Câu 1 (8 0 điểm) Nhân buổi lễ “Bế giảng và trao bằng cử nhân năm 2022” cho sinh viên, GS TS Nguyễn Văn Minh – Hiệu trưởng trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã chia sẻ “Mình không phải là thần tượng, và đừ[.]
Trang 1Bàn về thơ, PGS TS Lê Quang Hưng viết: Khi nhà thơ thành thực đi đến
tận lòng mình thì sẽ gặp trái tim nhân loại, sẽ chạm tới nỗi lòng của bao người Dường như thơ càng “riêng” thì lại càng dễ thành “của chung”.
(Lê Quang Hưng, Những quan niệm những thế giới nghệ thuật văn chương,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.63)
Bằng trải nghiệm văn học, anh / chị hãy bàn luận ý kiến trên
- Nắm vững cách làm bài văn nghị luận xã hội
- Bài viết có bố cục đầy đủ 03 phần, kết cấu chặt chẽ, diễn đạt sáng rõ, trôichảy; hạn chế tối đa việc mắc lỗi chính tả, dùng từ và ngữ pháp
- Có những cách diễn đạt hay, hấp dẫn, văn phong giàu hình ảnh, cảm xúc
II.Yêu cầu về nội dung, kiến thức:
Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách nhưng cần hướng đến các ýsau:
- Thần tượng: những hình mẫu lí tưởng, hoàn hảo, được nhiều người ngưỡng
mộ
- Hiện thân của sự bình thường: đối lập với “thần tượng”, chỉ về những con
người bình thường giữa cuộc đời với tất cả tốt xấu, sai đúng
- Không phải….và đừng tự biến mình: vừa khẳng định, nhấn mạnh vừa
khuyên con người đừng tự huyễn hoặc về bản thân
→ Câu nói trên đặt ra vấn đề: mỗi người không nên tự đề cao mình, khôngnên ảo tưởng bản thân, phải tự xem mình như một người bình thường trongcuộc đời này
Trang 2người có lối sống phô trương, tự đánh bóng bản thân.
- Tuy nhiên, đôi khi con người cũng cần linh hoạt, sống khiêm nhường, xemmình là hiện thân của sự bình thường khác với sự tự ti, khép mình
- Sống mạnh mẽ, có niềm tin ở bản thân, có khát vọng, biết yêu thương, sẻchia
- Hiểu được ý nghĩa của sự bình thường trong cuộc đời, nhưng không ngừngvươn lên để hướng đến những điều lớn lao
- Sống khiêm nhường, hòa đồng với mọi người,
* Lưu ý: Xem xét cả hai yêu cầu về hình thức, kĩ năng và kiến thức để cho điểm.
Câu 2 (12 điểm)
Bài viết phải có bố cục đầy đủ; hệ thống luận điểm rõ ràng; biết vận dụnglinh hoạt các thao tác lập luận để làm sáng tỏ luận điểm; kết cấu chặt chẽ, vănviết lưu loát, có hình ảnh và cảm xúc ; hạn chế tối đa việc mắc lỗi chính tả,dùng từ, ngữ pháp
II Yêu cầu về nội dung:
Học sinh có thể trình bày vấn đề theo nhiều cách, sau đây là một số ý cơ bảncần hướng đến
1 Giải thích ý kiến
- Thơ: là sự thể hiện tâm trạng, cảm xúc thẩm mĩ của tác giả thông qua hệ
thống ngôn ngữ hàm súc, cô đọng, giàu hình ảnh, nhịp điệu
- Thành thực đi đến tận lòng mình: những cảm xúc nhiệt thành nhất từ lòng
mình, sự chân thành từ trái tim đến cảm xúc
- Riêng – chung: là hai trạng thái của cảm xúc trong thơ: Riêng chính là tình cảm cá nhân, sự cá thể hóa trong cảm xúc của thơ, còn của chung là tiếng nói
đồng cảm, đồng điệu với bao tâm hồn trong thơ, là sự gặp gỡ nỗi lòng của baongười
=> Ý kiến của Lê Quang Hưng đề cập đến đặc trưng cơ bản của thơ và
quá trình sáng tạo của người nghệ sĩ: Thơ xuất phát từ cảm xúc riêng, thành
thực nhất của người nghệ sĩ, nhưng gặp gỡ cảm xúc của nhiều tâm hồn thơ, là của chung của nhiều thế hệ người đọc.
Trang 3mãnh liệt nhất, nhà thơ mới có thể nói lên những điều sâu thắm nhất của tâmhồn mình.
- Cảm xúc của nhà thơ càng thành thực đến tận lòng mình thì thơ càng hay, càng tạo được sự rung cảm nơi người đọc, sẽ gặp trái tim nhân loại, sẽ chạm
tới nỗi lòng của bao người
- Nếu không, thơ chỉ là sự lắp ghép ngôn từ hoa mĩ, những cảm xúc giả dối,thơ mãi là một vệt đen trên giấy trắng, không thể tìm được tiếng lòng đồngvọng nơi người đọc
* Thơ càng “riêng” thì lại càng dễ thành “của chung”
- Tính riêng là cảm xúc riêng, là góc nhìn riêng, cách cảm riêng của người
nghệ sĩ, là yêu cầu khắt khe của thơ ca, nghệ thuật, của bạn đọc
- Từ cái riêng ấy, thơ ca phải chạm được vào cái chung của nhân loại, phải trở
thành tiếng lòng chung của nhiều người
- Thơ ca càng riêng, càng độc đáo thì càng dễ thành của chung, tức là càng
được đón đợi, nhận được nhiều sự tri âm đồng điệu
* Bên cạnh đó, thơ phải là sự hòa quyện giữa cảm xúc và trí tuệ, là sự siêu
thăng về cảm xúc nhưng vẫn hướng đến những vấn đề có tính tư tưởng thẩm
mĩ sâu sắc.
* Cái riêng trong thơ còn là những yêu cầu độc đáo trong hình thức nghệ thuật, sự sáng tạo về ngôn từ, hình ảnh
3 Chứng minh:
Học sinh có thể chọn những tác phẩm thơ đã học và đã đọc để phân tích, khái
quát làm rõ sự thành thật, tính riêng của cảm xúc trong thơ; trong quá trình
sáng tác của nhà thơ để chứng minh ý kiến trên
3.0
4 Đánh giá chung
- Khẳng định vai trò quan trọng của cả hai yếu tố: sự thành thật, nét riêngtrong cảm xúc của nhà thơ trong quá trình sáng tạo, cũng như trong tiếp nhậnvăn học
1.0
* Lưu ý:Xem xét cả hai yêu cầu về kĩ năng và kiến thức để cho điểm.
Câu 1 (8.0 điểm)
Năm 2021, từ khóa doomscrolling được tìm kiếm nhiều hơn bao giờ hết trên toàn cầu.
Theo Wikipedia, doomscrolling được định nghĩa là "hành động dành quá nhiều thời gian trên
màn hình để hấp thụ tin tức tiêu cực"
Anh/chị hãy nêu ý kiến của mình về hiện tượng trên.
Câu 2 (12.0 điểm)
Trong tác phẩm Nói với mình và các bạn (1970), nhà thơ Lưu Quang Vũ viết:
Tôi viết những bài thơ chống lại chính tôi Chống lại bóng đen trì trệ của đời
Chống lại những bài thơ tôi đã viết cùng những ai ưa thích nó Làm sao đọc thơ tôi anh giận dữ băn khoăn xấu hổ
Cãi lại tôi hay ghét tôi đi nữa
Trang 4Nhưng anh thôi hờ hững sống bình yên
(Trích Nói với mình và các bạn, Lưu Quang Vũ,
Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi, NXB Hội Nhà văn, 2018, tr.102-103)
Anh/chị hiểu thế nào về quan niệm văn chương gửi gắm trong những dòng thơ trên của tác giả Lưu Quang Vũ? Hãy làm sáng tỏ ý kiến bằng những trải nghiệm văn chương của mình.
(Trích Và mái tóc bạc trên đầu tuổi xanh từ tiểu thuyết Tuổi 20 yêu dấu,
Nguyễn Huy Thiệp, NXB Hội Nhà văn, tr189, 2019)
Anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ của mình về ý nghĩa cuộc sống từ hai nhận địnhtrên
Câu 2 (12,0 điểm)
Trong cuốn Khi loài vật lên ngôi nhà văn Karal Capek băn khoăn: “…cho
dù không ai đòi hỏi điều này ở các nhà văn nhưng họ vẫn luôn trăn trở một điều: Cái gì đang đe dọa thế giới loài người?”
(Trích Khi loài vật lên ngôi, Karal Capek, NXB Hội Nhà văn, tái bản
10/2019)
Bằng trải nghiệm văn học, anh/ chị suy nghĩ như thế nào về mối trăn trở đócủa nhà văn
Chú thích: Karal Capek – nhà văn Séc vĩ đại nhất của thế kỉ XX Tác phẩm “Khi
loài vật lên ngôi” được sáng tác năm 1936, được đánh giá là xuất sắc nhất của Karal Capek và đã từng được đề cử giải Noben Văn học.
1 Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: Trong Tuổi 20 yêu dấu là bóng dáng,
hình ảnh của những người trẻ đang trên con đường tìm kiếm chính mình
Họ từ một trật tự, an toàn, có tương lai bên gia đình và giảng đường đại
học bất ngờ bị “tuột xích” Họ ngơ ngác bước vào phía khác của đời
sống, vừa nhận thức, vừa thèm khát nó, đồng thời cũng bị nó dập vùi để
rồi còn lại là nỗi buồn tê tái Trong Khuê (nhân vật chính) là sự hoang
mang về niềm tin, về lý tưởng “liệu tôi có đi đúng đường không?”
Hai nhận định là suy ngẫm về ý nghĩa cuộc sống, về sự tồn tại trên đời
của mình mà bất cứ một người trẻ nào rồi có lúc cũng tự vấn, tự băn
khoăn với chính mình: hoài nghi về cuộc sống hay nhận ra trên đời này
dẫu có muôn vàn những trở ngại nhưng cuộc sống vẫn có những giá trị
đẹp đẽ của nó?
0,5
Trang 5Trong cuộc sống có nhiều cách nhìn, cảm nhận khác nhau theo trải
nghiệm, kinh nghiệm riêng Nhưng kết cục con người vẫn thấy được giá
trị, vẻ đẹp riêng của cuộc sống
-Ý kiến 1: Nhận định là sự hoài nghi, băn khoăn về sống, về sự sống của
con người Chỉ sống thôi là trạng thái con người tồn tại với ý nghĩa sinh
học của nó với quả tim đập trong lồng ngực, với não bộ tư duy,…Sự
sống là khoảng thời gian từ khi ta sinh ra cho đến khi ta chết đi Ý kiến
nhắc đến sống mang tính chất là sự tồn tại Nhưng bên cạnh sự sống về
thể xác ấy con người còn có sự sống về tinh thần khi mang trong mình
ước mơ, lý tưởng, mục đích… Một khi chỉ sống để tồn tại thì cái chết là
có ý nghĩa Chết theo nghĩa thông thường là trạng thái con người dừng
mọi hoạt động: hơi thở chấm dứt, não bộ không còn tư duy, tim ngừng
đập… Khi chỉ sống để tồn tại thì khác gì đang sống mòn, chết về tinh
thần Con người sinh ra là để sống chứ không phải là tồn tại (Jack
Loandon) Như vậy, dẫu nhắc đến cái chết nhưng thực chất là niềm ham
sống, sống một cuộc đời có ý nghĩa, một sự sống đích thực
-Ý kiến 2: là sự lạc quan tin tưởng về cuộc sống có nhiều điều quý giá,
có giá trị, vẻ đẹp riêng vì vậy không có lý do gì để tự hủy hoại nó
Hai nhận định khác nhau nhưng đều đưa ra cách nhìn/ thấy được điều
quý giá nhất của cuộc sống Và đó cũng chính là sự lựa chọn, nhận thức
về giá trị để hình thành tư tưởng, lối sống, cách hành xử riêng
0,5
0,5
*Cuộc sống vô nghĩa và chỉ cái chết mới có ý nghĩa:
-Là cái nhìn bi quan, hoài nghi
-Lý giải từ thực tại cuộc sống:
+Tự nhiên: cuộc đời ngắn ngủi, vô thường
+Xã hội: nhiều tiêu cực, nguy hiểm, nhiều điều vô lý…
*Cuộc sống luôn có giá trị đẹp đẽ:
-Là cái nhìn tích cực, nhận ra giá trị đích thức sau trải nghiệm, chiêm
nghiệm Cuộc sống chỉ mang lại cho chúng ta 10% cơ hội, 90% còn lại
là do chúng ta trải nghiệm thế nào với nó (nhà tâm lý học người Mỹ
Festinger)
-Lý giải:
+Thiên nhiên, con người đều là sự kì diệu của tạo hóa “Cuộc sống tươi
đẹp” hay “cuộc sống địa ngục” là do cách nhìn của con người quyết định
“Hãy tin cuộc đời này rất đáng sống và niềm tin sẽ giúp ta tạo ra hiện
thực đó” (William James, Nhà tâm lý học).
*Ý nghĩa của cách nhìn, nhận thức về cuộc sống để hiểu giá trị:
0,5
1,75
1,75
Trang 6+Cuộc đời con người là hữu hạn nên mỗi phút giây trôi qua rất quý giá.
Và mỗi con người chỉ được sống một lần duy nhất trên đời “không ai
tắm hai lần trên một dòng sông” (Heraclitus) vì vậy cần phải biết trân
trọng mỗi phút giây trong hiện tại
+Khi sống trọn vẹn với hiện tại thì con người sẽ tập trung trí tuệ và cảm
xúc để biết đâu là giá trị cần trân trọng giữa cuộc đời bộn bề, hối hả: biết
quý trọng thời gian, sức khỏe, sống yêu thương và gieo mầm yêu thương
cho mình và cho người khác…
+Cần biết chấp nhận những gì đang có hôm nay và vui sống, để khi có cơ
hội được nhìn lại hay được sống một cuộc đời y hệt như vậy thì cũng
không có gì phải hối tiếc
+Sống nhiệt tâm, tích cực, có ý nghĩa với giây phút hiện tại như thể ngày
hôm nay mình sẽ chết
+Trân trọng từng giây phút sống, tăng cường độ sống, sống mạnh mẽ,
sống nỗ lực hết mình để đạt được những mục đích, hoàn thành được lí
tưởng của cuộc đời mình
+ Sống bình thản, vững vàng để đón nhận cả thử thách lẫn thành công
-Cuộc sống tồn tại nhiều giá trị, cách nhìn, cảm nhận khác nhau nên cần
biết tôn trọng và đối thoại
-Phê phán cái nhìn tiêu cực, phiến diện, cực đoan hoặc lạc quan tếu, nhìn
đời màu hồng
-Qúa trình sống về bản chất là hành trình kiếm tìm giá trị cá nhân và giá
trị cộng đồng, phải qua trải nghiệm tự thân
5 Liên hệ bản thân, rút ra bài học nhận thức và hành động 0,5
- Điểm 1-2-3: Chưa hiểu rõ vấn đề, bài viết sơ sài, mắc nhiều lỗi chính tả, diễn đạt.
- Điểm 0: Hoàn toàn lạc đề.
Câu 2 (12,0 điểm)
a Về kĩ năng:
Trang 7- Biết cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề lí luận văn học, bố cục rõ ràng,vận dụng tốt các thao tác lập luận.
- Biết cách chọn và phân tích dẫn chứng một cách xác đáng để làm sáng tỏ vấn đềnghị luận
- Bài viết mạch lạc, trong sáng, có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữpháp
b Về kiến thức:
Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:
1 Xác định vấn đề nghị luận
Các nhà văn vẫn luôn trăn trở một điều: Cái gì đang đe dọa thế giới loài
người? Nhà văn luôn quan tâm và chú trọng đến vấn đề được coi là mối
nguy cơ, tiềm ẩn gây ra nguy hiểm đến thế giới nhân loại
1,0
- Nhà văn: Chủ thể sáng tạo, dùng tác phẩm văn học: thế giới nghệ thuật,
hình tượng văn học để chuyển tải thông điệp, tiếng nói của mình với
cuộc đời
- Trăn trở: Là nỗi niềm day dứt, băn khoăn, mong mỏi tha thiết của nhà
văn trước cuộc đời; là mối quan tâm thường trực, đau đáu, dày vò tâm
can nhà văn
Điều trăn trở của nhà văn là Cái gì đang đe dọa thế giới loài người:
Nội dung trực tiếp của câu hỏi là những băn khoăn của nhà văn và của
con người nói chung: muốn biết những gì, khả năng nào, cái gì đe dọa
thế giới loài người, có thể hủy diệt, làm mất mát đi những điều đẹp đẽ
của cuộc sống, con người Như vậy nhà văn phải thâm nhập đời sống,
trải nghiệm, chiêm nghiệm, sống hết mình bằng nhiều cuộc đời khác
nhau, để hiểu/cảm, đặt ra những câu hỏi nhức nhối của thời đại và muôn
thuở, câu hỏi nhân sinh về sự tồn vong của con người và loài người Đây
là trách nhiệm, là bổn phận, sứ mệnh cao cả của nhà văn và giá trị lớn lao
của văn học -vừa in bóng thời đại, vừa dự báo tương lai
Nhà văn Karal Capek khẳng định: Mối trăn trở và câu hỏi của tác giả đặt
ra vấn đề muôn thuở, trong quá trình sáng tạo nhà văn luôn phải đặt ra
những câu hỏi cho mình về các vấn đề của thời đại và con người
0,50,5
0,5
0,5
Đây là mối trăn trở đúng đắn, sâu sắc, đặt ra yêu cầu tất yếu đối với nhà
văn, tác phẩm có giá trị và sức sống lâu dài
1 Tại sao nhà văn lại trăn trở, day dứt, quan tâm đến một vấn đề?
-Nhà văn trăn trở quan tâm đến vấn đề cuộc sống, con người bởi xuất
phát từ phẩm chất của nhà văn là sự quan sát nhạy bén thực tế đời sống
1,0
Trang 8Đời sống có thể là câu chuyện, nhân vật, là một âm điệu, bản tin, bộphim… đã làm xôn xao tâm hồn, kích thích sự sáng tạo của nhà văn Mốiquan tâm thường trực đau đáu của nhà văn tạo ra trạng thái căng thẳng về
ý chí và trí tuệ, những dồi dào về cảm xúc và niềm say mê mãnh liệt, tất
cả được nung nấu, dồn nén đến một lúc nào bùng cháy nhu cầu được giảitỏa, bộc lộ Đây là cội nguồn của cảm hứng sáng tạo
-Trăn trở, day dứt là một phần của quá trình sáng tạo nghệ thuật – quátrình cay cực, gian khổ, có khi là sự quằn quại đau đớn của cảm xúcngười nghệ sĩ mới làm ra tác phẩm cho đời Qúa trình lao động sáng tạođòi hỏi nhiều công phu, lao tâm, khôt tứ, nghề “phu chữ” (Lê Đạt)
2 Nhà văn trăn trở điều gì đang đe dọa thế giới loài người?
-Cơ sở
+Từ mối quan hệ văn học và đời sống: Đời sống xã hội chính là mảnh
đất màu mỡ cho văn học khai hoang và gieo hạt Nhà văn đắm mình vàocuộc sống để cảm nhận sự biến đổi từng giây phút, để chắt lọc những gì
là tinh túy nhất của cuộc sống đem vào trang viết của mình Mảnh đấthiện thực ấy như Nguyễn Minh Châu quan niệm không bao giờ đơn giản,bằng phẳng mà luôn chứa đầy nghịch lý, góc khuất, mảng tối, nói cáchkhác luôn tiềm ẩn những mối nguy cơ đe dọa đến con người vì vậy nhàvăn không thể bàng quan trước nó
+Từ cái nhìn của nhà văn: Nhà văn phải nhìn nhận, cảm hiểu được
những gì bức xúc của cuộc sống, những vấn đề trung tâm của thời đại,ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống con người Cái nhìn không đơn thuầnsao chép y nguyên hiện thực mà là “cái nhìn mang tính khám phá vềchất” (Macxen) đúng đắn, sắc sảo
+Từ bản chất của nghệ thuật là sự sáng tạo: mỗi nghệ sĩ là một thế giới
khác nhau Cái độc đáo của người nghệ sĩ là sự sáng tạo riêng biệt trongcách cảm nhận hiện thực và đưa hiện thực và trong tác phẩm Do đó mỗinghệ sĩ độc đáo, có tài năng lớn đều có mối trăn trở riêng về thế giới, conngười và biểu hiện nó dưới hình thức độc đáo
+Từ vai trò, sứ mệnh của nhà văn: Nhà văn quan tâm đến vấn đề xã hội
nhân sinh Sứ mệnh của người cầm bút giúp con người thức tỉnh, nhận racái xấu, cái ác và hướng về cái đẹp, cái thiện Nhà văn nếu không thực sựbăn khoăn, trăn trở trước những mối đe dọa đến cuộc sống con người thìnhà văn sẽ ko bao giờ sáng tạo được những tác phẩm chân chính Bởi tácphẩm chân chính được ra đời từ một trái tim đầy nhiệt huyết, nhiệt tâmvới cuộc đời Nhiệt huyết, nhiệt tâm ấy có nghĩa vụ viết về cái ác cái xấucái đang đe dọa làm cuộc sống con người đứng trước những nguy cơhiểm họa khôn lường Không chỉ là viết về những cái tốt, cái thiện để qua
đó làm gương, chỉ đường soi lối cho nhân loại mà nhà văn còn có
2,0
Trang 9🡪Những băn khoăn, trăn trở, câu hỏi muôn thuở của nhà văn được thểhiện trong tác phẩm qua những giá trị then chốt của nó Vì thế tác phẩmluôn là sự thể hiện nhà văn, đem đến cái nhìn riêng, độc đáo.
-Mối trăn trở của nhà văn:
+Khái quát: vấn đề môi trường sống đang bị hủy hoại, chiến tranh không
có tiếng súng, quan hệ giữa con người với con người…
+ Khái quát: Ở mỗi thời kì, mỗi hiện thực khác nhau lại làm nảy ra ở nhà
văn những mối băn khoăn, trăn trở về đời sống khác nhau Trước hếtnhìn lại lịch sử văn học Việt Nam ta có thể thấy rõ sự khác nhau ấy:
+Văn học trước 1945: Xã hội Việt Nam như ngạt thở trong bầu không
khí XHPK, thực dân một cổ hai tròng, tầng lớp người lao động bị đè nén
áp bức, người phụ nữ bị coi rẻ ko được tôn trọng, cái ác, cái xấu lên ngôi,giá trị vật chất được đặt lên trên hết Các nhà văn trong suốt một chặngdài của lịch sử văn học không ngừng trăn trở day dứt về cái ác, cái xấu,đồng tiền đang đe dọa đến nhân phẩm con người khiến con người bị xóimòn nhân cách, đạo đức:
Nguyễn Trãi:
Nguyễn Du:
Vũ Trọng Phụng
+ Văn học cách mạng: Đất nước bị giày xéo bới gót giày quân xâm
lược, chiến tranh tàn phá, đất nước tang thương, con người chủ yếu sốngvới tư cách công dân, vì dân tộc, vì tập thể mà quên đi con người cánhân, riêng tư, nhà văn viết về những mất mát hi sinh của con ngườitrong chiến tranh để qua đó gióng len một hồi chuông cảnh tỉnh về hậu
quả khủng khiếp mà chiến tranh gây ra cho con người (Học sinh chọn
các tác phẩm viết về chiến tranh để chứng minh)
+ Văn học đổi mới: Các nhà văn trăn trở vê mối quan hệ con người với
thiên nhiên (Muối của rừng), trăn trở về sự đổ vỡ niềm tin (Thơ NguyễnDuy, Truyện Nguyễn Huy Thiệp)…
Trang 105 Đánh giá, mở rộng 1,0
*Đánh giá nâng cao
-Như vậy mối trăn trở thường trực của nhà văn “Cái gì đang đe dọa thế
giới loài người?” đã nhắc đến vai trò, trách nhiệm, sứ mệnh, phẩm chất
của nhà văn trong quá trình sáng tạo nghệ thuật chân chính
-Mặt khác nội dung câu hỏi “Cái gì đang đe dọa thế giới loài người”:
+Nó ghi dấu những vấn đề lớn cốt lõi của thời đại những nhà văn nhưKaral Capek, Kafka
+Nó có ý nghĩa lâu dài, chạm đến những chân lý bình thường, phổ quát,muôn đời Câu hỏi là nỗi niềm khắc khoải mang tính nhân loại
Do đó, nội dung câu hỏi đặt ra vấn đề tác phẩm có giá trị khi nó mang ýnghĩa dự báo tương lai, thậm chí dự báo cả những “chấn động thời đại”
*Bàn luận, mở rộng
-Qúa trình sáng tạo của nhà văn: Nhà văn thâm nhập thực tế, sống nhiềucuộc đời, sống trong tận cùng của những xúc cảm, rung động, những day
dứt vì câu hỏi muôn thuở ấy “Cái gì đang đe dọa thế giới loài người?”.
Mỗi tác phẩm như một sự trả lời Nhắc đến tác phẩm trước khi nhắc đếnngười đọc, và như thế quá trình sáng tạo về bản chất là đặt ra câu hỏi chongười đọc trả lời, đối thoại, tức là quá trình tạo ra các mã, kí gửi nhữngnhận thức, tình cảm, tư tưởng, hướng đến sự dự báo Như vậy, sáng tạonghệ thuật vừa là nhu cầu giải thoát tự thân, vừa là nhu cầu đối thoại, tìmkiếm tri âm, nhắn nhủ những thông điệp nhân sinh
-Mối trăn trở của nhà văn gợi nhắc những đòi hỏi, yêu cầu:
+ Đối với người sáng tác: phải gắn bó, hiểu biết sâu sắc, trăn trở và nóilên những vấn đề thiết cốt nhất của thời đại để tác phẩm của mình thực
sự là “chứng tích của một thời”, đồng thời đào sâu vào những vấn đề phổquát mang tính nhân sinh để dự báo về mọi điều đang đến và sẽ đến trongtương lai thế giới và con người trong thế giới ấy Chính điều đó tạo nênsức sống lâu dài, vượt tầm thời đại của tác phẩm, ra đời một thời mà nóiđược vấn đề muôn thuở
+ Đối với người đọc: Cần đọc tác phẩm bằng cả tâm hồn mình để nhận ranhững điều trăn trở mà các nhà văn đã thể hiện trên trang viết Từ đó, ghinhận tài năng, tâm huyết cuả người sáng tác, mở rộng hiểu biết của bảnthân qua những điều nhà văn cảnh báo về xh con người từ đó cố gắnghiện thực hoá những trăn trở, day dứt của nhà văn từ cuộc sống của chínhmình Nỗ lực giữ gìn, phát huy các giá trị sống tốt đẹp chính là conđường để xã hội ngày càng phát triển Qua mối trăn trở của nhà vănngười đọc còn có một thước đo giá trị của tác phẩm với muôn đời, muônngười, trong đó có chúng ta và thời đại mình đang sống
0,5
0,5
Trang 11+ Đối với lịch sử văn học: Nghiên cứu về các tác giả, tác phẩm văn học,
các giai đoạn, trào lưu văn học cần lắm việc nghiên cứu những điều mà
nhà văn trăn trở day dứt về cuộc sống và con người trong giai đoạn lịch
sử mà nó ra đời Bởi điều đó chi phối rất lớn tới qúa trình sáng tạo nên
những tác phẩm lớn của người nghệ sĩ
- Đau đáu, trăn trở về các vấn đề trong cõi nhân sinh, nhưng như thế chưa
đủ, để tạo nên giá trị của một tác phẩm người nghệ sĩ còn cần có tài năng,
có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, óc quan sát, khả năng liên tưởng, tưởng
tượng,… Hơn nữa, những giá trị sống mà nhà văn trăn trở, day dứt cần
phải là những giá trị đúng đắn, tích cực thì sáng tạo nghệ thuật của người
nghệ sĩ mới có ích cho đời
*Biểu điểm
Câu 1 (8,0 điểm)
Hãy nương tựa vào chính mình để tìm một chố trú ngụ an toàn, đừng tìm cầu nơi nào khác bên ngoài
(Trích Một cội cây rừng, Aiahnchah, NXB Hồng Đức năm 2019)
Trình bày suy nghĩ của anh/ chị về vấn đề được gợi ra từ ý kiến trên
Câu 2 (12 điểm)
Trong một lần trả lời phỏng vấn tạp chí Văn nghệ Paris nhân dịp được nhậngiải thưởng Văn học Ý Nonino năm 2008, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã chorằng:
Văn học là một sự chiêm nghiệm những đau khổ của con người.
Bằng những trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bình luận ý kiến trên
Hết
-Thí sinh không được sử dụng tài liệu Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
Họ và tên thí sinh: ; Số báo danh:
SỞ GD&ĐT THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LAM
SƠN
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI KHU VỰC DUYÊN HẢI & ĐỒNG BẰNG BẮC
BỘ ĐÁP ÁN CHẤM MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 10
Câu 1 (8,0 điểm)
Trang 12Đáp ứng yêu cầu một bài văn nghị luận xã hội 0.5Trình bày vấn đề một cách khoa học, hấp dẫn 0.5
-Một chỗ trú ngụ an toàn: nơi con người trú ẩn và nương vào
để được bảo vệ, che chở, tìm được sự an vui, yên bình, tránhtổn thương cả về thể xác và tâm hồn
- nương tựa vào chính mình: dựa vào năng lực, sức lực,
phẩm chất và những giá trị sẵn có bản thân của bản thân
- tìm cầu nơi nào khác bên ngoài: kiếm tìm, cầu giúp , tựa
vào những yếu tố bên ngoài mình
=>Lời khuyên thức tỉnh mỗi người thay vì tìm chỗ trú ẩn ở
bên ngoài hãy nương tựa vào chính mình, biết dựa vào bản
thân để có được sự bình an đích thực
- Tìm cầu nơi nào khác bên ngoài không phải lúc nào cũng làmột cách thức hợp lí để mỗi người có thể tìm thấy chỗ trúngụ an toàn cho mình
- Nương tựa vào chính mình sẽ mang đến cho mỗi ngườichỗ trú ngụ an toàn để vượt qua những bão giông, biến động,bất trắc của cuộc sống
- Ngày nay, con người dường như đang đánh mất điểm tựa làchính mình đồng thời không thể tìm được điểm tựa ở bênngoài nên rơi vào trạng thái bất an
- Cần trau dồi , rèn luyện, không ngừng bồi đắp các giá trịsống để trở thành nơi nương tựa của chính mình và mọi người
- những đau khổ của con người: những bất hạnh, thiệt thòi,
những đau đớn, nhọc nhằn cả về thể xác và tinh thần của conngười
=> Ý kiến của Nguyễn Huy Thiệp đề cập tới một trong những
Trang 13đặc trưng quan trọng của văn học chân chính: cảm thức và suy
tư về những bất hạnh khổ đau của con người
- Cuộc sống của phận người nơi mặt đất trần gian còn nhiềubất hạnh, sự khổ đau dường như đã là tình trạng phổ quát củaviệc làm người Vậy nên những khổ đau của con người luôn làmối bận tâm, ưu tư của nghệ thuật, triết học, tôn giáo…
- Là một bộ môn nghệ thuật đi sâu vào thăm dò những chiềukích phức tạp trong thế giới tinh thần con người, phản ánh conngười trong sự đa chiều và bất toàn, văn học chân chính luôndành sự quan tâm đặc biệt cho những bất hạnh dễ bị vùi lấpcủa con người, luôn là sự lên tiếng cho những khổ đau câmlặng không dễ cất lời ở con người Mặt khác, bản chất tâm hồnngười nghệ sĩ luôn dễ “ đau đớn lòng” trước những điều trôngthấy, luôn mang “ mối quan hoài thường trực về những bấthạnh khổ đau” của mình và những phận người xung quanhmìn , chính điều này đã thôi thúc người nghệ sĩ cầm bút Vậynên, những khổ đau của con người chính là cội nguồn cho sựsáng tạo của nhà văn
- Sự chiêm nghiệm những nỗi khổ đau của con người vớinhiều biểu hiện phong phú thông qua những hình thức nghệthuật đặc sắc chính là nội dung quan trọng góp phần làmnênchiều sâu tư tưởng cho tác phẩm văn học, đồng thời khẳngđịnh tinh thần nhân đạo ở nhà văn
- Khi chiêm nghiệm những nỗi khổ đau, văn chương sẽ làphương thuốc xoa dịu, chữa lành nỗi đau khổ cho con người,
để con người nhận ra nỗi khổ đau cũng là một phần tất yếu củacuộc sống, từ đó học cách chịu đựng và trải nghiệm những khổđau, học cách thấu hiểu và cảm thông, đồng thời biết trântrọng nâng niu hạnh phúc hiện có để sống có ý nghĩa hơn
- Chiêm nghiệm những khổ đau của con người là một đặc
trưng quan trọng của văn học nhưng văn học cũng cần quantâm ca ngợi và khẳng định niềm hạnh phúc làm người Chúng
ta cần những khúc bi ca về con người của văn chương để sốngsâu sắc và can trường nhưng cũng cần những khúc hoan cađược làm người do nhà văn sáng tạo để sống lạc quan và tíchcực
- Chiêm nghiệm nỗi khổ đau của con người đòi hỏi nhà văn
Trang 14không chỉ là người cận nhân tình, có khả năng quan sát, thấuhiểu, cảm thông mà còn có một trí tuệ minh triết để suy tư, đúckết.
- Người đọc cũng cần có năng lực thấu cảm nỗi đau nhân tình
để cùng nhà văn chiêm nghiệm những nỗi khổ đau của con
người
Câu 1 (8,0 điểm)
Để vượt qua một định kiến, bạn cần phải có thật nhiều yêu thương.
Ý kiến trên gợi cho anh/chị suy nghĩ gì? Hãy viết một bài văn bày tỏ quanđiểm của mình
Câu 2 (12,0 điểm)
Nhà thơ người Ba Lan - Wislawa Szymborska từng viết trong diễn từ
Nobel của mình năm 1996:
“Nếu như một Issac Newton không nói với mình rằng “tôi không biết” thì có
lẽ táo trong vườn sẽ rụng xuống trước mắt ông như mưa đá và trong trường hợp khả dĩ nhất ông cũng chỉ cúi xuống nhặt lên ăn một cách ngon lành Nếu như người đồng hương của tôi, Marie Curie, không nói với mình rằng “tôi không biết”, thì có lẽ bà cũng chỉ trở thành cô giáo môn hóa học dạy ăn lương cho các tiểu thư con nhà quyền quý, và cuộc đời bà cũng chỉ kết thúc ở cái công việc đức hạnh ấy Thế nhưng bà đã nhắc với mình “tôi không biết”, và chính những từ ấy
đã hai lần đưa bà tới Stockhom, nơi những tâm hồn sôi động, luôn tìm tòi sáng tạo được trao tặng giải Nobel.
Nhà thơ cũng vậy Nếu như đó là một nhà thơ đích thực thì phải luôn nhắc mình “tôi không biết” Cố gắng tìm câu trả lời bằng mỗi tác phẩm của mình, nhưng khi vừa đặt xong dấu chấm là lại thấy băn khoăn, thấy rằng đó mới chỉ là câu trả lời tạm thời và tuyệt nhiên chưa đầy đủ”
(Wislawa Szymborska - Thơ chọn lọc- NXB Hội nhà văn- 2014)
Trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý kiến trên và chứng minh bằng thực tiễnvăn học
……… Hết ………
Thí sinh không được sử dụng tài liệu Giám thị coi thi không giải thích gì thêm
Họ tên thí sinh: ………Số báo danh: ……….
BỘ NĂM 2022 Môn: Ngữ văn 10
Trang 151 Nghị luận xã hội 8.0
A Về kĩ năng
- Biết cách làm bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý
- Biết cách huy động các thao tác phân tích, sử dụng tư duy phản
biện trước một vấn đề
B Về kiến thức
Thí sinh có thể viết bài theo nhiều cách Dưới đây là một số gợi ý
định hướng chấm bài:
1 Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: Yêu thương là yếu tố cần thiết
để vượt qua một định kiến
1.0
* Giải thích từ ngữ:
- “Định kiến” và “vượt qua định kiến:
+ Định kiến: Những ý kiến, quan điểm, niềm tin vô căn cứ về một
vấn đề, được hình thành trước khi nhận thức được các dữ kiện hoặc
biết rõ những thông tin có liên quan đến vấn đề đó (cảm tính, thiếu
lý tính) Ngoài ra, định kiến xuất phát từ cách nhìn sai lệch, thậm chí
cả những suy nghĩ cố chấp về đối tượng, làm hạ thấp giá trị thực tế
của đối tượng được đánh giá (không có thiện cảm) Định kiến không
chỉ tồn tại ở cấp độ cá nhân (giữa một người với một người hoặc một
nhóm người) mà còn ở mức độ xã hội (giữa một nhóm người với
một cá nhân hoặc một nhóm người)
+ Vượt qua định kiến: vượt qua những đánh giá hà khắc, vô căn cứ
để vươn tới xây dựng những điều tốt đẹp, một xã hội tốt đẹp, nhân
văn
- “Yêu thương”: cảm xúc tích cực, tốt đẹp nhất giữa con người với
con người, giữa một cá thể đối với các đối tượng xung quanh Tình
yêu thương được thê hiện qua sự cảm thông, chia sẻ những điều tích
cực, quan tâm, giúp đỡ, nâng đỡ lẫn nhau, góp phần làm cuộc sống
a Tại sao yêu thương có thể giúp vượt qua định kiến?
- Bản thân định kiến là sự đánh giá thấp đối tượng dựa trên những
suy nghĩ tiêu cực, những thành kiến hẹp hòi, thiếu thiện cảm, phủ
định những giá trị tốt đẹp của đối tượng Nếu có tình thương yêu, ta
Trang 16có thể nhìn đối tượng tích cực hơn, có niềm tin về sự tồn tại những
điều tốt đẹp ở đối tượng, có cái nhìn bao dung, độ lượng để nâng đỡ
hoặc tìm thấy những giá trị tích cực của đối tượng, từ đó vượt qua
định kiến với đối tượng đó (Ví dụ: Định kiến với những người lưu
manh, nghiện ngập - Chí Phèo, định kiến với học sinh cá biệt, định
kiến với hình xăm…)
- Định kiến được hình thành dựa trên những suy nghĩ cảm tính,
những niềm tin vô căn cứ, thiếu khoa học Với tình thương yêu, ta có
thể tạo nên những cơ hội tiếp cận gần gũi, chia sẻ, từ đó thấu hiểu,
cảm thông để phát hiệu những yếu tố tích cực hoặc hiểu hơn về giá
trị của đối tượng, từ đó đánh giá đối tượng thực chất hơn (Ví dụ:
định kiến với học sinh cá biệt, với LGBT, với những người nhiễm
HIV…)
b “Thật nhiều yêu thương” là bao nhiêu để đủ sức mạnh vượt qua
định kiến?
- Với mỗi cá nhân, vượt qua một định kiến không dễ dàng, vì nó
đồng nghĩa với việc thay đổi hẳn nếp tư duy của bản thân đã cố định
bấy lâu về một đối tượng Vì thế, để vượt qua một định kiến, yêu
thương không chỉ dừng lại ở cảm xúc mà còn phải đủ lớn để tác
động đến suy nghĩ, hành động của mỗi người (câu chuyện về ca sĩ
Enrico và mẹ của ông …)
- Ở cấp độ xã hội, những định kiến xã hội xuất phát từ “hiệu ứng
đám đông” hoặc những “lời truyền tai”, những niềm tin ấu trĩ, không
chỉ lan rộng, mà còn ăn sâu trong cộng đồng Thay đổi suy nghĩ bản
thân đã khó, nỗ lực thay đổi suy nghĩ của người khác, thậm chí của
nhiều người khác, về một vấn đề càng khó hơn nhiều Vì thế, để
vượt qua một định kiến xã hội, yêu thương cần đủ mạnh, không chỉ
để biến thành suy nghĩ và hành động, mà còn để kiên trì và nỗ lực
hành động, lên tiếng bảo vệ cho những điều tốt đẹp, lan tỏa thông
điệp tích cực làm thay đổi định kiến xã hội
* Mở rộng, nâng cao: Có phải chỉ cần có yêu thương là đủ để vượt
qua định kiến?
- Yêu thương là yếu tố cơ bản, đầu tiên, là điều kiện cần để vượt qua
định kiến Tuy nhiên, bên cạnh yêu thương, chúng ta cần trau dồi về
trí tuệ, năng lực, bản lĩnh (đấu tranh cho những điều tốt đẹp)… để có
thể đi đến tận cùng hành trình vượt qua định kiến, góp phần xây
dựng một xã hội tốt đẹp, nhân văn hơn
1.0
4 Bài học nhận thức và hành động: Rút ra những bài học liên hệ
phù hợp
1.0
Trang 172 Nghị luân văn học 12.0
A Về kĩ năng:
- Biết cách viết một bài văn nghị luận văn học
- Thể hiện được những kiến thức lí luận về cá tính sáng tạo của nhà
văn, kết hợp tốt giữa lí luận và cảm thụ
- Lập luận chặt chẽ, có cảm xúc, không mắc các lỗi chính tả, diễn đạt
B Về kiến thức: HS lựa chọn KT phù hợp yêu cầu của đề Sau đây
là gợi ý:
II Thân bài
1 Giải thích ý kiến:
- Nếu như đó là một nhà thơ đích thực thì phải luôn nhắc mình
“tôi không biết”: cội nguồn của ý thức sáng tạo văn chương là nhận
thức con người và thế giới như là cái không biết
- Cố gắng tìm câu trả lời bằng mỗi tác phẩm của mình, nhưng khi
vừa đặt xong dấu chấm là lại thấy băn khoăn, thấy rằng đó mới
chỉ là câu trả lời tạm thời và tuyệt nhiên chưa đầy đủ: quá trình
sáng tác và nhận thức thế giới thông qua tác phẩm là một hành trình
dài, bền bỉ, không ngừng và không có điểm kết thúc
→ Ý kiến của nhà thơ Szymborska bàn về cội nguồn ý thức sáng tạo,
bản chất quá trình sáng tạo của nhà văn Đó là quá trình không
ngừng nhận thức về thế giới này như là cái chưa biết, cái không thể
- Mọi sáng tạo của con người đều bắt nguồn từ việc tìm hiểu những
điều chưa biết, tạo ra cái chưa từng có và thách thức sự xơ cứng của
những trật tự, những niềm tin đã trở thành cố định… Mọi hành động
sáng tạo đều xuất phát từ nhu cầu nhận thức cái không biết bằng
niềm tin rằng chúng ta “có thể biết”
- Sáng tạo văn chương cũng không nằm ngoài quy luật này Nhà văn
sáng tạo ra tác phẩm không phải để mô tả lại một thế giới đã biết, đã
quen thuộc Nó phải là một khám phá mới mẻ về diện mạo phong
phú, bí ẩn của cuộc sống, nó phải là cuộc thăm dò đi tìm bản chất
của thế giới, bản chất của con người ẩn sau diện mạo quen thuộc mà
ta vẫn thường nhìn thấy Trong hành trình sáng tác văn chương, nhà
văn luôn là kẻ không biết về thế giới này, về con người và cả về
chính khả năng biểu đạt của ngôn ngữ, của văn chương để luôn giữ
3.0
Trang 18được năng lực ngạc nhiên, khám phá và sáng tạo.
2.2 Tại sao nhà thơ khi vừa đặt xong dấu chấm là lại thấy băn
khoăn, thấy rằng đó mới chỉ là câu trả lời tạm thời và tuyệt nhiên
chưa đầy đủ?
- Từ trong ý thức sáng tạo của mình, nhà văn/nhà thơ phải là người
không khi nào bằng lòng với việc nắm bắt diện mạo thế giới và thể
hiện nó theo một vài công thức biểu đạt giản đơn
- Nhà văn đích thực cần ráo riết truy vấn bản thân về những điều đã
biết và chưa biết, liên tục phản tư Đời sống bao giờ cũng phong phú
hơn và con người bao giờ cũng ẩn chứa nhiều điều bí ẩn hơn những
giới hạn văn chương đã tìm ra Ngôn ngữ và chất liệu cũng ẩn giấu
vô số khả năng biểu đạt mà con người chưa khám phá được
→ Kho tri thức phong phú của nhân loại và chính hành trình phát
triển của nghệ thuật, của văn chương đều xuất phát từ nỗ lực đi tìm
câu trả lời đầy đủ hơn, trọn vẹn hơn cho điều “tôi không biết” và
không thể biết đến tận cùng
3 Chứng minh
- Quan niệm của các nhà văn về văn chương và giá trị khám phá của
văn chương
+ Các nhà văn hiện thực khao khát đi tìm sự thật đằng sau sự thật
Các nhà lãng mạn đi đến tận cùng thế giới nội cảm của con người,
tìm kiếm, phác thảo diện mạo tinh thần của con người
+ Quan niệm sáng tác của Nam Cao: “Văn chương không cần đến
những người thợ khéo tay làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho Văn
chương cần những người khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng
tạo những cái gì chưa có”
+ Thanh Thảo: “Thơ mãi mãi là bí mật”, “Thơ không từ chối bất cứ
cái gì nhưng thơ khao khát sự bí ẩn”
+ Quan niệm văn chương là hành trình “đi tìm hạt ngọc ẩn giấu ở bề
sâu tâm hồn con người” của Nguyễn Minh Châu
+ Thơ Chế Lan Viên đi tìm câu trả lời cho câu hỏi “Ta là ai?”
- Thực tế sáng tác của các nhà thơ trong chương trình Ngữ văn
THPT và kiến thức tác phẩm ngoài chương trình
6.0
4 Đánh giá, nhận xét
- Khẳng định ý kiến của nhà thơ Szymborska
- Định hướng cho nhà văn và bạn đọc
1.0
III Kết bài: Khái quát, nâng cao vấn đề bàn luận 0.5
Lưu ý: Trên đây chỉ là những gợi ý có tính định hướng cho công tác chấm bài, GV
vận dụng hướng dẫn chấm một cách linh ho
Trang 19Câu 1 Nghị luận xã hội (8,0 điểm)
Thích ứng trong mọi hoàn cảnh1 là nhan đề bản dịch tiếng Việt cuốn sáchcủa Max Mckeown - diễn giả, nhà tư vấn và nhà nghiên cứu chuyên về chiến lượcđổi mới, lãnh đạo và văn hóa người Anh
Nhan đề này gợi cho anh/chị những suy nghĩ gì?
Câu 2 Nghị luận văn học (12,0 điểm)
Năm 1990, ở bài trả lời phỏng vấn in trên tờ Paris Review, khi được hỏi “Tại
sao ông viết”, Mariô Vargs Llosa (nhà văn Pêru, giải Nôben văn chương năm2010) đã nói: “ Tôi viết vì tôi buồn khổ Tôi viết vì đó là một cách chống lại sựbuồn khổ” 2
Bằng hiểu biết và trải nghiệm văn học, anh/chị hãy làm sáng tỏ vấn đề được đặt ra trong lời chia sẻ của nhà văn
CÂU Ý YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Thích ứng: có những thay đổi, điều chỉnh, vặn mình cho phù hợp, bắt
kịp, quen dần, hòa nhập… với điều kiện, yêu cầu mới, cả những thách
thức, chông gai Thích ứng là bơi theo dòng
2.2 Bình luận
- Cuộc sống luôn thay áo mới, biến động và phát triển không ngừng.
Hơn nữa, có nhiều tình huống, sự cố xảy ra nằm ngoài dự đoán, khảnăng của con người Sự thật là chúng ta không thể đổi được những
quân bài đã chia, chỉ có thể đổi cách chơi những quân bài đó.
- Thích nghi là sống chủ động, nhanh nhạy, thức thời, linh hoạt, khônngoan, không chậm chạp, ù lì, lạc hậu, cổ hủ, bảo thủ…
- Thay đổi để sống sót, sinh tồn, bảo vệ bản thân, phát triển, thànhcông, sáng tạo, bỏ lại đằng sau những khó khăn, thử thách, ứng phóxuất sắc, vượt lên, chiến thắng nghịch cảnh Không theo kịp sẽ bị loại
Trang 20bỏ, đào thải, trở nên thụ động, bị khuất phục…
(HS lấy những dẫn chứng thực tế làm sáng tỏ vấn đề)
2.3 Mở rộng, liên hệ
- Thích ứng không có nghĩa là dễ dãi chấp nhận, bị cuốn theo hoàn
cảnh, không biết làm chủ bản thân, gió chiều nào theo chiều ấy, không
có chính kiến, thiếu kiên định, không vững như bàn thạch với những
nguyên tắc sống đẹp đẽ, chuẩn mực Khả năng thích ứng ở mỗi người
là khác nhau Muốn thích nghi được phải giàu có về kiến thức và kĩnăng…
- Thích ứng linh hoạt và cải tạo hoàn cảnh luôn là hướng đi đúng, đích
đến lí tưởng được đặt ra…
- Phê phán mọi quan điểm, biểu hiện tiêu cực liên quan đến vấn đề…
- Ngày nay, mỗi người cần phải biết thích ứng với thời đại công nghệ,
thích ứng an toàn trước tình hình dịch bệnh…; hãy học cách cây xương
rồng sống trên sa mạc, nghệ thuật đổi màu giống chú tắc kè khi cần
- Tôi viết vì tôi buồn khổ Tác giả nói riêng và người nghệ sĩ nói chung
sáng tác vì những nỗi khổ sở, buồn đau, xót xa giằng xé, chất chứatrong lòng trước cảnh đời, cảnh người và cuộc đời chính mình cònnhiều bất hạnh, cay đắng Họ thường cầm bút khi cảm thấy không hàilòng với thực tại, không an bằng Cung bậc cảm xúc buồn khổ lànguyên nhân, khởi thủy dẫn đến sự ra đời và trở thành đặc trưng củatác phẩm văn học
- Tôi viết vì đó là một cách chống lại sự buồn khổ Chống lại là đấu
tranh, phản kháng để loại bỏ, để được giải thoát, không cho sự buồnkhổ xâm chiếm, đè nặng, lấn át, chế ngự
→ Viết chính là một cách phản kháng thực tại, tự giải thoát, phóngthích những gánh nặng trong lòng Phản kháng và giải thoát bằng bộcbạch, chia sẻ nỗi đau khổ, sự không bằng lòng Câu sau đề cập đếnmục đích, ý nghĩa của văn chương nghệ thuật
Trang 21Ý nghĩa bao quát của nhận định: Lời cảm nghiệm của người cầm bútkhái quát được quy luật trong sáng tạo: viết là sự cất tiếng của tâmtrạng và viết để được giải tỏa, cứu rỗi …
2.2 Bàn luận
2.2.
1
Tôi viết vì tôi buồn khổ
- Sự ra đời, đặc trưng của văn chương nghệ thuật: cảm xúc mãnh liệt
do hiện thực tác động là ngọn nguồn cảm hứng, gốc rễ của thơ văn
- Cảm xúc buồn đau: Đây là một trạng thái cảm xúc nổi bật thôi thúc
tác giả cầm bút Nhiều khi càng buồn khổ càng xuất thần, càng đau
đớn, dằn vặt càng có thơ văn hay Thế giới chẻ làm đôi, vết nứt xuyên
qua trái tim nghệ sĩ và nhờ đó chúng ta có những tác phẩm tuyệt đẹp (HS lấy tác phẩm văn học làm sáng tỏ vấn đề)
2.2.
2
Tôi viết vì đó là một cách chống lại sự buồn khổ
- Nhu cầu giãi bày, chia sẻ: Nhà thơ kí thác tâm sự, nỗi niềm vào conchữ xuất phát từ nhu cầu, mong muốn được thổ lộ, giãi bày, chia sẻ vànhờ đó mà như trút được gánh nặng, được nhẹ lòng Tình buồn khổ ấy
nếu cứ giữ lấy, để riêng tây, tác giả có thể chết đi được…
- Phản kháng và giải thoát bằng chia sẻ, tưởng tượng một cảnh tượngkhác, một thế giới khác, bằng mơ ước hoặc hoài niệm
(HS lấy tác phẩm văn học làm sáng tỏ vấn đề)
2.3 Mở rộng
- Viết còn vì vui sướng, hạnh phúc tột cùng Viết để lan tỏa, nhân lênniềm vui, sự hân hoan phơi phới Mọi cung bậc cảm xúc đẹp đẽ đạtđến độ nhất định đều có thể sản sinh ra tác phẩm
- Người cầm bút cần phải sống sâu với đời; có tâm hồn nhạy cảm, tinh
tế, chân thành, tha thiết, sẵn sàng rung lên tiếng ngân vang trước mọithanh âm cuộc sống…
- Độc giả đến với tác phẩm bằng cả trái tim, tâm hồn để lắng nghe,thấu hiểu, chia sẻ, đồng cảm, tri âm
Câu 1 (8,0 điểm)
Giá trị
Trong một buổi diễn thuyết, một giáo sư nổi tiếng mở đầu bài thuyết trình bằng cách giơ lên một tờ 100 đôla và hỏi: “Nếu tôi tặng tờ 100 đô la này cho một trong số các bạn, có ai muốn nhận không?” Nhiều cánh tay giơ lên trong hội trường Giáo sư nói tiếp: “Tôi sẽ tặng một người, nhưng để tôi làm thế này đã nhé” Ông vò nhàu tờ đôla, rồi hỏi: “Còn ai muốn lấy nó không?” Nhiều cánh tay
Trang 22vẫn giơ lên Giáo sư lại tiếp tục: “Nếu tôi làm thế này thì sao?” Ông ném tờ tiền giấy xuống chân mình, chà đạp một cách không thương tiếc Rồi ông nhặt nó lên,
tờ đôla đã trở nên nhàu nát và dơ bẩn “Còn ai muốn tờ 100 đôla này không?” Nhiều cánh tay vẫn giơ lên.
“Các bạn đã nghiệm ra bài học giá trị này chưa? Dù đồng tiền này có bị vò nát hay giày xéo, các bạn vẫn muốn có nó bởi vì giá trị của nó không thay đổi và giảm đi Nó vẫn là tờ 100 đôla”.
(Theo sách Hạt giống tâm hồn - Từ những điều bình dị,
NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, 2006, tr.139 140)
-Từ câu chuyện trên, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ về giá trị của con ngườitrong cuộc sống
Câu 2 (12,0 điểm)
Văn hào Nga I Turghenhev từng phát biểu:
Nghệ sĩ mà bị tước mất khả năng nhìn thấy cái trắng và cái đen - cả ở bên phải và bên trái - thì nghĩa là anh ta đã đứng bên lằn ranh của cái chết
(Dẫn theo Lí luận và văn học - Lê Ngọc Trà, NXB Trẻ, 2005, tr.48)
Bằng những hiểu biết về văn học, anh/chị hãy bình luận ý kiến trên
Câu 1 (8,0 điểm)
Jean-Paul Sartre cho rằng: “Tha nhân” là địa ngục (Người khác là địa
ngục) Gabriel Marcel lại cho rằng: “Tha nhân” là quà tặng (Người khác là quà tặng).
Suy nghĩ của anh/ chị ?
Câu 2 (12,0 điểm)
Nhà văn – người biến hiện thực bình thường trở nên “mê hoặc”
Bằng những hiểu biết và trải nghiệm văn học của bản thân, anh/ chị hãy bình luận ý kiến trên
1 Giải thích: ( 1,0 điểm )
- “Tha nhân” là địa ngục: Tha nhân – người khác, kẻ khác mình; “địa ngục” –
tăm tối, giam hãm, chết chóc, hủy diệt…Khi quan niệm “tha nhân” là “địa ngục”
của mình, Jean-Paul Sartre muốn nhấn mạnh mặt tiêu cực của “kẻ khác” đối với “bảnthân ta”, muốn cảnh tỉnh mọi người rằng kẻ khác có thể hủy diệt ta một cách ghêgớm…
- “Tha nhân” là quà tặng: Tha nhân – cũng được hiểu là người khác, kẻ khác mình; “quà tặng” – Giá trị đặc biệt, có tính ân huệ, tích cực, sự may mắn mà cá
Trang 23nhân có thể nhận… Khi quan niệm “tha nhân” là “quà tặng”, Gabriel Marcel muốnnhấn mạnh mặt tích cực, ý nghĩa, giá trị to lớn của người khác với cá nhân ta “Thanhân” chính là nền tảng, là cơ sở nâng đỡ ta, đem đến cho ta nguồn vui, sự maymắn, tình yêu thương, chúng ta phải biết trân trọng “tha nhân”
- Hai ý kiến là hai góc nhìn, quan niệm khác nhau, tương phản, đối lập nhau về
“người khác” trong mối quan hệ với cá nhân mỗi người Tuy nhiên, cả hai quanniệm đều cho chúng ta nhận thức toàn diện hơn về “tha nhân”, nhận thức được cảhai mặt tích cực và tiêu cực của tha nhân, về sự ảnh hưởng sâu sắc (tích cực vàtiêu cực) của “người khác” với cá nhân ta Nhắc nhở mỗi người phải có cách nhìnnhận và ứng xử đúng đắn nhất với “người khác”
* “Người khác” có thể là “địa ngục” của cá nhân mỗi người
+ Xét từ bản chất : khi được sinh ra, mỗi cá nhân là một thực thể tự do Tuy nhiên,khi có người tồn tại, phát triển trong mối quan hệ với người khác, cá nhân bị giàngbuộc thậm chí bị mất đi cái tự do tuyệt đối…Mặt khác, cá nhân mỗi người cũng dễ
bị hấp dẫn và sa ngã bởi người khác, bởi hoàn cảnh do người khác đem tới
+ Trên thực tế : người khác có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cá nhân mỗi người ởmọi phương diện, ở nhiều cấp độ với nhiều cách thức khác nhau: ảnh hưởng, cám
dỗ, mua chuộc, khống chế, nô lệ, gông cùm, hủy diệt chúng ta từ thói quen, từhành động tư tưởng tình cảm, cá tính, cuộc đời, số phận…
* “Người khác” có thể là “quà tặng” của cá nhân mỗi người
- Xét từ bản chất: cái cá nhân vốn yếu ớt, trong sự tồn tại phát triển luôn cần có sựgiúp đỡ của người khác “Người khác” không chỉ ảnh hưởng tiêu cực mà còn cóthể ảnh hưởng theo hướng tích cực đến cá nhân con người, đem đến cho cá nhâncon người sức mạnh, cơ hội để phát triển…
- Trên thực tiễn: người khác có thể là quà tặng của chúng ta khi người khác là bệ
đỡ, bệ phóng cho sự phát triển của cá nhân, khi là tấm gương soi, là động lực khích
lệ tinh thần, là người khai mở tinh thần, trí tuệ là người thấu hiểu, sẻ chia,…làngười giúp cá nhân tự phát triển và hoàn thiện chính mình
* “ Tha nhân ” là địa ngục hay “quà tặng” còn phụ thuộc vào cá nhân mỗi người
- Mỗi cá nhân, luôn có những cảm nhận, quan niệm riêng về người khác; mỗi cánhân cũng có hoành cảnh riêng nên sẽ tự nhận thấy thấy người khác phù hợp haykhông, là “thiên đàng” hay “địa ngục” với chính mình
Trang 24- Người khác không chỉ là một thực thể chết cứng, phiến diện mà cũng có sựchuyển hóa Người khác có thể chuyển từ “quà tặng” thành “địa ngục” và ngượclại Người khác cũng có thể vừa là “quà tặng”, vừa là “địa ngục” với cá nhân
Lưu ý : Người viết cần có những dẫn chứng hợp lí để làm tăng sức thuyết phục
của phần bàn bạc vấn đề và thể hiện bản thân có trải nghiệm đời sống.
3 Suy nghĩ về bài học, hành động của bản thân (1,0 điểm)
- Nhận thức được mối quan hệ tất yếu, sự ảnh hưởng hai mặt sâu sắc của ngườikhác và bản thân mình để có sự ứng xử hợp lí
- Nâng cao tính độc lập tương đối của bản thân để có cách nhìn nhận, ứng xử đúngđắn với “người khác” (hạn chế ảnh hưởng tiêu cực, phát huy ảnh hưởng tích cực từngười khác)…Không nhìn con người cực đoan, phiến diện
- Mình sẽ là “tha nhân” của người khác; vì thế, hãy cố gắng trở thành “quà tặng”
có ý nghĩa, giá trị với mọi người…
- Biết trân trọng và chủ động tạo lập “tha nhân quà tặng” cho mình, chuyển hóatích cực “tha nhân địa ngục”
-* Gợi ý thang điểm theo định tính
- Điểm 7-8: Bài viết đáp ứng tốt các yêu cầu trên Hành văn có cảm xúc, lập luận
- Điểm 1-2: Bài viết chưa hiểu rõ về vấn đề hoặc không biết cách lập luận, mắc lỗi
nhiều về kĩ năng và diễn đạt
- Điểm 0: Bài viết lạc đề hoàn toàn hoặc học sinh không viết bài
Câu 2 (12điểm)
Yêu cầu chung : Biết làm bài nghị luận văn học bàn về vấn đề nhà văn và quá
trình sáng tạo Người viết biết vận dụng tốt các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh văn học; biết kết hợp kiến thức lí luận với kiến thức văn học sử, kiến thức về tác phẩm để bàn luận, đánh giá; văn viết có hình ảnh và giàu cảm xúc, có giọng điệu riêng.
Yêu cầu cụ thể: Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần
đảm bảo hợp lí, thuyết phục Dưới đây là một gợi ý.
1 Giải thích – tìm vấn đề nghị luận (2,0 điểm)
- “Hiện thực bình thường” là hiện thực cuộc sống bên ngoài tác phẩm, là đối tượnghướng tới phản ánh của văn học
- “Mê hoặc” là hiện thực được nhà văn sáng tạo ra, độc đáo, mới lạ, có sức hấpdẫn, lôi cuốn, thuyết phục cao
Trang 25- Ý kiến trên nhấn mạnh vào vai trò, quyền năng, ý nghĩa tồn tại của nhà văn nóiriêng và văn học nói chung Nhà văn như người làm ra một thế giới thứ hai bằngnghệ thuật; một thế giới độc đáo, đầy sức lôi cuốn, “mê hoặc”.
2 Bàn (8,0 điểm)
* Xét từ động cơ, mục đích, bản chất sáng tạo văn học của nhà văn:
- Nhà văn luôn khao khát sáng tạo ra những tác phẩm mới lạ, độc đáo có sức layđộng và thuyết phục với người đọc, lôi cuốn thậm chí “mê hoặc” được ngườiđọc…
- Sáng tạo văn học luôn là sáng tạo tinh thần bậc cao, đồng nghĩa với việc làm nênmột thế giới nghệ thuật – một hiện thực thứ hai đẹp một cách mới mẻ, độc đáo, cósức lôi cuốn …
* Những năng lực nổi trội, đặc biệt riêng có của nhà văn là tiền đề giúp làm nên một hiện thực “mê hoặc”
- Tâm hồn mẫn cảm, khả năng quan sát tinh tế giúp nhà văn phát hiện cái đẹp tiềm
ẩn trong cuộc sống, nhìn thấy cái đẹp trong những cái bình thường, nhìn thấy cái lạtrong những thứ quen thuộc…
- Nhà văn sáng tạo văn học bằng óc tưởng tượng phong phú và khả năng hư cấuđặc biệt, khả năng biểu hiện bằng ngôn từ nghệ thuật tạo ra một thế giới hình tượngđộc đáo…
- Nhà văn cũng là người biết cách khai thác hiệu quả những yếu tố nghệ thuật đểsáng tạo ra tác phẩm, làm nên một hiện thực thứ hai đầy ảo diệu, hấp dẫn, lôi cuốn,
mê hoặc Nhà văn lớn có thực tài luôn là người biết làm chủ phương pháp sáng tác,vận dụng hiệu quả đặc trưng thể loại, nắm vững các thủ pháp nghệ thuật; thậm chícòn tạo cho mình một lối đi riêng, khơi dòng một lối viết mới…Tất cả điều đó đãgóp phần làm cho hiện thực trong tác phẩm là một thức hiện thực thấm đẫm chấtnghệ thuật, có sức lôi cuốn đặc biệt
*Thế giới do người nghệ sĩ sáng tạo ra chứa đựng một hiện thực “mê hoặc” hơn
- Nếu hiện thực cuộc sống bên ngoài tác phẩm là “hiện thực bình thường” với sự lẻ
tẻ vụ vặt, thì cuộc sống bên trong tác phẩm của nhà văn là hiện thực đậm nét, tậptrung hơn, đầy “mê hoặc” có phẩm chất và giá trị khác, là hiện thực thẩm mĩ đượcxây dựng theo nguyên tắc của cái đẹp (là thế giới của cái đẹp đậm nét, thuyết phục)
- Đó là một hiện thực đã được lọc qua lăng kính tâm hồn, thấm đẫm tư tưởng tìnhcảm cá tính, phong cách nhà văn Vì thế, hiện thực ấy có “hình sắc khác” độc đáo,mới lạ có thể hấp dẫn người đọc
- Khi nhà văn cũng như tác phẩm của anh ta biết cách gợi mở, dẫn dắt người đọcthì chính quá trình tiếp nhận văn học sẽ làm nhân lên vẻ đẹp “mê hoặc” của tácphẩm
Lưu ý: Người viết cần lấy những dẫn chứng văn học cụ thể, hợp lí để tăng thêm sức thuyết phục cho việc lí giải vấn đề, thể hiện người viết có hiểu biết, trải nghiệm văn học Người viết cần
Trang 26phân tích để thấy hiện thực bình thường của hiện tượng văn học đó là gì? Hiện thực mang vẻ đẹp “mê hoặc” ở đây là gì? Nhà văn đã làm cách nào để tạo dựng lên hiện thực “mê hoặc” đó.
3 Bình luận nâng cao (2,0 điểm)
- Nhận định đúng, có tính gợi mở nhiều vấn đề lí luận có liên quan
+ Nhận định đề cao vai trò, vị trí, quyền năng của nhà văn trong sáng tạo văn họccũng như bản chất và giá trị của văn học Nhà văn như một “tiểu hóa công” làngười kiến tạo một hiện thực, một thế giới khác đầy lôi cuốn, hấp dẫn bằng nghệthuật
+ Giữa hiện thực trong tác phẩm văn học luôn có một khoảng cách thẩm mĩ,khoảng cách của sáng tạo vì thế không được đồng nhất giữa hiện thực ngoài đời vàhiện thực trong tác phẩm
+ Tuy nhiên, nhà văn tạo ra hiện thực “mê hoặc” không có nghĩa là xa rời cuộcsống, không có nghĩa là làm mê muội, huyễn hoặc người đọc Nhà văn cũng nhưmọi yếu tố khác của quá trình văn học luôn có mối quan hệ chặt chẽ với cuộc sống.Biến hiện thực bình thường trở lên mê hoặc không phải là phù phép giả rối, đánhbóng tô hồng hiện thực
+ Bài học cho nhà văn và người đọc đều tham gia vào việc sáng tạo ra hiện thực
“mê hoặc” của tác phẩm Vì thế, người viết và người đọc đều phải dựa trên cơ sởcái tâm và cái tài
- Nhận định cho ta niềm tin vào giá trị, sức sống của văn học Nhắc ta biết trântrọng người nghệ sĩ chân chính, tài năng …
“Cân bằng cảm xúc cả lúc bão giông” là nhan đề cuốn sách kĩ năng sống nổi tiếng
của Nichard Recholls (Nxb Thế giới, 2019)
Anh (chị) có suy nghĩ gì về lời khuyên gợi ra từ nhan đề trên?
Câu 2 (12 điểm):
Bàn về sứ mệnh nhà văn, có ý kiến cho rằng: “Nhà văn phải viết vì một con
người hôm nay, vì thế giới hôm nay và vì thời đại mình Song cái lý tưởng trong khao khát mà nhà văn muốn hướng đến vẫn là một giá trị nhân loại trọn vẹn trong thời gian và không gian lịch sử.” (Nguyễn Hoàng Đức)
Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng hiểu biết về văn học hãy làm sáng tỏ?
1 Giải thích:
- Bão giông: Là hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho những khó khăn, thử thách của
cuộc sống có thể ập đến bất kì lúc nào
- cảm xúc: là thái độ phản ứng của con người trước những tác động nào đó từ bên
ngoài (vui, buồn, hân hoan, đau khổ,…)
- Cân bằng cảm xúc: là khả năng điều chỉnh những cảm xúc của bản thân ở trạng
Trang 27thái trung hoà, không quá tiêu cực hay quá tích cực.
Câu nói là một lời khuyên ý nghĩa dành cho mỗi người: Ngay cả ở trongnhững tình huống khó khăn nhất cũng hãy bình tĩnh, điều chỉnh thái độ, suynghĩ để có thể vượt qua và có được thành công, hạnh phúc
2 Phân tích, chứng minh
- Vì sao cần cân bằng cảm xúc ngay cả những lúc bão giông?
+ Lúc bão giông là những thời khắc mỗi người phải đối mặt với những khó khănthử thách lớn lao Tại thời điểm khó khăn xuất hiện, ta thường sợ hãi, lo lắng, mấtniềm tin vào bản thân mình Những cảm xúc tiêu cực liên tiếp xuất hiện dễ khiến tagục ngã ( Khi gia đình tan vỡ, công ty phá sản, tai nạn bất thường, thi trượt đạihọc, mắc bệnh hiểm nghèo,…)
+ Nếu biết cân bằng cảm xúc ta sẽ bình tĩnh đánh giá được khó khăn, suy nghĩđược cách thức vượt qua Ngược lại nếu để những cảm xúc tiêu cực chiếm lĩnh,chắc chắn ta sẽ thất bại (Dẫn chứng)
+ Người biết cân bằng cảm xúc sẽ có một cuộc đời hạnh phúc và góp phần làm chocuộc sống xung quanh trở nên tốt đẹp
- Làm thế nào để cân bằng được cảm xúc ngay cả lúc bão giông?
+ Mỗi người cần có những nhận thức sâu sắc về cuộc sống Khó khăn, thất bại haythành công, những điều tốt đẹp hay xấu xa vốn dĩ là những phần không thể thiếuđược của cuộc sống Con người không thể né tránh bão giông mà chỉ có thể tự điềuchỉnh mình để vượt qua bão giông
+ Hít thở thậy sâu, bình tĩnh suy nghĩ trong mọi tình huống, luôn tư duy tích cực,lạc quan chính là những điều mỗi người cần làm
+ Gia đình, nhà trường nên quan tâm giáo dục kĩ năng kiềm chế, điều chỉnh cảmxúc cân bằng cho học sinh bằng nhiều cách thức hiệu quả, thiết thực hơn
- Cân bằng cảm xúc là một quá trình điều chỉnh bản thân để sống tốt hơn chứkhông có nghĩa triệt tiêu mọi cảm xúc cao trào Trải qua mọi cung bậc cảm xúc từ