Bài giảng Sinh học người và động vật: Sinh lý hệ tuần hoàn - TS. Trần Thị Bình Nguyên

Bài giảng Sinh học người và động vật: Sinh lý hệ tuần hoàn, cung cấp cho người học những kiến thức như: Sự tiến hóa của hệ tuần hoàn; Sơ lược về hệ tuần hoàn; Tim và hoạt động của tim; Hệ mạch sinh lý hệ mạch; Hệ bạch huyết. Mời các bạn cùng tham khảo!

H C VI N NÔNG NGHI P VI T NAMỌ Ệ Ệ Ệ

094 466 1010SINH HOC ̣  NG ƯƠ ̀ I VA  ĐÔNG VÂT ̀ ̣ ̣

Biology of Human and Animal

S  TIÊ N HO A Ự ́ ́

SINH LÝ

       HÊ TUÂ N  ̣ ̀

HOA N ̀

HÊ BACH HUYÊ Ṭ ̣ ́

§ Ch a có h  tu n hoàn: ư ệ ầ đ ng  v t  đ n  bào ộ ậ ơ

HÊ TUÂ N HOA N Ḥ ̀ ̀ Ở

Được c u t o t  các ấ ạ ừ ống hở, co 

HÊ TUÂ N HOA N KI Ṇ ̀ ̀ ́

Máu được b m đi l u thông trong ơ ư

m ch  kínạ ,  t  ừ đ ng  m ch  qua ộ ạ

mao m ch, tĩnh m ch và sau đó ạ ạ

v  tim.ề

HÊ TUÂ N HOA N Đ N & HÊ TUÂ N HOA N KE P̣ ̀ ̀ Ơ ̣ ̀ ̀ ́

HÊ TUÂ N HOA N ̣ ̀ ̀

Đ NƠ HÊ TUÂ N HOA N ̣ ̀ ̀

KE P ́

HÊ TUÂ N HOA N Đ N & HÊ TUÂ N HOA N KE P̣ ̀ ̀ Ơ ̣ ̀ ̀ ́

a: cá; b: lưỡng c ; c: bò sát; d: chim và thúư

§ H  th ng tu n hoàn g m:ệ ố ầ ồ

   ­ Dich tuâ n hoa ṇ ̀ ̀

   ­ Tim

   ­ H  th ng m ch máuệ ố ạ

§ Ch c năng h  tu n hoàn:ứ ệ ầ

   ­ Trao đ i khí, cung c p dinh dổ ấ ưỡng

   ­ Thu và lo i b  các ch t th i ra ngoàiạ ỏ ấ ả

   ­ Tham gia đi u hòa ho t đ ng s ng c a c  thề ạ ộ ố ủ ơ ể   ­ Duy trì thân nhi tệ

S  LƠ ƯỢC VÊ  HÊ TUÂ N HOA Ǹ ̣ ̀ ̀

S  ĐÔ  VO NG TUÂ N HOA N Ơ ̀ ̀ ̀ ̀

NGƯỜI

§ L u l ng tim – thê ti ch co tim ư ượ ̉ ́

§ Điê u ho a tuâ n hoa n ̀ ̀ ̀ ̀

1 TIM

1

TIM:  là  1  t ng  r ng,  ho t  đ ng  nh   1  cái ạ ỗ ạ ộ ư

b m hút và đ y máu đi kh p c  thơ ẩ ắ ơ ể

VI TRI  VA  TRUC CUA TIM:̣ ́ ̀ ̣ ̉

§ V  trí: ị n m trong l ng ng c, gi a hai lá ằ ồ ự ữ

ph i,  trên  c   hoành,  dổ ơ ưới  n n  c ,  sau ề ổ

xương  c và xứ ương sườn, trước đ t s ng ố ố

ng c.ự

§ Tr c tim: ụ hướng xu ng dố ưới, ra trước và 

sang trái

1 TIM

2

HI NH THÊ NGOA Ì ̉ ̀

Tim (măt tṛ ướ c)

1 TIM

3

HI NH THÊ NGOA Ì ̉ ̀

Tim (măt sau)̣

1 TIM

4

HI NH THÊ TRONG̀ ̉

1 TIM

5

CÂ U TAO CUA TIḾ ̣ ̉

§ Van tim:

   ­ Van nhĩ th t: ấ n m gi a tâm nhĩ ằ ữ

và  tâm  th t,  n a  trái  là  van  2  lá  (mũ ấ ử

ni), n a ph i là van 3 lá; có ch c năng ử ả ứ

ngăn máu v  tâm nhĩ khi tâm th t co.ề ấ

      ­  Van  t   chim: ổ n m    đ u  các ằ ở ầ

đ ng m ch ngăn máu ch y ngộ ạ ả ược v  ề

tim

1 TIM

6

CÂ U TAO CUA TIḾ ̣ ̉

§ C  tim: ơ Đượ ấ ạ ừc c u t o t  các s i. V  c u trúc – ch c năng, s i c  tim v a ợ ề ấ ứ ợ ơ ừ

có tính ch t c  tr n, v a có tính ch t c  vân, nh ng nhân không n m   g n ấ ơ ơ ừ ấ ơ ư ằ ở ầmàng mà n m   gi a s i cằ ở ữ ợ ơ

   ­ Hai t  bào c  liên h  v i nhau qua đi m ế ơ ệ ớ ể (nexus)

   ­ Kho ng cách gi a 2 màng c a 2 s i c  tim t i đây là 15 – 20nm,   hai bênả ữ ủ ợ ơ ạ ở

     c a màng ủ nexus có dung d ch gi ng nhau, ch a nhi u K và ít Ca.ị ố ứ ề

   ­ Qua các nexus, h ng ph n đư ấ ược truy n b ng con đề ằ ường đi n h cệ ọ , ho c  ặ

b ngằ

     hóa h c ọ t  s i c  này đ n s i c  khác.ừ ợ ơ ế ợ ơ

1 TIM

7

CÂ U TAO CUA TIḾ ̣ ̉

C  TIMƠ

xu ng  m m  tim  chia  thành  nhi u ố ỏ ềnhánh nh  t a kh p các s i c  tim ỏ ỏ ắ ợ ơ

t o ạ m ng lạ ưới Purkinje.  

TI NH ́

DÂ N ̃ TRUYÊ N ̀

2 HOAT ĐÔNG CUA TIṂ ̣ ̉

10

ĐĂC TI NH HOAT ĐÔNG CUA C  TIṂ ́ ̣ ̣ ̉ Ơ

§ Đ c đi m đi n th  ho t đ ng c a c  tim ph  thu c vào:ặ ể ệ ế ạ ộ ủ ơ ụ ộ

      ­  Ho t  đ ng  c a  kênh  Calci­  Natri  ch m  (m   van  1/10s,    c   vân  là ạ ộ ủ ậ ở ở ơ

1/10.000s)

   ­ Khi phát sinh đi n th  ho t đ ng là s  gi m tính th m cúa các ion K+ quaệ ế ạ ộ ự ả ấ

     màng c  tim.ơ

=> nh  th i gian kh  c c kéo dài mà tim th c hi n đ c ch c năng b m máu ờ ờ ử ự ự ệ ượ ứ ơ

§ Tính h ng ph n: ư ấ bi u hi n h ng ph n c a c  tìm là phát sinh đi n th  ể ệ ư ấ ủ ơ ệ ế

ho t đ ng khi đáp  ng l i tác d ng c a kích thích và di n ra theo quy lu t ạ ộ ứ ạ ụ ủ ễ ậ

“t t c  ho c không có gì”.ấ ả ặ

   ­ Kích thích dưới ngưỡng­c  ơ tim không co

   ­ Kích thích t i ngớ ưỡng­c  tim co t i đaơ ố

TI NH H NG ́ Ư

PHÂ Ń

2 HOAT ĐÔNG CUA TIṂ ̣ ̉

11

ĐĂC TI NH HOAT ĐÔNG CUA C  TIṂ ́ ̣ ̣ ̉ Ơ

Kích thích dưới ngưỡng ­ c  ơ

tim không co 

Kích thích t i ngớ ưỡng ­ c  ơtim co t i đaố

TI NH H NG ́ Ư

PHÂ Ń

Là kh  năng ả không đáp  ng ứ v i kích thích   t ng giai đo n c a c  tim.ớ ở ừ ạ ủ ơ

§ N u kích thích vào giai đo n c  tim đang co ế ạ ơ (gđ tâm thu) thì c  tim không ơ

co thêm n a.ữ

§ N u kích thích vào giai đo n c  tim giãn ế ạ ơ (gđ tâm trương) thì c  tim s  ơ ẽ

đáp  ng b ng m t co bóp ph  g i là ứ ằ ộ ụ ọ ngo i tâm thuạ

m ng  lạ ưới  Purkinje)  có  kh   năng ả

d n truy n các đi n th  ho t đ ng ẫ ề ệ ế ạ ộtheo ki u xung đ ng.ể ộ

§ H ng ph n truy n đ n tâm nhĩ trái ch m h n so v i tâm nhĩ ph i 20­ 30msư ấ ề ế ậ ơ ớ ả

§ H ng ph n t  tâm nhĩ truy n t i nút nhĩ ­ th t kéo dài kho ng 12­ 13ms, ư ấ ừ ề ớ ấ ả

v i t c đ  0.1­ 0.2 m/s. H ng ph n đớ ố ộ ư ấ ược gi  l i nút nhĩ­ th t 90­100ms, ữ ạ ấsau đó được truy n theo bó His đ n các s i Purkinjeề ế ợ

§ T c đ  d n truy n   thân bó His là 2m/s,   nhánh bó His là t  3­ 4m/s,   ố ộ ẫ ề ở ở ừ ở

các s i Pukinje là 5m/sợ

§ Khi t i các s i c  tim t c đ  ch  còn 0.3­ 0.4m/sớ ợ ơ ố ộ ỉ

2 HOAT ĐÔNG CUA TIṂ ̣ ̉

16

ĐĂC TI NH HOAT ĐÔNG CUA C  TIṂ ́ ̣ ̣ ̉ Ơ

TI NH T  ĐÔNǴ Ự ̣

Là kh  năng phát xung  đ ng nh p nhàng và t   đ ng c a t  ch c nút. Xung ả ộ ị ự ộ ủ ổ ứ

đ ng gây cho tim co bóp   nút xoang r i truy n đi kh p timộ ở ồ ề ắ

§ Nút nhĩ­ th t, tâm nhĩ, tâm th t, bó His có kh  năng t  đ ng phát xung nh p ấ ấ ả ự ộ ị

nhàng khi chúng không ti p nh n đế ậ ược xung t  xoang.ừ

Nút xoang 70­80 nh p/phút ị Nút nhĩ­th t ấ 40­60 nh p/phút ị

Bó His 30­40 nh p/phút ị Các s i purkinje ợ 15­40 nh p/phút ị

C  tâm nhĩ ơ 40      nh p/phút ị

C  tâm th t ơ ấ 20­40 nh p/phút ị

Tâ n sô  pha t xung t  đông cua ca c phâ n kha c nhau cua  ̀ ́ ́ ự ̣ ̉ ́ ̀ ́ ̉

tim:

§ Giai đo n tâm th t thu: (0,3s)ạ ấ

   ­ Th i k  tăng áp (0,05s): ờ ỳ c  tâm th t co, vãn nhĩ th t đóng l i làm áp su t ơ ấ ấ ạ ấ

§ Giai đo n tâm trạ ương toàn b  (0,4s): ộ c  tâm th t giãn, áp su t trong tâm ơ ấ ấ

th t gi m, van đ ng m ch đóng l i, van nhĩ th t m  ra, máu đấ ả ộ ạ ạ ấ ở ược hút t  ừtâm nhĩ xu ng tâm th t.ố ấ

§ Ti ng tim: ế Ti ng T1 “bùm” tr m và dài, rõ   m m tim (do đóng van nhĩ ế ầ ở ỏ

th t); ti ng T2 “t c” cao và ng n, rõ   đáy tim (do đóng van đ ng m ch)ấ ế ặ ắ ở ộ ạ

§ Điên tim: đ c th  hi n b ng đi n tâm đ  (là đ ng ghi dòng đi n ho t ượ ể ệ ằ ệ ồ ườ ệ ạ

đ ng c a tim)ộ ủ

§ M t s  bi u hi n khácộ ố ể ệ

2 HOAT ĐÔNG CUA TIṂ ̣ ̉

21

L U LƯ ƯỢNG TIM − THÊ TI CH TIM̉ ́

2 HOAT ĐÔNG CUA TIṂ ̣ ̉

22

ĐIÊ U HO A TUÂ N HOA N TIM̀ ̀ ̀ ̀

§ H  th n kinh phó giao c m: làm ch m nh p tim, gi m l c co tim, gi m t c ệ ầ ả ậ ị ả ự ả ố

đ  d n truy n xung đ ng c a th n kinh c  tim nên g i là dây gi m t c tim.ộ ẫ ề ộ ủ ầ ơ ọ ả ố

§ H  th n kinh giao c m: làm tăng nh p tim, tăng l c co tim, tăng t c đ  d n ệ ầ ả ị ự ố ộ ẫ

truy n xung đ ng c a th n kinh c  tim nên g i là dây gia t c tim.ề ộ ủ ầ ơ ọ ố

§ Hormon tuy n giáp: thyroxin làm tim đ p nhanhế ậ

§ N ng đ  COồ ộ 2   tăng và n ng đ  Oồ ộ 2 gi m v a ph i trong máu làm tim đ p ả ừ ả ậ

nhanh và ngượ ạc l i

§ N ng  đ   ion  canxi  tăng  cao  trong máu làm  tim  ng ng  đ p    thì  tâm  thu, ồ ộ ừ ậ ở

n ng đ  ion kali tăng cao trong máu làm tim ng ng đ p   thì tâm trồ ộ ừ ậ ở ương

§ Nhi t đ  tăng làm tăng t n s  tim, nhi t đ  gi m làm gi m nh p tim.ệ ộ ầ ố ệ ộ ả ả ị

MA U  TRONG  ́

HÊ MACH ̣ ̣

1 ĐÔNG MACḤ ̣

24

Là  h   th ng  d n  máu  t   tâm  th t  ph i  lên ệ ố ẫ ừ ấ ả

ph i và t  tâm th t trái đ n các c  quan, các ổ ừ ấ ế ơ

§ Tĩnh m ch b t ngu n t  mao m ch: Khi   mao m ch b t đ u xu t hi n ạ ắ ồ ừ ạ ở ạ ắ ầ ấ ệ

các s i c  tr n thì đó là ti u tĩnh m ch.ợ ơ ơ ể ạ

§ Thi t di n c a m i tĩnh m ch càng v  g n tim càng l n, nh ng t ng thi t ế ệ ủ ỗ ạ ề ầ ớ ư ổ ế

di n c a c  h  tĩnh m ch thì gi m đi khi g n tim h n.ệ ủ ả ệ ạ ả ầ ơ

§ T ng thi t di n c a h  tĩnh m ch l n h n đ ng m ch. ổ ế ệ ủ ệ ạ ớ ơ ộ ạ

§ M i đ ng m ch l n thỗ ộ ạ ớ ường có 2 tĩnh m ch đi kèmạ

Tính ch tấ

§ Lòng tĩnh m ch có van bán nguy t hạ ệ ướng máu ch y theo chi u v  tim.ả ề ề

§ Tĩnh giãn phình l n: khi giãn có th  ch a t i 60% t ng lớ ể ứ ớ ổ ượng máu c a c  ủ ơ

th ể

ra  nh ng  n p  g p  hình  bán  nguy t,  làm ữ ế ấ ệthành nh ng van tĩnh m chữ ạ

§ L p gi a ớ ữ g m các s i liên k t và s i c  ồ ợ ế ợ ơ

tr n,  trong  đó  các  s i  c   vòng  và  c   d c ơ ợ ơ ơ ọđan l n v i s i liên k t.ẫ ớ ợ ế

§ L p  ngoài ớ m ng,  g m  toàn  các  s i  liên ỏ ồ ợ

k t. ế

3 MAO MACḤ

28

3 MAO MACḤ

29

C u t o mao m chấ ạ ạ

§ Là các m ch máu nh  có ĐK kho ng ạ ỏ ả

7,5  micromet,  dài  kho ng  0,3  mm, ả

n i v i nhau thành 1 m ng lố ớ ạ ưới gi a ữ

đ ng m ch và tĩnh m ch.ộ ạ ạ

§ Thành mao m ch đạ ược c u t o t  2 ấ ạ ừ

lo i t  bào:ạ ế   ­ T  bào n i m c ế ộ ạ

   ­ T  bào quanh m cế ạ

§ Thành  mao  m ch  r t  m ng  nên  quá ạ ấ ỏ

trình  khu ch  tán  v t  ch t  qua  thành ế ậ ấmao m ch di n ra r t d  dàng.ạ ễ ấ ễ

4 S  VÂN CHUYÊN MA U TRONG HÊ MACHỰ ̣ ̉ ́ ̣ ̣

30

Quy lu t chungậ

S  v n chuy n máu trong h  m ch tuân theo quy lu t th y đ ng h cự ậ ể ệ ạ ậ ủ ộ ọ

“L ượ ng ch t l ng Q ch y trong m t  ng d n trong m t đ n v  th i gian  ấ ỏ ả ộ ố ẫ ộ ơ ị ờ

ph  thu c vào s  chênh l ch áp su t   hai đ u  ng và tr  l c” ụ ộ ự ệ ấ ở ầ ố ở ự

4 S  VÂN CHUYÊN MA U TRONG HÊ MACHỰ ̣ ̉ ́ ̣ ̣

đ ng m ch bé > mao m ch > tĩnh m ch bé > tĩnh m ch l n > tĩnh m ch ch ộ ạ ạ ạ ạ ớ ạ ủ

MACH  BACH  ̣ ̣ HUYÊ T ́

3

THA NH  ̀ PHÂ N  BACH  ̀ ̣ HUYÊ T ́

4

S   ĐÔ   HÊ  Ơ ̀ ̣ BACH HUYÊ T ̣ ́

5

ĐĂC  ̣ ĐIÊM  ̉ HACH  BACH  ̣ ̣ HUYÊ T ́

2 GIỚI THIÊU CHUNG HACH BACH HUYÊ Ṭ ̣ ̣ ́

35

Mao m ch b ch huy t trong không gian môạ ạ ế

3 THA NH PHÂ N BACH HUYÊ T̀ ̀ ̣ ́

36

B ch huy t là m t d ch th  không màu:ạ ế ộ ị ể

§ Có pH ki mề

§ 3­4% protein (kho ng 2g/dl) g m: albumin, globulin, fibrinogen, kho ng ả ồ ả

0,1% glucose, 0,8­0,9% các mu i khoáng, ch  y u là NaClố ủ ế

§ Đ  nh t c a b ch huy t nh  h n so v i đ  nh t c a máu ộ ớ ủ ạ ế ỏ ơ ớ ộ ớ ủ

§ Trong d ch b ch huy t còn có các lymphocyte và momocytị ạ ế

§ Thành ph n b ch huy t không đầ ạ ế ượ ổc  n đ nh, thay đ i ph  thu c vào c  ị ổ ụ ộ ơ

quan

§ D ch k  ị ẽ (do huy t tế ương th m t  mao m ch máu ra và m t s  ch t trao ấ ừ ạ ộ ố ấ

đ i  c a  t   bào)  đi  vào  các  mao  m ch  b ch  huy t,  đ   vào  các  ng  b ch ổ ủ ế ạ ạ ế ổ ố ạhuy t nh  r i đ  v  hai  ng b ch huy t ng c ph i và trái. ế ỏ ồ ổ ề ố ạ ế ự ả

§ Các  m ch  b ch  huy t  luôn  đi  xung  quanh  m ch  máu,  n u  b   viêm  thành ạ ạ ế ạ ế ị

m ch thì đám mao m ch b  xung huy t d c  đạ ạ ị ế ọ ường đi c a m ch,   nông ủ ạ ở

thường đau và nhìn th y đ ấ ỏ

THANKS YOU …