Mục đích nghiên cứu
Việc lựa chọn, xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực cho học sinh một cách hiệu quả Thông qua nội dung của văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” trong Ngữ văn 10, Ban cơ bản, giáo viên có thể thiết kế các hoạt động thực tiễn giúp học sinh vận dụng kiến thức, rèn luyện tư duy sáng tạo và nâng cao kỹ năng cảm nhận, phân tích tác phẩm Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo không chỉ thúc đẩy học sinh hình thành năng lực đọc hiểu mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo và truyền đạt ý kiến, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn Bên cạnh đó, tổ chức các hoạt động này phù hợp còn giúp học sinh liên hệ kiến thức với cuộc sống thực, từ đó hình thành nhân cách, phẩm chất và năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn. -Tăng hiệu quả dạy Ngữ văn 10 qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo với văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” ngay hôm nay!
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu, nghiên cứu cơ sở lí luận của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực và tổ chức hoạt động TNST ở trường phổ thông.
Tiến hành khảo sát về thực trạng tổ chức hoạt động Thanh niên tình nguyện trong dạy học nhằm đánh giá hiệu quả và vai trò của các hoạt động này Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích cách tổ chức hoạt động TNST góp phần phát triển năng lực cho học sinh Kết quả khảo sát giúp xác định các điểm mạnh và hạn chế trong công tác tổ chức hoạt động TNST để đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển toàn diện cho học sinh.
-Thiết kế mẫu giáo án theo định hướng phát triển năng lực có tổ chức các hoạt động TNST.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính hiệu quả và tính khả thi của những vấn đề đề tài đưa ra.
Phương pháp nghiên cứu
5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu cách tổ chức các hoạt động hướng nghiệp và kỹ năng sống trong trường THPT nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện và chuẩn bị tốt cho tương lai Đồng thời, việc tìm hiểu các tài liệu liên quan đến đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT giúp giáo viên hiểu rõ nhu cầu tâm lý và khả năng nhận thức của học sinh ở độ tuổi này, từ đó áp dụng phương pháp dạy học Ngữ văn phù hợp Các phương pháp giảng dạy hiệu quả dựa trên đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT sẽ nâng cao khả năng tiếp thu, sáng tạo và hình thành nhân cách của học sinh trong môi trường giáo dục hiện đại.
Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy Trong đó, đặc biệt chú trọng đến việc áp dụng phương pháp này trong môn Ngữ văn để phát triển năng lực học sinh toàn diện Việc tìm hiểu các tài liệu giúp xác định các chiến lược giảng dạy phù hợp, cải thiện kỹ năng học tập và thúc đẩy sự sáng tạo của học sinh Đồng thời, nghiên cứu còn đề cập đến các yếu tố cần thiết để xây dựng bài học theo hướng phát triển năng lực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn.
5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
-Phương pháp điều tra, khảo sát
Chúng tôi tiến hành khảo sát ý kiến của giáo viên và học sinh về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn nhằm phát triển năng lực học sinh Phiếu điều tra giúp đánh giá hiệu quả của các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và nhận diện những điểm cần cải thiện để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Ngữ văn Thông qua khảo sát, nhà trường có thể xác định các phương pháp dạy học phù hợp, tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng mềm mà còn thúc đẩy tư duy phản biện và khả năng sáng tạo, góp phần nâng cao khả năng học tập của các em trong môn Ngữ văn.
Dùng phiếu khảo sát để thu thập kết quả về việc hình thành và phát triển năng lực học sinh sau khi học văn bản.
-Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thiết kế giáo án theo định hướng phát triển năng lực có tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
Tiến hành dạy thực nghiệm và rút ra kết luận kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài.
5.3 Phương pháp thống kê toán học
Phân tích, tính toán, thống kê kết quả khảo sát và thực nghiệm qua phiếu điều tra từ đó rút ra kết luận và đưa ra ý kiến đề xuất.
Tổng quan và tính mới của đề tài
Trong những năm gần đây, hoạt động nhóm tự nhiên (HĐTNST) đã trở nên phổ biến trong các môn học, đặc biệt là trong môn Ngữ văn, nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập Đối với văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”, nhiều giáo viên đã sử dụng HĐTNST trong các hoạt động ngoại khóa để giúp học sinh hiểu sâu hơn nội dung và ý nghĩa của truyện Tuy nhiên, đa số giáo viên vẫn chưa sử dụng HĐTNST như một phương pháp dạy học chính trong bài học nội khóa, khiến tiềm năng của hoạt động này chưa được khai thác tối đa Việc tích hợp HĐTNST một cách chủ động trong quá trình dạy học truyện sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy, làm việc nhóm, và tiếp cận kiến thức một cách sinh động, hiệu quả hơn.
Trong bài viết về An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy, hiện nay nội dung còn mang tính riêng lẻ, chưa được liên kết một cách hệ thống, làm hạn chế khả năng phát triển năng lực của học sinh Việc thiếu sự liên kết chặt chẽ đã ảnh hưởng đến kết quả học tập, khiến hiệu quả giáo dục chưa đạt được mức tối ưu Để nâng cao chất lượng giảng dạy, cần xây dựng nội dung bài học theo hướng hệ thống hóa, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng một cách toàn diện.
Đề tài lần đầu tiên tích hợp các hoạt động trải nghiệm sáng tạo một cách cụ thể và hệ thống trong bài học nội khóa “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” nhằm phát triển năng lực cho học sinh Thông qua tác phẩm truyền thuyết có liên hệ mật thiết với môi trường lịch sử - văn hóa, bài học đặt ra nhiều vấn đề thời sự như tinh thần yêu nước, ý thức công dân, mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung, cũng như giữa cá nhân và tập thể Các hoạt động trải nghiệm này giúp học sinh nâng cao nhận thức, phát triển kỹ năng, đồng thời hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử và nhân văn của câu chuyện Chính nhờ các hoạt động này, học sinh có thể vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, từ đó phát triển năng lực toàn diện phù hợp với các mục tiêu giáo dục hiện đại.
HS sẽ tập trung khai thác đặc trưng riêng của địa phương để tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tiễn trong quá trình dạy học văn bản "Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy" Các hoạt động này nhằm giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung và ý nghĩa của truyện qua trải nghiệm thực tế và gắn kết kiến thức với đặc điểm của địa phương Việc tổ chức trải nghiệm sẽ tạo sự sinh động, tương tác và nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh, đồng thời phát huy giá trị truyền thống và bản sắc văn hóa địa phương trong giảng dạy.
Chúng tôi nhận thấy rằng để các hoạt động ngoài giờ học phát huy hiệu quả trong việc phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên cần đổi mới mạnh mẽ trong việc thiết kế bài học Do đó, đề tài của chúng tôi tập trung vào việc thiết kế dạy học các văn bản một cách sáng tạo và phù hợp để nâng cao khả năng tiếp thu và vận dụng kiến thức của học sinh.
Trong bản thiết kế của dự án, chúng tôi nhấn mạnh rõ các hoạt động trải nghiệm sáng tạo đa dạng của học sinh cùng với sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên Các hoạt động này góp phần thúc đẩy chuyển đổi kiến thức, kỹ năng và thái độ thành năng lực thực tiễn cho người học, đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học hiện nay Việc tích hợp các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát triển toàn diện, nâng cao kỹ năng mềm và thái độ tích cực trong học tập.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm năng lực, trong đó đáng chú ý một số quan niệm sau:
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Thế giới (OECD) định nghĩa năng lực là khả năng đáp ứng một cách hiệu quả các yêu cầu phức tạp trong một bối cảnh cụ thể, phản ánh khả năng thích nghi và xử lý các tình huống đa dạng trong môi trường thực tế.
Chương trình giáo dục Trung học của bang Québec, Canada năm 2004 nhấn mạnh việc xem năng lực là khả năng hành động hiệu quả thông qua sự cố gắng dựa trên nhiều nguồn lực khác nhau Đảm bảo học sinh phát triển kỹ năng thúc đẩy khả năng tự lập và thích nghi với các thử thách trong đời sống Việc đào tạo tập trung vào việc nâng cao năng lực thực hành và vận dụng kiến thức trong các tình huống thực tế, giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho tương lai Chương trình nhấn mạnh vai trò của việc tận dụng đa dạng nguồn lực và kỹ năng cá nhân để đạt được hiệu quả tối ưu trong hành động và học tập.
Tài liệu hội thảo về chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh rằng năng lực là sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân như hứng thú, niềm tin, ý chí để thực hiện công việc trong bối cảnh cụ thể Năng lực đóng vai trò trung tâm trong đổi mới chương trình giáo dục, giúp học sinh phát triển toàn diện và thích nghi với yêu cầu thực tiễn Việc xác định rõ năng lực học sinh là nền tảng để xây dựng các phương pháp giảng dạy phù hợp, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trong thời kỳ đổi mới.
Chương trình giáo dục định hướng năng lực đã được bàn luận nhiều kể từ những năm 1990 và hiện nay trở thành xu hướng giáo dục toàn cầu Phương pháp dạy học này nhấn mạnh vai trò của năng lực, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất nhân cách của học sinh Dạy học theo hướng phát triển năng lực giúp học sinh đối mặt và giải quyết các tình huống đa dạng, phức tạp do cuộc sống đặt ra, từ đó chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.
Dạy học chú trọng phát triển năng lực cho học sinh là vô cùng cần thiết, vì các em là thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước, có năng lực giúp các em sống bản lĩnh, tự tin, quyết đoán và năng động để thành công trong cuộc sống Năng lực của các em không những góp phần thúc đẩy sự phát triển của toàn xã hội mà còn giúp các em thích nghi hiệu quả trong bối cảnh đất nước hội nhập quốc tế sâu rộng Trong môi trường hiện nay, các em phải đối mặt với những yêu cầu phức tạp của cuộc sống, ngoài ra còn chịu tác động của nhiều yếu tố tích cực lẫn tiêu cực Nếu không có những năng lực cần thiết, các em dễ trở nên buông xuôi, phó mặc và bị động trước những tình huống, yêu cầu và thử thách của cuộc sống.
1.1.2 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Trong hoạt động dạy học, HĐTNST đóng vai trò như một bộ phận hỗ trợ bổ sung cho quá trình giáo dục trên lớp, giúp phát triển khả năng sáng tạo và cá tính của học sinh Các hoạt động này mang tính chất tập thể, dựa trên tinh thần tự chủ, thúc đẩy sự chủ động, tự giác và sáng tạo của từng cá nhân Khi học sinh tham gia một cách chủ động, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của mình, các em không chỉ trải nghiệm, bày tỏ ý kiến mà còn được đánh giá, lựa chọn ý tưởng hoạt động Qua đó, học sinh tự khẳng định bản thân, tự đánh giá kết quả công việc của cá nhân, nhóm và bạn bè, giúp hình thành những giá trị sống và năng lực cần thiết cho sự phát triển toàn diện.
Hoạt động trải nghiệm - hướng tới sự phát triển toàn diện của học sinh thông qua các hoạt động giáo dục thực tiễn Điểm mạnh của hoạt động trải nghiệm là giúp học sinh tiếp xúc và hoạt động trong nhiều môi trường như nhà trường, gia đình và xã hội, dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục Tham gia vào các hoạt động thực tiễn này giúp học sinh phát triển về mặt cảm xúc, đạo đức, phẩm chất, nhân cách và các năng lực cần thiết để tự vững bước trong cuộc sống.
HĐTNST mang tính thực tế và gần gũi với cuộc sống hàng ngày, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn một cách dễ dàng và thuận lợi Chương trình có nội dung đa dạng, tích hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều môn học và lĩnh vực như đạo đức, trí tuệ, kỹ năng sống, giá trị sống, nghệ thuật, thể chất, lao động, an toàn giao thông, môi trường, phòng chống ma túy, HIV/AIDS và tệ nạn xã hội Nhờ đó, học sinh phát triển năng lực toàn diện và hình thành các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống, đảm bảo kết quả giáo dục tích cực và bền vững.
Các tổ chức hoạt động tình nguyện dành cho thanh thiếu niên có quy mô đa dạng như theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường, nhưng tổ chức theo nhóm và lớp thường nổi bật nhờ tính phù hợp, đơn giản, tiết kiệm chi phí, ít mất thời gian, đồng thời thúc đẩy khả năng hình thành và phát triển năng lực của học sinh Điểm nổi bật của các hoạt động này là khả năng thu hút sự tham gia và phối hợp của nhiều lực lượng giáo dục khác nhau như giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, Ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các hội như Hội Khuyến học, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh, cùng các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp địa phương, các nhà hoạt động xã hội, nghệ nhân, người lao động tiêu biểu, các nhà hoạt động văn hóa và nghiên cứu lịch sử.
1.1.3 Phát triển năng lực qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo Định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trình định hướng năng lực, tức là chú trọng rèn luyện phương pháp học tập giúp cho học sinh có khả năng học tập suốt đời và vận dụng tri thức vào những tình huống thực tiễn Mục tiêu này càng khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển năng lực cho học sinh thông qua tích hợp, lồng ghép trong các môn học chính khóa và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, trong đó có HĐTNST Hoạt động này tạo điều kiện cho HS tiếp xúc và mở rộng ứng dụng thực tế, trải nghiệm được nhiều vấn đề trong thực tiễn cuộc sống xã hội, đồng thời gây hứng thú trong học tập và có vai trò to lớn trong việc phát triển năng lực cá nhân cho các em Các HĐTNST có thể thực hiện dưới nhiều hình thức rất phong phú và đa dạng, hấp dẫn đối với HS, giúp các em hình thành, phát triển năng lực như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức tham quan, dã ngoại, các cuộc thi, hoạt động nhân đạo, lao động công ích Dưới đây là một số hình thức HĐTNST tiêu biểu:
Trò chơi là hoạt động giải trí mang tính thư giãn, giúp học sinh giảm căng thẳng và tái tạo năng lượng trong quá trình học tập Việc tổ chức trò chơi trong hoạt động ngoại khóa thúc đẩy tính sáng tạo, sự hấp dẫn và tạo hứng thú cho học sinh, đồng thời hỗ trợ việc tiếp thu kiến thức mới một cách dễ dàng hơn Trò chơi còn góp phần xây dựng không khí thân thiện, phát triển tác phong nhanh nhẹn và kỹ năng hợp tác của các em Qua đó, tổ chức trò chơi giúp hình thành và phát triển các năng lực quan trọng như năng lực giải quyết vấn đề và năng lực làm việc nhóm.
Hoạt động câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa dành cho học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện và tích cực giữa học sinh với nhau cũng như với thầy cô Tham gia câu lạc bộ giúp học sinh chia sẻ kiến thức, thúc đẩy phát triển các năng lực thiết yếu như giao tiếp tiếng Việt, hợp tác, sáng tạo, sử dụng ngôn ngữ và tự quản lý Các câu lạc bộ hoạt động đa dạng với nhiều lĩnh vực như học thuật, thể dục thể thao, văn hóa nghệ thuật, võ thuật, hoạt động thực tế và trò chơi dân gian, góp phần nâng cao kỹ năng và sự tự tin của học sinh trong học tập và cuộc sống.
Sân khấu tương tác là hình thức nghệ thuật độc đáo dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó phần mở đầu giới thiệu tình huống, còn phần còn lại được sáng tạo bởi người tham gia Phương pháp này giúp tăng cường sự tham gia của học sinh, thúc đẩy khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống, phát triển kỹ năng hợp tác và sử dụng ngôn ngữ hiệu quả Sân khấu tương tác còn tạo cơ hội cho học sinh nâng cao năng lực giao tiếp tiếng Việt, góp phần phát triển toàn diện các kỹ năng mềm cần thiết trong học tập và cuộc sống.
Việt, năng lực cảm thụ thẩm mỹ, năng lực giải quyết vấn đề.
Hoạt động tham quan, dã ngoại là phần quan trọng trong quá trình trải nghiệm sáng tạo của học sinh, giúp các em tiếp xúc trực tiếp với các di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và các công trình nổi bật, từ đó tích lũy kiến thức thực tế để vận dụng vào học tập và cuộc sống Các hoạt động này có thể bao gồm tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, làng nghề truyền thống, hoặc tổ chức các buổi dã ngoại theo chủ đề học tập và hoạt động nhân đạo, nhằm đa dạng hóa trải nghiệm và nâng cao nhận thức Tham quan, dã ngoại còn giúp giáo dục tinh thần yêu nước, yêu thiên nhiên, truyền thống cách mạng và lịch sử dân tộc, đồng thời hình thành và phát triển các năng lực quan trọng như cảm thụ thẩm mỹ, hợp tác, tự quản lý, giao tiếp tiếng Việt và khả năng tự học của học sinh.
Hội thi/cuộc thi nhằm thu hút học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường, đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí và khám phá tài năng, sự sáng tạo của các em Thông qua nhiều hình thức như thi vẽ, viết, tìm hiểu, đố vui, giải ô chữ, tiểu phẩm, thời trang, kể chuyện, chụp ảnh, sáng tác bài hát và hội thi học tập, các hoạt động này giúp phát triển khả năng hoạt động tích cực, tương tác và kỹ năng hợp tác của học sinh Hội thi còn góp phần bồi dưỡng động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú nhận thức và hình thành năng lực sáng tạo, giao tiếp tiếng Việt cũng như năng lực tự quản lý cho học sinh.
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH BẰNG CÁCH TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO QUA VĂN BẢN “ TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY ”
“ TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY ”
2.1 Những đặc điểm của văn bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”
Văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” là một truyền thuyết đặc sắc của văn học dân gian Việt Nam, phản ánh lịch sử qua lăng kính nghệ thuật độc đáo Truyền thuyết không chú trọng tính chính xác như các văn bản lịch sử, mà kể lại những câu chuyện dựng và giữ nước của ông cha qua lời kể của nhiều thế hệ, tạo nên những hình tượng thần kỳ đậm đà cảm xúc đời thường Để hiểu sâu sắc nội dung và nghệ thuật của truyền thuyết, cần xem xét tác phẩm trong mối quan hệ tương tác với môi trường lịch sử và văn hóa nơi nó hình thành, lưu truyền và biến đổi Đây là cơ hội để học sinh trải nghiệm thực tiễn, rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, từ đó hình thành tư duy sáng tạo và phát triển năng lực học tập về văn học dân gian Việt Nam.
Văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” phản ánh quá trình dựng nước và giữ nước của cha ông, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề thời sự, ý nghĩa sâu sắc, gắn liền với thực tế và ý thức, vai trò của mỗi cá nhân Trong quá trình tìm hiểu tác phẩm, học sinh được đặt vào nhiều tình huống sáng tạo, giúp phát triển khả năng giải quyết vấn đề và tư duy độc lập Những hoạt động này phù hợp để tổ chức các hoạt động hướng nghiệp, góp phần hình thành và phát triển năng lực của học sinh trong học tập và cuộc sống.
2.2 Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức để phát triển năng lực cho học sinh qua văn bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy ” Để tổ chức các HĐTNST cũng như vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực nhằm hình thành và phát triển năng lực cho học sinh qua văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”, GV sẽ chia lớp ra thành 4 nhóm, GV hướng dẫn cho học sinh kĩ thuật làm việc nhóm và giao cho các nhóm tự bầu nhóm trưởng, thư kí Sau đó, GV sẽ giao nhiệm vụ cụ thể cho mỗi nhóm theo tiến trình bài học để các em được trải nghiệm sáng tạo Để tổ chức thực hiện có hiệu quả, phong phú, đa dạng các HĐTNST, GV đặc biệt chú ý giao các yêu cầu về nhà cho các nhóm chuẩn bị.
2.2.1 Hoạt động trải nghiệm tổ chức trò chơi
Hoạt động trải nghiệm giúp tạo không khí thân thiện, sôi nổi và kích thích sự hứng thú của học sinh khi bắt đầu bài học mới Đồng thời, hoạt động này còn góp phần hình thành và phát triển kỹ năng hợp tác, giao tiếp tiếng Việt cho các em, thúc đẩy sự tiến bộ toàn diện trong quá trình học tập.
GV sử dụng các mảnh ghép từ 4 bức tranh khác nhau kể về câu chuyện "Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy", giúp học sinh hiểu rõ nội dung và ý nghĩa của truyện Việc ghép các mảnh tranh này còn là phương pháp dạy học sáng tạo, phát triển tư duy logic và khả năng quan sát của học sinh Phương pháp này phù hợp để nâng cao kỹ năng phân tích, suy luận và hiểu biết về truyện cổ tích Việt Nam một cách sinh động và trực quan.
GV tổ chức trò chơi ghép tranh dành cho 4 nhóm, trong đó mỗi nhóm sẽ ghép một bức tranh khác nhau Trò chơi đòi hỏi các nhóm hoàn thành tác phẩm của mình trong vòng 3 phút, tạo không khí vui nhộn và thúc đẩy tinh thần teamwork Hoạt động này giúp học sinh phát triển kỹ năng phối hợp, tư duy sáng tạo và tăng cường sự đoàn kết trong lớp học Trò chơi ghép tranh không chỉ mang lại niềm vui mà còn là cơ hội thúc đẩy sự tương tác tích cực giữa các bạn học sinh.
2.2.2 Hoạt động tham quan Để hiểu đúng và sâu sắc nội dung cùng nghệ thuật của truyền thuyết cần phải xem xét tác phẩm trong mối quan hệ ảnh hưởng qua lại với môi trường lịch sử - văn hóa mà nó sinh thành, lưu truyền và biến đổi Đối với văn bản “Truyện
An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy là những nhân vật lịch sử gắn liền với hai di tích quan trọng là Làng Cổ Loa ở huyện Đông Anh, Hà Nội và đền Cuông trên núi Mộ Dạ, Nghệ An Những địa danh này phản ánh hai môi trường lịch sử - văn hóa đặc trưng của khu vực, giúp học sinh hiểu rõ hơn về nền văn hóa truyền thống của đất nước Trước đây, kiến thức của học sinh về các di tích này chủ yếu đến từ lời kể của giáo viên, sách báo và internet, vậy nên việc nghiên cứu, tìm hiểu sâu về hai di tích sẽ giúp các em có cái nhìn toàn diện và chính xác hơn Nhờ sự hỗ trợ từ nhà trường và phụ huynh, đề tài này mở ra cơ hội để giới thiệu giá trị lịch sử - văn hóa của Làng Cổ Loa và đền Cuông một cách rõ ràng, sinh động hơn.
Trong năm học 2019-2020, các lớp 10C6 và 10C7 của trường THPT Cờ Đỏ, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An đã tổ chức tham quan di tích đền Cuông trong một buổi học, giúp học sinh tiếp xúc trực tiếp với di tích lịch sử - văn hóa Hoạt động này mang lại những hiểu biết phong phú từ trải nghiệm thực tế, góp phần giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước và truyền thống lịch sử của dân tộc Ngoài ra, chuyến tham quan còn thúc đẩy phát triển các năng lực quan trọng như năng lực tự quản lý, hợp tác, giao tiếp tiếng Việt, tự học, sáng tạo và cảm thụ thẩm mỹ của học sinh.
Trong buổi tham quan, học sinh sẽ kết hợp hoạt động trải nghiệm sáng tạo như làm phóng viên để tìm hiểu và thu thập thông tin về di tích đền Cuông Các sản phẩm từ hoạt động tham quan và các hoạt động khác sẽ được các nhóm thể hiện trong bài học nội khóa “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng cùng sự sáng tạo của học sinh.
2.2.3 Hoạt động trải nghiệm làm biên tập viên Đối với nhóm 3 và nhóm 4 hoạt động trải nghiệm này sẽ được kết hợp thực hiện trong hoạt động tham quan Ngoài kênh thông tin trên mạng internet,sách báo… các em sẽ tìm hiểu trực tiếp qua buổi tham quan về những nội dung liên quan đến văn bản gắn liền với di tích đền Cuông Để tổ chức được hoạt động trải nghiệm này, GV hướng dẫn cho học sinh trước một số vấn đề như cách thức tìm hiểu, nội dung tìm hiểu: sự tích đền Cuông, những huyền thoại gắn với đền Cuông, trò chuyện với người quản lý di tích… Sau buổi tham quan, HS nhóm 3 và nhóm 4 sẽ tự biên tập lại nội dung, trong giờ học văn bản hai nhóm sẽ cử đại diện lên trình bày vấn đề như một biên tập viên, một nhà hùng biện thực thụ (Phụ lục 5). Đối với nhóm 1 và nhóm 2 hoạt động trải nghiệm này sẽ được thực hiện sau khi các em đã tìm kiếm các nguồn thông tin trên mạng internet, sách báo… về di tích Cổ Loa Tương tự như nhóm 3 và 4, HS nhóm 1 và 2 sẽ tự biên tập lại nội dung, trong giờ học văn bản hai nhóm sẽ cử đại diện lên trình bày vấn đề như một biên tập viên, một nhà hùng biện thực thụ (Phụ lục 5).
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh phát triển các kỹ năng quan trọng như năng lực sáng tạo, giao tiếp tiếng Việt, tự quản lý, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ, tự học và cảm thụ thẩm mỹ Những hoạt động này góp phần hình thành tư duy sáng tạo, khả năng giao tiếp hiệu quả và khả năng tự quản lý công việc của học sinh Đồng thời, trải nghiệm sáng tạo còn thúc đẩy sự hợp tác nhóm, nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ và phát triển cảm xúc thẩm mỹ, giúp học sinh hoàn thiện các năng lực toàn diện phù hợp với yêu cầu giáo dục hiện đại.
2.2.4 Hoạt động trải nghiệm thiết kế và trình bày nội dung trên phần mềm power point (Phụ lục 5) Để tổ chức hoạt động trải nghiệm này, trước khi bài học diễn ra, GV giao nhiệm vụ cho các nhóm học sinh tìm kiếm, xử lí thông tin và thiết kế cho bài trình chiếu power point Cụ thể như sau:
Nhóm 1 nghiên cứu về kiến trúc di tích Cổ Loa để tổ chức thực hiện và hoàn thành tốt nhiệm vụ này Để đạt được mục tiêu, nhóm trưởng phân công các thành viên tìm kiếm thông tin bằng các từ khóa liên quan đến kiến trúc, lịch sử và đặc điểm nổi bật của di tích Cổ Loa Việc này giúp đảm bảo các thành viên có đủ dữ liệu chính xác, phong phú để xây dựng nội dung bài viết chất lượng cao, phù hợp với các quy tắc SEO.
Phần mềm tạo video clip giúp hỗ trợ tìm kiếm thông tin, tranh ảnh từ nguồn internet để xây dựng nội dung phù hợp Ngoài ra, học sinh có thể tham khảo sách báo, tài liệu để mở rộng kiến thức về cấu trúc, kết cấu, giá trị và ý nghĩa của các di tích Nhóm trưởng sẽ tổ chức họp để biên tập lại nội dung, yêu cầu mỗi thành viên trình bày kết quả và hiểu biết về kiến trúc di tích Cổ Loa Quá trình thảo luận và trao đổi giúp nhóm thống nhất về sản phẩm cần hoàn thành một cách hiệu quả.
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Thông qua thực nghiệm sư phạm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của việc tổ chức các HĐTNST để hình thành và phát triển năng lực cho HS.
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường THPT Cờ Đỏ, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An vào tháng 09 năm 2019 theo đúng phân phối chương trình của tổ chuyên môn.
Giáo viên thực hiện đề tài sáng kiến đã dạy bốn tiết thực nghiệm ở hai lớp (lớp 10C6 và 10C7), sử dụng mẫu giáo án đã thiết kế, đồng thời giảng bốn tiết đối chứng ở hai lớp khác (lớp 10C4 và 10C5) theo mẫu giáo án đã quen thuộc Sau quá trình dạy, giáo viên tiến hành đánh giá kết quả về năng lực của học sinh thông qua quan sát trực tiếp và khảo sát bằng phiếu Kết quả này giúp đánh giá ảnh hưởng của phương pháp dạy thực nghiệm so với phương pháp truyền thống.
HS (Phụ lục 2) Từ đó, đề tài so sánh kết quả đánh giá ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để rút ra những kết luận cần thiết.
3.4 Thiết kế giáo án có tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển năng lực cho học sinh
TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THỦY
A MỤC TIÊU BÀI HỌC: Qua hai tiết học giúp học sinh
Truyền thuyết đặc trưng bởi việc kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố lịch sử với yếu tố tưởng tượng, giúp phản ánh rõ nét quan điểm, thái độ và tình cảm của nhân dân về các sự kiện và nhân vật lịch sử.
- Nắm được giá trị, ý nghĩa của “Truyện An Dương Vương và Mị Châu -
+ Công lao xây dựng đất nước của An Dương Vương
Bài học lịch sử về bi kịch mất nước của cha con An Dương Vương và câu chuyện tình cảm của Mị Châu - Trọng Thủy nhấn mạnh tầm quan trọng của ý thức cảnh giác trước các âm mưu xâm lược của kẻ thù Nhân dân muốn truyền đạt giá trị của việc đề cao cảnh giác trong công cuộc giữ nước, đồng thời nhấn mạnh mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích chung của đất nước Những bài học này mang tính thời sự, giúp các thế hệ sau hiểu rõ vai trò của sự đoàn kết và cảnh giác để bảo vệ Tổ quốc trước các nguy cơ xâm lược.
-Rèn luyện thêm kĩ năng phân tích truyện dân gian để có thể hiểu đúng ý nghĩa của những hư cấu nghệ thuật trong truyền thuyết.
-Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại.
3 Về tư tưởng, thái độ
-Nhận thức được bài học lịch sử giữ nước thời vua Thục đến nay vẫn còn nguyên giá trị.
-Nâng cao ý thức trách nhiệm của công dân đối với đất nước.
4 Hình thành và phát triển các năng lực
Nhóm các năng lực chung bao gồm khả năng hợp tác, sáng tạo, giải quyết vấn đề, tự học, sử dụng công nghệ thông tin và tự quản lý Những năng lực này là nền tảng quan trọng giúp học sinh phát triển toàn diện, thích nghi với yêu cầu của thế giới hiện đại Phát triển các năng lực này không chỉ nâng cao kỹ năng cá nhân mà còn thúc đẩy sự sáng tạo và khả năng thích ứng trong môi trường thay đổi nhanh chóng Việc nâng cao năng lực hợp tác, sáng tạo và giải quyết vấn đề góp phần hình thành tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm hiệu quả Đồng thời, kỹ năng tự học, sử dụng công nghệ thông tin và tự quản lý giúp học sinh trở nên chủ động, tự lập và tự điều chỉnh quá trình học tập của mình.
-Nhóm các năng lực đặc thù của môn Ngữ Văn: Năng lực giao tiếp tiếng Việt, Năng lực cảm thụ thẩm mỹ.
1 Chuẩn bị của giáo viên
-Một số tranh ảnh trình chiếu power point
-Phân công nhiệm vụ cụ thể, hướng dẫn chi tiết cho các nhóm học sinh
-Học bài cũ, chuẩn bị bài mới
-Các nhóm thực hiện các yêu cầu, nhiệm vụ mà giáo viên đã giao theo sự hướng dẫn cụ thể của giáo viên.
Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực như đọc sáng tạo, thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề, đàm thoại, vấn đáp và phân tích giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy Việc áp dụng đa dạng các kỹ thuật này thúc đẩy sự chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy của học sinh Các phương pháp dạy học tích cực không chỉ khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh mà còn giúp họ rèn luyện kỹ năng hợp tác và tư duy phản biện Tổ chức các hoạt động phù hợp và sáng tạo theo hướng tiếp cận này góp phần xây dựng môi trường học tập năng động, tích cực và hiệu quả hơn.
- Kết hợp giữa diễn giảng với đặt câu hỏi dẫn dắt HS đến chỗ tự trả lời những vấn đề mà mục tiêu bài học đặt ra.
1 Hoạt động trải nghiệm: Tổ chức trò chơi
GV tổ chức trò chơi ghép tranh dành cho các nhóm, trong đó mỗi nhóm chuẩn bị một bức tranh với nội dung liên quan đến văn bản Các bức tranh mà các nhóm thực hiện đều mang chủ đề về văn bản, giúp học sinh vận dụng kiến thức và kỹ năng làm việc nhóm trong hoạt động học tập sáng tạo Trò chơi này không chỉ thúc đẩy tinh thần học tập tích cực mà còn giúp nâng cao khả năng nhận diện và trình bày nội dung bằng hình ảnh liên quan đến văn bản.
“Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”
Bước 1: GV chuẩn bị trước các mảnh ghép của hai bức tranh và giao cho mỗi nhóm.
Trong bước 2, các nhóm nhận các mảnh ghép từ giáo viên và thực hiện công đoạn ghép tranh trong vòng 3 phút Nhóm nào hoàn thành bức tranh sớm nhất trong thời gian quy định sẽ giành chiến thắng Quá trình này giúp thúc đẩy tinh thần hợp tác, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và nâng cao khả năng sáng tạo của các học sinh Đây là hoạt động thú vị góp phần tăng tính cạnh tranh lành mạnh và phát huy tư duy logic trong lớp học.
GV thông báo kết quả, chiếu các bức tranh hoàn chỉnh, nhận xét và trao phần thưởng
Trong bước 3 của bài học, giáo viên đặt câu hỏi gợi mở: "Nhìn vào bốn bức tranh đã ghép hoàn chỉnh, các em hãy xác định nội dung của các bức tranh và liên hệ với các phần của văn bản văn học." Hoạt động này giúp học sinh nhận diện các nội dung chính trong tác phẩm, qua đó nâng cao khả năng phân tích và hiểu sâu hơn về nội dung văn học Việc chuẩn bị bài ở nhà thúc đẩy trẻ tự học và khơi dậy sự tò mò, giúp các em dễ dàng liên hệ các hình ảnh với các đoạn văn trong văn bản Đặt câu hỏi phù hợp là kỹ năng quan trọng của giáo viên nhằm hướng dẫn học sinh nhận biết các hình ảnh phản ánh nội dung chính của tác phẩm văn học một cách hiệu quả.
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên dẫn dắt vào bài học bằng cách nhấn mạnh rằng bốn bức tranh vừa ghép đều thể hiện những nội dung quan trọng và có tính bước ngoặt trong truyện truyền thuyết “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”.
2 Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động của GV và HS Dự kiến kiến thức cần đạt
Thao tác 1: GV hướng dẫn HS tìm I Tìm hiểu chung hiểu phần tiểu dẫn (8 phút) 1 Thể loại truyền thuyết
GV hướng dẫn HS tìm hiểu đặc trưng cơ bản của thể loại truyền tiểu dẫn trong sách giáo khoa, đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt truyền để thu hút sự chú ý của người đọc Việc này giúp làm nổi bật nội dung chính và tạo sự hấp dẫn, dễ dàng dẫn dắt người nghe vào nội dung bài học HS đã thuyết đọc ở nhà cần nắm vững các đặc điểm của thể loại truyền tiểu dẫn để có thể trình bày rõ ràng, sinh động hơn khi kể lại Đặt truyền hợp lý góp phần nâng cao hiệu quả truyền đạt, giúp người nghe dễ dàng hiểu và ghi nhớ thông tin quan trọng.
GV giao nhiệm vụ hướng học sinh nghiên cứu về mối quan hệ giữa nội dung và nghệ thuật trong truyền thuyết, giúp các em hiểu rõ đặc điểm môi trường lịch sử - văn hóa của thể loại này Việc tìm hiểu kỹ càng sẽ giúp học sinh nhận diện các điểm nổi bật và lưu ý khi phân tích nội dung cũng như nghệ thuật kể chuyện trong truyền thuyết Qua đó, các em sẽ phát triển khả năng nhận diện các yếu tố đặc trưng của thể loại truyền thuyết trong bối cảnh văn hóa lịch sử cụ thể.
-HS thực hiện nhiệm vụ tự tìm hiểu trong 2 phút.
- GV gọi HS báo cáo kết quả Các học sinh khác bổ sung.
-GV chuyển giao nhiệm vụ: khi tìm hiểu văn bản “Truyện An Dương
Trong nghiên cứu về câu chuyện "Vương và Mị Châu - Trọng Thủy", cần đặt tác phẩm trong mối quan hệ chặt chẽ với bối cảnh lịch sử và văn hóa nơi nó ra đời, lưu truyền và biến đổi Văn bản này phản ánh giá trị truyền thống và quan niệm xã hội của thời kỳ cổ đại, đồng thời thể hiện mối quan hệ giữa các nhân vật phản ánh các quan niệm về trung thành, lòng yêu nước và cuộc sống cộng đồng Việc phân tích câu chuyện dựa trên môi trường lịch sử - văn hóa giúp hiểu rõ ý nghĩa sâu xa và tác động của nó đến nền văn học dân gian Việt Nam.
-GV gọi đại diện của 2 nhóm: nhóm
1, 2 lên trình chiếu các slide của nhóm đã được chuẩn bị
+ Nhóm 1: Kiến trúc di tích Cổ Loa + Nhóm 2: Lễ hội đền Cổ Loa
GV nhận xét, đánh giá kết quả của hai nhóm và nhấn mạnh rằng chính các sự kiện lịch sử và hình thức sinh hoạt văn hóa không chỉ là nền tảng của hiện thực sáng tạo truyền thuyết mà còn ảnh hưởng quyết định đến nội dung và hình thức của truyền thuyết, góp phần làm phong phú và đa dạng các câu chuyện truyền thống.
Thao tác 2: GV hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản
1 Đọc hiểu khái quát (5 phút)
- GV giao nhiệm vụ học sinh đọc văn bản ở nhà, yêu cầu học sinh tóm tắt văn bản theo trình tự thời gian và sự việc.
- GV gọi 1 HS tóm tắt, cả lớp lắng nghe, nhận xét, bổ sung.
- GV yêu cầu học sinh nêu định hướng cách đọc - hiểu văn bản.
-HS độc lập làm việc, xác định cách đọc - hiểu GV hệ thống lại, nhận xét và thống nhất ý kiến: đọc - hiểu chi tiết văn bản theo nhân vật.
2 Văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”
-Khu di tích Cổ Loa: Cấu trúc và lễ hội (đặt tác phẩm vào tổng thể sinh hoạt văn hóa dân gian)
- Xuất xứ: trích từ “Truyện Rùa Vàng” trong “Lĩnh Nam chích quái”
II Đọc hiểu văn bản
- Cách đọc - hiểu văn bản:
+ Theo nhân vật+ Theo quá trình phát triển của cốt truyện
- GV yêu cầu: Dựa theo cốt truyện, tìm những chi tiết liên quan đến nhân vật An Dương Vương.
-HS làm việc cá nhân liệt kê các chi tiết GV tổng hợp, hệ thống lại.
-GV chia lớp ra thành 4 nhóm, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm tìm hiểu (3 phút)
+ Nhóm 1, 2: tìm hiểu quá trình xây thành, chế nỏ, bảo vệ đất nước của