Cơ chế bảo hiến, tài phán hiến pháp và tố tụng hiến pháp I – Nhu cầu, tính tất yếu của cơ chế bảo hiến. Vì sao cần phải bảo vệ hiến pháp: + Vì hiến pháp ra đời là nhằm mục đích bảo vệ quyền con người, nhân quyền là bảng hợp đồng giao kết của nhân dân với nhà nước. Lập nhà nước ra để nhà nước bảo vệ nhân quyền. + Nhằm giới hạn quyền lực, chống sự tha hóa quyền lực, chống độc tài Nhằm đảm bảo nhà nước hoạt động hiệu quả, phục vụ nhân dân. + Xuất phát tình tối thường, tối cao của hiến pháp, tối cáo trong pháp luật lẫn đời sống xã hội. 1.1 – Hiến pháp ra đời là để ghi nhận các quyền tự nhiên của con người trước nguy cơ tha hóa lạm dụng quyền lực của nhà cầm quyền. Bảo vệ hiến pháp chính là bảo vệ nhân quyền. Một trong những nhà tư tưởng tiêu biểu, đặc nền tảng lý thuyết cho sự ra đời của Hiến Pháp đó là Jean Jacques Rousseau (Tác phẩm Kế ước xã hội), ông cũng chính là người tạo cơ sở, tiền đề cho cách mạng Pháp. Trong tác phẩm Kế ước xã hội, thì đã đưa ra cơ sở lý luận cho sự ra đời của Hiến Pháp:
Trang 1Cơ chế bảo hiến, tài phán hiến pháp và tố tụng hiến pháp
I – Nhu cầu, tính tất yếu của cơ chế bảo hiến.
- Vì sao cần phải bảo vệ hiến pháp:
+ Vì hiến pháp ra đời là nhằm mục đích bảo vệ quyền con người, nhân quyền là bảng hợp đồng giao kết của nhân dân với nhà nước Lập nhà nước ra để nhà nước bảo vệ nhân quyền.
+ Nhằm giới hạn quyền lực, chống sự tha hóa quyền lực, chống độc tài Nhằm đảm bảo nhà nước hoạt động hiệu quả, phục vụ nhân dân.
+ Xuất phát tình tối thường, tối cao của hiến pháp, tối cáo trong pháp luật lẫn đời sống xã hội.
1.1 – Hiến pháp ra đời là để ghi nhận các quyền tự nhiên của con người trước nguy
cơ tha hóa lạm dụng quyền lực của nhà cầm quyền Bảo vệ hiến pháp chính là bảo
vệ nhân quyền.
- Một trong những nhà tư tưởng tiêu biểu, đặc nền tảng lý thuyết cho sự ra đời của Hiến Pháp đó là Jean Jacques Rousseau (Tác phẩm Kế ước xã hội), ông cũng chính là người tạo cơ sở, tiền đề cho cách mạng Pháp Trong tác phẩm Kế ước xã hội, thì đã đưa ra cơ sở
lý luận cho sự ra đời của Hiến Pháp:
+ Mở đầu tác phẩm này, là mộ câu nói kinh điển, linh hồn của toàn bộ tác phẩm: “Con người sinh ra vốn dĩ là tự do, nhưng đâu đâu cũng thấy xiền xích” Con người khi sinh
ra đã tự do, thượng đế ban cho họ sự tự do, nhưng mà họ lại tự làm mất tự do bằng những thứ xiền xích như lễ giáo, tôn giáo, nhà nước, pháp luật, …Vì vậy mục đích chính của quyền sách này là làm sao để tháo gỡ xiền xích và trả con người về tự do vốn có của con người Công lao lớn nhất của Russeau trong tác phẩm này là đã phá bỏ nhũng quan điểm duy tầm thần bí về quyền lực nhà nước nước mà Phong kiến đã tạo dựng hàn nghìn năm (Chế độ phong kiến cho rằng nguồn gốc quyền lực nhà nước là từ đáng siêu nhiên, trời trao cho) Trong tác phẩm này, ruseuto đã đưa ra một luận điểm rất thuyết phục khi cho rằng con người sinh ra và tạo ra ban cho họ những quyền tự nhiên vốn có mà không phải do nhà nước ban cho Để bảo vệ quyền tự nhiên vốn có đó thì một cộng đồng dan cư sinh sống ở một lãnh thổ nhất định mới đi bỏ phiếu để thành lập các cơ quan nhà nước, trao quyền cho các cơ quan nhà nước và đóng thuế nuôi cả cơ quan nhà nước Mục đích cơ bản của việc thành lập cơ quan nhà nước là bảo vệ quyền tự nhiên Vì vậy, sứ mạng trước hết chủ yếu mỗi cơ quan nhà nước, chức danh trong nhà nước là bảo vệ dân quyền và phục vụ dân chúng Nếu nhà nước không đủ sức bảo vệ dân chúng, nhà nước bất lực không đủ sức vệ dân chúng, vi phạm nhân quyền thì theo Rousseau người dân có quyền đánh đuổi nhà nước đó đi để lập nên một nhà nướ khác vì nhà nước đã vi phạm hợp đồng xã hội Hiến Pháp chính là một bản khế ước được ký kết giữa người dân với
Trang 2nhà cầm quyền Khi mà có sự vi phạm hợp đồng (Hiến pháp) thì phải có sự vi phạm cần
có trọng tài, cơ quan tài phán phân giải Cơ quan tài phán cũng bảo vệ hợp đồng tránh sự
vi phạm hợp đồng.
Từ Pháp luật tự nhiên mà sinh ra chủ quyền thuộc về nhân dân, từ chủ quyền thuộc về nhân dân mới sinh ra khế ước xã hội, từ khế ước xã hội mới sinh ra hiến pháp, từ hiến pháp mới sinh ra tài phán hiến pháp.
+ Những tư tưởng của Rousseu về kế ước xã hội, về pháp luật tự nhiên, về tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân… Có một tầm ảnh hưởng sâu rộng trên Phạm vi Châu
Âu và toàn thế giới trong suốt thời gian dài Từ cái lý thuyết chủ quyền thuộc về nhân dân của Rousseau mói sinh ra lý thuyết nghị viện tối cao Và cái lý thuyết nghị viện tối cao đã thống trị ở Châu Âu từ thế kỹ 17 18 cho đến nữa đầu thế kỷ 20 (Từ cách mạng tư sản đến nữa đầu thế kỷ 20) Lý thuyết này để lại rất nhiều hệ quả và ảnh hưởng nhìn chung có 3 lý do chính để người châu âu theo đuổi cái lý thuyết nghị viện tối cao:
Nghị viện được xem là công cụ trong tay của giai cấp tư sản, giai cấp tư sản dùng nghị viện như là một công cụ để lật đổ chế động phong kiến làm cách mạng, vương triều Nghị viện chính là hiện thân của giai cấp Tư sản đang lên.
Nghị viên được coi như là biểu hiện sinh động nhất cho lý thuyết chủ quyền thuộc
về nhân dân, và giai cấp từ sản dung lý thuyết này chống lại lý thuyết thiên mệnh của giai cấp phong kiến.
Trong tác phẩm kế ước xã hội, vì theo đuổi chủ quyền thuộc về nhân dân, cho nên Rousseau đã dành nhiều tính cảm và ưu ái của mình cho nhánh quyền lực lập pháp Nhanh quyền lức lập pháp nó thê hiện rõ nhất quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Với lập luận cho rằng: “Trong ba nhánh quyền lực thì nhánh quyền lực nào có khả năng đẻ ra luật, để cho những nhánh quyền lực khác áp dụng thì phải đặc cao hơn những nhánh quyền lực khác” (dựa trên lý thuyết này, mà những nhà nước XHCN đã xây dựng tập quyền XHCN) Mà cả châu âu rấ thần tượng Rousseau, nên dân châu âu cũng si mê, tôn thờ nghị viện.
- Lý thuyết nghị viện tối cao là cơ sở quan trọng để giải thích cho rất nhiều hiện tượng pháp lý ở Châu Âu trong suốt một khoant thời gian dài từ thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 20 Những hiện tượng pháp lý có thể giải thích từ lý thuyết nghị viện tối cao đó là:
+ Vì sao nước Anh có hiến pháp không thành văn? Nguyên nhân là vì nước Anh si mê nghị viện, đề cao nghị viện Ở nước Anh có một câu ngạn ngữ nổi tiếng “Nghị viện Anh
có thể làm bất ký việc gì, trừ việc biến đàn ông thành đan bà” Nghị viện là bất khả xâm phạm, tối cao.
+ Cả cái vùng Châu Âu đều chọn mô hình đại nghị chế để làm gương mặt đại diện cho mình Bởi vì, trong chính thể đại nghị đề cao nghị viện, thể hiện cái tính trội của nghị viên hơn 02 nhánh quyền lực khác.
Trang 3+ Cả Vùng châu âu trước năm 1920, không đặt ra vấn đề là thành lập một tòa án hiến pháp để kiểm duyệt tính hợp hiến của các văn bản do nghị viện ban hành Lý do là Châu
Âu theo đuổi lý thuyết nghị viên tối cao Nghị viện làm luật là chuyện của nghị viên, hôm nay làm luật này thì mai làm luật khác Không đặt ra vấn đế bảo hiến ở Châu Ấu liên
hệ ở Việt Nam thì nguyên nhân không thể xây dựng cơ quan bảo hiến nguyên nhân là Việt Nam theo đuổi “Quốc Hội tối cao”, tập quyền xã hội chủ nghĩa.
+ Châu Âu trước năm 1958, thì tất cả quốc gia ở Châu Âu đều giao quyền lập hiến cho Nghị viện.
- Lý thuyết nghị viện tối cao chỉ thật sự bị cáo chung, thời kỳ hoàn kim của nghị viện chỉ thật sự bị chấm dứt ở Châu Âu và phạm vi toàn thế giới là vào nữa đầu thế kỷ 20 với vai trò của 02 nhân vật sau đây:
+ Hant Kesent: là một giáo sư về Luật Hiến pháp và chính trị học danh tiếng ở Châu Âu đâì thế kỷ 20, một giáo sư người Áo Công lao của ông Hant Kesent là đã làm thay đổi tử tưởng của người Châu Ấu, thay đổi ý thức hệ từ chổ tôn sùng nghị viên và nghị viện tối cao chuyển sang tư tưởng Hiến pháp tối cao Cũng chính ông là người đặc ra nền tảng nên lý thuyết, lý luận cho sự ra đời của các tòa án Hiến Pháp ở vùng Châu Ấu, và tòa án đầu tiên được thành lập là ở quên hưởng của ông (Áo) Mục đích quan trọng của tòa án hiến pháp là xem xét tính hợp hiến của một đạo luật do nghị viện ban hành Tránh một đạo luật cẩu thả kém chất lượng, vi phạm hiến pháp, vi phạm nhân quyền.
+ Charles De Gaulle: Ông là Tổng thống đầu tiền của nền cộng hòa thứ 05 của nước Pháp Là cha để của bản hiến pháp năm 1958 với rất nhiều cải tổ cho khoa học Luật Hiến pháp, Khai sinh ra cộng hòa hỗn hợp bán tổng thống chế, là bản hiến pháp đầu tiên thông qua bằng trưng cầu dân ý, và là người tọa ra cơ chế bảo hiến cho Pháp Chính De Gaulle băng Hiến pháp 1958 và một số cải cách của ông trong nền cộng hòa thứ 05 được xem là đặt dấu chấm hết cho thời kỳ hoàn kim của Nghị viện ở Châu Âu và trên toàn thế giới.
- Toàn bộ tự tưởng của Rosseau trong Kế ước xã hội đã được tổng thống Aramham Linccol khái quát tình 08 chữ nổi tiếng sài chung cho toàn bộ văn minh nhân loại: Nhà nước của dân, do dân, vì dân.
2 Chống tha hóa quyền lực, kiểm soát quyền lực.
- Cần bằng quyền lực, quyền lực không nên tối thượng, tuyệt đối, vố hạn bởi vì nếu quyền lực tuyệt đối, tối thượng thì càng dể tha hóa quyền lực và phân quyền là để kiểm soát chéo giữa các nhánh quyền lực Dùng cả 3 nhánh Lập pháp, Hành Pháp, Tư Pháp kiểm soát lẫn nhau Tòa bộ lý thuyết phân quyền đó được trình bài trong tác Phẩm Tinh thần pháp luật của Montesquieu Có hể khái quát bằng Lập pháp trao cho nghị viện, Hành pháo giao cho chính phủ, tu pháp giao cho cho tòa án, đan xen quyền lực, kiểm soát chéo.
Trang 4 Hiến pháp là văn bản ấn định quyền lực, nhân dân trao quyền cho các cơ quan nhà nước Cho nên tài phán hiến pháp, tức là bảo vệ ý chí của nhân dân, quyền của nhân dân, chống lại nguy cơ sự độc quyền, lạm quyền, sai quyền Do Hiến pháp quy định quyền lực nên dể bị con người ta lợi dụng, thâu tóm quyền lực Nên hiến pháp cần phải được bảo vệ.
Vì sự phân quyền tạo ra sự kiểm soát nhánh quyền lực, cho nên cũng đồng thời tạo ra sự mâu thuẫn quyền lực nhau giữa các nhánh quyền lực, vì vậy phải có cơ quan tài phán hiến pháp để phân xử, phân định xem quyền lực này thuộc về nhánh quyền lực nào Phải có cơ quan giải thích Hiến pháp.
3 Hiến pháp là một đạo luật có tính tối cao, có hiệu lực pháp lý cao nhất.
Bảo vệ hiến pháp là bảo vệ cái tính tối cao của hiến pháp, Hiến pháp là cao nhất, bất khả xâm phạm nên cần có cơ chế bảo vệ Tài phán hiến pháp được coi như một cách thức thực tế để mà hiện thực hóa tính tối cao của Hiến Pháp.
- Tại sao Hiến Pháp sinh sao để muộn, ra đời muộn, tuổi đời ngắn hơn các Luật Hình sự, Dân sự, … mà lại có tính tối cao? Bởi vì:
Bởi vì Hiến pháp nó ghi nhân về nhân quyền, mà nhân quyền là một loại Pháp luật
tự nhiên, luật đời, lẻ công bằng chung của cuộc sống, gắn liền với cuộc sống con người Còn thường Luật là một loại luật doa nhà nước ban hành, xuất phát từ ý chí chủ quan của Nhà nước Vì vậy Hiến pháp phải đặc cao hơn thường Luật.
Bởi vì Hiến pháp ấn định, quy đinh về quyền lực, quy định về quyền lực là để kiểm soát quyền lực và chống lại quyền, cho nên nó phải được đặc cao hơn thường luật, có như thế các cơ quan, quan chức trong bộ máy nhà nước mới không dám xâm phạm vào hiến pháp để lạm quyền (Bởi vì thường luật là do các cơ quan nhà nước làm, nên cơ quan nhà nước quyền thay đổi, thay thế nó) Hiến pháp không thể đặc ngang hàng với Thường Luật, vì nếu đặc chung địa vị thì khi đó các quan chức sẽ dể dàng thay đổi Hiến pháp, làm mất tính ổn định, tối cao của hiến pháp, quyền lực dể bị lạm quyền, nhân quyền dể bị xâm phạm.
- Tính tối cao của hiên pháp được thể hiện ở 02 khía cạnh sau đây:
Tính tối cao của hiến pháp trong hệ thống pháp luật Thể hiện ở chổ, trong hệ thống pháp luật Hiến pháp là tối thượng, tất cả các văn bản pháp luật khác do các
cơ quan nhà nước quy định (thường luật) suy cho cùng là để hướng dẫn, triển khai thi hành hiến pháp vào cuộc sống, tất cả thường luật phải hợp hiến nếu có thường luật nào trái hiến pháp thì phải bị bãi bỏ Nếu hiến pháp bị thay đổi thì phải thay đổi các thường Luật cho đúng Hiến Pháp Hiến pháp là Luật mẹ, là xương sống cho hệ thống pháp luật, từ hiến pháp mới đẻ ra các Luật con (thường luật).
Tính tối cao trong đời sống xã hội Dù chủ thể đó là ai, quyền lực đến đâu, quyền lực càng cao thì cảng phải tuân thủ và càng phải chấp hành hiến pháp Nhưng thực
Trang 5tế thì Hiến pháp chỉ buộc cán bộ, công chức phải tuân theo là những người làm trong cơ quan nhà nước Còn đối với Công dân thì đã được các Luật thường cụ thể hóa Đã là một xã hội dân chủ và nhà nước pháp quyền thì dấu hiệu quan trọng nhất đó là không có một chủ thể nào được đặt cao hơn hiến pháp, ngang hàng hiến pháp, ngoài sự điều chỉnh của hiến pháp; Đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá một xã hội dân chủ và nhà nước pháp quyền.
- Để bảo vệ tính tối cao của hiến pháp thì cần có những điều kiện gì? Một quan điểm có tính phổ quát của các quốc gia trên thế giới đều cho rằng Tính tối cao của bản Hiến Pháp
là sự tất yếu và là một lẽ tự nhiên vì vậy trong Hiến pháp không cần phải quy định chính thức về điều này Các quốc gia trên thế giới cho rằng hiến pháp có thật sự tối cao hay không là được quyết định bởi 03 yếu tố sau đây:
Quyền lập hiến thuộc về ai: Nếu quyền lập Hiến thuộc về nhân dân thì Hiến pháp
sẽ tối cao, ngược lại quyền lợp Hiến thuộc về nhà nước, thuộc về Quốc Hội thì Hiến pháp sẽ không tối cao Cho nên muốn Hiến Pháp tối cao thì phải đảm bảo quyền lập Hiến thuộc về nhân dân, có 02 cách đó là trưng cầu dân ý hoặc có một Quốc Hội lập hiến tách bạch với Quốc Hội lập pháp.
Thủ tục sửa đổi, bổ sung Hiến Pháp có phức tạp, nhiêu khê hay không: Việc sửa đổi, bổ sung Hiến Pháp càng phức tạp, càng nhiêu khê càng tối cao, càng bất khả xâm phạm Sửa Hiến Pháp mà quá dể dàng thì Hiến Pháp dường như chỉ là “món
đồ chơi” Ở đa số các quốc gia trên thế giới thì người ta sửa Hiến Pháp một cách rất là khó khăn, nhiêu khê, phức tạp Đa số điều quy định là muốn sửa Hiến Pháp thì phải đưa ra trưng cầu dân ý, thâm chí một số quốc gia không đưa trừng cầu dân
ý nhưng thủ tục của nó là tương đương trưng câu hoặc khó hơn trưng cầu.
Có cơ chế bảo hiến hữu hiệu, hiệu quả hay không:
Nếu mà có hội tụ đủ 03 yếu tố trên thì Hiến Pháp tối cao, chứ không cần phải quy định trong Hiến Pháp là tối cao.
Tài phán Hiến Pháp, tố tụng Hiến Pháp chính là điều kiện để bảo đảm tính tối cao của Hiến pháp Bảo vệ hiến pháp là bảo vệ nhân quyền, bảo vệ dân chủ và bảo vệ nhà nước pháp quyền.
II – Các mô Hình bảo hiến trên thế giới đương đại.
Trang 6Mô Hình
Tiêu chí
Mô hình bảo hiến phi tập trung kiểu
Mỹ-Nhật Mô hình bảo hiến tập trung kiểu Châu Ấu lục địa (Không bao gồm Liên Hiệp Vương Quốc Anh)
1 Cơ sở hình
thành, người
sáng tạo và
phạm vi những
quốc gia áp
dụng.
- Việc bảo hiến phi tập trung có nghĩa là việc bảo hiến không giao cho một có quan cụ thể Mà được trao cho rất nhiều cơ quan trong cùng một hệ thống Ví dụ ở Mỹ việc bảo hiến ở Mỹ được giao cho nhánh tư pháp là tất cả Tòa án trong hệ thống
tư pháp của Mỹ
- Trailer: Mô hình bảo hiến phi tập trung kiểu Mỹ-Nhật là một mô hình mang nặng tính Án lệ gắn liền với Án lệ nổi tiếng nhất trong lịch sử Tư pháp của nước Mỹ vào năm 1803 mang tên là:
“Marbury Kiện Madison”; gắn liền với tên tuổi của Chánh án tối cao Pháp viện vĩ đại nhất trong lịch sử Tư pháp Mỹ: John Marshall Toàn bộ Hiến Pháp Mỹ 1787 không có điều khoản nào trao cho ngành Tư pháp ở Mỹ được tuyên bố một đạo luật do Nghị viện Mỹ ban hành là vi hiến và từ chối áp dụng (Có thể các nhà lập hiến Mỹ 1787 chưa nghĩ đến vấn đề này) Tòa án ở Mỹ chỉ thật
sự có thẩm quyền này từ năm 1803, bằng một án
lệ “Marbury kiện madison” Qua việc việc trên có thể thấy rằng phán quyết của John Marshall được xem là hợp lý, hợp thời Các chuyên gia cho rằng phán quyết này thể hiện được tầm nhìn xa trong rộng biết hy sinh một lợi ích nhỏ để tạo ra cho ngành tư pháp Mỹ một thẩm quyền lớn hơn
đó là: Đạo luật về quyền tư pháp của Mỹ trao cho tòa án Mỹ quyền yêu cầu nhân viên hành pháp tống đạt cho nhân viên tư pháp nhưng John Marshall thì nhìn nhận đạo luật đó là vi hiến, cho nên sẽ không thể bắt Hành pháp tống đạt cho Tư pháp nhưng qua vụ việc này John Marshall đã tạo cho tòa án Mỹ cái quyền được tuyên bố đạo luật
- Tòan bộ Cộng Hòa Liên Bang Đức trao quyền bảo hiến cho Toàn Án Hiến pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức
- Trailer: Mô hình bảo hiến của Cộng Hòa Liên Bang Đức lại gắn liền với những lập luận
có tính khoa học Logic của một giáo sư Luật Hiến pháp – Chính trị học nổi tiếng ở Châu Âu danh tiếng người Áo đầu TK XX: “Hant Kesent” Mô hình thuần túy mang tính hàn lâm khoa học, bài bản, quy củ
- Cơ sở hình thành: Như đã phân tích, ở Châu Aaun trước năm 1920 thì thịnh hành lý thuyết nghị viện tối cao, vì nghị viện tối cao nên ở Châu Âu không đặc vấn đề bảo hiến, bởi vì với
lý thuyết này người Châu Âu cũng không đặc vấn đề kiểm duyệt đạo luật do nghị viện ban hành vì nghị viện là tối cao, lập pháp là độc quyền của nghị viện Công lao của Hant Kesent là đã đưa ra những lập luận Logic về những sự thất bại, cáo chung của Lý thuyết nghị viện tối cao mà thay vào đó Hiến pháp mới là tối cao Vì Châu Âu thừa nhận hiến pháp tối cao nên mới đề ra vấn đề bảo hiến
Tuy nhiên ở Châu Âu để bảo vệ hiến pháp của mình, thì họ lại không trao quyền bảo hiến cho tòa án thường như Mỹ-Nhật Bởi vì, Hant Kesent cho rằng vì Châu Âu đã phổ biến lý thuyết nghị viên tối cao suốt mấy trăm năm và nghị viên luôn luôn được ưu ái đặc cao hơn Chính phủ và Tòa án ở Châu Âu Tòa án ở Châu Âu luôn bị đặc ở thế yếu, sợ sệt nghị viện Vì vậy, người dân Châu Âu sẽ không đủ
- Tòa bộ quyền bảo Hiến được giao cho Hội đồng Bảo Hiến của Cộng Hòa Pháp
- Trailer: Mô hình bảo hiến Cộng Hòa Pháp mang tính chính trị Bởi lẽ, Hội đồng bảo Hiến Cộng Hòa Pháp được coi
là những âm mưu, toan tính chính trị của Charles De Gaulle, nhằm làm suy yếu nghị viện Pháp và tăng cường quyền lực của Tổng thống Cộng Hòa Pháp
- Cơ sở hình thành: Vì nước Pháp là một quốc gia ở Châu Âu, quê hương của Russeau cho nên trước năm 1958 thì nước Pháp cũng đi theo Lý thuyết Nghị viện tối cao Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XX thì lý thuyết nghị viện tối cao đã lỗi thời, cáo chung tạo nên rất nhiều bất ổn, trở ngạy, bất ổn cho chính trường Pháp Đến năm
1958 nền cộng hòa thứ 05 được thiết lập
và De Gaulle đã quyết tâm làm xuy yếu nghị viện tăng cường quyền lực cho tổng thống Pháp De Gaulle đã học hỏi kinh nghiệm của người Mỹ, đó là tổng thống muốn đương đầu với nghị viện thì tổng thống phải được quyền phủ quyết Luật của nghị viện Vì vậy Hiến pháp 1958
đã trao cho Tổng Thống Pháp được quyền phủ quyết Luật của nghị viên như là tổng thống Mỹ Nhưng De Gaulle lại lo lắng rằng Nghị Viện Pháp vốn dĩ được đề cao suốt mấy trăm năm và nếu tổng thống mà
sử dụng quyền phủ luật thì sẽ đặc tổng thống vào thề đối đầu trực tiếp với nghị
Trang 7do nghị viện Mỹ ban hành là vi hiến và từ chối áp
dụng (Thẩm quyền không tồn tại trong hiến pháp)
Với thẩm quyền này thì đã tạo cho nền tư pháp
Mỹ trở thành một nhánh quyền lực thực sự cân
bằng, đối trọng với 02 nhánh quyền lực còn lại
Hiện nay trên thế giới có được hệ thống tòa án
mạnh như Mỹ
- Phạm vi áp dụng: Mô hình bảo hiến phi tập
trung được áp dụng ở Mỹ, Nhật và 30% các quốc
gia trên thế giới áp dụng mô hình này, đa số
những quốc gia Cộng Hòa tổng thống, Tòa án có
thẩm quyền mạnh thì đều bảo hiến theo hình thức
này
niềm tin, trọng thị, tin tưởng cần thiết để trao cho Tòa án cái quyền đương đầu với nghị viện
và tuyên bố một đạo luật của nghị viện là vi hiến Chính vì vậy theo Hant Kesent để bảo vệ hiến pháp hữu hiệu thì ở Châu Âu cần phải lập
ra một tòa án hiến pháp độc lập, riêng biệt với một đội ngũ thẩm phán bản lĩnh, kinh nghiệm
và có trình độ hợp lý, có chế độ lương bổng, quyền miễn trừ hợp lý, quy trình tố tụng hiến pháp đặc thù, …Có như thì tòa án Hiến Pháp mới đủ sức để đương đầu với nghị quyền Hơn nữa Hant Kensent còn cho rằng trình độ thẩm phán, chuyên môn nghiệp vụ ở Mỹ-Anh nhìn chung là có sự khác biệt so với Châu Ấu lục địa ở chổ Thẩm phán ở Anh-Mỹ là giỏi toàn diện, còn Châu Âu thì mức độc chuyên môn hóa rất cao Thẩm phán thường không đủ sức để bảo vệ Hiến pháp
Phạm vi áp dụng: Năm 1920 tòa án Hiến pháp đầu tiên được thành lập ở Áo, nhưng vài năm sau mô hình này được du nhập sang Công Hòa Liên Bang Đức (1924) và công lao của người Đức là phát triển Tòa án Hiến Pháp làm trở nên thành kiểu mẫu, điển hình vì vậy ngày nay khi nhắc đền Tòa án Hiến pháp người ta thường nói về Tòa Án Hiến pháp Đức Hiện nay, có hơn 2/3 nước ở Châu Ấu áp dụng mô hình Tòa án Hiến Pháp Đức vì nó là lập luận,
có sách vở, lý thuyết Các nước áp dụng: Áo, Hungari, Hàn Quốc, Nga, …
viện Vì vậy De Gaully mới nghĩ ra cách là thành lập Hội đồng Bảo hiến như
là công cụ trong tay mình, để tham mưu,
tư vấn cho mình có nên phủ quyết hay không đối với một đạo luật do nghị viện ban hành
- Vì Hội đồng bảo hiến là những toan tính chính trị của De Gaulle, cho nên mô hình này chỉ có thể phù hợp với hoàn cảnh của nước Pháp vào năm 1958 Điều này có nghĩa là mô hình này sẽ không phù hợp với nước Pháp trong những thời điểm khác (Cụ thể là sau khi De Gaulle sử dụng Hội đồng bảo hiến này và đã đạt được mục đích làm nghị viện suy yếu thì Hội đồng bảo hiến này tỏ ra là lỗi thời, vì vậy muốn tồn tại thì nó đã được dần dần “tư pháp hóa” tức là trong quá trình phát triển của mình Hội đồng bảo hiến đã dần dần thay đổi, cải cách, tích hợp cho mình những yếu tố của Tòa án Hiến pháp Công Hòa Liên Bang Đức, cho đến ngày nay Hội Đồng Bảo Hiến Pháp chẳng khác nào
là Tòa án Hiến pháp.)
- Vì mô hình này mang tính chính trị và chỉ phù hợp với nước Pháp năm 1958, nên
sẽ không phù hợp với các quốc gia khác, nên rất kén người dùng, rất ít quốc gia áp dụng Trên thế giới hiện nay, chỉ có khoản
4 nước áp dụng mô hình này là: Pháp, Campuchia, Tunisia, Mozambique Nhưng mà, Campuchia, Tunisia, Mozambique áp dụng mô hình này là do trước đó các nước này đã từng là thuộc địa của Pháp, tuy nhiên Hội đồng bảo hiến của 03 quốc gia này chỉ có tên và hình
Trang 8thức là giống với Pháp, còn những tính chất, nội tại bên trong trong lại giống Tòa
án hiên pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức
2 Chủ thể tiến
hành hoạt động
bảo hiển.
- Mô hình bảo hiến Mỹ-Nhật, việc bảo vệ hiến pháp được trao cho Tòa án thường, mà đứng đầu
là tòa án tối cao Hệ thống tư pháp ở Mỹ, vừa có chức năng xét xử những vụ việc thông thường và trong quá trình xem xét những vụ việc đó mà có phát hiện một đạo luật, hành vi nào đó là vi hiến, thì Tòa án sẽ tiến hành xem xét và Bảo Hiến luôn
Muốn vậy, thì khả năng của thẩm phán ở Mỹ phải giỏi toàn diện
- Tòa án Tối cao Mỹ (tối cao pháp viện): Gồm có
9 thẩm phán được tổng thống bổ nhiệm, nhưng phải được 100 thượng nghị sĩ phê duyệt với nhiệm
kỳ suốt đời Với việc quy định nay, sẽ giúp cho những thẩm phán có những tố chất sau: Vừa có tài, phải có uy tín, đức độ, việc bổ nhiệm suốt đời đảm bảo thẩm phán Mỹ yên tâm công tác, tích lũy kinh nghiệm, đảm bảo vô tú, khách quan
9 thẩm phán trong tòa án tối cao Mỹ giỏi toàn diện tất cả các lĩnh vực, không phân chuyên môn
Được đánh giá là bộ 09 quyền lực nhất trong ngành tư pháp ở Mỹ, nắm toàn bộ ngành tư pháp, biến ngành tư pháp trở thành một nhánh quyền lực thật sự có thể kiềm chế, đối trọng với 02 nhánh quyền lực còn lại
- Ở Đức bên cạnh những tòa án thường để giải quyết những vụ việc dân sự, hình sự, … thì còn lập thêm Tòa án Hiến pháp để bảo vệ hiến pháp Tòa án hiến pháp của Đức bao gồm 16 thẩm phán được hình thành theo nguyên tắc thượng viên Đức bầu 8 người, hạ viện Đức bầu
8 người Nhiệm kỳ của thẩm phán tòa án Hiến pháp Đức là 12 năm, mỗi người chỉ có cơ hội làm thẩm phán Tòa án Hiến pháp Đức 01 lần duy nhất, không bầu lại Công dân Cộng Hòa Liên Bang Đức có tuổi đời từ 40 – 68 tuổi thì mới được ứng cử vào chức vụ Thẩm phán tòa
án Hiến pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức
- Tòa án Hiến pháp của Đức được chia làm 02 tòa nhỏ, bao gồm: Tòa con số 1, bao gồm 08 thẩm phán và 08 thẩm phán đó chuyên về nhân quyền; Tòa con số 02 gồm 08 thẩm phán chuyên giải quyết tranh chấp quyền lực Vì vậy, người ta thường gọi Tòa án Hiến pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức là tòa song sinh và qua đó cũng thấy được rằng ở Đức nói riêng và Châu Âu nói chung có sự chuyên môn hóa rất sâu Trong số 08 thẩm phán của mỗi Tòa con thì có ít nhất 03 người đã từng giữ chức vụ thẩm phán của Toàn án Tối Cao Cộng Hòa Liên Bang Đức (Đảm bảo yếu tố chuyên môn, nghiệp vụ, kinh nghiệm trong xét xử), còn các thành viên còn lại của mỗi Tòa con đó là
những nhà khoa học, giáo sư danh tiếng của
Cộng Hòa Liên Bang Đức về Luật Hiến pháp
và Chính trị học (Danh tiếng là phải có danh
dự, uy tính, trình độ và phải có những cống hiến nổi tiếng cho nhà nước, phải được các
- Nước Pháp thì trao quyền bảo Hiến cho Hội đồng bảo Hiến Cộng Hòa Pháp, Hội đồng này gồm 09 thành viên, được hình thanh theo nguyên tắc Tổng thống bổ nhiệm 03, chủ tịch Thượng viện bổ nhiệm
03, chủ tịch Hạ viện 03 Hội đồng này có nhiệm kỳ là 09 năm, nhưng cứ 3 năm thì
bổ nhiệm lại 1/3 (09 người này không bắt đầu nhiệm kỳ cùng một lúc và kết thục nhiệm kỳ cùng một lúc, mà luôn tạo ra 03 lớp thành viên nhằm đảm bảo tính kế thừa) Tổng thống Pháp sẽ chỉ định 01 trong 03 thành viên do tổng thống bổ nhiệm làm chủ tịch hội đồng bảo hiến (Điều này cho thấy vì nước Pháp có truyền thống Nghị viện tối cao nên khi thành lập Hội đồng bảo hiến thì tổng thống phải có sự thỏa hiệp, nhưng mặt khác thể hiện rõ Hội đồng bảo hiến là công cụ trong tay tổng thống)
- Các tổng thống cộng hòa Pháp mà hết nhiệm kỳ thì có quyền tham gia vào hội đồng bảo hiến Đảm bảo những người trong Hội đồng là những người có uy tín,
có cống hiến, tiếng nói với nha nước Pháp nhưng ngoài ý nghĩa đó còn thể hiện toan tính chính trị của De Gaulle Các tổng thống sau khi về hưu có thể từ chối không tham gia Hội đồng bảo hiến Lịch sử Cộng Hòa thứ 5 của pháp đến nay có 08 đời tổng thống chỉ có 02 người tham gia Hội đồng bảo hiến khi hết nhiệm kỳ
Trang 9sinh viên, đồng nghiệp, các nhà Khoa học thừa nhận Bảo đảm uy tín, chuyên môn cho Tòa
án Hiến pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức Quyết định thành bại của Tòa án Hiến pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức Tòa án Hiến pháp
sẽ có 01 chánh án và 01 phó chánh án được thành lập theo tắc Thượng và Hạ viện luân phiên bầu Tuy nhiên, chánh án và phó chánh an mỗi người phụ trách một tòa con khác nhau, cho nên có tính độc lập nhất định, ít phụ thuộc nhau về hành chính sự vụ Chánh án Tòa án Hiến pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức
có địa vị ngang hàng với thủ tướng và ngang hàng với chủ tịch Hạ và Thượng viện, chỉ xếp sao Tổng Thống Đức và 16 thẩm phán toàn án Hiến pháp Đưc có mức lương và đãi ngộ rất cao, đặc biệt là được hưởng quyền miễn trừ: Không chịu trách nhiệm về những phát ngôn của mình khi đang làm nhiệm vụ, không bao giờ bị kỷ luật công vụ như thẩm phán của tòa
án thường, …
- Một số vấn đề đặc ra:
+ Vì sao Thẩm phán Tòa án Hiến Pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức không được hình thành bằng con đường bổ nhiệm nhưng vẫn bảo đảm tính độc lập? Người Đức nghĩ gì về việc cho nghị viện bầu Tòa án hiến pháp?
Đây là một giải pháp soa dịu chính trị, mặc khách Đức cũng còn ảnh hưởng bởi lý thuyết nghị viện tối cao
+ Thế thì vì Tòa án Hiến pháp được Hạ và Thượng viện bầu nên Tòa án Hiến Pháp Cộng Hòa Liên Bang Đức có độc lập không?
Do nhiệm kỳ của Tòa án Hiến pháp dài hơn nhiệm kỳ của Tòa án hiến pháp dài hơn nhiệm
kỳ của Nghị viện và Luật quy định còn được
Trang 10bầu một lần trong đời làm thẩm phán cho nên cũng sẽ được lập trong tòa án hiến pháp
pháp bảo hiến.
- Giám sát sau và giám sát cụ thể
+ Giám sát sau là ở Mỹ, tòa án chỉ tiến hành xem xét một đạo luật do Nghị viện ban hành là hợp hiến hay vi hiến sau khi đạo luật đó đã được ban hành, đã có hiệu lực của mình trong thực tế và được áp dụng đi vào thực tiễn cuộc sống Giám sát sau khi đạo luật đã có hiệu lực Điều này có nghĩa là khi đạo luật đó còn là dự thảo đang được nghị viện xem xét, chưa có hiệu lực thì nó không
là đối tượng xem xét của Tòa án Bởi vì, người
Mỹ có tâm lý sòng phẳng, phân công quyền lực rạch ròi, triệt để giữa các nhanh quyền lực, với sự phân công và tâm lý này nên người Mỹ quan niệm rằng làm Luật là thẩm quyền riêng của Nghị viện cho nên Tòa án không can thiệp vào Tòa án là một cơ quan xét xử, áp dụng pháp luật vì vậy trong quá trình áp dụng pháp luật mà nó phát hiện Luật vi hiến thì nó mới được tuyên bố là vi hiến
và từ chối áp dụng
+ Giám sát cụ thể Giám sát cụ thể có nghĩa là vụ
án về Hiến pháp ở Mỹ luôn luôn gắn liền với một
vụ án cụ thể thông thường (gắn với dân sự, hành chính, hình sự, …) và gắn liền với lợi ích cụ thể của các bên tranh chấp trong một vụ án cụ thể:
Trong quá trình giải quyết một vụ án cụ thể thông thường và tòa án cần phải mang một đạo Luật do nghị viện ban hành ra giải quyết vụ án đó, nếu như có yêu cầu của các bên tranh chấp đề nghị tòa
án xem xét tính hợp hiến của đạo luật đó và các bên tranh chấp phải chứng minh cho bằng được rằng việc tuyên bố luật này là vi hiến sẽ ảnh hưởng đến trực tiếp đến quyền lợi của họ trong vụ
án mà họ là đương sự Thì lúc này tòa án mới xem xét tính hợp hiến của đạo Luật đó Khi tòa án
- Giám sát sau và giám sát cả cụ thể lẫn trừu tượng
+ Giám sát sau: Tòa án Hiến pháp Đức cũng chỉ được tiến hành xem xét một đạo luật được nghị viện Đức ban hành là vi hiến sau khi đạo luật đó đã được thông qua và đã có hiệu lực (Khi luật đó còn là dự thảo, chưa có hiệu lực thì tòa án Hiến pháp Đức không được can thiệp vào) Tuy nhiên, lý do mà Hant Kesent lập luận để tòa án hiến pháp chỉ giám sát sau là bởi vì Hant Kesent e ngại rằng nếu để tòa án Hiến pháp mà giám sát trước thì vô tình sẽ biến tòa án hiến pháp Đức thành viện lập pháp thứ ba, làm ngăn cảng một đạo luật do nghị viện ban hành vốn dĩ đã rất chậm chạm và phức tạp Mô hình bảo hiền của Tòa án Hiến pháp Đức cũng không có chức năng phòng hiến
+ Giám sát cả cụ thể lẫn trừu tượng: Có nghĩa
là ở Đức vừa gắn liền với một vụ án cụ thể, gắn với quyền của các bên trong một vụ án cụ thể Bên cạnh đó ở Đức, cũng cho phép một nhóm chủ thể nhất định như Tổng thống, thủ tướng, một số lượng thượng, hạ nghị sĩ nhất định; từng cá nhân công dân Cộng Hòa Liên Bang Đức khởi kiện vụ án Hiến pháp ra Tòa án Hiến pháp nếu như có nghi ngờ Luật là vi hiến hoặc hành vi là vi hiến
- Giám sát trước và giám sát trừu tượng + Giám sát trước có nghĩa là Hội đồng bảo hiến Cộng Hòa Pháp theo yêu cầu của Tổng thống Pháp xem xét một đạo Luật
do nghị viện ban hành là có vi hiến hay không khi mà còn là dự luật đây là cơ sở
để thống cộng hòa Pháp có phủ quyết đạo luật đó hay không Khi đạo luật đó được thông qua và có hiệu lực thì hội đồng bảo hiến không được xem xét đạo luật đó nữa
Có chức năng phòng hiến
+ Giám sát trừu tượng Vì luật đó chưa có hiệu lực, chưa đi vào cuộc sống, chưa tác động đến ai, nên mọi sự giám sát trước đều là giám sát trừu tượng