TIỂU LUẬN môn học LUẬT HIẾN PHÁP ĐÁNH GIÁ mô HÌNH cơ CHẾ bảo HIẾN HIẾN PHÁP năm 2013

Hiện nay, trên thế giới chưa có một định nghĩa thống nhất, chính xác về bảo hiến.Bảo hiến hay còn gọi là bảo vệ hiến pháp có thể hiểu là cách thức đánh giá tính hợp hiếncủa các văn bản p

HOA:LUẬT ………○0○………

TIỂULUẬNMÔNHỌCLUẬTH

IẾNPHÁP ĐÁNHGIÁ MÔHÌNHCƠCHẾBẢOHIẾNHIẾNPHÁPNĂM2013

NGƯỜITHỰCHIỆN:NGUYỄNPHƯƠNGANHMÃ

SINHVIÊN: 221460003

NGÀNHHỌC:LUẬTTHƯƠNGMẠIQUỐCTẾ

HàNội, 2023

1 Kháiniệm,sựhìnhthành vàvaitròcuabảohiến

1.1 Kháiniệmvàsựhìnhthành bảohiến

Hiến pháp là một hệ thống cao nhất của pháp luật, là đạo luật tối cao của một quốcgia Hiến pháp ra đời thể hiện ý chí của nhân dân tồn tại trong hoặc ngoài nhà nước đó,nhằm mục đích giới hạn quyền lực nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình Quy địnhnhững nguyên tắc chính trị căn bản và thiết lập thủ tục, quyền hạn, trách nhiệm của mộtchính quyền Hiến pháp là cơ sở để xem xét tính pháp lý của mọi văn bản, mọi quyết địnhvà mọi hành vi của bộ máy nhà nước và công dân Nhân dân có quyền xem xét tính hợphiến của pháp luật Hiến pháp xuất hiện trong một xã hội có nền dân chủ, có sự phân chiaquyền lực nhà nước, phân công và phối hợp giữa các cơ quan quyền lực nhà nước vớinhau

Hiện nay, trên thế giới chưa có một định nghĩa thống nhất, chính xác về bảo hiến.Bảo hiến hay còn gọi là bảo vệ hiến pháp có thể hiểu là cách thức đánh giá tính hợp hiếncủa các văn bản pháp luật, các hành vi pháp lý của các cơ quan quyền lực nhà nước đượcthực hiện bởi một cơ quan hiến định Theo nghĩa hẹp, bảo hiến được giải thích là bảo

vệtínhhợphiếncủacácđạoluậtnhằmmục đíchtìmrasựphùhợpmangtínhchínhxác giữa Hiến pháp, đạo luật gốc với những văn bản mang tính pháp lý khác Dù văn bản nàomang tính pháp lý được ban hành đều cần có sự tuân thủ tuyệt đối của Hiến pháp Ngượclại, ở nghĩa rộng hơn thì bảo hiến được hiểu là bảo vệ tinh thần và nội dung của Hiếnpháp Tinh thần được nói đến ở đây là công sức, trí tuệ của các nhà lập hiến đã truyền tảivào bản Hiến pháp Bảo vệ các mối liên

hệ mật thiết giữa hành pháp, tư pháp và lập pháp.Mỗi quốc gia đều lựa một mô hình bảo hiến cho riêng mình và mỗi cơ chế bảo hiến nàythường không giốngnhaunhưng ta vẫnthấychúngcónhững điểmchung nhấtđịnh

Được biết bảo hiến có thể xuất hiện vào thời Hy Lạp cổ đại Những hình thức sơkhai của mô hình bảo hiến ngày càng phổ biến ở châu Âu trung đại, từ đó hình thànhnhững điều luật liên quan đến mô hình bảo hiến ở nhiều quốc gia Những điều luật nàychưa thành chế định bảo hiến cụ thể nhưng đâu đó đã để lại giá trị mang tính tham khảolớn phải kể đến như các nước Đức, Áo, Na Uy, Đan Mạch, Hy Lạp và không thể khôngnhắc đến Vương quốc Anh - quê hương của nền dân chủ và nghị viện hiện đại Tiêu biểulàb ả n “ Đ ạ i H i ế n c h ư ơ n g ” h a y M a g n a C a r t a ( 1 5 / 0 6 / 1 2 1 5 )

-m ộ t t r o n g n h ữ n g v ă n b ả n pháp luật quan trọng trong lịch sử của nước Anh đánh dấu cột -mốc tự do, dân chủ của đấtnước Anh.Văn kiện ấycũngđãgóp phầnlớnchosựpháttriển nềndânchủ thế giới

Qua sự kiện của Vương quốc Anh, trong đó có quan điểm về tính tối cao của Hiếnpháp và quyền được toà án xem xét tính hợp pháp của các hoạt động chính phủ Thế kỷXVIII, toà án tuyên bố các luật của đế chế Anh không còn giá trị pháp lý trên lãnh thổHoa Kỳ Từ đó, Hoa Kỳ được chính thức xác nhận hình thành mô hình bảo hiến kiểu HoaKỳ do những toà án thường thực hiện dân đến sự ra đời của chế định bảo hiến ở Hoa Kỳ.Sự kiện này đã mở đường cho hàng loạt quốc gia khác với các bản Hiến pháp sau đó nhưHiến pháp Cadiz ra đời làm nền tảng cho Hiến pháp Bồ Đào Nha (1822) Từ sự ảnhhưởngcủaHiếnphápHoaKỳcácnướcNaUy,ĐanMạch,HyLạpđãđưaquyềngiám

sát Hiến Pháp vào thế kỷ XIX Toà án Liên bang Áo được trao quyền giải quyết nhữngtranh chấp về thẩm quyền, Toà án Tiểu bang được trao quyền ra quyết định với các vụkiệnviphạmHiếnpháp

Áo đã sáng tạo ra mô hình bảo hiến tập trung qua sự áp dụng công trình của hainhàkhoahọcHansKelsenvàAdolfMerkl.Môhìnhbảohiếntậptrungđãmởđườn gcho hàng loạt các Tào án Hiến pháp ở Châu Âu Toà án Hiến pháp đã được xác nhận quaHiếnphápnăm1920ởÁo,chịutráchnhiệmcơbảnbảohiếnnhưlàmộtnhiệmvụđộclập

- trở thành một trong những mô hình cơ bản về cơ chế bảo hiến trên thế giới Từ giaiđoạn sau đó trở đi rất nhiều quốc gia trên thế giới thành lập cơ quan bảo vệ Hiến pháptheo những mô hình khác nhau như Nhật Bản, Ấn Độ, Italia Ngoài toà án thường và toàán Hiến pháp ở Mỹ và Áo, mô hình hội đồng Hiến pháp của Pháp và mô hình bảo hiếnQuốc hội - nghị viện của Liên Xô đã mở ra thêm nhiều sự lựa chọn phù hợp hơn hoàncảnh của mỗi quốc gia Sự phát triển của các

mô hình bảo hiến trên thế giới hiện nay diễngia nhanh chóng, được đa số các quốc gia trên thế giới ghi nhận là một trong những

chếđịnhbắtbuộctồntạitronghệthốngphápluậtquốcgiavàđượcquyđịnhtrongvănbảncóg iátrị pháplýcaonhấtcủaquốcgia đó

1.2 Vaitròcủabảohiến

Pháp luật, nền dân chủ hay sự phát triển của quốc gia đang dần được hoàn thiệnnhờ

sự đóng góp của bảo hiến Mô hình bảo hiến ở mỗi quốc gia là khác nhau, tuy nhiênta có thể thấy những điểm chung cơ bản của bảo hiến như: kiểm so quyền lực nhà nước,duy trì hiệu quả các hoạt động bộ máy nhà nước, hoàn chỉnh chức năng của từng cơ quantrongbộmáynhànước;Bảovệquyềnvàlợiíchhợpphápcủacôngdân;Hoànthiệnvềhệ thống pháp luật Vai trò của bảo hiến cũng giống như tên gọi của nó là bảo vệ Hiếnpháp, những giá trị cốt lõi, những điểm căn bản nhất của quốc gia cho dù bản Hiến phápđó tồn tại ở bất kỳ dạng nào (thành văn hay bất thành văn) Quá trình xây dựng pháp luậtban đầu cũng có thể mang nhiều hạn chế như xuất phát từ các ý kiến cá nhân, cá thể màkhông dựa trên cái nhìn khách quan về vấn

đề Việc tồn tại những sai sót là không thểthiếu hay cả những mâu thuẫn trong thực tiễn

Sự hình thành các mô hình bảo hiến sẽ bảovệ xã hội khỏi những văn bản, điều luật mâu thuẫn từ đó tạo ra sự thống nhất trong phạmvi Hiến pháp và pháp luật Hiến pháp có thể hạn chế một phần hoặc toàn bộ những vấn đềcóthể phátsinhtrongviệc xâydựng,ban hànhvàthực thipháp luật

Bản chất của bảo hiến chính là bảo vệ toàn bộ quy trình lập hiến và lập pháp, đưaquy trình vào thực tế và tiếp đó là áp dụng Qua đó, hệ thống pháp luật sẽ được xây dựnghoàn chỉnh, đúng trình tự, có sự giám sát chặt chẽ và sự điều chỉnh kịp thời khi cần Hiếnpháps ẽ đ i ề u c h ỉ n h c á c m ố i q u a n h ệ x ã h ộ i c ũ n g n h ư q u y ề n l ự c n h à n ư ớ c t h e

o đ ú n g khuôn khổ pháp luật Làm phát huy quyền tự do dân chủ được quy định trong Hiến pháp.Nhân dân có quyền yêu cầu cơ quan bảo hiến bảo vệ quyền và lợi ích của mình trướcnhững văn bản vi hiến, hành

vi vi hiến của cơ quan quyền lực nhà nước hay những cácnhân thẩm quyền Giữa hàng ngàn những mâu thuẫn về các chuẩn mực, quy định trong xãhộithìHiếnphápđóngvaitròtồntạithiếtyếu,nhưngvẫnchưađủ.Vìvậychúngtacần

áp dụng tới mô hình bảo hiến, cơ quan bảo hiến không chỉ để bảo vệ tính pháp lý củaHiếnphápmà cònđểcôngdân dựavàođóđểbảovệquyềnvà lợiíchcủamình

2 Cáckiểumôhình bảohiếntrênthếgiới.

Mô hình bảo hiến trên thế giới có thể chia thành các kiểu mô hình khác nhau Cómô hình giám sát Hiến pháp tập trung và mô hình giám sát Hiến pháp phi tập trung nếuphân chia theo cách thức giám sát Cách thức phân chia theo trình tự thủ tục thẩm quyềncơ quan bảo hiến thông thường là phân chia được sử dụng nhiều nhất thì thế giới có bốnmôhìnhbảohiếnđiểnhình như:

 Môhìnhbảohiếnbằng toà ánHiếnpháp(điểnhìnhtại Áo, Đức)

 Môhìnhbảohiếnbằngtoà án tưpháp(điểnhìnhtạiHoaKỳ)

 Môhìnhbảohiếnbằng hộiđồng Hiến pháp (điểnhìnhtạiPháp)

 Môhình bảohiếnkhác

2.1.MôhìnhhộiđồngHiếnpháp (CộnghoàPháp)

 Bối cảnhhìnhthành:

HìnhthànhđầutiênởcộnghoàPhápvàdầnpháttriểnđếnnhiềuquốcgiachịuả

nh hưởng chính trị và pháp lý cũng như văn hoá từ cộng hoà Pháp Để có thể xây dựngvà áp dụng hiệu quả được mô hình hội đồng Hiến pháp, nước Pháp cũng đã phải trải quamột quá trình đấu tranh hàng trăm năm, bắt nguồn từ thế kỷ 18 Hiến pháp năm 1799 đãchínhthứcghinhậnsựxuấthiệncủacơchếbảohiếnvớimụcđíchchínhnhằmtìmsực

ân bằng giữa hành pháp, lập pháp và tư pháp Hiến pháp 1799 quy định trao quyền bảohiến cho một trong hai viện thuộc nghị viện Thượng viện có thẩm quyền kiểm tra tínhhợp hiến, có thể tuyên bố hủy bỏ văn bản vi hiến không có giá trị pháp lý (mô hình có đôinét gần giống với mô hình bảo hiến nghị viện của Liên Xô) Đến Hiến pháp năm 1892,cộng hòa Pháp vẫn thừa nhận sự tồn tại của bảo hiến thông qua Thượng viện Thượngviện vẫn được trao quyền kiểm tra, tuyên bố hủy bỏ văn bản không có giá trị pháp lý vàthêm quyền đình chỉ văn bản pháp luật đang thi hành Quyền năng thì tăng lên nhưngThượng viện lại không sử dụng quyền năng của mình vào bảo vệ Hiến pháp nên chỉ dừnglại ởnhững quyđịnh mangđậmtính hình thức

Thời kỳ cộng hoà đệ Tam: Hiến pháp năm 1985 đã không còn thừa nhận cơ chếbảo

vệ Hiến pháp của Thượng viện, quy định về tài phán Hiến pháp hoàn toàn vị xoá bỏtrong bản Hiến pháp thời kỳ này Hiến pháp năm 1946 đã quy định thành lập một Uỷ banHiến pháp do tổng thống đứng đầu Đến thời điểm này mô hình bảo hiến vẫn chỉ mangtính hình thức Do nhiều nguyên nhân khi quy định Hiến pháp không có giá trị thực tế đểkiểm soát những đạo luật dễ gây lên tình trạng vi hiến - vi phạm nghiêm trọng quyền vềconngười,gâylênnhữngảnhhưởngxấuchoxãhội.Đếnnăm1958,nhữngmâuthuẫn bắt đầu bùng nổ, xã hội Pháp trở nên vô cùng phức tạp, Pháp kiều ở Algieri liên lục nổidậy chống lại chính phủ Pháp Chính phủ Pháp được sự ủng hộ của nghị viện cũng khôngthể ổn định được tình hình xã hội Giữa năm 1958, chính phủ Pháp tuyên bố từ chức, nghịviện Pháp tìm mọi cách để thành lập ra chính phủ mới nhưng đều không thành công Bấtổn chính trị ở nước Pháp kéo dài suốt từ sau chiến tranh thế giới thứ II đến thời điểm nàykhiếnc h o l ò n g t i n c ủ a n h â n d â n v à o n g h ị v i ệ n v à c á c Đ ả n g p h á i c h í n h t r ị h o à

n t o à n khôngcòn Đứngt r ư ớ c h o à n cảnhkhók h ă n, nghịv iệ nPhápđ ã phả i t h a y đổit

hể chế,

hoàn thiện lại chế độ chính trị nhằm tìm ra lối thoát cho sự khủng hoảng Tháng 9 năm1958, tướng Đờ Gôn được mời làm thủ tướng cho một chính phủ mới, sự xuất hiện củaanh hùng quốc gia với uy tín rất cao đã khiến cho sự ủng hộ của nhân dân tăng cao chochínhphủPháp

Hiến pháp năm 1958 do tướng Đờ Gôn khởi xướng được thông qua đã mở ra mộtthời kỳ mới cho cộng hòa Pháp đồng thời đầu cho một trong những mô hình bảo hiến tiêubiểu trên thế giới được hình thành Bản Hiến pháp đã thiết lập nên một nền cộng hòa mớigắn liền với tướng Đờ gôn, Hiến pháp năm 1958 ra đời đã tiến hành giải quyết hai vấn đềchủchốt mà suốtthời gian dài trước sứcépcủanghịviện màkhôngthể tiếnhànhđược:

 Hiến pháp năm 1958 đã tăng quyền hạn cho tổng thống, hạn chế được sựtham giacủa nghịviện vào mọihoạt độngcủachínhphủ

 Hiếnp h á p n ă m 1 9 5 8 đ ã q u y đ ị n h t h à n h l ậ p t h à n h c ô n g h ộ i đ ồ n g

H i ế n pháp đúng nghĩa để có thể xem xét hoạt động lập pháp, vốn là hoạt động quantrọng nhất của nghị viện Nghị viện có rất nhiều quyền hạn vào thời gian trướcđã bị hạn chế thông qua bản Hiến pháp năm 1958 mang đậm chất tổng thốngĐờ Gôn Tại sao nước Pháp tại thời điểm đó lại lựa chọn mô hình riêng biệt làhộiđồngHiếnphápchứkhôngđitheonhữngmôhìnhtòaánHiếnpháphay tòa ántưphápđãtồn tạivàpháttriểntrướcđó

Trong một khoảng thời gian dài, khoảng hơn hai thế kỷ, các nhà học giả Pháp đãbắt đầu nghiên cứu để lựa chọn mô hình bảo hiến phù hợp Sự nghiên cứu, tích lũy phântích trong giai đoạn đó đã tạo nên nhận thức pháp lý khi xây dựng mô hình hội đồng Hiếnpháp Nhận thức pháp lý của nhân dân Pháp tại thời điểm đó yêu cầu tồn tại mô hình bảohiến để hạn chế quyền lực của nghị viện Mọi tầng lớp xã hội Pháp đều nhận thấy quyềnvàlợiíchhợpphápcủamình bịxâmphạmkhiđểnghịviệnquánhiềuquyềnlực, cầnthiếtp h ả i l ê n t i ế n g b ả o v ệ q u y ề n l ợ i c ủ a m ì n h H i ế n p h á p n ă m 1 9 5 8 t h ể t h e o n g

u y ệ n vọng nhân dân, xây dựng cơ chế đảm bảo sự phân chia quyền lực giữa các cơ quan nhànước với nhau Cộng hòa Pháp với bản Hiến pháp năm 1958 đã thể hiện được sự nhìnnhận đúng đắn về tầm quan trọng của mô hình bảo hiến và mục đích đúng đắn khi xâydựngmô hìnhbảohiến

MôhìnhhộiđồngHiếnphápđượcxâydựngtrongHiếnphápnăm1958đãđáp ứng được lợi ích của nhiều thành phần trong xã hội Hội đồng Hiến pháp trước hết hạnchế quyền lực nghị viện, phục vụ lợi ích của tổng thống và chính phủ mới, đồng thời bảovệ lợi ích chính trị của các tầng lớp trong xã hội Mô hình hội đồng Hiến pháp về cơ bảnphụcv ụp h ầ n l ớ n lợ ií c h củ a s ố đô ng n h â n d â n v à l ợ i íc hc h í n h t r ị c ủ a c h í n h p h ủ

m à tướng Đề Gôn đã xây dựng so với nghị viện Cộng hòa Pháp chịu ảnh hưởng sâu sắc từnền pháp luật châu Âu lục địa, đồng thời là những ảnh hưởng nhất định từ những nềnpháp luật tiến bộ khác như hệ thống pháp luật Anh - Mỹ Khi đề cập đến việc xây dựngmô hình bảo hiến, các nhà nghiên cứu khoa học Pháp đều hướng tới mô hình bảo hiếntheo kiểu Anh Mỹ, mô hình bảo hiến bằng tòa án thường với hệ thống tòa án đã tồn tại ởPháp Tuy nhiên, nhận thấy mô hình tòa án không thể phù hợp với hoàn cảnh xây dựngmôhìnhbảohiếnởPhápbởivì:hệthốngtòaáncủacộnghòaPhápkhôngđủkhảnăngđể đảm nhận nhiệm vụ bảo hiến khi gần nhưbị phụ thuộch o à n t o à n v à n g h ị v i ệ n ,

t í n h độclậpcủatưphápkhôngtồntại Đồngthời,vớitruyềnthốngpháp lýlâudài,nướcPháp

đã không cho phép mình rập khuôn mô hình nào khác mà lựa chọn con đường khó khănhơn rất nhiều là tự xây dựng cho mình mô hình bảo hiến đặc thù, riêng biệt và phù hợpvớihoàncảnhquốcgia

 Đặcđiểm

Mô hình không chỉ mang bản chất đúng của tài phán Hiến pháp mà còn mang đạmyếu tố tổ chức chính trị Hoạt động theo một cơ chế đặc biệt không công khai quy trìnhbảo hiến Thành viên mô hình cũng rất đa dạng bao gồm cả những tổng thống đã hếtnhiệmkỳ T h ờ i gianđầu đ ư ợ c xâydựngchỉ m a n g n h i ệ m vụk i ể m tr ad ựá nl uậ t c h

ư a được thông qua bởi nghị viện Sau khi nhận ra việc chỉ kiểm tra dự án đã làm mất đi tínhthực tế của Hiến pháp và chỉ khi đưa vào thực tiễn mới có thể phát hiện được sự vi hiếntồn tại dẫn đến việc quy định lại đầy đủ quyền hạn của hội đồng Hiến pháp trong việcthẩm tra những dự án luật và cả những văn bản pháp luật đã được thông qua bởi nghịviện Hội đồng Hiến pháp sau khi thẩm tra được tuyên bố văn bản hay hành vi là vi hiến,có thể hủy bỏ hoặc sửa đổi những văn bản hay hành vi pháp luật có sự vi hiến Khi đượcđưa vào thực tiễn mô hình hoạt động mang lại sự hiệu quả và trở thành mô hình tiêu biểutrong các mô hình bảo hiến Mô hình hội đồng Hiến pháp là mô hình có thể phù hợp vớihoàn cảnh đặc thù và khó có thể

áp dụng rộng rãi được Một thể chế mang bản chất chínhtrị phải có những cách thức riêng mới có thể tránh được

sự ảnh hưởng của những cơ quanquyền lực nhà nước khác Hội đồng Hiến pháp là mô hình rất khó để áp dụng thành côngnếukhôngthựcsựphùhợpquốcgialựachọnmô hình

2.2 Môhình bảohiếnbằngtoàán(HoaKỳ)

 Bối cảnhhìnhthành

Mô hình bảo hiến kiểu Hoa Kỳ ra đời mang đúng bản chất sử dụng án lệ, tức là sửdụng từ những vụ án cụ thể Đầu thế kỷ 19, trong cuộc bầu cử tổng thống John Adams vàđảng Federalist của ông thất cử, Thomas Jefferson người của đảng Dân chủ và Cộng hòaHoa Kỳ trúng cử Tổng thống Trước khi rời khỏi ghế tổng thống, nhằm đảm bảo cho sựquyền lợi của mình sau khi rời vị trí, John Adams đã bổ nhiệm hàng loạt thành viên củađảng Federalist vào chức vụ thẩm phán và thẩm phán hòa giải Khi Jefferson lên làm tổngthống, các quyết định của John Adams đã được ký và đóng dấu nhưng lại chưa đượcchuyển đi hết Jefferson chỉ đạo cho James Madison, lúc đó là bộ trưởng bộ Ngoại giaokhông chuyển quyết định mà Adams đã ký cho những người có tên để họ không thể nhậnchức vụ Thẩm phán Trong số những người không nhận được quyết định đó có WilliamMarbury.Khikhôngnhậnđượcquyếtđịnh,WilliamMarburyđãkhởikiệnJamesMadiso

n yêu cầu giải thích lý do tại sao các quyết định lại không được chuyển cho mình;đồngt h ờ i M a r b u r y y ê u c ầ u t ò a á n t ố i c a o q u y ế t đ ị n h b u ộ c t r a o q u y ế t đ ị n h

đ ể n h ữ n g người có liên quan thực thi nhiệm vụ của mình Chánh án lúc đó là John Marshall lúc đó,vì những tình huống chính trị, đã rất khó khăn khi giải quyết vụ việc này John Marshallđãđưaraphánquyếtchovụ việcnày:

Thứ nhất, Madison đã vi phạm pháp luật vì không chuyển giao quyết định chonhữngngười liênquan

Thứ hai, Đạo luật thành lập các tòa án tư pháp năm 1789 cho phép tòa án ban hànhmệnh lệnh trên là trái với Hiến pháp Marshall đã tuyên bố tòa án tối cao liên bang khôngcó quyền giải quyết vấn đề này, mặc dù mục 13 của Đạo luật Tư pháp liên bang trao chotòa án thẩm quyền trong lĩnh vực đó nhưng quy định này trái với điều 3 của Hiến phápHoa Kỳ năm 1787 Ông cho rằng Hiến pháp là luật cơ bản của nhà nước và có hiệu lựcpháp lý tối cao Vì vậy khi một đạo luật thông thường trái với Hiến pháp thì đạo luật đóphải bị tuyên bố là vô hiệu Cuối cùng, John Marshall đã đưa ra phán quyết lịch sử: Hiếnpháp là luật tối cao của đất nước, những luật hay quyết định được đưa

ra bởi cơ quan lậppháp là một bộ phận của Hiến pháp và không được trái với Hiến pháp

ngườiđãtừngtuyênthệbảovệHiếnpháp,phảituyênbốhủybỏnhữngluật,lệquyđịnhn àocủacơquanlậpphápmâuthuẫnvớiHiếnpháp

Ba phán quyết trên đây đã xác lậpchứcnăng bảo vệ Hiếnphápcủatòaánv à quyền tài phán của tòa án về cácq u y ế t đ ị n h c ủ a l ậ p p h á p v à h à n h p h á p l i ê n

q u a n đ ế n Hiến pháp Với những tuyên bố trên đây và những đóng góp lớn lao cho ngành tư pháp,John Marshall được coi là Chánh án tòa án Tối cao vĩ đại nhất của Hoa

Kỳ Ông đã thựcsự khẳng định sức mạnh của nhánh quyền lực thứ ba trong ba nhánh quyền lực nhà nước.Với phán quyết trên, lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến thế giới, tòa

án có quyền xem xéttính hợp hiến của một đạo luật đến từ hành pháp, đây được coi là lần xuất hiện chính thứcđầu tiên của chế định bảo vệ Hiến pháp Vụ việc này cũng dẫn những đặc trưng trong môhình bảo hiến kiểu Mỹ sau này Đó là việc chứng minh một đạo luật vi hiến luôn là tráchnhiệm của bên nguyên, và chỉ những người có quyền và lợi ích bị xâm phạm bởi đạo luậthayhànhvimới đượcquyềnkhởi kiệnxem xéttínhvi hiến

 Đặcđiểm

Hoạt động dựa trên mô hình tòa án tư pháp thông thường Từ tòa án địa phươngcho đến tòa án liên bang đều có thẩm quyền xét xử những vụ án liên quan đến vi hiến.Tuyquyềnhạntraochotấtcảcáctòaáncáccấpquyềnbảohiếnnhưngcácquyếtđịn hcủa các tòa án cấp cao nhất có ưu thế bởi chỉ những quyết định đó mới có tính bắt buộcvới mọi tòa khác Sau khi tòa án cấp cao nhất phủ nhận tính hợp hiến của đạo luật thì đạoluật đótrênthựctế mớimấthiệu lựcpháp lý

Tòaán t h ự c h i ệ n gi ámsá tH iế np háp sa u k h i vă nb ả n p h á p lu ật đ ư ợ c ba n h à n h hoặccó hi ệu lự c Đ â y l à mộ tcá in hì nt hự ct iễ nsâ u s ắc , ma n g m à u sắc c ủ a ánl ệ , đặ c trư

ng của hệ thống thông luật, mọi đạo luật đều được kiểm nghiệm tính pháp lý thông quathực tiễn chứ không phải chỉ trên giấy tờ Sự ảnh hưởng của đạo luật nhất định phải đượcchứng minhbằngthựctiễnápdụng

Toà án bảo vệ Hiến pháp trong từng sự việc cụ thể, điều này một phần xuất phát từtriết lý chân lý luôn mang tính cụ thể của Hoa Kỳ Tòa án chỉ giám sát tính hợp hiến củavăn bản pháp luật khi có những sự kiện pháp lý nhất định, hay nói cách khác kiện tụngchính là tiền đề để Tòa án phán xét tính hợp hiến của một đạo luật Đây là ưu thế lớn củamô hình bảo hiến kiểu Hoa Kỳ khi

mà ngay cả việc hình thành cơ chế bảo vệ Hiến phápmang dáng dấp của án lệ (Án lệ đánh dấu sự ra đời của Hiến pháp trong vụ kiến Marburychống Madison với phán quyết của Chánh án Tòa án Tối cao Marshall) Quyền bảo hiếnchỉđượccácTòaánsửdụngtrongtrườnghợptìmthấysựliênquantrựctiếpđếnquyền

và lợi ích hợp pháp của người đề nghị xem xét tính hợp hiến của các đạo luật Đặc điểmnày xác định rõ ràng hơn phạm vi của quyền giám sát, tránh sự trừu tượng và kém hiệuquả Từ đây, mô hình này cho phép các bên có tranh chấp trong vụ án bình thường, khinhận ra những phán quyết hay những hành động trái Hiến pháp của bên còn lại gây ảnhhưởng đến lợi ích của mình thì đều có quyền đề nghị thực hiện quyền bảo vệ Hiến pháp(xuất phát từ một hành vi vi hiến ảnh hưởng trực tiếp đến mình).điều này một phần xuấtphát từ triết lý chân lý luôn mang tính cụ thể của Hoa Kỳ Tòa án chỉ giám sát tính hợphiến của văn bản pháp luật khi có những sựk i ệ n p h á p l ý n h ấ t đ ị n h ,

h a y n ó i c á c h k h á c kiện tụng chính là tiền đề để Tòa án phán xét tính hợp hiến của một đạo luật Đây là ưuthế lớn của mô hình bảo hiến kiểu Hoa Kỳ khi mà ngay cả việc hình thành cơ chế bảo vệHiến pháp mang dáng dấp của án lệ (Án lệ đánh dấu sự ra đời của Hiến pháp trong vụkiến Marbury chống Madison với phán quyết của Chánh án Tòa án Tối cao Marshall).Quyền bảo hiến chỉ được các Tòa án sử dụng trong trường hợp tìm thấy sự liên quan trựctiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người đề nghị xem xét tính hợp hiến của các đạoluật Đặc điểm này xác định rõ ràng hơn phạm vi của quyền giám sát, tránh sự trừu tượngvà kém hiệu quả Từ đây, mô hình này cho phép các bên có tranh chấp trong vụ án bìnhthường, khi nhận ra những phán quyết hay những hành động trái Hiến pháp của bên cònlại gây ảnh hưởng đến lợi ích của mình thì đều có quyền đề nghị thực hiện quyền bảo vệHiếnpháp (xuấtpháttừ mộthànhvivihiến ảnh hưởngtrực tiếpđếnmình)

2.3 Môhình toàánHiếnpháp (Đức)

 Bốicảnhhình thành

Giai đoạn 1918 được coi là "thời kỳ của nước Áo" (the Austrian Period) Nước Áoáp dụng công trình nghiên cứu của hai nhà khoa học Hans Kelsen và Adolf Merkl hìnhthành ra mô hình bảo hiến Tòa án Hiến pháp Mô hình đã mở đường cho hàng loạt cácTòa án Hiến pháp xuất hiện ở Châu

Âu Hiến pháp năm 1920 ở Áo xác nhận nền tảng củaTòa án Hiến pháp quốc gia Mô hình Tòa án Hiến pháp chịu trách nhiệm cơ bản bảovệHiến pháp như là một nhiệm vụ độc lập đã được xác nhận ở Áo và

nhiềuquốcgiakhácnhấtlàởchâuÂu,trởthànhmộttrongnhữngmôhìnhcơbảnvềcơchế bảo hiến trên thế giới Sau đó tại Đức, dựa trên những yêu cầu thực tiễn về một cơ quanbảo hiến chuyên trách nhằm bảo vệ giá trị tối cao của Hiến pháp, đồng thời đánh giánhững ưu nhược điểm của mô hình bảo hiến Hoa Kỳ và cộng hòa Áo, năm 1949, Cộnghòa Đức đã quyết định xây dựng cơ quan chuyên trách theo hướng tòa án Hiến pháp, vẫndựavà oh ọc th uyế tc ủaHa ns K e l se n v à Ad ol f Merkl đ ể đặt nềntả ngc ho tòa án H

i ến pháp ở Đức Tại thời điểm Đức xây dựng mô hình Tòa án Hiến pháp, cơ chế bảo hiếnbằng tòa án kiểu Hoa Kỳ đang thể hiện rất nhiều những nét ưu việt sau một thời gian sửdụng trong thực tiễn, nếu có thể

áp dụng sẽ đem lại những hiệu quả nhất định Tuy nhiên,mô hình tòa án bảo hiến kiểu Hoa Kỳ nếu muốn áp dụng sẽ tồn tại rất nhiều khó khăn bởinguyên tắc “nghị viện tối cao” vẫn tồn tại rất mạnh mẽ ở châu Âu và Đức Quyền lực tốicao của nghị viện sẽ bị ảnh hưởng khi mọi tòa án đều có quyền đưa ra những phán quyếtvề tính hợp hiến văn bản pháp luật của nghị viện Không những thế, nhận định mô hìnhbảohiếnHoaKỳđòihỏiyêucầurấtkhắtkhevềđộingũthẩmpháncũngnhưcầnmộthệ

thống nguồn pháp luật, án lệ hoàn chỉnh, mô hình này cũng đi ngược lại việc vẫn đang sửdụng tập quán pháp trong hệ thống pháp luật tại Đức Vậy nên, mô hình bảo hiến Hoa Kỳkhông được thừa nhận và áp dụng tại Đức Từ những nguyên nhân kể trên, dựa trên nềntảng mô hình bảo hiến của Áo, nước Đức đã lựa chọn xây dựng tòa

án Hiến pháp là cơquanbảo hiến chuyên trách vớinhữngđiềuchỉnh để phùhợpvới bốicảnhđấtnước

 Đặcđiểm

Tòa án Hiến pháp tiến hành hoạt động xem xét văn bản pháp lý, hành vi, sự kiệnmột cách độc lập, có trình tự và thủ tục hoạt động riêng, thống nhất và đồng bộ, không bịảnh hưởng bởi hệ thống tư pháp Trình tự thủ tục bảo hiến được xây dựng theo tính đặcthù mô hình, không bị trùng lập với bất kỳ thủ tục tố tụng dân sự, hình sự hay hành chính.Tòa án Hiến pháp xem xét tất cả những vấn đề liên quan đến bảo vệ Hiến pháp, thụ lýkhông chỉ những vụ việc mang tính cụ thể mà còn tiến hành xem xét cả những vấn đề códấuhiệuvihiến.TòaánHiếnphápsẽ thụlýtấ tcảnhững vụviệcđượcyêucầuđún gtrình tự thủtụctố tụng

Tòa án Hiến pháp hoạt động độc lập với hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước,không bị ảnh hưởng bởi bất kỳ nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp hay tư pháp Tòa

ánHiếnphápcóquyềntuyênbốnhữngvănbảnpháplýlàvihiến,cóquyềnđìnhchỉhayh

ủy bỏvănbảnphápluậtđãcóhiệu lựcphápluật

Tòa án Hiến pháp là hoạt động trên nguyên tắc công khai, thông thường hướng đến việcxemxétkiểmhiếnsau,kiểmtracácvănbảnđãcóhiệulựcphápluậtchứkhôngth ựchiện nhiệm vụ kiểm hiến trước Điều này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của nước Đức khixây dựng cơ quan chuyên trách, đặc điểm trên vừa mang tính đặc thù, vừa là hạn chế củatòa ánHiếnpháp

2.4 MôhìnhbảohiếnQuốchội

Mô hình bảo hiến nghị viện là mô hình được áp dụng ở một số quốc gia và đem lại nhữnggiá trị nhất định Mô hình bảo hiến mà Quốc hội là cơ quan đại diện cho nhân dân cóquyền bảo hiến Mô hình bảo hiến bằng nghị viện được áp dụng ở một số quốc gia nhưLiên Xô, các nước Đông Âu cũ,

ở Trung Quốc, Lào và Việt Nam Mô hình được áp dụngở không nhiều quốc gia và đã bộc lộ nhiều những nhược điểm khiến cho vấn đề bảo vệHiến pháp không được hiệu quả

ở các quốc gia áp dụng Mô hình bảo hiến xây dựng cơquan thuộc ngành quyền lực lập pháp để xem xét những hành vi vi hiến Bên cạnh đó,Quốc hội là cơ quan không đủ trình

tự và thủ tục đặc biệt để tiến hành xem xét vấn đề vihiến Việc lựa chọn mô hình bảo hiến bằng Quốc hội sẽ đem lại rất nhiều những hạn chếtrong quá trình thực hiện chức năng Hiến pháp ở mỗi quốc gia Mô hình bảo hiến Quốchội tuy có nhữngđiểm hạn chế nhưngtại thời điểmxây dựngt h ì đ â y c ó t h ể c o i l à m ô hìnhphùhợp nhấtvớichếđộchính trị Xãhộichủ nghĩa

Quốc hội là cơ quan chuyên trách thực hiện hai chức năng bao gồm: lập hiến và kiểmhiến Quyền hạn Quốc hội là cao nhất, Quốc hội có thể tự mình thực hiện việc bảo vệHiến pháp, kiểm tra văn bản pháp luật hoặc trao quyền cho một ủy ban trực thuộc tiếnhành bảo hiến Thông thường Quốc hội trao quyền cho ủy ban trực thuộc thực hiện bảohiến.MôhìnhbảohiếnbằngQuốchộicótrìnhtựvàthủtụcđặcbiệt,khôngđượccôngbố rộngrãi.Cơquancóthẩmquyềnsẽtựđộngxemxétnhữnghànhvi,vănbảncódấu