SƠ LƯỢC LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN MÔN BÓNG CHUYỀN
SỰ RA ĐỜI VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN
Thể dục thể thao (TDTT) là một lĩnh vực khoa học quan trọng trong đời sống xã hội Qua hàng ngàn năm lịch sử, TDTT đã phát triển mạnh mẽ cùng với sự tiến bộ của khoa học và kỹ thuật, xuất phát từ nhu cầu lao động sản xuất Sự phát triển này không chỉ gia tăng về số lượng mà còn về chất lượng, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài người.
Bóng chuyền là môn thể thao có lịch sử ra đời vào năm
1895, được sáng lập bởi một hướng dẫn viên giáo dục thể chất có tên là William G Morgan ở Hiệp hội Thanh niên Cơ Đốc (Young
Men's Christian Association, viết tắt là YMCA) tại Holyoke, Bang Massachusetts, Hoa Kỳ
Môn thể thao này khởi đầu chỉ là một trò chơi vận động đơn giản, dễ chơi và không cần nhiều thiết bị hay chi phí cao, thường được tổ chức trên các bãi biển Luật thi đấu bóng chuyền lần đầu tiên được ban hành vào năm 1897 tại Mỹ.
Sự ra đời của các môn thể thao bắt nguồn từ trò chơi vận động, và qua thời gian, chúng đã được cải tiến để phù hợp với sự phát triển của xã hội Bóng chuyền cũng nằm trong xu hướng này, trở thành một môn thể thao mới sau quá trình tập luyện và thi đấu.
Từ năm 1895 đến 1920, bóng chuyền đã được du nhập vào nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt phát triển mạnh mẽ ở châu Âu như Liên Xô, Tiệp Khắc và Pháp Môn thể thao này nhanh chóng thu hút mọi tầng lớp xã hội, đặc biệt là giới trẻ, dẫn đến sự phát triển nhanh chóng của phong trào tập luyện và thi đấu bóng chuyền không chỉ ở châu Âu mà còn lan rộng sang châu Mỹ và châu Á.
Bóng chuyền xuất hiện ở châu Mỹ Latinh và Canada năm 1900; năm 1906 ở Puerto Rico, năm 1910 ở Paraguay, năm
Bóng chuyền xuất hiện ở châu Á vào khoảng năm 1905 đến 1908 Lúc đầu vào Philippines, Nhật Bản, Trung Quốc
Bóng chuyền được du nhập vào châu Âu thông qua quân đội Mỹ, bắt đầu từ năm 1910 tại Pháp, sau đó vào Anh năm 1914, và tiếp theo là Liên Xô, Tiệp Khắc, Ba Lan vào năm 1920-1921 Môn thể thao này đã phát triển nhanh chóng ở châu Âu, đặc biệt là tại Liên Xô, Pháp và Tiệp Khắc.
Sự phát triển nhanh chóng của bóng chuyền trên toàn cầu đã tạo ra nhu cầu cần có một tổ chức lãnh đạo thống nhất Năm 1947, Liên đoàn Bóng chuyền Thế giới (FIVB) được thành lập tại Paris, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử môn thể thao này FIVB bao gồm nhiều thành viên từ các quốc gia như Liên Xô, Tiệp Khắc, Pháp, Ba Lan, Nam Tư, Ý, Rumani, Hà Lan, Bỉ, Brazil, Hy Lạp và Chi Lê, góp phần nâng cao chất lượng và quy mô thi đấu bóng chuyền trên toàn thế giới.
Sự kiện thành lập Liên đoàn Bóng chuyền Thế giới tại Ai Cập, Nam Phi, khẳng định bóng chuyền là môn thể thao mang tầm quốc tế Năm 1964, bóng chuyền chính thức được đưa vào chương trình thi đấu Olympic tại Tokyo, Nhật Bản, đánh dấu giai đoạn phát triển mạnh mẽ của môn thể thao này từ năm 1948 đến 1968.
Từ năm 1964 đến nay, sự phát triển của bóng chuyền đã dẫn đến nhiều thay đổi trong luật lệ nhằm tăng tính hấp dẫn cho môn thể thao này Cùng với việc hoàn thiện luật và thể thức thi đấu, kỹ thuật và chiến thuật cũng không ngừng được cải tiến, khuyến khích sự xuất hiện của nhiều vận động viên xuất sắc và các đội mạnh trên toàn cầu.
1.1.3 Quá trình phát triển môn bóng chuyền ở Việt Nam
Bóng chuyền du nhập vào Việt Nam lần đầu tiên là năm
Năm 1922, bóng chuyền đã trải qua những thăng trầm trong lịch sử dưới ách đô hộ của thực dân phong kiến, nhưng vẫn được duy trì và phát triển Giai đoạn đầu, môn thể thao này chủ yếu phổ biến trong cộng đồng học sinh người Hoa tại các thành phố lớn, dẫn đến sự phát triển còn hạn chế Tuy nhiên, sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, bóng chuyền bước vào một chương mới khi Bác Hồ kêu gọi toàn dân tập thể dục vào tháng 3 năm 1946, giúp môn thể thao này lan rộng đến các vùng nông thôn Các giải bóng chuyền giữa các tỉnh cũng được tổ chức, mặc dù trình độ kỹ - chiến thuật vẫn còn hạn chế và chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Sau khi hoà bình lập lại năm 1954, bóng chuyền tại Việt Nam đã có điều kiện phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là đội bóng chuyền của Đoàn Thể Công, nòng cốt của đội tuyển quốc gia sau này Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn diễn ra tự phát do thiếu tổ chức chỉ đạo chuyên môn Để bóng chuyền Việt Nam phát triển đúng hướng, cần có một tổ chức lãnh đạo thống nhất Tháng 3 năm 1957, Hội Bóng chuyền Việt Nam ra đời, đánh dấu bước ngoặt lớn trong lịch sử bóng chuyền nước nhà Hội này đã trực tiếp tổ chức và quản lý phong trào bóng chuyền, đồng thời mời chuyên gia nước ngoài hỗ trợ đào tạo cán bộ Trong năm 1957, nhiều giải đấu như giải hòa bình và giải thống nhất mùa xuân cũng đã được tổ chức.
Tháng 10 năm 1957, đội tuyển bóng chuyền nam Việt Nam được thành lập để tham dự giải bóng chuyền của 4 nước, bao gồm: Việt Nam, Trung Quốc, Triều Tiên, Mông cổ Mặc dù còn non trẻ, song đây là cơ hội để các vận động viên nước ta lần đầu tiên được tiếp xúc với những kỹ thuật mới của bóng chuyền quốc tế Đó cũng là thời kỳ đánh dấu những bước khởi đầu của bóng chuyền nước nhà Phong trào ngày càng phát triển về cả chiều rộng và chiều sâu, chúng ta tiếp tục mời các đội bóng chuyền quốc tế vào Việt Nam thi đấu
Năm 1959, Hội Bóng chuyền Việt Nam đã mời các đội tuyển bóng chuyền nam nữ từ Bungari và Mông Cổ đến thi đấu hữu nghị, giúp nâng cao trình độ bóng chuyền trong nước Sự kiện này đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng về kỹ thuật, chiến thuật và thể lực của các vận động viên Đồng thời, Hội Bóng chuyền Việt Nam cũng tổ chức giải bóng chuyền hạng A miền Bắc với sự tham gia của 8 đội nam và 8 đội nữ, cùng với các giải nông thôn dành cho khu vực nông nghiệp.
Năm 1962, Bóng chuyền Việt Nam gia nhập Liên đoàn Bóng chuyền Thế giới
Năm 1963, Việt Nam tham gia Đại hội thể thao GANEFO lần thứ nhất tại Indonesia, một sự kiện thể thao tương đương với Olympic dành cho các nước xã hội chủ nghĩa và các quốc gia tiến bộ khác.
Chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ tại miền Bắc, cùng với cả nước, thể thao nói chung và bóng chuyền nói riêng đã chuyển sang thời kỳ mới, tuy vậy chúng ta vẫn tổ chức được một số giải lớn như giải hạng A, giải dành cho miền núi,
Năm 1966, đội tuyển bóng chuyền Việt Nam tham gia Đại hội GANEFO lần thứ 2 tại Campuchia Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, mặc dù điều kiện tập luyện hạn chế, bóng chuyền vẫn được duy trì Đến năm 1973, bóng chuyền được khôi phục và phát triển với giải hạng A có sự tham gia của 24 đội nam, nữ Đặc biệt, trong giai đoạn này, đội bóng chuyền nữ Việt Nam đã tham gia giải bóng chuyền trẻ các nước Xã hội chủ nghĩa tại Triều Tiên.
SỰ PHÁT TRIỂN KỸ THUẬT VÀ CHIẾN THUẬT
Sự phát triển của bóng chuyền không chỉ về số lượng các quốc gia tham gia mà còn về kỹ thuật thi đấu, làm cho môn thể thao này ngày càng hấp dẫn Ban đầu, bóng chuyền chỉ là một trò chơi giải trí mang tên “bóng bay”, với luật chơi cho phép bóng bay trên không lâu Tuy nhiên, do số lượng vận động viên trên sân quá đông, việc đánh bóng vào chỗ trống của đối phương trở nên khó khăn Theo thời gian, kỹ thuật đập bóng qua lưới đã xuất hiện, tạo ra thách thức cho đối thủ Để ghi điểm hiệu quả, các vận động viên bắt đầu áp dụng nhiều lần chạm bóng trước khi chuyển bóng sang sân đối phương Luật hạn chế số lần chạm bóng đã thúc đẩy sự phát triển của các động tác kỹ thuật, trong đó cú đánh thứ ba trở thành kỹ thuật đập bóng tấn công chủ đạo.
Trong giai đoạn 1921-1928, luật thi đấu bóng chuyền được quy định rõ ràng hơn, với sự hình thành của các động tác kỹ thuật như phát bóng, chuyền bóng, đập bóng tấn công và chắn bóng Thời kỳ này chứng kiến sự chuyển biến trong kỹ thuật phát bóng, từ việc chỉ đơn thuần đưa bóng vào cuộc, đến việc sử dụng như một phương tiện tấn công hiệu quả Kỹ thuật phát bóng cao tay nghiêng mình cũng bắt đầu xuất hiện, cho thấy xu hướng ngày càng gia tăng trong việc sử dụng các động tác kỹ thuật để uy hiếp và tấn công đối thủ.
Trong giai đoạn 1929-1939, kỹ thuật thể thao đã có những bước tiến đáng kể, với việc các vận động viên sử dụng các quả đập mạnh mẽ Điều này đã dẫn đến nhu cầu phát triển kỹ thuật phòng thủ trên lưới và dưới lưới nhằm hỗ trợ các vận động viên trong việc chắn bóng hiệu quả hơn.
Kỹ thuật bóng chuyền hiện nay đang ở đỉnh cao phát triển, nhờ vào sự tiến bộ của khoa học và công nghệ trong tập luyện và thi đấu Kỹ thuật bóng chuyền đã chuyển sang giai đoạn mới, tập trung vào sức mạnh và độ chính xác, với việc hạ thấp tầm bóng và tăng tốc độ chuyền bóng Điều này thể hiện rõ qua kỹ thuật phát bóng tấn công và đập bóng tấn công mạnh mẽ, tạo nên vẻ đẹp và sức truyền cảm cho động tác Đồng thời, kỹ thuật phòng thủ cũng phát triển mạnh mẽ, với các kỹ thuật chắn bóng tập thể và cá nhân, mang đến những pha cứu bóng ấn tượng và hiệu quả, làm cho các trận đấu trở nên hấp dẫn hơn.
1.2.2 Sự phát triển về chiến thuật
Chiến thuật bóng chuyền đã phát triển theo sự thay đổi của luật thi đấu, từ việc phân bổ cầu thủ đều trên sân và đánh bóng sang sân đối phương Sự xuất hiện của kỹ thuật đập bóng và chắn bóng đã dẫn đến việc hình thành các nguyên lý chiến thuật thi đấu Các chiến thuật này tập trung vào việc tổ chức hành động của nhóm cầu thủ và việc áp dụng các kỹ thuật cá nhân của từng cầu thủ.
Trong giai đoạn các động tác kỹ thuật ngày càng mạnh mẽ, chiến thuật thi đấu bắt đầu được hợp nhất, và sự cần thiết phát triển chuyên môn hóa các vị trí trên sân trở nên rõ ràng Từ 1929 đến 1939, chiến thuật tiếp tục phát triển với sự xuất hiện của chiến thuật chắn bóng tập thể, nhằm đối phó với sức mạnh đập bóng của đối phương và ngăn cản họ dễ dàng ghi điểm.
Bóng chuyền đang ngày càng phát triển thành một môn thể thao tập thể, điều này được thể hiện qua cách sắp xếp vị trí cầu thủ trên sân trong các phương pháp tổ chức tấn công và phòng thủ.
Sự phát triển mạnh mẽ của bóng chuyền toàn cầu, cả về quy mô và tính chất của các giải đấu, đã phản ánh đúng thực chất sự tiến bộ trong kỹ thuật và chiến thuật của môn thể thao này.
Sự phát triển mạnh mẽ của kỹ - chiến thuật bóng chuyền theo các trường phái khác nhau trên các châu lục đã yêu cầu công tác huấn luyện môn thể thao này phải liên tục thay đổi để phù hợp với xu thế hiện đại Các phương tiện huấn luyện bóng chuyền đã được cải tiến với trang thiết bị và dụng cụ hiện đại, tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh mẽ của các hệ thống chiến thuật như tấn công 3 người và chiến thuật phòng thủ số 6 cơ động Nhiều vận động viên bóng chuyền hiện đại đã đạt được trình độ thể lực cao, bao gồm sức bật và khả năng thi đấu kéo dài.
Trong những năm gần đây, bóng chuyền đã phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu với nhiều chiến thuật thi đấu hiện đại và hiệu quả Sự đổi mới này không chỉ nâng cao trình độ nghệ thuật thi đấu mà còn thu hút sự chú ý của người xem.
1 Anh (chị) hãy nêu sơ lược lịch sử ra đời và phát triển của môn Bóng chuyền trên thế giới, trong nước và Học viện Nông nghiệp Việt Nam?
2 Trình bày sơ lược sự phát triển của kỹ - chiến thuật Bóng chuyền đến những năm gần đây như thế nào?
Kỹ thuật cơ bản trong môn bóng chuyền được chia thành hai loại tấn công và phòng thủ nhưng rất đa dạng, phong phú
Sinh viên cần hiểu rõ đặc điểm và tác dụng của việc tập luyện và thi đấu để phát triển kỹ năng Sự phối hợp hài hòa giữa các kỹ thuật di chuyển, chạy, nhảy là nền tảng cho các kỹ thuật như phát bóng, chuyền bóng, đập bóng và chắn bóng Để đạt hiệu quả trong tập luyện và thi đấu, người tập cần hoàn thiện tất cả các kỹ thuật này Các kỹ thuật có tính ứng dụng cao, hỗ trợ sinh viên trong học tập và thi đấu Mục tiêu là giúp sinh viên nắm vững các nguyên lý kỹ thuật cơ bản, biết vận dụng linh hoạt các kỹ thuật bóng chuyền để phát huy tối đa năng lực vận động cá nhân.
Kỹ thuật bóng chuyền được hiểu là sự tổng hợp các biện pháp được lựa chọn nhằm giúp vận động viên thực hiện nhiệm vụ đánh bóng một cách hiệu quả nhất.
Trong mỗi giai đoạn lịch sử, kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết nhiệm vụ thi đấu, đặc biệt là trong các tình huống chiến thuật trên sân Bóng chuyền, với tính chất đối kháng cao và diễn biến trận đấu đa dạng, yêu cầu vận động viên phải nắm vững và sử dụng thành thạo các kỹ thuật thi đấu cá nhân để đạt hiệu quả tối ưu trong quá trình thi đấu.
Kỹ thuật thi đấu trong bóng chuyền được phân chia thành hai loại chính dựa trên đặc điểm tổ chức hoạt động: kỹ thuật tấn công và kỹ thuật phòng thủ.
Kỹ thuật tấn công bao gồm: Phát bóng; chuyền bóng; đập bóng
Kỹ thuật phòng thủ bao gồm: Chắn bóng; yểm hộ; đỡ phát và đỡ đập bóng (đỡ đệm bóng)
Dựa trên đặc điểm và tính chất của hoạt động trong quá trình thi đấu, các hoạt động được phân chia thành hai nhóm chính: hoạt động di chuyển không bóng và hoạt động với bóng.
Nhóm các hoạt động di chuyển không bóng bao gồm:
Tư thế chuẩn bị, đi, chạy, nhảy
