Chương 6: Dung dịch chất điện ly. Email: caotua5lg3@gmail.com Trang 1 BS: Cao Văn Tú Blog: www.caotu28.blogspot.com CHƯƠNG 6: DUNG DỊCH CHẤT ĐIỆN LY (Lưu ý: Tài liệu này chưa được thẩm định nên có phần chưa chính xác hoàn toàn) I.Lý thuyết. 1. Thế nào là chất điện li mạnh, chất điện li yếu? Cho ví dụ. HD: Chất điện li mạnh: Là những chất khi tan trong nước, các phân tử hoà tan đều phân li ra ion ( 1 , phương trình biểu diễn ). Axit mạnh: HCl, HNO 3, HClO 4, H 2SO4, HBr, HI, … Bazơ mạnh: KOH, NaOH, Ba(OH) 2, … Muối: Hầu hết các muối (trừ HgCl2, Hg(CN) 2 ). VD: HCl H + + Cl -. NaOH Na + + OH -. K2SO4 2K + + SO4 2-. Chất điện li yếu: Là những chất khi tan trong nước, chỉ có một phần số phân tử hoà tan phân li ra ion (0 7. Ví dụ: CH3COONa = Na + + CH3COO -2H2O H3O + + HO CH3COO -+ H3O + CH3COOH + H2O Sự kết hợp CH3COO với H3O + tạo thành chất điện li yếu CH3COOH làm chuyển dịch cân bằng điện li của nước, tức là làm tăng HO -. Do vậy dung dịch có tính bazơ (pH > 7). Trong trường hợp này, để tránh thuỷ phân cần phải cho thêm kiềm. pH của dung dịch muối loại này được tính như cách tính pH của dung dịch bazơ yếu 3. Nếu muối được tạo thành bởi bazơ yếu và axít mạnh như NH4Cl, NH4NO3, AlCl3, CuSO4... thì khi thuỷ phân dung dịch muối sẽ có pH pOH = 2 Chương 6: Dung dịch chất điện ly. Email: caotua5lg3@gmail.com Trang 6 BS: Cao Văn Tú Blog: www.caotu28.blogspot.com Nên pH = 14 – 2 = 12. 6. Pha trộn 40 ml nước vào 10ml dung dịch HCl có pH = 2. Tính pH của dung dịch thu được. Giải: Dd sau khi trộn có: V = 50 ml = 0,05 lít. Dd HCl có pH = 2. Nên suy ra [H + ] = 0,01 M Ta có: 2 44 2 2,5.10 5.10 H O H OH mol 23 44 2,5.10 2,5.10 ( ) HCl H O H O Cl mol Vậy 3 4 3 2,5.10 5.10 ( ) 0,05 HO M CM Suy ra 3 3 lg lg 5.10 2,3 pH H O . 7. Trộn 300 ml dung dịch HCl 0,05 mol/l với 200 ml dung dịch Ba(OH) 2 a mol/l, thu được 500 ml dung dịch có pH = 12. Tính a. Giải: Ta có: 0,015 0,015 HCl H Cl mol ; 2 2 2 0,2 0,2 0,4 Ba OH Ba OH a a a mol 2 2 0,015 H OH H O mol Theo bài ra: pH = 12 suy ra [H + ] = 10 -12 M [OH -]=10 -2 M. Do đó: 0,4a = 10 -2 .0,5 + 0,03 Suy ra a = 0,0875 M. 8. Trộn 250 ml dung dịch hỗn hợp gồm HCl 0,08 mol/l và H2SO 4 0,01 mol/l với 250 ml dung dịch NaOH a mol/l, thu được 500 ml dung dịch có pH = 2. Tính a. Giải: Ta có: HCl → H + + Cl -; H2SO4 → 2H + + SO4 2-. 0,02 0,02 (mol) 2,5.10 -3 5.10 -3 (mol) . NaOH → Na + + OH -. 0,25a 0,25a (mol). H + + OH -→ H2 O . 0,025 (mol) Theo đề : pH = 12 → [OH -] = 10 -2 (M) Do đó : 0,01. 0,5 + 0,025 = 0,25a → a = 0,12 (M). 9. a/ Tính pH của dung dịch (NH 4 ) 2SO4 0,05M, biết 3 NH pK 4,76 b/Tính pH của dung dịch NaHCOO 0,01M, biết pHHCOOH = 3,76. Chương 6: Dung dịch chất điện ly. Email: caotua5lg3@gmail.com Trang 7 BS: Cao Văn Tú Blog: www.caotu28.blogspot.com c / Tính pH c ủa dung dị ch NH 4NO2 biế t 3 NH pK 4,76 và 2 HNO pK 3,4 . Giải: a/ ADCT: 3 1 1 1 lg lg 4,76 lg 2.0,05 2,88 2 2 2 a m NH m pH pK C pK C . b/ ADCT: c/ ADCT: 33 1 1 1 14 14 14 4,76 3,4 7,68 2 2 2 a b NH HNO pH pK pK pK pK . 10. Tính pH của hệ đệm 0,05 mol CH3 COOH và 0,05 mol CH 3COONa trong 1 lít dung dịch. pH sẽ thay đổi như thế nào khi thêm vào hệ đệm này 0,001 mol HCl? KCH3COOH = 1,8.10 -5 Giải: 11. Trộn 100ml CH3 COOH 0,1M với 100ml CH 3 COONa 0,2M. Tính pH của dung dịch thu được, biết pKCH3COOH = 4,75 Giải: Dd sau khi trộn: V = 200 ml = 0,2 lít. Ta có: 3 3 0,1.0,1 0,2.0,1 0,05 ( ); 0,1 ( ) 0,2 0,2 M CH C CO H COO O H M ADCT: 3 3 3 0,1 lg 4,75 lg 5,05 0,05 CH COOH C CH COO pH pK H COOH . 12. Tích số tan của Ag 2SO4 bằng 7.10 -5 . Tính độ tan của Ag 2SO4 biểu thị bằng mol/l. Giải: + Ta có: 2 4 4 2 Ag SO Ag SO Gọi S là tích số tan của 24 Ag SO . Khi đó: 24 2 5 2 7.10 Ag SO T S S . Vậy tích độ tan của Ag 2SO4 biểu thị bằng mol/l bằng: 5 2 3 7.10 2,6.10 / . 4 S mol l 13. Độ hòa tan của PbI 2 ở 25 0 C trong nước nguyên chất là 1,5.10 -3 mol/l a/ Tính tích số tan của PbI 2 ở 25 0 C trong nước nguyên chất. b/ Muốn làm giảm độ hòa tan của PbI 2 150 lần thì phải thêm bao nhiêu mol KI vào một lít dung dịch bão hòa của PbI 2 ở nhiệt độ trên. Giải: a/ Tích số tan của PbI 2 ở 25 0 C: Ta có: 2 2 2 PbI Pb I nên tích số tan là: 2 3 2 2 2 3 8 . 2 4. 1,5.10 1,35.10 . PbI T Pb I S S b/ * Để độ tăng S giảm đi 150 lần thì: Chương 6: Dung dịch chất điện ly. Email: caotua5lg3@gmail.com Trang 8 BS: Cao Văn Tú Blog: www.caotu28.blogspot.com 3 25 1,5.10 ' 10 / . 150 150 S Pb S mol l 2 3 2 38 2 ; ' 2 ' 4. 1,5.10 1,35.10 PbI I S x T S S x 3 2 2 8 4 ' 4 ' '. 1,35.10 S S x S x . Tương tự, ta có S’ = 10 -4 vô cùng nhỏ cho nên bỏ qua S’ 3 và S’ 2 . Khi đó ta có: 8 2 8 2 3 5 1,5.10 '. 1,35.10 1,5.10 0,0387 10 S x x x . Vậy phải thêm 0,0387 mol KI lít dung dịch PbI 2 . 14. Trộn 10 ml dung dịch AgNO 3 0,01M với 40 ml dung dịch NaCl 0,02M. Phản ứng có tạo kết tủa không? T AgCl =1,8.10 -10 . Giải: Dd sau khi trộn: V = 50 ml = 0,05 lít. Ta có: 3 0,01.0,01 0,02.0,04 2.10 ; 0,016 0,05 0,05 Ag M Cl M . Ta thấy: 35 2.10 .0,016 3,2.10 AgCl Ag Cl T KL: Phản ứng có tạo kết tủa AgCl. 15. Nồng độ ion Ag + của một dung dịch bằng 4.10 -3 mol/l. Tính nồng độ Cl cần thiết để kết tủa AgCl. Tích số tan của AgCl ở 25 0 C bằng 1,8.10 -10 . Giải: Ta có: Ag Cl AgCl . Tích số tan của AgCl là 1,8.10 -10 nên: 10 10 3 10 8 3 1,8.10 1,8.10 .4.10 1,8.10 4,5.10 4.10 Ag Cl Cl Cl M .
Trang 1Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
CHƯƠNG 6: DUNG DỊCH CHẤT ĐIỆN LY
(Lưu ý: Tài liệu này chưa được thẩm định nên có phần chưa chính xác hoàn toàn)
I.Lý thuyết
1 Thế nào là chất điện li mạnh, chất điện li yếu? Cho ví dụ
HD:
Chất điện li mạnh: Là những chất khi tan trong nước, các phân tử hoà tan đều phân li ra ion (
1
, phương trình biểu diễn )
Axit mạnh: HCl, HNO3, HClO4, H2SO4, HBr, HI, … Bazơ mạnh: KOH, NaOH, Ba(OH)2, …
Muối: Hầu hết các muối (trừ HgCl2, Hg(CN)2 )
VD: HCl H+ + Cl- NaOH Na+ + OH- K2SO4 2K+ + SO42-
Chất điện li yếu: Là những chất khi tan trong nước, chỉ có một phần số phân tử hoà tan phân li ra
ion
(0 < < 1, phương trình biểu diễn )
Axit yếu: CH3COOH, HClO, H2S, HF, H2SO3, H2CO3, … Bazơ yếu: Mg(OH)2, Al(OH)3, NH3, …
VD: CH3COOH CH3COO- + H+; H2S H+ + HS-;
HS- H+ + S2- ; Mg(OH)2 Mg(OH)+ + OH- ; Mg(OH)+ Mg2+ + OH
-2 Hằng số điện là gì? Ký hiệu Độ điện li là gì? Mối quan hệ giữa hằng số điện li và độ điện li HD:
Hằng số cân bằng ion trong dung dịch chất điện li gọi là hằng số điện li (KH: K)
Độ điện li a là tỉ số giữa số phân tử phân li trên số phân tử hoà tan
Mối quan hệ:
Nếu a tăng thì K tăng, do đó muốn K = const thì C phải giảm Tức phải làm loãng dung dịch Đối với chất điện li yếu a có giá trị nhỏ 1-a tính gầnđúng bằng 1
3 Trình bày thuyết axit – bazơ của Brotets?
HD:
- Axit là chất nhường proton
Vd: CH3COOH + H2O H3O+ + CH3COO-
( Hằng số phân li axit [H 3 O + ][CH 3 COO - ]
[CH 3 COOH]
Giá trị K a chỉ phụ thuộc vào bản chất axit và nhiệt độ
K a càng nhỏ , lực axit của nó càng yếu )
- Bazơ là chất nhận proton
Vd: NH3 + H2O NH4+ + OH –
( Hằng số phân li bazơ [NH4+][OH –]
[ NH3 ] Giá trị K b chỉ phụ thuộc vào bản chất baz và nhiệt độ
K a =
K b =
Trang 2Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
K b càng nhỏ , lực bazơ của nó càng yếu )
4 Trình bày thuyết electron về axit – bazơ của Liuyt?
HD: -
5 Cách tính pH của dung dịch axit mạnh, bazơ mạnh?
HD:
* Axit mạnh:
Phản ứng phân li axít mạnh (phân li hoàn toàn ):
HA + H2O H3O+ + A -Phản ứng phân li nước: 2H2O H3O+ + HO
-Nếu bỏ qua các ion H3O+ do nước phân li ta có:
[H3O+] = [A-] = Ca
Ca là nồng độ mol của axít
Suy ra: pH = -lg[H3O+] = -lgCa
* Bazơ mạnh:
Phản ứng phân li của dung dịch bazơ mạnh (phân li hoàn toàn):
2H2O H3O+ + HO
-B + H3O+ BH+ + H2O Nếu bỏ qua [H3O+] do nước phân li thì theo nguyên lý trung hoà điện ta có:
[HO-] = [BH+] = Cb
Cb là nồng độ mol của bazơ
Suy ra:
pH = -lg[H3O+] = 14 + lgCb
6 Cách tính pH của dung dịch axit yếu, bazơ yếu?
HD:
Axit yếu:
lg
pH pK C
Bazơ yếu:
7 Nêu các công thức tính pH của dung dịch muối được tạo bởi axit mạnh và bazơ yếu; dung dịch muối được tạo bởi axit yếu và bazơ mạnh; dung dịch muối được tạo bởi axit yếu và bazơ yếu?
HD:
Trang 3Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
4 4
Muối là hợp chất được tạo thành từ cation kim loại hoặc ion amoni NH4+ và anion gốc axít
Nghiên cứu tính chất của muối người ta nhận thấy rằng một trong những tính chất hoá học chung của chúng là sự thuỷ phân - tức là phản ứng giữa các ion muối với nước
Trong phản ứng này có thể một loại ion của muối (cation hoặc anion) có khả năng kết hợp
mạnh hơn với ion H3O+ hoặc HO- của nước làm cho cân bằng
2H2O H3O+ +HO -chuyển dịch về bên phải Kết quả là sản phẩm của sự thuỷ phân có thể có tính axít hoặc
bazơ dẫn đến sự thay đổi pH của dung dịch Trong thực tế thường gặp ba trường hợp
muối bị thuỷ phân sau:
1 Nếu muối được tạo thành bởi bazơ mạnh và axít yếu như Na2CO3, K2CO3, CH3COONa, KCN thì khi thuỷ phân dung dịch muối sẽ có pH >7
Sự kết hợp CH3COO- với H3O+ tạo thành chất điện li yếu CH3COOH làm chuyển dịch cân bằng điện li của nước, tức là làm tăng HO- Do vậy dung dịch có tính bazơ (pH >
7) Trong trường hợp này, để tránh thuỷ phân cần phải cho thêm kiềm pH của dung dịch
muối loại này được tính như cách tính pH của dung dịch bazơ yếu
3 Nếu muối được tạo thành bởi bazơ yếu và axít mạnh như NH4Cl, NH4NO3, AlCl3, CuSO4 thì khi thuỷ phân dung dịch muối sẽ có pH < 7
Sự kết hợp NH4+ với HO- tạo thành chất điện li yếu NH4OH làm chuyển dịch cân bằng của nước về bên phải làm tăng ion H3O+, do vậy dung dịch có tính axít (pH < 7) Trong trường hợp này, để tránh thủy phân thì cần phải cho thêm axít pH của dung dịch
muối loại này được tính theo công thức tính pH của axít yếu
3 Nếu muối được tạo thành bởi một bazơ yếu và một axít yếu như NH4CN, (NH4)2S, Al2S3, (CH3COO)3Fe thì khi thuỷ phân dung dịch muối sẽ có 7£ pH £7 tuỳ thuộc vào mối tương quan giữa độ mạnh yếu của các axít - bazơ được tạo thành trong dung dịch
8 Dung dịch đệm là gì? Cách tính pH của dung dịch đệm
HD:
Trang 4Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
Dung dich đệm là: là dd có pH thay đổi không đáng kể khi thêm vào đó một ít axit, bazo hay khi
pha loãng chúng
*Cách tính: Coi [HA] = Ca; [A-] = Cm
Khi đó:
lg
a
A
HA
9 Thế nào là tích số tan của một chất điện li mạnh ít tan? Mối quan hệ giữa độ tan và tích số tan? Điều kiện để tạo thành kết tủa
HD:
Tích số tan của một chất điện li mạnh ít tan: là tích số nồng độ các ion của nó trong dung dịch
bão hòa chất đó với số mũ bằng hệ số tỷ lượng phân tử
Mối QH: -
Điều kiện để tạo thành kết tủa:
n m
A B
II.Bài tập.
1 Tính pH của các dung dịch sau:
H 2 SO 4 0,05M; HCl 0,001M; NaOH 0,01M; Ca(OH) 2 0,02M
Giải:
H2SO4 0,05M
2
0, 05 0,1 0, 05 ( )
M
nên pH lgH lg0,1 1
HCl 0,001M
M
nên pH lgH lg 10 33
NaOH 0,01M
M
pOH OH pH
Ca(OH)2 0,02M
2
2
M
pOH OH pH
2 a Trong nước mưa [H + ] = 5.10 -5 M Tính pH
b Nước biển pH = 8,3 Tính [H + ]; [OH - ]
Giải:
a Ta có: pH lgH lg 5.10 54,3
Trang 5Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
b Ta có: pH = 8,3 lgH 8,3H108,35,01.10 (9 M)
ADCT:
14
9
10
5, 01.10
3 Tính độ điện li phần trăm của dung dịch axit fomic HCOOH 0,001M Biết hằng số điện li là
K a = 1,8.10 -4
Giải:
: 0, 001 :
: 0, 001
Mà:
0, 001. 1,8.10 4
a
K
Giải phương trình trên ta được: x = 3,44.10 -4 (M)
Vậy độ điện ly phần trăm của dd là:
4 0
0,001
.100% 34, 4%
3, 44.10
n n
4 Ở 35 0 C axit cloaxetic ClCH 2 COOH trong nước có hằng số điện li là 14.10 -3 Tính
a/ Độ điện li của axit ClCH 2 COOH 0,5M
b/ pH của dung dịch
Giải:
Ta có PT:
:
CH ClCOOH H O CH ClCOO H O
14.10 (0,5 )
a
K
0, 0769
( )
0, 091
x
l x
5 Tính pH của dung dịch thu được khi cho 1 lít dung dịch H 2 SO 4 0,005M tác dụng với 4 lít dung dịch NaOH 0,005M
Giải:
Dd sau phản ứng: V = 5 lít
Ta có:
H+ + OH– H2O Ban đầu : 0,01 0,02 (mol)
Sau pư : 0 0,01 (mol)
Thể tích dd sau pư bằng 5 lít nên [ OH-] = 0,01M => pOH = 2
Trang 6Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com Nên pH = 14 – 2 = 12
6 Pha trộn 40 ml nước vào 10ml dung dịch HCl có pH = 2 Tính pH của dung dịch thu được
Giải:
Dd sau khi trộn có: V = 50 ml = 0,05 lít
Dd HCl có pH = 2 Nên suy ra [H+
] = 0,01 M
Ta có:
2
2 2,5.10 5.10
mol
2 3
2,5.10 2,5.10 ( )
mol
Vậy
3
4
3 2,5.10
5.10 ( ) 0,05
H O
M
3
pH H O
7 Trộn 300 ml dung dịch HCl 0,05 mol/l với 200 ml dung dịch Ba(OH) 2 a mol/l, thu được 500
ml dung dịch có pH = 12 Tính a
Giải:
Ta có:
0, 015 0, 015
mol
; 2
0, 2 0, 2 0, 4
0, 015
mol
Theo bài ra: pH = 12 suy ra [H+
] = 10-12 M [OH-]=10-2 M
Do đó: 0,4a = 10-2
.0,5 + 0,03 Suy ra a = 0,0875 M
8 Trộn 250 ml dung dịch hỗn hợp gồm HCl 0,08 mol/l và H2SO4 0,01 mol/l với
250 ml dung dịch NaOH a mol/l, thu được 500 ml dung dịch có pH = 2 Tính a
Giải:
Ta có:
HCl → H+ + Cl- ; H2SO4 → 2H+ + SO42-
0,02 0,02 (mol) 2,5.10-3 5.10-3 (mol) NaOH → Na+ + OH-
0,25a 0,25a (mol)
H+ + OH- → H2O 0,025 (mol) Theo đề : pH = 12 → [OH
-] = 10-2 (M)
Do đó : 0,01 0,5 + 0,025 = 0,25a → a = 0,12 (M)
9 a/ Tính pH của dung dịch (NH 4 ) 2 SO 4 0,05M, biết
3 NH
pK 4,76
b/Tính pH của dung dịch NaHCOO 0,01M, biết pH HCOOH = 3,76
Trang 7Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
c / Tính pH của dung dịch NH 4 NO 2 biết
3 NH
pK 4,76 và
2 HNO
pK 3,4
Giải:
b/ ADCT:
10 Tính pH của hệ đệm 0,05 mol CH 3 COOH và 0,05 mol CH 3 COONa trong 1 lít dung dịch pH
sẽ thay đổi như thế nào khi thêm vào hệ đệm này 0,001 mol HCl? K CH3COOH = 1,8.10 -5
Giải:
11 Trộn 100ml CH 3 COOH 0,1M với 100ml CH 3 COONa 0,2M Tính pH của dung dịch thu được, biết pK CH3COOH = 4,75
Giải:
Dd sau khi trộn: V = 200 ml = 0,2 lít
Ta có:
ADCT:
3
3
0,05
CH COOH
C
CH COO
H COOH
12 Tích số tan của Ag 2 SO 4 bằng 7.10 -5 Tính độ tan của Ag 2 SO 4 biểu thị bằng mol/l
Giải:
+ Ta có: Ag SO2 4 2AgSO4
Gọi S là tích số tan của Ag SO2 4 Khi đó: 2 4 2 5
Ag SO
Vậy tích độ tan của Ag2SO4 biểu thị bằng mol/l bằng:
5
2
2, 6.10 / 4
13 Độ hòa tan của PbI 2 ở 25 0 C trong nước nguyên chất là 1,5.10 -3
mol/l a/ Tính tích số tan của PbI 2 ở 25 0 C trong nước nguyên chất
b/ Muốn làm giảm độ hòa tan của PbI 2 150 lần thì phải thêm bao nhiêu mol KI vào một lít
dung dịch bão hòa của PbI 2 ở nhiệt độ trên
Giải:
a/ Tích số tan của PbI2 ở 250C:
PbI Pb I nên tích số tan là:
2
3
2 4 1,5.10 1,35.10
PbI
b/ * Để độ tăng S giảm đi 150 lần thì:
Trang 8Chương 6: Dung dịch chất điện ly Email: caotua5lg3@gmail.com
3
S
3
4 'S 4 'S x S x' 1,35.10
Tương tự, ta có S’ = 10-4
vô cùng nhỏ cho nên bỏ qua S’3 và S’2 Khi đó ta có:
8
5
1,5.10
10
Vậy phải thêm 0,0387 mol KI lít dung dịch PbI 2
14 Trộn 10 ml dung dịch AgNO 3 0,01M với 40 ml dung dịch NaCl 0,02M Phản ứng có tạo kết tủa không? T AgCl =1,8.10 -10
Giải:
Dd sau khi trộn: V = 50 ml = 0,05 lít
Ta thấy: Ag Cl 2.10 0,016 3, 2.103 5T AgCl
KL: Phản ứng có tạo kết tủa AgCl
15 Nồng độ ion Ag + của một dung dịch bằng 4.10 -3 mol/l Tính nồng độ Cl - cần thiết để kết tủa AgCl Tích số tan của AgCl ở 25 0
C bằng 1,8.10 -10
Giải:
Ta có: AgCl AgCl
Tích số tan của AgCl là 1,8.10-10
nên:
10
3
1,8.10
4.10