

2.2 Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức để phát triển năng lực cho học sinh qua văn bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy ” 12

2.2.1 Hoạt động trải nghiệm tổ chức trò chơi 13

2.2.2 Hoạt động tham quan 13

2.2.3 Hoạt động trải nghiệm làm biên tập viên 13

2.2.4 Hoạt động trải nghiệm thiết kế và trình bày nội dung trên phần mềm power point 14

2.2.5 Hoạt động trải nghiệm làm phóng viên 15

2.2.6 Hoạt động trải nghiệm đóng vai 16

3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 17

3.1 Mục đích thực nghiệm 17

3.2 Tổ chức thực nghiệm 17

3.6 Nhận xét kết quả thực nghiệm 28

PHẦN III KẾT LUẬN 30

1 Quá trình nghiên cứu 30

2 Ý nghĩa của đề tài 30

3 Phạm vi ứng dụng của đề tài 32

4 Hướng phát triển của đề tài 32

5 Đề xuất, kiến nghị 32

5.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo 32

5.2 Đối với nhà trường 32

5.3 Đối với giáo viên 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

PHỤ LỤC 35

Phụ lục 1: Phiếu thu thập thông tin về thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh thông qua tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn 35

Phụ lục 2: Phiếu thu thập kết quả các năng lực đạt được của học sinh 37

Phụ lục 3: Những bức ảnh được sử dụng trong trò chơi ghép tranh 39

Phụ lục 4: Nội dung tình huống trong hoạt động trải nghiệm đóng vai 41

Phụ lục 5: Một số hình ảnh học sinh trực tiếp thực hiện các hoạt động trải ngiệm 42

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Hình thành và phát triển năng lực cho học sinh được xác định là một trongnhững yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiệnnay của đất nước ta Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của Nhà nước vềviệc tập trung phát triển năng lực cho học sinh trong chương trình giáo dục nóichung và giáo dục trung học nói riêng được thể hiện trong nhiều văn bản, đặcbiệt là các văn bản sau đây:

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 ban hành kèm theoQuyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ:

“Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố

cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”.

Chính những quan điểm, định hướng nêu trên đã tạo điều kiện tiền đề, cơ

sở, môi trường pháp lý đồng thời xác định nhiệm vụ trọng tâm, cơ bản nhất củaviệc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ phương pháp dạyhọc, kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực người học nói riêng Thếnhưng, hiện nay việc dạy và học theo định hướng phát triển năng lực còn gặpnhiều bất cập, dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lý thuyết, phần lớn họcsinh phổ thông còn thụ động trong việc học tập, khả năng sáng tạo và năng lựcvận dụng tri thức đã học để giải quyết các tình huống mà thực tiễn cuộc sống đặt

ra còn hạn chế

Trong những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chú trọng, tậptrung đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập, rènluyện của học sinh theo định hướng phát triển năng lực thông qua các phươngpháp, kĩ thuật dạy học tích cực Khi sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy họctích cực phần lớn năng lực của học sinh được hình thành và phát triển thông qua

việc tổ chức các hoạt động học tập, trong những hoạt động đó hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) đóng một vai trò hết sức quan trọng và đem lại

hiệu quả cao trong việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh

Trong chương trình giáo dục phổ thông, có thể nói Ngữ văn là môn có rấtnhiều lợi thế, cơ hội để tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm pháttriển năng lực cho học sinh Việc phát triển năng lực cho học sinh bằng cácHĐTNST qua môn Ngữ văn ở trường THPT Cờ Đỏ, huyện Nghĩa Đàn, tỉnhNghệ An nói riêng và toàn ngành giáo dục nói chung đã được chú trọng thực

hiện, tuy nhiên chưa đồng bộ, chưa thường xuyên và hiệu quả đạt được chưacao, chưa đáp ứng được những yêu cầu đa dạng mà thực tiễn đặt ra.

Nhằm kịp thời đáp ứng những yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học

và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực ngườihọc của chương trình giáo dục phổ thông trong thời gian sắp tới, đồng thời rènluyện cho bản thân cách thức, phương pháp tổ chức các HĐTNST, tôi đã mạnh

dạn chọn đề tài “Phát triển năng lực cho học sinh bằng cách tổ chức một số

hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua văn bản Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy - Ngữ văn 10, ban cơ bản” làm đề tài sáng kiến kinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu, nghiên cứu cơ sở lí luận của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực và tổ chức hoạt động TNST ở trường phổ thông

- Tiến hành khảo sát điều tra thực trạng tổ chức hoạt động TNST trong dạy học nói chung và trong việc phát triển năng lực cho học sinh nói riêng

- Thiết kế mẫu giáo án theo định hướng phát triển năng lực có tổ chức cáchoạt động TNST

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính hiệu quả và tính khả thi của những vấn đề đề tài đưa ra

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo góp phần phát triển năng lực cho

học sinh qua văn bản“Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy”

-Ngữ Văn 10, ban cơ bản

- Bài lên lớp nội khóa “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” - Ngữ Văn 10, ban cơ bản.

- Khảo sát thực nghiệm tại địa bàn: Trường THPT Cờ Đỏ, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu cách thức tổ chức các HĐTNST trong nhà trường THPT;Các tài liệu liên quan đến đặc điểm tâm sinh lí học sinh THPT; phương pháp dạyhọc Ngữ văn

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến việc dạy học theo định hướngphát triển năng lực nói chung và dạy học theo định hướng phát triển năng lựctrong môn Ngữ văn nói riêng.

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra, khảo sátDùng phiếu điều tra lấy ý kiến của giáo viên, học sinh về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và phát triển năng lực trong môn Ngữ văn

Dùng phiếu khảo sát để thu thập kết quả về việc hình thành và phát triển năng lực học sinh sau khi học văn bản

- Phương pháp thực nghiệm sư phạmThiết kế giáo án theo định hướng phát triển năng lực có tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Tiến hành dạy thực nghiệm và rút ra kết luận kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài

5.3 Phương pháp thống kê toán học

Phân tích, tính toán, thống kê kết quả khảo sát và thực nghiệm qua phiếu điều tra từ đó rút ra kết luận và đưa ra ý kiến đề xuất

6 Tổng quan và tính mới của đề tài

Trong những năm gần đây, HĐTNST đã được áp dụng khá phổ biến ở các

môn học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng Đối với văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” cũng đã được một số giáo viên sử

dụng các HĐTNST để tổ chức dạy học cho học sinh, nhưng đa số giáo viên đều

áp dụng ở hoạt động ngoại khóa HĐTNST vẫn chưa được tổ chức như mộtphương pháp, cách thức dạy học chính trong bài học nội khóa ở văn bản này

Mặt khác, các HĐTNST được áp dụng vào quá trình dạy học văn bản “Truyện

An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” còn mang tính riêng lẻ chưa có sự

kết nối một cách hệ thống vì vậy khả năng phát triển năng lực cho học sinh làchưa cao và kết quả chưa rõ ràng

Từ thực tế đó, đề tài lần đầu tiên đưa ra các hoạt động trải nghiệm sáng

tạo một cách cụ thể, hệ thống trong bài học nội khóa “Truyện An Dương Vương

và Mị Châu - Trọng Thủy” nhằm phát triển năng lực cho học sinh Thông qua

một tác phẩm phẩm truyền thuyết có mối quan hệ ảnh hưởng qua lại với môitrường lịch sử - văn hóa và đặt ra nhiều vấn đề mang tính thời sự như tinh thầnyêu nước, ý thức công dân, mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung, cá nhân vàtập thể sẽ rất phù hợp cho việc áp dụng các HĐTNST để phát triển năng lực cho

HS Đặc biệt, đề tài sẽ khai thác một số đặc trưng riêng của địa phương để tổchức các hoạt động trải nghiệm thực tiễn trong quá trình dạy học văn

bản“Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”.

Bên cạnh đó, chúng tôi nhận thức được rằng để các HĐTNST phát huyđược hiệu quả trong việc phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên cần đổi mớimạnh mẽ việc thiết kế bài học Vì vậy đề tài đã thiết kế dạy học văn bản

“Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” theo định hướng đã đưa

ra Trong bản thiết kế này, chúng tôi thể hiện rõ các hoạt động TNST đa dạngcủa học sinh và sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên Đây là những đóng góp rấtthiết thực vì trong thực tế dạy học hiện nay, các HĐTNST đang đóng một vai tròhết sức quan trọng trong việc chuyển hóa kiến thức, kỹ năng, thái độ thành nănglực cho người học trong từng bài học, từng môn học

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

- Chương trình giáo dục Trung học bang Québec, Canada năm 2004 xemnăng lực là một khả năng hành động hiệu quả bằng sự cố gắng dựa trên nhiềunguồn lực

- Tài liệu hội thảo chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể trongchương trình giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng địnhnăng lực là sự huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cánhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí để thực hiện một loại công việc trongmột bối cảnh nhất định

Có thể nói rằng Chương trình giáo dục định hướng năng lực được bàn đếnnhiều từ năm 90 của thế kỷ XX và ngày nay trở thành xu hướng giáo dục quốc tế

đã khẳng định vai trò rất quan trọng của năng lực Dạy học theo định hướng pháttriển năng lực sẽ thực hiện được mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chấtnhân cách của học sinh, giúp học sinh đối mặt và giải quyết được các tình huống

đa dạng, phức tạp mà cuộc sống đặt ra

Dạy học chú trọng phát triển năng lực cho học sinh là vô cùng cần thiết,các em là thế hệ trẻ là những chủ nhân tương lai của đất nước, năng lực các em

có được không chỉ giúp các em sống bản lĩnh, tự tin, quyết đoán, năng động đểthành công trong cuộc sống mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của toàn xãhội Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang bước vào thời kì hội nhập quốc

tế sâu, rộng bên cạnh việc phải đáp ứng những yêu cầu phức tạp mà cuộc sốngđặt ra các em còn phải chịu sự tác động của nhiều yếu tố tích cực lẫn tiêu cực.Nếu không có những năng lực cần thiết các em sẽ dễ buông xuôi, phó mặc và bịđộng trước những tình huống, yêu cầu, thử thách mà cuộc sống đặt ra

1.1.2 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Trong hoạt động dạy học, HĐTNST là một bộ phận của quá trình giáodục, được tổ chức trong hoặc ngoài giờ các môn học văn hóa trên lớp có mốiquan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học HĐTNST về cơ bản mang tínhchất của hoạt động tập thể trên tinh thần tự chủ, với sự nỗ lực giáo dục nhằm

phát triển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể Họcsinh được phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác, tự tin vàsáng tạo của bản thân thông qua việc tham gia vào các HĐTNST Nếu các emđược tham gia một cách chủ động, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năngcủa bản thân thì các em sẽ được trải nghiệm, được bày tỏ ý tưởng, quan điểm,được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động Qua HĐTNST các em sẽ tự khẳngđịnh được bản thân, tự đánh giá được kết quả hoạt động của bản thân, của nhómmình và của bạn bè Từ đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trịsống và các năng lực cần thiết.

HĐTNST là các hoạt động giáo dục, ưu điểm của HĐTNST là từng cánhân HS được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhiều môi trường khác nhaunhư môi trường nhà trường, môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và

tổ chức của nhà giáo dục Qua sự tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn

ở nhiều môi trường khác nhau đó, học sinh được phát triển về tình cảm, đạo đức,phẩm chất, nhân cách và các năng lực cần thiết, quan trọng

Mang tính thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế vì vậy nội dunggiáo dục của HĐTNST đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các

em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong thực tiễn cuộc sống một cách

dễ dàng và thuận lợi HĐTNST có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp,tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáodục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giátrị sống, giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáodục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáodục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội Thông qua sự đa dạng về nộidung của HĐTNST học sinh sẽ được hình thành và phát triển năng lực một cáchtoàn diện bên cạnh những kết quả tích cực khác của hoạt động giáo dục

Quy mô tổ chức các HĐTNST là khác nhau, tiêu biểu như tổ chức theonhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường Tuy nhiên, tổ chứctheo quy mô nhóm và quy mô lớp có ưu thế hơn về nhiều mặt như phù hợp, đơngiản, không tốn kém, mất ít thời gian, học sinh tham gia được nhiều hơn và cónhiều khả năng hình thành, phát triển các năng lực cho học sinh hơn

Điểm rất nổi bật của HĐTNST là hoạt động có khả năng thu hút sự thamgia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như:giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, Bangiám hiệu Nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Hội Khuyếnhọc, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh,các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội,những nghệ nhân, những người lao động tiêu biểu ở địa phương, các nhà hoạtđộng văn hóa, nghiên cứu lịch sử

1.1.3 Phát triển năng lực qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục vàĐào tạo chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trìnhđịnh hướng năng lực, tức là chú trọng rèn luyện phương pháp học tập giúp chohọc sinh có khả năng học tập suốt đời và vận dụng tri thức vào những tình huốngthực tiễn Mục tiêu này càng khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển nănglực cho học sinh thông qua tích hợp, lồng ghép trong các môn học chính khóa vàcác hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, trong đó có HĐTNST Hoạt động nàytạo điều kiện cho HS tiếp xúc và mở rộng ứng dụng thực tế, trải nghiệm đượcnhiều vấn đề trong thực tiễn cuộc sống xã hội, đồng thời gây hứng thú trong họctập và có vai trò to lớn trong việc phát triển năng lực cá nhân cho các em CácHĐTNST có thể thực hiện dưới nhiều hình thức rất phong phú và đa dạng, hấpdẫn đối với HS, giúp các em hình thành, phát triển năng lực như hoạt động câulạc bộ, tổ chức tham quan, dã ngoại, các cuộc thi, hoạt động nhân đạo, lao độngcông ích Dưới đây là một số hình thức HĐTNST tiêu biểu:

Tổ chức trò chơi: Trò chơi là một loại hình hoạt động mang tính giải trí,

thư giãn; là món ăn tinh thần bổ ích giúp HS giải tỏa căng thẳng, thoải mái tinh

thần trong học tập Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác

nhau của HĐTNST giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú chohọc sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới, giúp chuyển tải nhiều tri thứccủa nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các

em tác phong nhanh nhẹn Qua việc tổ chức trò chơi sẽ giúp các em hình thành

và phát triển được các năng lực như năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợptác

Hoạt động câu lạc bộ: Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của

những nhóm học sinh dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm tạo môitrường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinhvới thầy cô giáo Hoạt động câu lạc bộ tạo cơ hội để học sinh được chia sẻnhững kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đóphát triển các năng lực cần thiết cho học sinh như: năng lực giao tiếp tiếng Việt,năng lực hợp tác, năng lực sáng tạo, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tựquản lý Hoạt động câu lạc bộ được tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như:câu lạc bộ học thuật; câu lạc bộ thể dục thể thao; câu lạc bộ văn hóa nghệ thuật;câu lạc bộ võ thuật; câu lạc bộ hoạt động thực tế; câu lạc bộ trò chơi dân gian…

Sân khấu tương tác: Đây là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên

hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống,phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Thông qua sân khấutương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội chohọc sinh phát triển những năng lực như: năng lực sáng tạo khi giải quyết tìnhhuống, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực giao tiếp tiếng

Việt, năng lực cảm thụ thẩm mỹ, năng lực giải quyết vấn đề.

Tham quan, dã ngoại: Đây là hoạt động mang tính đặc thù của trải

nghiệm sáng tạo Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em HS được đithăm, tìm hiểu trực tiếp và học hỏi kiến thức, tiếp xúc các di tích lịch sử, vănhóa, công trình, danh lam thắng cảnh… giúp các em có những kinh nghiệm thực

tế, từ đó áp dụng vào bài học và vào cuộc sống của chính các em Các lĩnh vựctham quan, dã ngoại có thể được tổ chức: Tham quan các danh lam thắng cảnh,

di tích lịch sử, văn hóa; Tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề; Dã ngoại theocác chủ đề học tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo Thông qua hoạt độngtham quan, dã ngoại HS được giáo dục tinh thần yêu nước, tình yêu thiên nhiên,giáo dục truyền thống Cách mạng, truyền thống lịch sử Đặc biệt thông qua hoạtđộng này sẽ hình thành và phát triển cho HS những năng lực quan trọng nhưnăng lực cảm thụ thẩm mỹ, năng lực hợp tác, năng lực tự quản lý, năng lực giaotiếp tiếng Việt và năng lực tự học

Hội thi/cuộc thi: Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh

tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường;đáp ứng nhu cầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạocủa học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, gópphần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quátrình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khácnhau như: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thithời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thihọc sinh thanh lịch… có nội dung giáo dục về một chủ đề nào đó Qua việc tổ chứchội thi/cuộc thi sẽ hình thành và phát triển cho HS năng lực sáng tạo, năng lực hợptác, năng lực giao tiếp tiếng Việt và năng lực tự quản lý

Hoạt động giao lưu: Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra

các điều kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thôngtin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúpcác em có tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn đểvươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách Có thể dễ dàng tổ chứchoạt động giao lưu trong mọi điều kiện của lớp, của trường qua đó hình thành vàphát triển năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực tự quản lý cho HS

Hoạt động tổ chức diễn đàn

Hoạt động tổ chức diễn đàn được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia củahọc sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động, tích cực bày tỏ ý kiến củamình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớnkhác có liên quan Thông qua hoạt động diễn đàn, HS có cơ hội đưa ra nhữngcâu hỏi, đề xuất những ý kiến bày tỏ được nhu cầu, hứng thú và nguyện vọngcủa các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau.Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa dạng với nhữnghình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh và mang lại hiệu

quả giáo dục rất tích cực Thông qua hoạt động tổ chức diễn đàn, HS được phát triển các năng lực tự quản lý, giao tiếp và hợp tác.

1.1.4 Các năng lực cần phát triển cho học sinh qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Nhóm các năng lực chung, bao gồm các năng lực cụ thể: Năng lực sángtạo, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin

và truyền thông, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự học, năng lực tự quản

lý, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tính toán

- Nhóm các năng lực đặc thù thuộc về các môn học cụ thể, ở môn Ngữ văn

đó là các năng lực: Năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực cảm thụ thẩm mỹ

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Từ thực tế dạy học chúng ta nhận thấy rằng, mỗi cá nhân học sinh là một

cá thể độc lập, các em có hoàn cảnh xuất thân, khả năng, sở thích, tính cách, nhucầu… khác nhau Chương trình dạy học theo định hướng nội dung có đặc điểm

cơ bản là chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học theo các môn học

đã được quy định trong chương trình dạy học theo cấp, theo khối và theo lớp.Chính vì vậy mà chương trình dạy học theo định hướng này không đáp ứngđược nhu cầu của mỗi cá nhân học sinh mà hầu như chỉ áp dụng đồng loạt theođúng quy định, khiến cho phần lớn các em học sinh thấy mệt mỏi, không hứngthú, kém sáng tạo, thụ động trong quá trình học tập Trong khi đó, chương trìnhdạy học theo định hướng phát triển năng lực chú ý đến thực tế mỗi học sinh làmột cá thể độc lập vì vậy đã tìm ra cách tiếp cận phù hợp với mỗi học sinh Mặtkhác, ở lứa tuổi các em, ngoài việc ý thức về việc học các em còn rất hiếu động,thích trải nghiệm, muốn khám phá… để các em phát huy sở trường và năngkhiếu của bản thân Nếu chỉ chú ý vào việc trang bị kiến thức thì các em ít có cơhội gắn kết bản thân, bài học với cuộc sống Dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực bằng những hoạt động trải nghiệm sáng tạo khắc phục được hạn chếnày, có nghĩa là học sinh sẽ được tham gia một cách tích cực, chủ động vào cáchoạt động thực tiễn để từ đó vận dụng và áp dụng được những gì các em đã họcvào cuộc sống và ngược lại học sinh có thể đưa những điều các em đã tìm hiểuđược, nhận thức được từ thực tế các em đã trải nghiệm vào bài học một cáchhứng thú, độc đáo, hiệu quả Từ đó, kết quả dạy học sẽ được nâng cao, sẽ dầnhình thành và phát triển những năng lực cần thiết cho học sinh

Nhận thức được điều đó, trong quá trình dạy học nói chung và dạy họcmôn Ngữ văn nói riêng, phần lớn các giáo viên đã chú trọng việc dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực thông qua các phương pháp, kĩ thuật dạy học tíchcực trong đó có HĐTNST Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy cũng như qua quá

trình tìm hiểu, điều tra cho thấy giờ dạy học vẫn nặng về kiến thức, kết quả họctập vẫn hướng về việc thi cử Việc hình thành và phát triển năng lực vẫn chưa cónhững biểu hiện cụ thể và chưa có kết quả rõ ràng Phần lớn các em còn lúngtúng trong việc giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp thiếu tự tin, làm việc nhómcòn mang tính hình thức Ý thức vận dụng những điều đã học vào thực tiễn vàđem những hiểu biết từ thực tiễn vào bài học còn thấp Và có một thực tế vẫnđang tồn tại phổ biến là hầu như học sinh chỉ thụ động tiếp thu hệ thống kiếnthức bài học trên lớp, trông chờ vào việc “rót” kiến thức của giáo viên, năng lực

tự học, tự tìm hiểu, tự khám phá là rất hạn chế Cho nên kết quả đầu ra của quátrình giáo dục vẫn là những học sinh thiếu về những năng lực chung lẫn nhữngnăng lực đặc thù của các môn học

Vì sao chương trình dạy học của Bộ Giáo dục Đào tạo đã chuyển từ địnhhướng dạy học nội dung sang định hướng dạy học theo phát triển năng lực màtình trạng trên vẫn tồn tại? Nguyên nhân của tình trạng trên là gì?

Trước hết, việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực hầu hết cácgiáo viên đều đã có ý thức, điều đó được thể hiện qua việc đổi mới thiết kế bàidạy Tuy nhiên trong quá trình thực hiện nhiều giáo viên còn lúng túng trongviệc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, trong việc triển khaicác hoạt động giáo dục

Năng lực của học sinh được hình thành và phát triển nhiều qua các hoạtđộng giáo dục gắn liền với thực tiễn, kết nối bài học với thực tiễn như làHĐTNST Nhưng để tổ chức được các hạt động này ở trường THPT một cáchphổ biến là tương đối khó khăn đặc biệt là về kinh tế, thời gian, cơ sở vật chất…

1.2.2 Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn góp phần phát triển năng lực cho học sinh

Để thấy được thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạyhọc Ngữ văn góp phần phát triển năng lực cho học sinh, đề tài đã tiến hành điềutra, khảo sát và phỏng vấn trực tiếp 8 giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn ở trườngTHPT Cờ Đỏ (phụ lục 1) và thu được kết quả:

- Về HĐTNST, nhận thức của GV như sau: 70% GV được điều tra, phỏngvấn cho rằng HĐTNST đã được thực hiện trong dạy học ở vài năm gần đây vàhoạt động này là hoạt động dạy học được thực hiện ngoại khóa hoặc nội khóa.Nhưng HĐTNST ít được tổ chức vì quá trình thực hiện còn gặp nhiều bất cập,lúng túng 30% GV còn lại thừa nhận rằng chưa bao giờ tổ chức các HĐTNSTtrong dạy học vì nó là hoạt động chỉ mới tiếp cận trong thời gian gần đây, nếutiến hành tổ chức thực hiện sẽ rất khó khăn

- Về việc phát triển năng lực cho học sinh, nhận thức của GV như sau:100% giáo viên được điều tra đều cho rằng dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực cho học sinh trong môn Ngữ văn nói riêng và tất cả các môn học nóichung đều rất cần thiết Tất cả các GV đều biết rằng trong chương trình Giáo

dục tổng thể sắp tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tập trung vào việc phát triển năng lực cho học sinh ở tất cả các cấp học, ở tất cả các môn học.

- Việc phát triển năng lực cho học sinh qua môn Ngữ văn: Tất cả các giáoviên đều cho rằng môn Ngữ văn là môn học có nhiều cơ hội để phát triển nănglực cho học sinh thông qua các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, thôngqua các hoạt động học tập tích cực Tất cả các giáo viên đều có ý thức tổ chứcdạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, quá trình thiết kế bàihọc, quá trình thực hiện tất cả các giáo viên đều sử dụng các phương pháp, kĩthuật, hoạt động dạy học tích cực để hướng đến mục tiêu này Tuy nhiên hầu hếtcác giáo viên đều thừa nhận trong quá trình thực hiện họ đều đang rất lúng túng,cách tổ chức còn mang tính hình thức, những năng lực cần hình thành cho họcsinh sau mỗi bài học chưa thu được kết quả rõ ràng (80%)

- Việc phát triển năng lực cho học sinh qua bài dạy Ngữ văn thông qua tổ chức các HĐTNST:

+ Thuận lợi: Theo các giáo viên, thuận lợi nhất là xuất phát từ đặc trưng củamôn học, sự quan tâm của Ban Giám hiệu nhà trường, sự hợp tác của học sinh, sự

hỗ trợ của các đoàn thể khác và sự định hướng của toàn ngành Giáo dục

+ Khó khăn: 100% giáo viên được điều tra đều cho rằng khó khăn lớnnhất khi tiến hành dạy học bài Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lựcthông qua tổ chức các HĐTNST là thiếu phương tiện dạy học, cơ sở vật chất vàkinh phí Bên cạnh đó còn là vấn đề thời gian thực hiện, sự hỗ trợ, phối hợp củacác lực lượng xã hội khác

- Kiến nghị và đề xuất: 100% các giáo viên được điều tra đều cho rằng đểmục tiêu hình thành và phát triển năng lực cho học sinh thông qua tổ chức cácHĐTNST thật sự có hiệu quả cần có sự quan tâm tạo điều kiện của Ban giámhiệu nhà trường như về cơ sở vật chất lớp học, sự hướng dẫn cụ thể và kinh phí.Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện rất cần đến sự hỗ trợ, phối hợp của các bộmôn khác, các lực lượng xã hội và các tổ chức khác

Qua việc điều tra, khảo sát và phân tích thực tế như trên, có thể thấy việcphát triển năng lực cho học sinh thông qua tổ chức các HĐTNST hầu hết đãđược giáo viên có ý thức thực hiện, có những hiểu biết cơ bản và khẳng định đây

là cách thức, hoạt động giáo dục mang lại nhiều hiệu quả Tuy nhiên trong quátrình tổ chức thực hiện hiệu quả đạt được là chưa cao như mục tiêu đã đề ra.Những năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh qua bài học môn Ngữvăn phần lớn chưa đem lại kết quả rõ ràng, học sinh chưa đáp ứng được nhữngyêu cầu, đòi hỏi trước những tình huống mà thực tế cuộc sống hiện đại đang đặt

ra HĐTNST chưa được tổ chức thực hiện phổ biến, chưa thường xuyên và còngặp rất nhiều khó khăn Cách thức tổ chức các phương pháp, kĩ thuật, hoạt độngdạy học tích cực còn tồn tại nhiều hạn chế Chính vì vậy mà trong thời gian gầnđây, tôi đã luôn chú ý sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực và tổ

chức các hoạt động dạy học tích cực để phát triển năng lực cho học sinh đặc biệt

là tập trung vào việc tổ chức các HĐTNST

2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH BẰNG CÁCH TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO QUA VĂN BẢN

“TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY”

2.1 Những đặc điểm của văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy”

-Văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” là một

văn bản thuộc thể loại truyền thuyết của văn học dân gian Việt Nam Một trongnhững đặc điểm nổi bật của thể loại truyền thuyết là không chú trọng tính chínhxác như các văn bản lịch sử, truyền thuyết phản ánh lịch sử theo một cách riêng,độc đáo: những câu chuyện trong lịch sử dựng nước, giữ nước của ông cha tađược khúc xạ qua lời kể của nhiều thế hệ để rồi kết tinh thành những hình tượngnghệ thuật đặc sắc, nhuốm màu thần kì mà vẫn thấm đẫm cảm xúc đời thường.Đặc biệt, chỉ có thể hiểu đúng và sâu sắc nội dung cùng nghệ thuật của truyềnthuyết khi xem xét tác phẩm trong mối quan hệ ảnh hưởng qua lại với môitrường lịch sử - văn hóa mà nó sinh thành, lưu truyền và biến đổi Như vậy, đây

là sẽ là cơ hội để học sinh tìm hiểu, trải nghiệm thực tiễn để có những ý tưởngsáng tạo vận dụng vào quá trình đọc hiểu văn bản, từ đó hình thành và phát triểnnăng lực cho học sinh

Mặt khác, văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”

đề cập đến quá trình dựng nước và giữ nước của cha ông, trong quá trình đó vănbản đã đặt ra nhiều vấn đề có tính thời sự, có ý nghĩa sâu sắc, có khả năng liên

hệ thực tế tốt, gắn với ý thức, vai trò của mỗi cá nhân Trong quá trình tìm hiểuvăn bản, học sinh luôn được đặt vào nhiều tình huống mà qua đó các em pháthuy được tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề Chính điều này rất phùhợp cho việc tổ chức các HĐTNST qua đó góp phần hình thành và phát triểnnăng lực cho học sinh

2.2 Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức để phát triển năng lực

cho học sinh qua văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”

Để tổ chức các HĐTNST cũng như vận dụng các phương pháp, kĩ thuậtdạy học tích cực nhằm hình thành và phát triển năng lực cho học sinh qua văn

bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”, GV sẽ chia lớp ra

thành 4 nhóm, GV hướng dẫn cho học sinh kĩ thuật làm việc nhóm và giao chocác nhóm tự bầu nhóm trưởng, thư kí Sau đó, GV sẽ giao nhiệm vụ cụ thể chomỗi nhóm theo tiến trình bài học để các em được trải nghiệm sáng tạo Để tổchức thực hiện có hiệu quả, phong phú, đa dạng các HĐTNST, GV đặc biệt chú

ý giao các yêu cầu về nhà cho các nhóm chuẩn bị

2.2.1 Hoạt động trải nghiệm tổ chức trò chơi

Hoạt động này được tổ chức thực hiện ở hoạt động trải nghiệm không chỉtạo được không khí thân thiện, sôi nổi, sự hứng thú cho học sinh khi bắt đầu vàobài học mới, mà còn giúp hình thành và phát triển năng lực hợp tác, năng lựcgiao tiếp tiếng Việt cho các em

GV sử dụng các mảnh ghép của 4 bức tranh khác nhau có nội dung về văn

bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” (Phụ lục 3) Sau đó

GV tổ chức trò chơi ghép tranh cho 4 nhóm, cụ thể: mỗi nhóm sẽ ghép một bứctranh khác nhau và cả 4 nhóm đều phải hoàn thành trong thời gian 3 phút

2.2.2 Hoạt động tham quan

Để hiểu đúng và sâu sắc nội dung cùng nghệ thuật của truyền thuyết cầnphải xem xét tác phẩm trong mối quan hệ ảnh hưởng qua lại với môi trường lịch

sử - văn hóa mà nó sinh thành, lưu truyền và biến đổi Đối với văn bản “Truyện

An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”, học sinh cần tìm hiểu hai môi

trường lịch sử - văn hóa có liên quan đó là Làng Cổ Loa, huyện Đông Anh,ngoại thành Hà Nội và di tích đền Cuông nằm trên núi Mộ Dạ, một ngọn núithuộc dãy Đại Hải, bên quốc lộ 1A, trên địa bàn xã Diễn An, huyện Diễn Châu,tỉnh Nghệ An

Đối với hai di tích lịch sử - văn hóa này, từ trước đến nay khi học văn bảnhọc sinh chủ yếu chỉ được nghe nói đến, nhìn thấy và tìm hiểu thông qua lời kểcủa GV hay trên sách báo, mạng internet Trong đề tài này, với điều kiện chophép về kinh tế, địa lí, sự giúp đỡ của Ban giám hiệu Nhà trường, phụ huynh,

GV cho các nhóm học sinh của hai lớp 10C6 và 10C7 của trường THPT Cờ Đỏ,huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An năm học 2019 - 2020 tham quan di tích đềnCuông trong thời gian một buổi (Phụ lục 5) Qua hoạt động này, học sinh đượctiếp xúc với di tích lịch sử - văn hóa giúp các em có những hiểu biết phong phú

từ trải nghiệm thực tế, qua đó giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước và truyềnthống lịch sử Đặc biệt, thông qua hoạt động tham quan này sẽ giúp hình thành

và phát triển được năng lực tự quản lý, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp tiếngViệt, năng lực tự học, năng lực sáng tạo và năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho họcsinh

Trong buổi tham quan học sinh sẽ tiến hành kết hợp với các hoạt động trảinghiệm sáng tạo khác như hoạt động làm phóng viên để tìm hiểu và thu thậpthông tin về những vấn đề liên quan đến di tích đền Cuông Sản phẩm của hoạtđộng tham quan và những hoạt động khác sẽ được học sinh các nhóm thể hiện

trong bài học nội khóa “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”

2.2.3 Hoạt động trải nghiệm làm biên tập viên

Đối với nhóm 3 và nhóm 4 hoạt động trải nghiệm này sẽ được kết hợpthực hiện trong hoạt động tham quan Ngoài kênh thông tin trên mạng internet,sách báo… các em sẽ tìm hiểu trực tiếp qua buổi tham quan về những nội dung

liên quan đến văn bản gắn liền với di tích đền Cuông Để tổ chức được hoạtđộng trải nghiệm này, GV hướng dẫn cho học sinh trước một số vấn đề như cáchthức tìm hiểu, nội dung tìm hiểu: sự tích đền Cuông, những huyền thoại gắn vớiđền Cuông, trò chuyện với người quản lý di tích… Sau buổi tham quan, HSnhóm 3 và nhóm 4 sẽ tự biên tập lại nội dung, trong giờ học văn bản hai nhóm

sẽ cử đại diện lên trình bày vấn đề như một biên tập viên, một nhà hùng biệnthực thụ (Phụ lục 5)

Đối với nhóm 1 và nhóm 2 hoạt động trải nghiệm này sẽ được thực hiệnsau khi các em đã tìm kiếm các nguồn thông tin trên mạng internet, sách báo…

về di tích Cổ Loa Tương tự như nhóm 3 và 4, HS nhóm 1 và 2 sẽ tự biên tập lạinội dung, trong giờ học văn bản hai nhóm sẽ cử đại diện lên trình bày vấn đềnhư một biên tập viên, một nhà hùng biện thực thụ (Phụ lục 5)

Qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo này sẽ giúp học sinh hình thành vàphát triển năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực tự quản lý,năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự học, năng lực cảm thụthẩm mỹ

2.2.4 Hoạt động trải nghiệm thiết kế và trình bày nội dung trên phần mềm power point (Phụ lục 5)

Để tổ chức hoạt động trải nghiệm này, trước khi bài học diễn ra, GV giaonhiệm vụ cho các nhóm học sinh tìm kiếm, xử lí thông tin và thiết kế cho bàitrình chiếu power point Cụ thể như sau:

- Nhóm 1: Tìm hiểu về kiến trúc di tích Cổ Loa

Để tổ chức thực hiện và hoàn thành tốt nhiệm vụ này, nhóm trưởng sẽphân công các thành viên trong nhóm tìm kiếm thông tin bằng các từ khóa như

“Phần mềm tạo video clip”, “Cấu trúc”, “Kết cấu”, “Giá trị”, “Ý nghĩa”… đểtìm kiếm thông tin, tranh ảnh từ nguồn internet Bên cạnh đó, HS có thể tìmhiểu, tìm kiếm thông tin từ sách báo, tài liệu… Sau đó, nhóm trưởng sẽ tổ chứchọp cả nhóm để biên tập lại nội dung: yêu cầu mỗi thành viên trình bày kết quả,hiểu biết của mình về kiến trúc di tích Cổ Loa, để từ đó cả nhóm tiến hành thảoluận, trao đổi, bàn bạc để đi đến thống nhất về sản phẩm cần hoàn thành

- Nhóm 2: Tìm hiểu lễ hội diễn ra ở làng Cổ Loa

Để tỏ lòng biết ơn đối với công lao của An Dương Vương trong quá trìnhxây dựng đất nước, lễ hội gắn với di tích Cổ Loa được nhân dân ta tổ chức hàngnăm Học sinh cần tìm hiểu về lễ hội này để hiểu hơn về công lao của An DươngVương cũng như thái độ trân trọng, biết ơn, tôn kính của nhân dân ta đối với cácbậc anh hùng, đặc biệt là để từ đó có sự hiểu biết sâu sắc hơn về những vấn đềđược đặt ra trong văn bản Cũng tương tự như nhóm thứ nhất, nhóm trưởng củanhóm 2 sẽ phân công các thành viên trong nhóm mình tìm kiếm thông tin, hìnhảnh liên quan đến vấn đề của nhóm mình qua các từ khóa như “Lễ hội”, “ýnghĩa”, “Phần mềm tạo video clip”… qua các nguồn từ sách báo, mạng internet

Sau đó, nhóm trưởng sẽ tổ chức họp cả nhóm để biên tập lại nội dung: yêu cầumỗi thành viên trình bày kết quả, hiểu biết của mình về lễ hội diễn ra ở làng CổLoa, để từ đó cả nhóm tiến hành thảo luận, trao đổi, bàn bạc để đi đến thốngnhất về sản phẩm cần hoàn thành.

- Nhóm 3: Tìm hiểu sự tích và kiến trúc đền CuôngTrong quá trình tham quan bằng những cách thức như trao đổi trực tiếp,quan sát, chụp ảnh và kết hợp với nguồn thông tin khai thác từ mạng internet,sách báo… học sinh nhóm 3 sẽ tìm hiểu về sự tích và kiến trúc đền Cuông Sau

đó, nhóm trưởng sẽ tổ chức họp cả nhóm để biên tập lại nội dung: yêu cầu mỗithành viên trình bày kết quả, hiểu biết của mình về lễ hội diễn ra ở làng Cổ Loa,

để từ đó cả nhóm tiến hành thảo luận, trao đổi, bàn bạc để đi đến thống nhất vềsản phẩm cần hoàn thành

- Nhóm 4: Tìm hiểu lễ hội và những huyền thoại gắn liền với Đền CuôngTương tự như nhóm 3, trong quá trình tham quan bằng những cách thứcnhư trao đổi trực tiếp, quan sát, chụp ảnh và kết hợp với nguồn thông tin khaithác từ mạng internet, sách báo… học sinh nhóm 4 sẽ tìm hiểu về những huyềnthoại và lễ hội diễn ra ở đền Cuông Sau đó, nhóm trưởng sẽ tổ chức họp cảnhóm để biên tập lại nội dung: yêu cầu mỗi thành viên trình bày kết quả, hiểubiết của mình về huyền thoại và lễ hội diễn ra ở làng Cổ Loa, từ đó cả nhóm tiếnhành thảo luận, trao đổi, bàn bạc để đi đến thống nhất về sản phẩm

Sản phẩm cuối cùng của cả 4 nhóm sẽ được trình bày bởi 4 biên tập viênđại diện cho 4 nhóm, kết hợp lời của biên tập viên và phần trình chiếu nội dungtrên phần mềm power point

Thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo này, sẽ giúp HS hình thành vàphát triển được năng lực hợp tác, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp tiếngViệt, năng lực tự quản lý và đặc biệt là năng lực sử dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông

2.2.5 Hoạt động trải nghiệm làm phóng viên

Hoạt động này được tổ chức thực hiện kết hợp trong hoạt động tham quan

và gắn liền với hoạt động trải nghiệm làm biên tập viên Hoạt động này đượcgiao cho nhóm 3 và nhóm 4, các em sẽ đóng vai trò là một phóng viên thực sự

để tìm hiểu các vấn đề mà các em cần phải biên tập lại để trình bày về di tíchđền Cuông (Phụ lục 5)

Để thực hiện tốt hoạt động này, các nhóm đã được phân công sẽ thảo luậnvới nhau, thống nhất những nội dung, cách thức, đối tượng và phương tiện đểtiến hành phỏng vấn ở đền Cuông Sau thời gian tham quan, các thành viên trongnhóm sẽ họp lại báo cáo kết quả, cả nhóm sẽ thống nhất những nội dung cơ bản,biên tập lại và trình bày với tư cách là một biên tập viên, nhà hùng biện trong bài

học “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”.

Qua hoạt động trải nghiệm làm phóng viên, sẽ hình thành và phát triển đượcnăng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực hợp tác và năng lực sáng tạo cho HS.

2.2.6 Hoạt động trải nghiệm đóng vai

Hoạt động trải nghiệm đóng vai được thực hiện khi tìm hiểu hình tượngnhân vật Mị Châu, gắn liền với tình huống có vấn đề cần giải quyết Mị Châu làmột nhân vật văn học phức tạp, những hành động, việc làm và cái chết của MịChâu trong văn bản đã để lại những ý kiến, suy nghĩ trái chiều cần phải đượcthống nhất trong cách hiểu

Khi tìm hiểu về nhân vật Mị Châu trong hoạt động hình thành kiến thứcmới, thay vì cách dạy học từ trước tới nay, GV tổ chức một phiên tòa giả địnhxét xử một nhân vật văn học - nhân vật Mị Châu (bị cáo) Nội dung tình huốnggắn liền với những hành động, việc làm và kết cục của cuộc đời Mị Châu Đểtiến hành được hoạt động trải nghiệm này, GV hướng dẫn, giao nhiệm vụ chocác nhóm chuẩn bị và tiến hành luyện tập, cụ thể như sau:

Trước hết, GV yêu cầu học sinh của cả 4 nhóm đọc kĩ văn bản, nắm đượcnhững hành động, việc làm và kết cục cuộc đời của Mị Châu Để có định hướngtrong quá trình thực hiện yêu cầu, tất cả các thành viên trong các nhóm cần chú

ý đến các câu hỏi về nhân vật Mị Châu trong phần hướng dẫn học bài “Truyện

An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” của sách giáo khoa Ngữ văn lớp

10, tập 1, ban cơ bản, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

GV hướng dẫn cụ thể về nội dung của phiên tòa giả định cho HS nắm rõđây là phiên tòa giả định xét xử về một nhân vật văn học - nhân vật Mị Châu (bịcáo vắng mặt) Phiên tòa sẽ có ba nhân vật chính: Thẩm phán, Kiểm sát viên vàLuật sư bào chữa Nội dung phiên tòa sẽ xoay quanh những việc làm, hành động

và cái kết cho nhân vật Mị Châu đã được các tác giả dân gian xây dựng trongvăn bản Sau đó, GV giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm:

- Nhóm 1, 2: Cử một đại diện vào vai Thẩm phán, sau đó tập trung thảoluận để giúp Thẩm phán đưa ra lý do vì sao phải xét xử Mị Châu, viết lời chonhân vật Thẩm phán trong quá trình phiên tòa diễn ra đặc biệt là đưa ra nhữngkết luận cuối cùng, đúng đắn về việc làm, hành động và cái kết của nhân vật MịChâu (Thẩm phán kết luận vấn đề - tòa tuyên án)

- Nhóm 3: Cử một đại diện vào vai Kiểm sát viên, sau đó tập trung traođổi, thảo luận, tìm hiểu giúp Kiểm sát viên đưa ra những lí lẽ, dẫn chứng, lậpluận để kết tội Mị Châu

- Nhóm 4: Cử một đại diện vào vai Luật sư bào chữa, sau đó tập trungtrao đổi, thảo luận, tìm hiểu giúp Luật sư đưa ra những dẫn chứng, lí lẽ, lập luận

để bào chữa cho Mị Châu

Sau những hướng dẫn cụ thể, các nhóm tiến hành luyện tập, kết quả sẽ được thể hiện trong phiên tòa giả định trên lớp, trong hoạt động hình thành kiến

thức mới của bài học Các nhân vật Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư bào chữa

là những người đứng ở những góc độ khác nhau để phán xét nhân vật Mị Châu.(Phụ lục 4)

Khi tiến hành hoạt động vận dụng, GV tiếp tục cho HS cả lớp vào vainhân vật An Dương Vương trong tình huống: Sau khi chém Mị Châu, Rùa Vàng

rẽ nước dẫn An Dương Vương đi xuống biển Ở thủy cung An Dương Vương đãnói lên những suy nghĩ, trăn trở về những việc mình đã làm và rút ra những bàihọc gửi lại hậu thế GV yêu cầu học sinh vào vai An Dương Vương để nói lênnhững điều đó HS viết ra giấy sau đó trình bày (Phụ lục 5)

Hoạt động trải nghiệm đóng vai là hoạt động giúp học sinh thể hiện đượccách ứng xử, khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ, điệu bộ, nét mặt, tâm trạng, tháiđộ… Thông qua hoạt động trải nghiệm đóng vai, sẽ hình thành và phát triển chohọc sinh năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực hợp tác, nănglực tự quản lý và năng lực giải quyết vấn đề

3.3 Phương pháp thực hiện

Giáo viên thực hiện đề tài sáng kiến tiến hành dạy bốn tiết thực nghiệm ởhai lớp (Lớp 10C6 tổng số 42 HS và lớp 10C7 tổng số 40 HS) theo mẫu giáo án

đã thiết kế của đề tài và bốn tiết đối chứng ở hai lớp (Lớp 10C4 tổng số 42 HS

và lớp 10C5 tổng số 40 HS) theo mẫu giáo án từ trước tới nay giáo viên đã thựchiện Sau khi dạy thực nghiệm và dạy đối chứng, GV tiến hành đánh giá nhữngkết quả đạt được về năng lực của HS qua quan sát của GV và qua phiếu khảo sát

HS (Phụ lục 2) Từ đó, đề tài so sánh kết quả đánh giá ở lớp thực nghiệm và lớpđối chứng để rút ra những kết luận cần thiết

3.4 Thiết kế giáo án có tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển năng lực cho học sinh

Tiết PPCT 10, 11:

TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY

A MỤC TIÊU BÀI HỌC: Qua hai tiết học giúp học sinh

1 Về kiến thức

- Qua việc phân tích một truyền thuyết cụ thể, nắm được đặc trưng chủyếu của truyền thuyết: Kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố lịch sử với yếu tố tưởng

tượng; phản ánh quan điểm đánh giá, thái độ và tình cảm của nhân dân về các sựkiện lịch sử và các nhân vật lịch sử.

Nắm được giá trị, ý nghĩa của “Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy”:

-+ Công lao xây dựng đất nước của An Dương Vương+ Từ bi kịch mất nước của cha con An Dương Vương và bi kịch tình yêucủa Mị Châu - Trọng Thủy, nhân dân muốn rút ra và trao truyền lại cho các thế

hệ sau bài học lịch sử mang tính thời sự: ý thức đề cao cảnh giác với âm mưucủa kẻ thù xâm lược trong công cuộc giữ nước, mối quan hệ giữa cái riêng vàcái chung

2 Về kĩ năng

- Rèn luyện thêm kĩ năng phân tích truyện dân gian để có thể hiểu đúng ý nghĩa của những hư cấu nghệ thuật trong truyền thuyết

- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

3 Về tư tưởng, thái độ

- Nhận thức được bài học lịch sử giữ nước thời vua Thục đến nay vẫn cònnguyên giá trị

- Nâng cao ý thức trách nhiệm của công dân đối với đất nước

4 Hình thành và phát triển các năng lực

- Nhóm các năng lực chung: Năng lực hợp tác, năng lực sáng tạo, nănglực giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực sử dụng công nghệ thông tin,năng lực tự quản lý

- Nhóm các năng lực đặc thù của môn Ngữ Văn: Năng lực giao tiếp tiếng Việt, Năng lực cảm thụ thẩm mỹ

B CHUẨN BỊ BÀI HỌC

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Thiết kế bài học

- Một số tranh ảnh trình chiếu power point

- Phân công nhiệm vụ cụ thể, hướng dẫn chi tiết cho các nhóm học sinh

- Phần thưởng cho HS

2 Chuẩn bị của HS

- Học bài cũ, chuẩn bị bài mới

- Các nhóm thực hiện các yêu cầu, nhiệm vụ mà giáo viên đã giao theo sựhướng dẫn cụ thể của giáo viên

C PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC

- Tổ chức các HĐTNST kết hợp với các phương pháp kĩ thuật dạy họctích cực: đọc sáng tạo, thảo luận theo nhóm, giải quyết vấn đề, đàm thoại, vấnđáp, phân tích

- Kết hợp giữa diễn giảng với đặt câu hỏi dẫn dắt HS đến chỗ tự trả lời những vấn đề mà mục tiêu bài học đặt ra

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Hoạt động trải nghiệm: Tổ chức trò chơi

GV tổ chức trò chơi ghép tranh, mỗi nhóm một bức tranh khác nhau Cảbốn bức tranh mà 4 nhóm thực hiện trong trò chơi đều có nội dung về văn bản

“Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”

Bước 1: GV chuẩn bị trước các mảnh ghép của hai bức tranh và giao cho

mỗi nhóm

Bước 2: Các nhóm nhận các mảnh ghép từ GV và tiến hành ghép tranh

trong thời gian 3 phút Nhóm nào hoàn thành bức tranh trước trong thời gian chophép thì nhóm đó sẽ giành chiến thắng

GV thông báo kết quả, chiếu các bức tranh hoàn chỉnh, nhận xét và traophần thưởng

Bước 3: GV đặt câu hỏi gợi dẫn: Nhìn vào bốn bức tranh đã ghép hoàn

chỉnh, với việc chuẩn bị bài ở nhà, các em hãy cho biết các bức tranh đã thể hiệnnhững nội dung của văn bản văn học nào?

Bước 4: Sau khi học sinh trả lời, GV dẫn dắt vào bài học: Bốn bức tranh

chúng ta vừa ghép đều đề cập đến những nội dung quan trọng, có tính bước

ngoặt trong văn bản truyền thuyết “Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy”.

-2 Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động của GV và HS Dự kiến kiến thức cần đạt Thao tác 1: GV hướng dẫn HS tìm I Tìm hiểu chung

hiểu phần tiểu dẫn (8 phút) 1 Thể loại truyền thuyết

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu phần - Đặc trưng cơ bản của thể loại truyềntiểu dẫn trong sách giáo khoa (HS đã thuyết

đọc ở nhà) - Tầm quan trọng của việc đặt truyền

- GV giao nhiệm vụ: Học sinh làm thuyết trong mối quan hệ qua lại vớiviệc cá nhân để tìm hiểu về: Đặc môi trường lịch sử - văn hóa

trưng cơ bản của thể loại truyềnthuyết, điểm lưu ý khi tìm hiểu nộidung và nghệ thuật của truyền

19

- GV chuyển giao nhiệm vụ: khi tìm

hiểu văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”,

chúng ta cần đặt văn bản trong mốiquan hệ với môi trường lịch sử -vănhóa mà văn bản sinh thành, lưutruyền, biến đổi

- GV gọi đại diện của 2 nhóm: nhóm

1, 2 lên trình chiếu các slide củanhóm đã được chuẩn bị

+ Nhóm 1: Kiến trúc di tích Cổ Loa+ Nhóm 2: Lễ hội đền Cổ Loa

- GV nhận xét, đánh giá kết quả củahai nhóm và nhấn mạnh: Chính sựkiện lịch sử và những hình thức sinhhoạt văn hóa vừa là cơ sở của hiệnthực của sự sáng tạo truyền thuyết,vừa có những ảnh hưởng quyết địnhđến cả nội dung và hình thức củatruyền thuyết

Thao tác 2: GV hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản

1 Đọc hiểu khái quát (5 phút)

- GV giao nhiệm vụ học sinh đọcvăn bản ở nhà, yêu cầu học sinh tómtắt văn bản theo trình tự thời gian và

sự việc

- GV gọi 1 HS tóm tắt, cả lớp lắng nghe, nhận xét, bổ sung

- GV yêu cầu học sinh nêu định hướng cách đọc - hiểu văn bản

- HS độc lập làm việc, xác định cáchđọc - hiểu GV hệ thống lại, nhậnxét và thống nhất ý kiến: đọc - hiểuchi tiết văn bản theo nhân vật

2 Văn bản “Truyện An Dương Vương

và Mị Châu - Trọng Thủy”

- Khu di tích Cổ Loa: Cấu trúc và lễ hội(đặt tác phẩm vào tổng thể sinh hoạt vănhóa dân gian)

- Xuất xứ: trích từ “Truyện Rùa Vàng” trong “Lĩnh Nam chích quái”

II Đọc hiểu văn bản

1 Đọc hiểu khái quát

- Tóm tắt văn bản

- Cách đọc - hiểu văn bản:

+ Theo nhân vật+ Theo quá trình phát triển của cốt truyện