Bài giảng phần rối loạn chuyển hóa protid

Trang 1

RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA PROTID

 MỤC TIÊU :

 1 Giải thích sự cân bằng protid

 2 Nêu nguyên nhân và hậu quả của sự thay đổi protid huyết tương

 3 Nhắc lại quá trình điều hòa tổng hợp

protid

 4 Giải thích cơ chế một số bệnh lý do rối

loạn tổng hợp protid

5 Minh họa rối loạn tổng hợp protid trong

bệnh thiếu máu hồng cầu liềm và bệnh

Thalassémie

Trang 2

 SỰ CÂN BẰNG PROTID:

Xét nghiệm về cân bằng protid thường để xác định mức protein tăng hay giảm trong cơ thể bằng cách đo lượng protein đưa vào cơ thể và lượng protein tiêu thụ Vì Nitrogen là sản phẩm thoái hóa của protid nên người ta gọi đó là cân bằng Nitrogen Lượng protein tiêu thụ tổng cộng gấp 6,9 lần lượng N trong nước tiểu, và gấp 6,25 lần Nitrogen trong nước tiểu và phân Xét nghiệm chỉ có giá trị khi tiếp tục đo 1 tuần trở lên

Trang 3

 ù Cân bằng N dương tính: Khi cơ thể nhận, tân

tạo protid nhiều; phân hủy, thoái hóa ít Xảy ra

ở cơ thể đang trưởng thành, có thai, hồi phục bệnh, dùng những hormone làm tăng tổng hợp protid như testosterone

Trang 4

 Cân bằng N âm tính: Khi protid thoái hóa,

thải nhiều hơn nhận

Xảy ra ở trường hợp đói, suy dinh dưỡng, sau sốt nặng kéo dài, rối loạn tiêu hóa, tiểu ra

protein, dùng những hormone phân hủy protid như glucocorticoid làm tăng tách acid amin từ các mô ngoài gan

Trang 5

RỐI LOẠN TỔNG HỢP PROTID

CÁC BƯỚC TỔNG HỢP PROTID:

Trang 6

QUÁ TRÌNH ĐIỀU HÒA TỔNG HỢP PROTID:

Đơn vị biểu hiện gen là operon gồm:

 Một số gen cấu trúc (Structural gene) liên kết chặt với nhau và

cùng chịu sự điều khiển của gen tác động

 Gen tác động (Operator) hoạt động với sự tham gia của gen khởi

động và chịu sự kiểm soát của gen điều hòa

 Gen khởi động (Promoter) là nơi gắn RNA polymerase là men

xúc tác quá trình chuyển mã tổng hợp mRNA

 Gen điều hòa (Regulator) kiểm soát gen tác động thông qua chất kềm hãm là một protein được tổng hợp dưới sự điều khiển của gen

điều hòa

Chất kềm hãm - tùy trường hợp - có thể ức chế hay không ức chế gen tác động, qua đó ức chế hay không ức chế các gen cấu trúc của operon, tức là làm cho quá trình giải mã không xảy ra hay xảy ra đối với các gen cấu trúc S1, S2, S3 đồng thời và cùng mức độ.

Trang 7

QUÁ TRÌNH ĐIỀU HÒA TỔNG HỢP PROTID:

Trang 8

 Hemoglobin gồm nhóm ngoại là hème (protoporphyrin kết hợp 1 nguyên tử

Fe ++ ) và phần protein là globin Globin gồm 4 chuỗi polypeptid liên kết với nhau bởi những tương tác không đồng hóa trị Mỗi chuỗi kết hợp với 1

hème, nên 1 phân tử Hb có thể nhận 4 phân tử oxy Chuỗi polypeptid được gọi tên theo chữ Hy Lạp  ,  ,  ,  Mỗi chuỗi polypeptid là 1 dưới đơn vị của Hb.

Trang 9

Hô hấp ngoại

Trang 10

Hô hấp nội

Trang 11

Tùy theo giai đoạn phát triển mà xuất hiện những dạng Hb khác nhau với cấu trúc dưới đơn vị khác nhau

 Hb chủ yếu của bào thai (95%) là HbF (Fetal Hb) công thức dưới đơn vị  2  2

 Hb chủ yếu của người trưởng thành là HbA (Adult Hb) công thức dưới đơn vị  2  2 HbA chiếm lượng

nhiều nhất và hoạt động lâu nhất trong quá trình sống của người Ở người trưởng thành: HbA hay HbA 1 chiếm 97% Hb toàn phần, HbA 2 (  2  2) < 3%, HbF < 1%

Trang 12

BỆNH LÝ DO RỐI LOẠN GEN CẤU TRÚC

Trang 13

Bệnh thiếu máu hồng cầu liềm

(Sickle cell anemia)

Trang 14

 1904, James Herrich phát hiện đầu tiên khi xét nghiệm máu một sinh viên bị thiếu máu

 Hồng cầu liềm có dạng giống cái liềm, xuất hiện khi PO2 thấp (như khi đặt dưới lamelle một thời gian không khí không lọt vào được)

Trang 15

 Lần đầu tiên Pauling phát hiện được một Hb bất thường mở ra chương mới trong bệnh lý học: bệnh lý phân tử Pauling chạy điện di Hb bệnh nhân thiếu máu hồng cầu liềm (HbS) và Hb người bình thường, kết quả HbS về cực âm, HbA về cực dương, chứng tỏ có khác nhau về tích điện của Hb

Trang 16

1954 -1958, dùng kỹ thuật dấu vết ngón tay (finger print), Ingram phát hiện những sự thay thế trong phân tử HbS: 2 chuỗi  bình thường, trong khi có đột biến acid amin ở chuỗi  : vị trí 6 là Val (acid amin trung tính) thay vì Glu (acid amin điện âm) Do đó, điện tích HbS thay đổi, tích điện dương nhiều hơn HbA nên di chuyển tới cực âm trong phép điện di

Trang 17

CƠ CHẾ HÌNH THÀNH HỒNG CẦU LIỀM

Trang 18

Nhánh bên của Val (trong HbS) không phân cực, nhánh bên của Glu (trong HbA) phân cực mạnh Sự thay Glu  6 bằng Val đặt acid amin không phân cực trên mặt ngoài của HbS làm giảm nhiều độ hòa tan của deoxy HbS, nhưng ít tác dụng trên oxy HbS Do đó, khi để hồng cầu giữa lame và lamelle trong vài giờ, PO2 giảm, dạng deoxy HbS bị kết tủa dưới dạng sợi làm biến dạng hồng cầu

Trang 19

Trong cơ thể, ở mạch máu nhỏ ngọai vi, khi dạng deoxy HbS có hàm lượng lớn, chúng kết hợp với nhau (polymer hóa) thành sợi xoắn có đường kính 170 A Những sợi này tạo tình trạng gel hóa làm cứng màng hồng cầu, tăng độ nhớt máu, gây mất nước, thóat potassium ra và calcium đi vào làm hồng cầu biến dạng hình liềm

Trang 20

Hồng cầu liềm mất khả năng uốn cong để có thể đi qua các mao mạch nhỏ và có màng dễ dính kết (nhất là hồng cầu lưới) nên bị dính vào nội mạc các mao tĩnh mạch gây tắc mạch và vỡ hồng cầu chưa trưởng thành dẫn đến thiếu máu tán huyết

Trang 21

Quá trình hình thành hồng cầu liềm trong cơ thể

Trang 22

 HbC: Glu (  6) thay bằng Lys

 HbI: Lys (  16) thay bằng Glu

Trang 23

BỆNH LÝ DO RỐI LOẠN GEN ĐIỀU HÒA

 1925 - 1927, Cooley mô tả 7 trẻ em thiếu máu, gan lách to, da nhiễm sắc tố, xương dài và xương sọ dày thêm Bệnh này được gọi là bệnh Cooley, và bệnh hay xuất hiện ở vùng Địa trung Hải nên còn được gọi là Thalassémie

Trang 25

THALASSEMIA

Bệnh nhân có hồng cầu hình bia, sức bền hồng cầu giảm, và có bất thường về Hb: HbF chiếm tỉ lệ cao hơn nhiều so với bình thường

Trang 26

THALASSEMIA

 HbF là Hb của bào thai, có công thức 2 2 HbF có đặc tính gắn DPG (Diphosphoglycerate) không chặt bằng HbA, do đó có ái lực oxy cao hơn nên dễ chuyển oxy từ máu mẹ sang tuần hoàn của thai

 Khi sanh ra, gen  giải ức chế bắt đầu hoạt động, đồng thời ức chế gen chuỗi  dần cho đến không hoạt động

 Do đó, đến trưởng thành, đa số là HbA: 2 2 Nếu gen chuỗi  không bị ức chế do rối loạn cơ chế điều hòa thì chuỗi  tiếp tục được tổng hợp và sinh nhiều HbF ở người trưởng thành (20-80%)

 HbF lại không đủ khả năng vận chuyển oxy đến các tổ chức Cấu trúc không thích hợp làm màng hồng cầu kém bền dễ vỡ đưa đến thiếu máu số lượng và chất lượng

Trang 27

-  Thalassemia đồng hợp tử: Thalassemia major, Cooley

-  Thalassemia dị hợp tử: Thalassemia minor: triệu chứng tương tự nhưng nhẹ hơn

(2)  Thalassemia: giảm hay mất hoàn toàn tổng hợp chuỗi  : Hb Barts (4), HbH (4)

Trang 28

Khi rối loạn gen điều hòa, có sự xuất hiện những phân tử protid không cần

thiết và thiếu những phân tử protid cần thiết tạo quá trình bệnh lý

Tiêu đề	Rối loạn chuyển hóa protid
Trường học	Trường Đại Học Y Dược
Chuyên ngành	Y học
Thể loại	Bài giảng
Thành phố	Hồ Chí Minh

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	603,86 KB