Sinh lý hệ tuần hoàn

1. ĐẶT VẤN ĐỀ Sinh lý học là một môn cơ sở quan trọng của y học. Nghiên cứu hoạt động chức năng bình thường của cơ thể, tìm ra qui luật hoạt động của cơ thể nói chung, và qui luật hoạt động của từng cơ quan, bộ máy nói riêng là một công việc phức tạp, đòi hỏi những kiến thức tổng hợp của các ngành khoa học cơ bản, y học cơ sở và lâm sàng. Từ nhiều thế kỷ nay, sinh lý học phát triển qua nhiều giai đoạn, từ giai đoạn duy tâm, thần bí, đến giai đoạn thực nghiệm khoa học, và cho đến nay giai đoạn sinh vật học phân tử, chứng tỏ sinh lý học đã có những bước tiến dài, và còn tiếp tục phát triển. Muốn nghiên cứu sinh lý học phải có phương pháp luận chính xác, và có quan điểm duy vật biện chứng. Lịch sử phát triển sinh lý học cũng cho thấy những quan niệm duy tâm thần bí chủ quan, bảo thủ, máy móc, tin vào định mệnh sẽ kìm hãm bước phát triển của khoa học nói chung và sinh lý học nói riêng. Người thầy thuốc muốn giỏi về chuyên môn phải cập nhật những thông tin mới về sinh lý học và y học, phải có phương pháp suy luận đúng: tiếp nhận thông tin, chọn lọc xử lý, và sử dụng thông tin một cách hiệu quả nhất. Để trở thành một người thầy thuốc tốt, phải trung thực với người và với mình, phải luôn luôn học tập, học nữa và học mãi (Lenin), trau dồi kiến thức để phục vụ tốt sức khỏe nhân dân, làm việc theo lương tâm nghề nghiệp, đó là y đạo và y đức. Bác Hồ đã dạy chúng ta “thầy thuốc như mẹ hiền”. Thầy thuốc dốt nát, không thể như mẹ hiền được, và không ai có thể trao tính mạng của mình cho một thầy thuốc dốt. _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ I. SINH LÝ HỌC HỆ TUẦN HOÀN Hệ tuần hoàn quan trọng trong việc duy trì sự sống. Hệ tuần hoàn làm nhiệm vụ lưu thông máu khắp cơ thể. Ngừng tuần hoàn thì tính mạng bị đe dọa nghiêm trọng, ngừng quá 4 phút, tế bào não tổn thương không hồi phục. Bộ máy tuần hoàn gồm tim và các mạch máu: động mạch, tĩnh mạch và mao mạch. Tim hút máu từ tĩmh mạch về và đẩy máu vào động mạch. Động mạch dẫn máu từ tim đến các mô, cơ quan. Tĩnh mạch dẫn máu từ các mô, cơ quan về tim. Mao mạch là những mạch máu nối động mạch cuối cùng và tĩnh mạch cuối cùng, là nơi thực hiện quá trình trao đổi chất giữa máu và mô, cơ quan. Hình 5.1. Sơ đồ lưu thông máu trong cơ thể. II. SINH LÝ TIM. Tim là động lực chính của hệ tuần hoàn, tim hút máu từ tĩnh mạch về và đẩy máu vào động mạch. Trong 24 giờ tim co bóp khoảng 10.000 lần, đẩy hút hàng ngàn lít máu. 1. Đặc điểm giải phẫu và mô học của tim: 1.1. Sơ lược cấu tạo: Tim chia thành hai nửa riêng biệt là tim trái và tim phải. Mỗi nửa lại chia thành hai buồng, trên là tâm nhĩ, dưới là tâm thất, giữa tâm nhĩ và tâm thất có các van: van hai lá ở bên trái, van ba lá ở bên phải, giữa tâm thất và động mạch có van tổ chim. Các van đảm bảo cho máu chảy một chiều từ nhĩ xuống

– Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy/Cô – người hướng dẫn và cũng

là người đã luôn tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ và động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài nghiên cứu này

– Cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn khích lệ, động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, nhưng bài luận không tránh khỏi những thiếu sót; tác giả rất mong nhận được sự thông cảm, chỉ dẫn, giúp đỡ và đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, của quý thầy cô, các cán bộ quản lý và các bạn đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

…, tháng … năm …

TRƯỜNG ĐẠI HỌC YERSIN ĐÀ LẠT

KHOA DƯỢC - ĐIỀU DƯỠNG



TIỂU LUẬN MÔN HỌC: SINH LÝ HỌC

Tên đề tài

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Cao Cường

Họ và tên sinh viên:Nguyễn Thị Hợp

MSSV:31509107

Lớp:Trung cấp liên thông lên đại học

Chữ ký SV:

Lâm Đồng, tháng 8 năm 2022

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Họ và tên sinh viên : Nguyễn Thị Hợp

MSSV : 31509107

Lớp : Trung cấp liên thông đại học

1 Trong quá trình viết tiểu luận sinh viên đã thể hiện :

Thực hiện viết báo cáo theo quy định:

☐ Tốt ☐ Khá ☐ Trung bình ☐ Không đạt

2 Thường xuyên liên hệ và trao đổi chuyên môn với Giảng viên hướng dẫn :

☐ Thường xuyên ☐ Ít liên hệ ☐ Không

3 Đề tài đạt chất lượng theo yêu cầu :

☐ Tốt ☐ Khá ☐ Trung bình ☐ Không đạt

4 Nhận xét khác:

………

………

………

………

………

………

, ngày … tháng ….năm 2022

Giảng viên hướng dẫn

(Ký tên, ghi rõ họ tên)

Nguyễn Cao Cường

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tốt bài tiểu luận này trước hết em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến: Ban giám hiệu cùng các giảng viên của Trường Đại Học YERSIN ĐÀ LẠT đã tận tình chỉ bảo, truyền đạt kiến thức, giúp đỡ em trong quá trình học tập

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Thầy Nguyễn Cao Cường, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành tiểu luận này

Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Bệnh viện đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để em nghiên cứu và hoàn thành tiểu luận

Do thời gian có hạn, kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm đánh giá còn hạn chế, phạm

vi đánh giá chưa rộng nên không thể tránh khỏi những thiếu sót, khuyết điểm, rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý chân thành của quý thầy, cô, các anh chị đồng nghiệp,

để em rút ra được những kinh nghiệm quý báu qua tiểu luận này

Cuối cùng em xin kính chúc quý thầy cô, các anh chị dồi dào sức khỏe, thành công trong sự nghiệp cao quý Đồng kính chúc Ban Giám đốc, các anh chị trong khoa HSCC luôn dồi dào sức khỏe, đạt được nhiều thành tựu trong công tác

Em xin chân thành cảm ơn!

Họ tên sinh viên

Nguyễn Thị Hợp

MỤC LỤC

Nhận xét giáo viên hướng dẫn:………

Mục lục:………

Lời cảm ơn:………

Đặt vấn đề:………

I Sinh lý học Hệ Tuần Hoàn:………

II Sinh Lý Tim:………

1 Đặc điểm giải phẫu và mô học của tim:………

2 Tổ chức sinh lý tim:………

3 Chu kỳ tim:………

4 Những biểu hiện bên ngoài chu kỳ tim:………

5 Điều hòa hoạt động tim:………

III Sinh lý động mạch:………

1 Tổ chức sinh lý của động mạch:………

2 Huyết áp động mạch:………

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp:………

4 Điều hòa tuần hoàn máu:………

IV Sinh lý mao mạch:………

1 Đặc điểm cấu trúc chức năng:………

2 Chức năng trao đổi chất:………

3 Điều hòa tuần hoàn mao mạch:………

TÀI LIỆU THAM KHẢO:………

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Sinh lý học là một môn cơ sở quan trọng của y học Nghiên cứu hoạt động chức năng bình thường của cơ thể, tìm ra qui luật hoạt động của cơ thể nói chung, và qui luật hoạt động của từng cơ quan, bộ máy nói riêng là một công việc phức tạp, đòi hỏi những kiến thức tổng hợp của các ngành khoa học cơ bản, y học cơ sở và lâm sàng

Từ nhiều thế kỷ nay, sinh lý học phát triển qua nhiều giai đoạn, từ giai đoạn duy tâm, thần bí, đến giai đoạn thực nghiệm khoa học, và cho đến nay giai đoạn sinh vật học phân tử, chứng tỏ sinh lý học đã có những bước tiến dài, và còn tiếp tục phát triển Muốn nghiên cứu sinh lý học phải có phương pháp luận chính xác, và có quan điểm duy vật biện chứng Lịch sử phát triển sinh lý học cũng cho thấy những quan niệm duy tâm thần bí chủ quan, bảo thủ, máy móc, tin vào định mệnh sẽ kìm hãm bước phát triển của khoa học nói chung và sinh lý học nói riêng

Người thầy thuốc muốn giỏi về chuyên môn phải cập nhật những thông tin mới về sinh lý học và y học, phải có phương pháp suy luận đúng: tiếp nhận thông tin, chọn lọc xử

lý, và sử dụng thông tin một cách hiệu quả nhất

Để trở thành một người thầy thuốc tốt, phải trung thực với người và với mình, phải luôn luôn học tập, học nữa và học mãi (Lenin), trau dồi kiến thức để phục vụ tốt sức khỏe nhân dân, làm việc theo lương tâm nghề nghiệp, đó là y đạo và y đức Bác Hồ đã dạy chúng ta “thầy thuốc như mẹ hiền” Thầy thuốc dốt nát, không thể như mẹ hiền được, và không ai có thể trao tính mạng của mình cho một thầy thuốc dốt

_

I SINH LÝ HỌC HỆ TUẦN HOÀN

Hệ tuần hoàn quan trọng trong việc duy trì sự sống Hệ tuần hoàn làm nhiệm

vụ lưu thông máu khắp cơ thể Ngừng tuần hoàn thì tính mạng bị đe dọa nghiêm trọng, ngừng quá 4 phút, tế bào não tổn thương không hồi phục

Bộ máy tuần hoàn gồm tim và các mạch máu: động mạch, tĩnh mạch và mao mạch Tim hút máu từ tĩmh mạch về và đẩy máu vào động mạch Động mạch dẫn máu từ tim đến các mô, cơ quan Tĩnh mạch dẫn máu từ các mô, cơ quan về tim Mao mạch là những mạch máu nối động mạch cuối cùng và tĩnh mạch cuối cùng, là nơi thực hiện quá trình trao đổi chất giữa máu và mô, cơ quan

Hình 5.1 Sơ đồ lưu thông máu trong cơ thể

II SINH LÝ TIM

Tim là động lực chính của hệ tuần hoàn, tim hút máu từ tĩnh mạch về và đẩy máu vào động mạch Trong 24 giờ tim co bóp khoảng 10.000 lần, đẩy hút hàng ngàn lít máu

1 Đặc điểm giải phẫu và mô học của tim:

1.1 Sơ lược cấu tạo:

Tim chia thành hai nửa riêng biệt là tim trái và tim phải Mỗi nửa lại chia thành hai buồng, trên là tâm nhĩ, dưới là tâm thất, giữa tâm nhĩ và tâm thất có các van: van hai

lá ở bên trái, van ba lá ở bên phải, giữa tâm thất và động mạch có van tổ chim Các van đảm bảo cho máu chảy một chiều từ nhĩ xuống

- Cơ tim gồm có hai loại:

+ Các sợi cơ co bóp: chiếm đa số, bám vào bốn vòng sợi quanh bốn lỗ lớn của tim

là hai lỗ nhĩ thất và hai lỗ động mạch

+ Các sợi cơ kém biệt hoá: tạo nên hệ thống dẫn truyền của tim, có nhiệm vụ duy trì sự co bóp tự động của tim Hệ thống này gồm một số nút, bó sau: nút xoang nhĩ ở thành phải tâm nhĩ phải, là nút tạo nhịp; nút nhĩ thất ở thành trong tâm nhĩ phải; bó nhĩ thất bắt đầu từ nút nhĩ thất, chạy ở mặt phải vách nhĩ thất, đến phần cơ của vách gian thất Bó nhĩ thất chia thành hai trụ là trụ phải và trụ trái chạy vào hai tâm thất

Hình 5.3 Hình thể trong của tim

1 Vách gian thất; 2 Cơ vách gian thất; 3 Vách van hai lá; 4 Thừng gân; 5 Trụ

cơ

- Nội tâm mạc: Hay màng trong tim, mỏng, bóng; phủ và dính chặt lên bề mặt của các buồng tim, liên tiếp với nội mạc các mạch máu

1.3 Hệ thống nút

Hệ thống nút là một cấu trúc đặc biệt có khả năng phát xung động Hệ thống nút gồm:

Nút xoang nằm ở cơ tâm nhĩ nơi tĩnh mạch chủ trên đổ vào tâm nhĩ phải

Nút nhĩ thất nằm ở cơ tâm nhĩ cạnh lỗ xoang tĩnh mạch vành

Bó His đi từ nút nhĩ thất tới vách liên thất thì chia làm hai nhánh phải và trái chạy dưới nội tâm mạc tới hai tâm thất, ở đó chia thành những nhánh nhỏ tạo thành lưới Purkinje

Hình 5.4 Hệ thống dân truyền của tim

2 Tính chất sinh lý của tim

2.1 Tính hưng phấn:

Tính hưng phấn của cơ tim là khả năng đáp ứng với kích thích, thể hiện bằng co

cơ Tính hưng phấn của cơ tim theo quy luật không hoặc tất của Ranvier: “Cơ tim hoặc

là không đáp ứng với kích thích hoặc là đáp ứng ngay với mức tối đa”

Đó là khả năng dẫn truyền xung động thần kinh của cơ tim và hệ thống nút

* Nhờ có tính nhịp điệu, tính dẫn truyền, tính hưng phấn và tính trơ có chu kỳ, tim

có khả năng co bóp nhịp nhàng, đều đặn

3 Chu kỳ tim

Hoạt động của tim gồm nhiều giai đoạn, lặp đi lặp lại đều đặn tạo nên chu kỳ

tim

3.1 Các giai đoạn của chu kỳ tim

3.1.1 Giai đoạn tâm nhĩ thu:

Khi tâm nhĩ co bóp, áp suất tâm nhĩ tăng lên, lúc này van nhĩ thất đang mở, tâm nhĩ

co bóp đẩy lượng máu còn lại xuống tâm thất (35 % lượng máu từ nhĩ xuống thất) Thời

kỳ tâm nhĩ thu kéo dài 0,1s sau đó tâm nhĩ giãn ra suốt thời kỳ còn lại của chu kỳ tim

3.1.2 Giai đoạn tâm thất thu:

Khi tâm nhĩ giãn ra thì tâm thất bắt đầu co bóp, áp suất tâm thất tăng lên làm đóng van nhĩ thất, rồi sau đó làm mở van động mạch, máu phun vào động mạch Thời kỳ tâm thất thu kéo dài 0,3s

3.1.3 Tâm trương toàn bộ:

Tâm thất giãn ra trong khi tâm nhĩ đang giãn, tâm thất giãn làm áp suất tâm thất giảm xuống van động mạch đóng lại Áp suất tâm thất giảm đến khi áp suất tâm thất nhỏ hơn áp suất tâm nhĩ thì van nhĩ thất mở ra, máu từ nhĩ xuống thất Giai đoạn tâm trương toàn bộ kéo dài 0,4 s

3.2 Vai trò của hệ thống nút:

Từng khoảng thời gian nhất định nút xoang phát xung động, xung động lan ra tâm nhĩ làm tâm nhĩ co bóp tức là tâm nhĩ thu Đồng thời xung động lan truyền đến nút nhĩ thất, bó His, các nhánh của bó His rồi theo lưới Purkinje lan ra tâm thất làm tâm thất co bóp tức là tâm thất thu

Sau khi co bóp, tâm thất giãn ra thụ động trong khi tâm nhĩ đang thụ động giãn ra tức là giai đoạn tâm trương toàn bộ, cho đến khi nút xoang phát xung động mới khởi động chu kỳ tiếp theo Bình thường chỉ có nút xoang phát xung động điều khiển hoạt động tim, khi nút xoang tổn thương nút nhĩ thất hoặc bó His phát xung động thay thế

3.3 Lưu lượng tim

Lưu lượng tim còn gọi là thể tích phút, là lượng máu tim bơm vào động mạch trong một phút (Thể tích tâm thu là lượng máu một lần tim co bóp phun vào động mạch Bình thường khoảng 60ml ở người trưởng thành) Lưu lượng tim ở người trưởng thành trung bình là:

Lưu lượng tim = Thể tích tâm thu x tần số tim

60ml x 75 lần/ phút = 4,5 l/ phút

4 Những biểu hiện bên ngoài chu kỳ tim.

4.1 Tiếng tim

Khi tim co bóp ta nghe được hai tiếng tim:

Tiếng thứ nhất: trầm và dài nghe rõ ở mõm tim Nguyên nhân do đóng van nhĩ thất,

ngoài ra còn do máu phun vào động mạch, co cơ tâm thất

Tiếng thứ hai: cao và ngắn, nghe rõ ở đáy tim Nguyên nhân do đóng van tổ chim

Ngoài ra thỉnh thoảng nghe được tiếng thứ ba do máu đập vào thành tâm thất trong kỳ tâm trương Khi van tim bị tổn thương, lá van đóng không kín hoặc lỗ van hẹp, huyết động rối loạn tạo ra những tiếng bệnh lý như tiếng thổi, tiếng rung

Các loại đạo trình:

Đạo trình song cực: Gọi là đạo trình chuẩn, gồm:

- Đạo trình D1: Hai cực nối với cổ tay phải và cổ tay trái

- Đạo trình D2: Hai cực nối với cổ tay phải và cổ chân trái

- Đạo trình D3: Hai cực nối với cổ tay trái và cổ chân trái

Đạo trình đơn cực:

Gồm có đạo trình đơn cực chi và đạo trình đơn cực trước tim Trong những đạo trình này một cực nối với một điểm ở chi hoặc trước tim gọi là cực thăm dò Còn cực kia nối với hai điểm còn lại qua một điện trở 50000 Ohm gọi là cực trung tính ( điện thế ở cực này triệt tiêu)

● Đạo trình đơn cực chi

- aVR cực thăm dò ở cổ tay phải

- aVL cực thăm dò ở cổ tay trái

- aVF cực thăm dò ở cổ chân trái

● Đạo trình đơn cực trước tim

- V1 cực thăm dò đặt ở khoảng liên sườn 4 sát bờ phải xương ức

- V2 cực thăm dò đặt ở khoảng liên sườn 4 sát bờ trái xương ức

- V3 cực thăm dò đặt ở giữa V2 và V4

- V4 cực thăm dò đặt ở mõm tim

- V5 cực thăm dò đặt ở đường cách trước trái

- V6 cực thăm dò đặt ở đường nách giữa trái

● Sau đây là hinh ảnh điện tâm đồ bình thường:

Hình 5.5 - Đường ghi các sóng điện tim ở DII

5 Điều hòa hoạt động tim

Hoạt động tim thường xuyên được điều hòa để phù hợp với nhu cầu cung cấp máu cho cơ thể Đó là những yếu tố điều hòa từ bên ngoài và yếu tố tại tim

Hình 5.6 Sơ đồ hoạt động điều hòa của tim

5.1 Điều hòa từ bên ngoài tim

5.1.1 Yếu tố thần kinh

Hệ thần kinh thực vật

Hệ thần kinh phó giao cảm: Trung tâm phó giao cảm nằm ở hành não Các sợi trước hạch theo dây X đến hạch phó giao cảm ở cơ tim, các sợi sau hạch đến nút xoang, nút nhĩ thất Kích thích phó giao cảm làm:

- Giảm lực co bóp của tim

- Giảm dẫn truyền (chậm nhịp tim)

- Giảm trương lực cơ tim

Hệ thần kinh giao cảm: Trung tâm ở sừng bên chất xám tủy đoạn sống cổ 1-7 và thắt lưng 1- 3 Các sợi trước hạch đến hạch sao, các sợi sau hạch đến nút xoang, nút nhĩ thất và bó His Kích thích giao cảm gây tác dụng ngược lại với kích thích hệ phó giao cảm

- Tăng co bóp

- Tăng dẫn truyền (tăng nhịp tim)

- Tăng trương lực cơ tim

Những sợi thần kinh thực vật tác dụng lên tim không phải trực tiếp mà qua những hóa chất do đầu tận cùng của sợi thần kinh tiết ra, đối với hệ giao cảm là adrenalin, đối với hệ phó giao cảm là acetylcholin

 Vai trò của các phản xạ:

Phản xạ giảm áp: Tăng áp suất ở quai động mạnh chủ, xoang động mạch cảnh gây xung động truyền về hành não kích thích dây X làm tim đập chậm, huyết áp giảm Các phản xạ này có tác dụng điều chỉnh huyết áp khi huyết áp cao

Phản xạ tim – tim: Khi máu về tim nhiều, gốc tĩnh mạch chủ đổ vào nhĩ phải bị căng phát sinh xung động về hành não ức chế dây X làm tim đập nhanh, làm giảm ứ đọng máu ở tâm nhĩ

Phản xạ mắt tim: Ép mạnh vào hai nhãn cầu xung động về hành não kích thích dây

- Ảnh hưởng của hormone tuyến nội tiết :

+ Hormone tủy thượng thận: Adrenalin làm tim đập mạnh, nhanh

+ Hormone tuyến giáp Thyroxin làm tim đập nhanh

- Ảnh hưởng của nồng độ O 2 và CO 2 trong máu:

+ Nồng độ CO 2 máu tăng, O 2 máu giảm làm tim đập nhanh và ngược lại Ảnh hưởng của các Ion

+ Ca++ máu tăng làm tăng trương lực cơ tim

+ K+ máu tăng làm giảm trương lực cơ tim

+ pH máu giảm làm tim đập nhanh

5.2 Điều hòa ngay tại tim

Tim hoạt động theo định luật Starling: lực co bóp của tim tỉ lệ với chiều dài của sợi cơ tim trước khi co

III SINH LÝ ĐỘNG MẠCH

Động mạch là những mạch máu vận chuyển máu từ tim đến các mô Từ động mạch chủ, động mạch chia thành những nhánh nhỏ dần, càng xa tim thiết diện một động mạch càng nhỏ, thiết diện tổng động mạch càng lớn, vận tốc càng giảm

Tính co thắt cao ở những động mạch nhỏ, vì thành mạch nhỏ chứa nhiều sợi cơ trơn

2 Huyết áp động mạch

2.1 Định nghĩa:

Tim co bóp tạo nên lực đẩy máu chảy trong động mạch Máu chảy trong động mạch lại chịu lực cản của mạch máu Tuần hoàn máu là kết quả của hai lực đối lập nhau: lực đẩy máu của tim và lực cản của động mạch , trong đó lực đẩy của tim đã thắng nên máu chảy trong động mạch với một áp suất nhất định đó là huyết áp Như vậy huyết áp là áp