Hình dạng ngoài của lá

Hình dạng ngoài của lá

Hình dạng ngoài của lá

1.1 Các bộ phận của lá

Lá của đa số của cây thực vật hạt kín, thường gồm 3

bộ phận chính: phiến lá,

cuống lá và bẹ lá

a Phiến lá

Là một bản mỏng màu lục, gồm các tế bào thịt lá chứa nhiều lạp lục, phiến lá

của thực vật hạt kín rất đa dạng, có ý nghĩa lớn trong phân loại thực vật, chúng ta

khó có thể mô tả chi tiết hình thái của nó, khi mô tả

về phiến lá ngưới ta đưa ra các

khái niệm về gốc lá, chóp lá và mép lá

+Gốc lá: gốc lá có hình dạng rất đa dạng, có thể có

dạng hình tim, hình thận

hoặc hình mũi mác, gốc lá có thể nhọn, tròn hoặc lõm

+Chóp lá: chóp lá của lá cây thực vật hạt kín rất đa

dạng, có thể phân biệt các

kiểu chóp lá sau của thực vật hạt kín: chóp dài xoắn, chóp nhọn kéo dài, chóp nhọn

hoắt, chóp có gai nhọn, chóp nhọn chóp tù, chóp

bằng, chóp lõm hoặc chóp có 2

thùy

Hình 3.12 Các bộ phận của lá

A Phiến lá:1 Chóp lá; 2 Mép lá; 3 Gốc

lá; B Cuống lá; C Lá kèm; D Chồi

73

+Mép lá: mép lá có hình dạng rất đa dạng, có thể

phân biệt: mép nguyên,

lõm lượn sóng hoặc uốn cong, có lông hoặc có gai, có răng, răng cưa hai lần, răng

cưa không đều, răng tròn

b Cuống lá

Là phần nối phiến lá vào thân hoặc cành - đó là một

bộ phận dài và hẹp tiết

diện gần như tròn, mặt trên thường dẹp và có một rãnh dọc Ở một số cây lá không

có cuống, gốc lá đính trực tiếp vào thân hoặc cành -

gọi là lá đính gốc hoặc lá

không cuống

c Bẹ lá

Là phần gốc lá loe rộng ra tạo thành bẹ ôm lấy mấu

thân hoặc cành, đôi khi bẹ

này rất lớn bao lấy một phần thân hoặc cành (bẹ Cau, Lúa, Mía ), bẹ lá thường gặp

ở những cây thực vật 1 lá mầm

1.2 Các dạng lá

a Lá đơn

Là dạng lá chỉ gồm có một cuống lá và một phiến lá,

có thể không có cuống

nếu là lá đính gốc; hình dạng của lá đơn rất đa dạng Căn cứ vào đặc điểm của

phiến lá, người ta phân biệt các dạng chính sau đây:

lá nguyên, lá có thùy, lá phân

thùy, lá xẻ thùy

+ Lá nguyên: phiến lá nguyên, hoàn toàn không bị

chia cắt, mép lá trơn,

phẳng, có thể có răng hoặc có những chỗ lồi không đáng kể Căn cứ vào hình dạng

của phiến lá, người ta phân biệt:

- Lá nguyên có phiến phẳng: tùy thuộc vào chiều dài,

sự đối xứng và đặc điểm

của mép lá, người ta phân biệt ra các kiểu sau đây: lá hình tròn (lá Sen), lá hình bầu

dục (lá Táo), lá hình trứng ngược (lá Bàng), lá hình trứng thuận (lá Tía tô), lá hình

mũi mác (lá Trúc đào), lá hình dải (lá Sả, lá Lúa), lá hình kim (lá Thông), lá hình

mũi tên (lá Rau muống), lá hình thận (lá Rau má), lá hình tim (lá Trầu không), lá

hình lưỡi liềm (lá Bạch đàn), lá hình quạt (lá Cọ), lá hình tam giác (lá Giang bảng

qui), lá hình nhiều cạnh (lá Bát giác liên)

- Lá nguyên có phiến không phẳng: là dạng lá khi mặt

cắt ngang của phiến lá

thường có dạng hình tròn, hình thoi, hình tam giác (lá Hành)

+ Lá có thùy: lá dạng lá, tại mép lá có những chỗ lồi

lõm tạo thành những

thùy nhỏ ăn sâu đến 1/2 của nửa phiến lá Có 2 dạng

lá: Lá có thùy hình lông chim

(Cúc liên chi) và lá có thùy hình chân vịt (lá Bông,

Sau sau)

+ Lá phân thùy: tại mép lá có những thùy nhỏ ăn sâu

vào quá 1/2 của nửa

phiến lá, có các dạng lá: lá phân thùy hình lông chim

(lá Ích mẫu), lá phân thùy hình

chân vịt (Lá cây San hô )

74

Hình 3.14 Các dạng lá kép

A Lá kép hai ( Lá cây móng bò); B Lá kép ba - (a):

Lá chua me đất; (b): Lá

cây đậu dại;C Lá kép 4- (a): Lá cây găng tây; (b):

Lá cây lạc; D Lá kép lông

chim chẵn: Lá cây muồng ngủ; E Lá kép lông chim

lẻ - (a): Lá cây hoa

hồng; (b): Lá muồng cốt khí;F Lá kép hai lần lông chim: Lá cây keo dậu;

G Lá kép ba lần lông chim: Lá xoan; H Lá kép chân vịt - (a): Lá cây gạo

(Nguồn: Nguyễn Bá, 1975)

+ Lá xẻ thùy: là dạng lá, tại mép lá có những chỗ lồi

lõm của các thùy ăn sâu

đến gần hoặc sát với gân giữa của lá Có 2 dạng lá xẻ

thùy chính: lá xẻ thùy hình

lông chim (lá Ngải cứu, Đinh lăng ), lá xẻ thùy hình chân vịt (lá Sắn)

Các lá xẻ thùy (lông chim và chân vịt) có thể xẻ 1 lần, 2 lần hoặc trên

một lá có lẫn lộn cả 2 kiểu xẻ thùy lông chim và chân vịt (lá đu đủ)