Btl Môn Kinh Tế Chính Trị.docx

TIỂU LUẬN CƠ CẤU KINH TẾ NHIỀU THÀNH PHẦN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY HÀ NỘI, Tháng 6 – 2022 MỤC LỤ CÁC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và chủ trương của Đảng về phát triển[.]

TIỂU LUẬN

CƠ CẤU KINH TẾ NHIỀU THÀNH PHẦN

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

HÀ NỘI, Tháng 6 – 2022 MỤC LỤ

CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và chủ trương của Đảng về phát triển các thành phần kinh tế 2

1 Quan điểm của Lênin về thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 2

2 Chủ trương của Đảng để phát triển các thành phần kinh tế: 3

II Vai trò của các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5

1 Kinh tế nhiều thành phần là gì? Tính tất yếu khách quan của sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần: 5

2.Các thành phần kinh tế và vai trò của các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: 6

1.1 Kinh tế nhà nước 6

1.1.1 Khái niệm 6

1.1.2 Vai trò của kinh tế nhà nước 6

1.2 Kinh tế tư nhân 7

1.2.1 Khái niệm 7

1.2.2 Vai trò 7

1.3 Kinh tế tập thể 8

1.3.1 Khái niệm 8

1.3.2 Vai trò 8

1.4 Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài 9

1.4.1 Khái niệm 9

1.4.2 Vai trò 9

III Đánh giá kết quả đạt được, hạn chế và đề xuất một số giải pháp phát triển các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

Việt Nam hiện nay 11

3.1 Thành tựu 11

3.2 Hạn chế 11

3.3 Giải pháp 12

KẾT LUẬN 18

CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNXH Chủ nghĩa Xã hộiCSCN Cộng sản Chủ nghĩaTKQĐ Thời kì quá độ

MỞ ĐẦU

Việt Nam đã trải qua hơn 60 năm thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, là một khoảngthời gian khá dài đối với một giai đoạn phát triển kinh tế xã hội, nhưng đối với thời kỳquá độ thì đây lại là một giai đoạn chuyển tiếp từ một hình thái kinh tế xã hội cũ sangmột hình thái kinh tế xã hội mới thì chỉ là một chặng đường của thời kỳ quá độ lên

CNXH và tiến lên CSCN Các Mác cho rằng: “Cái xã hội mà chúng ta nói ở đây không

phải là một xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển trên những cơ sở của chính nó, mà trái lại là một xã hội cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa”;

Lênin kế thừa quan điểm của Các Mác và khẳng định, xã hội mới mới lọt lòng từ xã hội

cũ sau “những cơn đau đẻ kéo dài”; Hồ Chí Minh cho rằng, thời kỳ lâu dài và gian khổchính là TKQĐ, khi chế độ này biến thành một chế độ khác sẽ là một cuộc đấu trang cam

go và khốc liệt, cuộc đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, cái tốt với cái xấu, bên cạnh đóBác cũng cho rằng cần đổi mới để có những bước tiến quan trọng trong quá trình từTKQĐ lên CNXH

Chính vì những điều trên nên em đã chọn chủ đề: “Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

ở Việt Nam hiện nay” để có thể phân tích, tìm hiểu sâu hơn về tình hình kinh tế hiện nay

- Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng; sản xuất hàng hóa nhỏ; chủ nghĩa tư bản tưnhân; chủ nghĩa tư bản nhà nước và chủ nghĩa xã hội Lênin đánh giá cao vị trí và vai tròcủa thành phần kinh tế chủ nghĩa tư bản nhà nước và với rất nhiều hình thức khác nhau

để đi xuyên qua chủ nghĩa tư bản và đi vào chủ nghĩa xã hội Lúc này, phát triển chủnghĩa tư bản nhà nước không còn là một biện pháp khắc phục mà nó còn là quá trìnhchuẩn bị cho CNXH

Với kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ, điểm xuất phát chính là phải đáp ứng phù hợpvới lợi ích kinh tế của nông dân Trước tiên là từ nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dựavào khôi phục và phát triển kinh tế tiểu nông để khôi phục và phát triển đại công nghiệp.Ngay Đại hội X Đảng cộng sản bolshevik (bôn-sê-vích) Nga, Lênin đã yêu cầu chínhquyền Xô viết phải nhanh chóng đẩy nhanh quá trình phát triển nền sản xuất tiểu nôngbằng các khuyến khích nền kinh tế nông dân cá thể với những biện pháp và hình thứchiệu quả

Lênin hiểu rằng, khi chính sách kinh tế mới được áp dụng thì chủ nghĩa tư bản cóthể sẽ sống lại, ông kêu gọi sử dụng tư nhân, nông dân, thợ thủ công, thương nhân…đểphát triển kinh tế đất nước, bởi vì tư bản tư nhân sẽ tạo ra nhiều hàng hóa tiêu dùng cho

xã hội - cơ sở ổn định chính trị Kinh tế chủ nghĩa xã hội, Lênin đánh giá rất cao vị trí,vai trò của thành phần kinh tế này, đây là xương sống của nền kinh tế -những mạch máukinh tế cơ bản như công nghiệp, ngân hàng, tài chính tín dụng luôn nằm trong tay chính

quyền Xô viết, thuộc sở hữu nhà nước Khi chính sách kinh tế mới được thực hiện, Lêninchủ trương các xí nghiệp quốc doanh hoạt động theo chế độ tự hoàn vốn, chế độ hoạchtoán kinh tế, các xí nghiệp này được giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm vật chấtvới kết quả hoạt động của mình.

Về thứ tự các thành phần kinh tế, Lênin đã cố tình sắp xếp các thành phần kinh tếtheo thứ tự, cấp độ tăng lên về tính chất xã hội chủ nghĩa của mỗi thành phần kinh tế; tỷtrọng của các thành phần kinh tế trong từng giai đoạn lịch sử; sự biến đổi tỷ trọng cácthành phần kinh tế phải theo hướng xã hội chủ nghĩa; tính đan xen, mâu thuẫn, đấu tranh

và thống nhất giữa các thành phần kinh tế, tạo ra một cơ cấu kinh tế bền vững, tác độngmạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế của đất nước và tiến nhanh lên chủ nghĩa xã hội

2 Chủ trương của Đảng để phát triển các thành phần kinh tế:

Đảng đã chủ trương thực hiện nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thànhphần để năng cao và phát triển toàn diện các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thịtrường Theo Điều 51 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, được Quốchội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 28-11-2013, khẳng định: “Nền kinh tế ViệtNam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu,nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo” điều này là hoàn toànphù hợp với thực tiễn và lí luận ở nước ta, các thành phần kinh tế có mối quan hệ pháttriển qua lại lẫn nhau và luôn luôn vận động, đan xen trong cơ cấu kinh tế thống nhất, vừahợp tác bổ sung, vừa cạnh tranh với nhau Trong quá trình vận động, phát triển các thànhphần kinh tế phải được cải biến dựa vào những tiền đề khách quan:

-Thứ nhất, xuất phát từ trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội và yêu cầu

xã hội hóa sản xuất trên thực tế

-Thứ hai, xuất phát từ đặc điểm, tính chất của từng ngành nghề mà xác định tỷ

trọng, quy mô, cơ cấu các thành phần kinh tế cho phù hợp

-Thứ ba, xuất phát từ khả năng tổ chức và quản lý kinh tế của Nhà nước xã hội chủnghĩa và đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế

=> Vấn đề không phải là xóa bỏ hay ưu tiên thành phần kinh tế này hay thành phầnkinh tế khác, mà điều quan trọng là phải nắm vững bản chất, vai trò của từng thành phần

và sử dụng chúng đạt hiệu quả kinh tế cao nhất Mỗi thành phần kinh tế có bản chất vànhững quy luật hoạt động riêng, dựa trên một hình thức sở hữu nhất định về tư liệu sảnxuất, có khả năng tái sản xuất một cách tương đối độc lập lực lượng sản xuất và quan hệsản xuất tương ứng Khả năng tái sản xuất là điều kiện tồn tại và vận động của mỗi thànhphần kinh tế Chính xu hướng mở rộng hay thu hẹp khả năng tái sản xuất quy định vai trò

và triển vọng của mỗi thành phần kinh tế trong nền sản xuất xã hội Tuy nhiên, các thànhphần kinh tế không tồn tại một cách biệt lập, mà có mối quan hệ và tác động qua lại, đanxen Để bảo đảm nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong quá trìnhvận động vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác, thành phần kinh tếnhà nước phải tự vươn lên, làm sao để cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nềntảng cho nền kinh tế quốc dân

Kinh tế nhà nước bao gồm các doanh nghiệp nhà nước và các yếu tố thuộc sở hữutoàn dân mà Nhà nước là đại diện, như đất đai, rừng, biển, vùng trời, tài nguyên thiênnhiên, của cải, tài sản, tư liệu sản xuất, vốn, ngân sách nhà nước, lực lượng dự trữ, kể cảmột phần vốn của Nhà nước đưa vào các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tếkhác Nghĩa là, hệ thống kinh tế nhà nước gồm hai bộ phận cấu thành: doanh nghiệp nhànước và kinh tế nhà nước phi doanh nghiệp (đất đai, rừng, biển, vùng trời, tài nguyênthiên nhiên, của cải, tài sản, tư liệu sản xuất, vốn, ngân sách nhà nước, các quỹ quốc gia).Thành phần kinh tế không chỉ bao hàm giác độ sở hữu mà còn bao hàm sức mạnh tổchức, sức mạnh hợp tác của các tổ chức kinh tế hoạt động dựa trên một chế độ sở hữunhất định Thành phần kinh tế nhà nước không chỉ bao hàm doanh nghiệp nhà nước, màcòn bao hàm sức mạnh kinh tế đứng đằng sau các chính sách và hoạt động quản lý kinh

tế của Nhà nước, bao hàm khả năng tổ chức và hoạch định chính sách đúng đắn của Nhànước, bao hàm sự gắn kết hợp lý của hệ thống doanh nghiệp nhà nước, tài chính nhànước, luật pháp và hiệu lực quản lý của Nhà nước Quan niệm như vậy về thành phầnkinh tế nhà nước mang tính tổng hợp hơn so với quan niệm truyền thống

II Vai trò của các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng

- Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ là một tất yếukhách quan Bởi vì:

- Xét về mặt lịch sử, sau khi cách mạng dân tộc dân chủ thành công bước vàothời kỳ quá độ của chủ nghĩa xã hội, đất nước tiếp thu một di sản của nền sản xuất baogồm nhiều thành phần kinh tế như kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, cácthành phần kinh tế này vẫn còn tác dụng đối với việc phát triển lực lượng sản xuất ở nước

ta nên cần thiết phải tiếp tục duy trì Mặt khác, do yêu cầu xây dựng CNXH cần phải xâydựng và phát triển các thành phần kinh tế mới như kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh

tế chủ nghĩa tư bản nhà nước Vì vậy, về mặt lịch sử, sự tồn tại nền kinh tế nhiều thànhphần trong thời kỳ quá độ lên CNXH là một tất yếu khách

- – Xét về mặt lý luận, sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá

độ lên CNXH ở nước ta là do yêu cầu của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp vớitính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất quyết định Nước ta bước vào thời

kỳ quá độ của chủ nghĩa xã hội với một trình độ lực lượng sản xuất còn thấp kém, pháttriển không đồng đều giữa các vùng, các ngành Điều đó có nghĩa là tồn tại nhiều loạitrình độ lực lượng sản xuất khác nhau, do đó đòi hỏi phải có nhiều hình thức sở hữu,nhiều thành phần kinh tế

- Để đáp ứng yêu cầu quy luật trên, Đảng ta chủ trương vừa duy trì các thànhphần kinh tế cũ vừa xây dựng và phát triển các thành phần kinh tế mới, các thành phần

kinh tế cũ và mới tồn tại đan xen, vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhau tạo thành một cơcấu kinh tế nhiều thành phần.

2.Các thành phần kinh tế và vai trò của các thành phần kinh tế trong nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

1.1 Kinh tế nhà nước

1.1.1.Khái niệm

Kinh tế nhà nước được hiểu là khu vực kinh tế thuộc sở hữu của nhà nước, do nhànước trực tiếp quản lý, điều hành và tổ chức các hoạt động sản xuất, kinh doanh thôngqua bộ máy đại diện là các cơ quan quản lý nhà nước

Kinh tế nhà nước là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu toàn dân về tư liệusản xuất Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa

Kinh tế nhà nước bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng nhà nước, ngânsách nhà nước, các quỹ dự trữ quốc gia, các quỹ bảo hiểm nhà nước và các tài nguyênquốc gia, các tài sản khác thuộc sở hữu nhà nước có thể dựa vào vòng chu chuyển kinhtế

1.1.2.Vai trò của kinh tế nhà nước

– Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được thể hiện trong các văn kiện đại hội củaĐảng, cụ thể:

+ Đại hội VIII của Đảng (năm 1996) lần đầu tiên đề cập đến cụm từ kinh tế nhànước: “Chủ động đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, kinh tế hợptác Kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế hợp tác xã dần dần trở thànhnền tảng…”

– Vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước được thể hiện ở việc tiếp cận nhữngcông nghệ mới hiện đại, tiên tiến phục vụ cho hoạt động sản xuất cho năng suất cao, trình

độ quản lý của nhà nước cũng rất sát sao, có sự phân cấp quản lý hiệu quả, hiệu quả kinh

tế – xã hội và năng lực cạnh tranh của kinh tế nhà nước cũng được phát huy rõ rệt

– Kinh tế nhà nước đóng vai trò hàng đầu trong việc khắc phục, hạn chế những bấtcập của cơ chế thị trường.

– Kinh tế nhà nước đóng vai trò độc quyền những lĩnh vực có quan hệ trực tiếp đến

an ninh quốc gia, có thể kể đến các lĩnh vực như dầu khí, điện lực, khoáng sản… Tiêubiểu có các doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực này như Tập Đoàn Dầu Khí Việt Nam;Tập Đoàn Viễn Thông Quân Đội; Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)

1.2 Kinh tế tư nhân

1.2.1.Khái niệm

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa IX) xác định:

“Kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân Phát triểnkinh tế tư nhân là vấn đề chiến lược lâu dài trong phát triển nền kinh tế nhiều thành phầnđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trungtâm là phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao nội lực của đất nướctrong hội nhập kinh tế quốc tế” Kinh tế tư nhân ở đây bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ vàkinh tế tư bản tư nhân “Xét về mặt quan hệ sở hữu, kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tưbản tư nhân đều thuộc cùng loại hình sở hữu tư nhân, khác với sở hữu toàn dân, sở hữutập thể Mặc dù về mặt lý luận, quan điểm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tưnhân là hai thành phần kinh tế khác nhau, khác nhau về trình độ phát triển lực lượng sảnxuất và bản chất quan hệ sản xuất”

Tỷ trọng trong GDP của khu vực kinh tế tư nhân, bao gồm cả kinh tế cá thể luônduy trì ổn định trong khoảng 39-40% Bước đầu đã hình thành được một số tập đoàn kinh

tế tư nhân có quy mô lớn, hoạt động đa ngành, có khả năng cạnh tranh tốt hơn trên thịtrường trong nước và quốc tế; đội ngũ doanh nhân ngày càng lớn mạnh Số lượng DN của

tư nhân tăng nhanh với nhiều loại hình đa dạng; phong trào khởi nghiệp được đẩymạnh…

Mức độ đóng góp vào tổng sản phẩm trong nước của kinh tế tư nhân luôn chiếm

tỷ trọng lớn và tăng liên tục trong những năm qua Tính đến nay, cả nước có khoảng trên500.000 DN tư nhân đang hoạt động và mỗi năm có thêm hàng vạn DN được thành lậpmới; Thu hút khoảng 51% lực lượng lao động cả nước và tạo khoảng 1,2 triệu việc làmcho người lao động mỗi năm, góp phần quan trọng vào quá trình tái cấu trúc nền kinh tế,tăng thu nhập cho người dân

1.3 Kinh tế tập thể

1.3.1.Khái niệm

Kinh tế tập thể là những cơ sở kinh tế do các thành viên tự nguyện góp vốn, tài sản,

tư liệu sản xuất hoặc/và góp sức; cùng sản xuất, kinh doanh (SXKD); cùng quản lý theonguyên tắc dân chủ, bình đẳng; phân phối theo vốn góp, lao động hoặc theo mức độ thamgia dịch vụ; thành viên kinh tế tập thể khi tự nguyện chấm dứt tư cách thành viên thìđược tổ chức kinh tế tập thể trả lại phần vốn, tài sản, tư liệu lao động đã đóng góp Kinh

tế tập thể tồn tại dưới nhiều hình thức, phổ biến hơn cả là hợp tác xã (HTX), liên hiệp(LH) HTX, tổ hợp tác… Trong đó, HTX được coi là loại hình nòng cốt của kinh tế tậpthể

1.3.2.Vai trò

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo quan điểm của Đảng ta lànền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thờiđảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước

Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế, có sự quản lý của nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Là nền kinh tế có

nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai tròchủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộccác thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật.

Kinh tế tập thể được xác định là thành phần kinh tế cùng với kinh tế nhà nước trởthành nền tảng của nền kinh tế quốc dân Bởi lẽ, đây là thành phần kinh tế có ý nghĩaquan trọng trong việc góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của các thànhviên, giảm sự phân hóa trong xã hội, …là mục tiêu mà Đảng ta hướng tới là xây dựng chủnghĩa xã hội nhằm làm cho “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Trongnền kinh tế thị trường và sự bùng nổ của cách mạng công nghiệp 4.0, các hộ sản xuất,kinh doanh cá thể nhất thiết phải hợp tác, liên kết với nhau để cùng tồn tại và phát triển

Do vậy, chủ trương phát triển kinh tế tập thể để tạo điều kiện thúc đẩy kinh tế hộ pháttriển là hoàn toàn đúng đắn

Để thúc đẩy kinh tế tập thể phát triển, trong thời gian tới, đòi hỏi cần phải có sự vàocuộc đồng bộ từ Trung ương đến địa phương trong việc thống nhất nhận thức việc pháttriển kinh tế tập thể cùng với kinh tế nhà nước trở thành nền tảng của nền kinh tế quốcdân

Từ đó, xây dựng, ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ về tiếp cận nguồn vốn, đàotạo nguồn nhân lực, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ, hỗ trợ phát triển thị trường, tạođiều kiện phát triển kinh tế hợp tác xã trên cơ sở phát triển và phát huy vai trò của kinh tế

hộ Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của các hình thức kinh tế tậpthể; đẩy mạnh liên kết và hợp tác dựa trên quan hệ lợi ích, áp dụng phương thức quản lýtiên tiến, phù hợp với cơ chế thị trường Đồng thời, nhân rộng các mô hình kinh tế hợptác hiệu quả

Phát triển kinh tế tập thể trong lĩnh vực nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóaquy mô lớn, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu, gắnvới tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới Tạo điều kiện hình thànhnhững mô hình liên kết hiệu quả giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân Phát triểncác hợp tác xã sản xuất các sản phẩm chất lượng cao, có thương hiệu, phục vụ mục đíchxuất khẩu Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân các cấp, các tổ chức hội, hiệp hội cần