Đề 3 Cảm nhận của em về bài thơ “Con cò” của Chế Lan Viên PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO *** ĐỀ SỐ 20 ĐỀ KHẢO SÁT NĂNG LỰC HỌC SINH Môn Ngữ văn 9 Thời gian làm bài 120 phút, không kể giao đề (Đề thi gồm 01[.]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
***
ĐỀ SỐ 20
ĐỀ KHẢO SÁT NĂNG LỰC HỌC SINH
Môn: Ngữ văn 9
Thời gian làm bài: 120 phút, không kể giao đề
(Đề thi gồm: 01 trang)
Phần 1 Đọc hiểu (3 điểm)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
BÀN TAY YÊU THƯƠNG
Trong một tiết dạy vẽ, có giáo viên bảo các em học sinh lớp một vẽ về điều gì làm cho em thích nhất trong đời
Cô giáo thầm nghĩ "Rồi các em cũng lại vẽ những gói quà, những ly kem hoặc những món đồ chơi, quyển truyện tranh" Thế nhưng cô đã hoàn toàn ngạc nhiên trước một bức tranh lạ của một em học sinh Douglas: bức tranh vẽ một bàn tay
Nhưng đây là bàn tay của ai? Cả lớp bị lôi cuốn bởi một hình ảnh đầy biểu tượng này Một em phán đoán
- "Đó là bàn tay của bác nông dân"
Một em khác cự lại:
- "Bàn tay thon thả thế này phải là bàn tay của một bác sĩ phẫu thuật "
Cô giáo đợi cả lớp bớt xôn xao dần rồi mới hỏi tác giả Douglas cười ngượng nghịu:
- "Thưa cô, đó là bàn tay của cô ạ!"
Cô giáo ngẩn ngơ Cô nhớ lại những phút ra chơi thường dùng bàn tay để dắt Douglas ra sân, bởi
em là một cô bé khuyết tật, khuôn mặt không đuợc xinh xắn như những đứa trẻ khác, gia cảnh từ lâu lâm vào tình cảnh ngặt nghèo Cô chợt hiểu ra rằng tuy cô vẫn làm điều tương tự với các em khác, nhưng hóa ra đối với Douglas bàn tay cô lại mang ý nghĩa sâu xa, một biểu tượng của tình yêu thương
(Mai Hương, Vĩnh Thắng – Quà tặng cuộc sống)
Câu 1: (0.5 điểm) Nêu phương thức biểu đạt chính của văn bản trên.
Câu 2: (0.5 điểm)Xác định và gọi tên thành phần biệt lập được sử dụng trong câu: “Thưa cô, đó là
bàn tay của cô ạ!”
Câu 3: (1.0 điểm) Thông điệp của văn bản trên là gì?
Câu 4: (1.0 điểm) Nếu được cô giáo yêu cầu vẽ một điều mà em thích nhất thì em sẽ vẽ gì? Vì sao?
(viết 5 – 7 dòng)
Phần 2 Làm văn
Câu 1 (2,0 điểm)Từ hình ảnh bàn tay cô giáo trong văn bản phần đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn
nghị luận (khoảng 200 chữ) bày tỏ những suy nghĩ của bản thân về mối quan hệ giữa thầy cô và học sinh trong xã hội hiện nay
Câu 2 (5,0 điểm) Suy nghĩ của em về hình ảnh con người đối diện với vầng trăng trong hai đoạn thơ
sau:
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
(Trích Đồng chí, Chính Hữu, Ngữ văn 9, Tập 1,trang 129, NXB Giáo dục 2009)
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kế chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
(Trích Ánh trăng, Nguyễn Duy, Ngữ văn 9, Tập 1,trang 165, NXB Giáo Dục )
Trang 2
HƯỚNG DẪN CHẤM
Phần 1 Đọc hiểu (3 điểm)
Câu 2 - Thành phần biệt lập: Thưa cô (thành phần gọi đáp) 0,5 Câu 3 Thông điệp: Tình yêu thương, sự đồng cảm, giúp đỡ trong cuộc
sống bắt nguồn từ những điều rất đỗi bình thường nhưng có ý nghĩa vô cùng to lớn Tình yêu thương khi xuất phát từ tấm lòng chân thành, không toan tính sẽ giúp mọi người xích lại gần nhau hơn, mang lại nghị lực sống, giúp họ vươn lên, vượt qua những bất hạnh trong cuộc đời
1,0
Câu 4 Các em lựa chọn điều mình thích vẽ nhất và lí giải sao cho hợp lí 1
Phần 2 Làm văn (7 điểm)
Câu 1 a Về kỹ năng
- Học sinh biết kết hợp kiến thức và kĩ năng để viết một đoạn văn nghị luận xã hội
- Đoạn văn phải có bố cục, kết cấu rõ ràng; lập luận thuyết phục;
diễn đạt mạch lạc; không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp
- Học sinh có thể làm bài theo nhiều cách khác nhau; có thể bày tỏ quan điểm, suy nghĩ riêng nhưng phải có lí lẽ và căn cứ xác đáng;
có thái độ chân thành, nghiêm túc, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật
0.25
b Về kiến thức
Đoạn văn cần có các ý sau:
*Mở đoạn :giới thiệu vấn đề nghị luận (mối quan hệ giữa thầy
cô và học sinh trong xã hội ngày nay).
Thân đoạn: Trình bày cụ thể mối quan hệ giữa thầy cô và học sinh trong xã hội ngày nay.
- Mối quan hệ thầy và học trò là mối quan hệ giữa người giảng dạy và người được giảng dạy Dù ở xã hội nào thì đây cũng là mối quan hệ có sự gắn bó mật thiết với nhau
- Mối quan hệ thầy trò là mối quan hệ đẹp đẽ, tôn trọng nhau:
“Nhất tự vi sư/ Bán tự vi sư” Tôn trọng người dạy là một đạo lí bất biến trong xã hội Việt Nam Người thầy luôn là người được cả
xã hội tôn kính, kính trọng
- Thực trạng mối quan hệ giữa thầy và học sinh trong xã hội hiện đại:
+ Mối quan hệ giữa thầy và trò đã có sự cởi mở, gần gũi hơn:
Thầy cô giống như một người bạn, người cha, người mẹ của học sinh, lo lắng cho các em trong mọi việc Tâm sự và sẻ chia với các
em về mọi việc trong cuộc sống của mình
0.25 1.25
Trang 3+ Thầy cô còn là người vun đắp cho học sinh những ước mơ
những khát vọng
+ Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa người thầy và học sinh cũng có
nhiều vấn đề đáng lo ngại:
Nhiều học sinh có thái độ vô lễ, có hành động bạo lực với thầy cô giáo Mối quan hệ thân thiết thái quá đã dẫn đến sự suồng sã, mất đi tính mô phạm vốn có (D/C:
Học sinh lớp 8 quận Ba Đình, Hà Nội tỏ ra hỗn láo, thái
độ xấc xược thậm chí tát cô giáo ngay trước lớp khi bị cô giáo thu diện thoại)
Một số người thầy cũng có những hành động không đẹp, đáng lên án như hành hung hay sỉ nhục học sinh
(Cô giáo ở trường tiểu học An ĐỒng, An Dương, Hải Phòng bắt học sinh lớp 3 uống rẻ lau bảng, cô giáo ở trường tiều học Trung Hiền, quận Hai Bà Trưng , Hà Nội dùng thước đánh vào đầu học sinh )
=> Đây quả thực là thực trạng đáng buồn và đáng lo ngại của nền
giáo dục nước ta
*Kết đoạn:
- Để mối quan hệ giữa người thầy và học trò trở nên tốt đẹp hơn
thì bản thân người thầy phải làm hết trách nhiệm của mình, thực
hiện đúng bổn thận, giữ đúng tôn ti trật tự
- Bản thân người học cần tôn trọng, biết ơn và có thái độ ứng xử
đúng đắn với những người đã dạy minhg để đạo lí “tôn sư trọng
đạo” mãi trở thành truyền thống tốt đẹp của dân tộc VN
0.25
Câu 2 a Về kỹ năng
- Biết cách làm kiểu bài nghị luận về một đoạn thơ
- Kết hợp tốt các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh…
- Diễn đạt lưu loát, có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng
từ, ngữ pháp
b Về kiến thức
Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau song cần tập trung làm rõ các ý sau:
A Mở bài
- Giới thiệu tóm tắt hai tác giả: Nguyễn Duy, Chính Hữu
- Dẫn trích và giới thiệu về vầng trăng trong văn học và trong hai
đoạn trích: Ánh trăng, Đồng chí,
B Thân bài
1.Khái quát về hoàn cảnh ra đời và nội dung chính của hai bài
thơ
Bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu được sáng tác năm
1948 – thời điểm cuộc kháng chiến chống Pháp đang diễn ra vô
cùng ác liệt Đúng 30 năm sau, khi đất nước đã giành được độc
lập, Nguyễn Duy sáng tác “Ánh trăng” Hai bài thơ ra đời ở hai
thời điểm khác nhau, chủ đề khác nhau những cũng có những sự
giao cảm nhất định Và rõ nhất có lẽ là khoảnh khắc con người
đối diện với vầng trăng ở hai đoạn thơ cuối của hai bài thơ này
0,5
0.25
0.25
Trang 42 Cảm nhận về hình ảnh con người đối diện với vầng trăng trong 2 bài thơ:
2.1.Hình ảnh con người đối diện với vầng trăng trong bài thơ
“Đồng chí”
* Được xây dựng trên nền một hoàn cảnh khắc nghiệt:
- Thời gian, không gian: Rừng đêm hoang vu, lạnh lẽo,
- Không khí căng thẳng trước một trận chiến đấu
=> Tâm hồn họ vẫn bay lên với hình ảnh vầng trăng nơi đầu súng ->Họ vẫn xuất hiện trong tư thế điềm tĩnh, chủ động “chờ giặc tới”
=> Nhờ tựa vào sức mạnh của tinh thần đồng đội Họ “đứng cạnh bên nhau” và trở thành một khối thống nhất không gì lay chuyển nổi
* Đẹp nhất là hình ảnh “Đầu súng trăng treo”
- Đây trước hết là một hình ảnh thực Nó có thể hiểu là: Đêm
khuya, trăng tà, cả cánh rừng ngập chìm trong sương muối Trăng
lơ lửng trên không, chiếu ánh sáng qua lớp sương mờ trắng, đục Bầu trời như thấp xuống, trăng như sà xuống theo Trong khi đó, người chiến sĩ khoác súng trên vai, đầu súng hướng lên trời cao
như chạm vào vầng trăng và trăng như treo trên đầu súng
- Nó còn là hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng:
+ “Trăng”là biểu tượng cho vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, là sự
sống thanh bình
+ “Súng”là hiện thân cho cuộc chiến đấu gian khổ, hi sinh và
chiến tranh khốc liệt
=>Súng và trăng, cứng rắn và dịu hiền Súng và trăng, chiến sĩ và
thi sĩ, hiện thực và lãng mạn Hai hình ảnh đó trong thực tế vốn
xa nhau vời vợi thậm chí là trái ngược với nhau nay lại gắn kết
bên nhau trong cảm nhận của người chiến sĩ Sự kết hợp hai yếu
tố, hiện thực và lãng mạn đã tạo nên cái vẻ đẹp độc đáo cho hình tượng thơ đồng thời gợi lên vẻ đẹp của người lính cách mạng Họ không chỉ là những con người có lí tưởng cao đẹp, có lòng yêu
nước nồng nàn, có tinh thần quả cảm, kiên cường mà còn là
những con người có tâm hồn lãng mạn
=>Chính Hữu đã lấy hình ảnh này làm nhan đề cho cả tập thơ của
mình – tập “Đầu súng trăng treo” – một bông hoa đầu mùa trong
vườn thơ cách mạng
2.2 Hình ảnh con người đối diện vầng trăng trong bài thơ
“Ánh trăng”
- Con người đã từng có những năm tháng sống chan hoà, gắn bó
với trăng nhưng khi cuộc sống thay đổi thì con người đã quên đi
tất cả Và khi anh ta gặp lại vầng trăng năm xưa thì mọi quá khứ
lại ùa về như một thước phim quay chậm:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng”
+ Hai từ “mặt” trong cùng một dòng thơ: mặt người và mặt trăng, mặt đối mặt, lòng đối lòng Bao cảm xúc bên trong nhân vật trữ
1.5
1.5
Trang 5tình trào dâng đến nỗi như “có cái gì rưng rưng” Rưng rưng của những niềm thương nỗi nhớ, của những lãng quên lạnh nhạt với người bạn cố tri; của một lương tri đang thức tỉnh sau những ngày đắm chìm trong cõi u mê mộng mị; rưng rưng của nỗi ân hận ăn năn về thái độ của chính mình trong suốt thời gian qua
+ Và trong phút giây nhân vật trữ tình nhìn thẳng vào trăng , kí ức
về quãng đời ấu thơ trong sáng, về lúc chiến tranh máu lửa, về cái ngày xưa hồn hậu hiện lên rõ dần theo dòng cảm nhận trào dâng,
“như là đồng là bể, như là sông là rừng”
+ Cấu trúc song hành của hai câu thơ, nhịp điệu dồn dập cùng biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ và liệt kê như muốn khắc họa rõ hơn kí ức về thời gian gắn bó chan hòa với thiên nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu nặng, nghĩa tình, tri kỉ Chính thứ ánh sáng dung
dị đôn hậu đó của trăng đã chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm tình vốn tưởng chừng ngủ quên trong góc tối tâm hồn người lính
+ Với chất thơ mộc mạc chân thành như vầng trăng hiền hòa, ngôn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm như “có cái gì rưng rưng”, đoạn thơ đã đánh động tình cảm nơi người đọc
+ Trăng vẫn tròn như tình nghĩa trọn vẹn thủy chung son sắt, nhân hậu của đất nước, cuộc đời, trái ngược với cái hờ hững của kẻ sống bạc bẽo Trăng không lên tiếng trách móc mà im lặng, chẳng giận dỗi “người vô tình” mà bao dung Tuy vậy, người lính vẫn không tránh khỏi bản án lương tâm, không tránh khỏi ám ảnh bởi ánh nhìn im lặng đầy vẻ trách cứ
+ Dù con người đã bội bạc thì trăng vẫn độ lượng, khoan dung, nhưng chính cái khoan dung ấy của trăng lại khiến lòng người nhói đau hơn bao giờ hết Đôi khi sự im lặng lại là sự trừng phạt nặng nề nhất
+ “Ánh trăng im phăng phắc”_ cái im lặng của trăng lại càng làm cho sóng gió trỗi dậy trong tâm trí, càng làm lương tri nhân vật trữ tình – người lính cảm thấy đau xót, đau xót đến “giật mình” + Giật mình đồng nghĩa với việc thức tỉnh, nhưng không phải sự thức tỉnh nhẹ nhàng mà lại vô cùng dữ dội Cả bài thơ như lắng đọng trong từ “giật mình”, và tâm trạng giật mình đó cũng chính
là cái kết của bài thơ, của một câu chuyện đời đầy ý nghĩa
=>Bài học tình nghĩa về tri ân quá khứ được viết ra, nhưng con người đã phải trả cái giá quá đắt để học nó Người ta không thể nào mải chìm đắm trong quá khứ mà tiến lên, nhưng cũng không thể nào tiến lên mà không có bước đệm của quá khứ Trân trọng, khắc ghi, tri ân kỉ niệm Luôn nhớ, yêu thương, không quên ngày
đã qua Một triết lý sống giản đơn nhưng sâu sắc: tình người
Trang 63 Suy ngẫm về giây phút con người đối diện với vầng trăng
- Giống nhau:
+ Vầng trăng là người bạn thủy chung, tình nghĩa
+ Vầng trăng luôn bên cạnh con người, nâng đỡ con người trong những phút khó khăn, đưa đường dẫn lối con người trở về với những giá trị nhân văn tốt đẹp
- Khác nhau
+ Đồng chí: vầng trăng là người đồng chí, là người bạn, là biểu tượng của hòa bình, tự do
+ Ánh trăng: vầng trăng mang ý nghĩa thức tỉnh, giúp con người sống với những giá trị đẹp đẽ của dân tộc “Uống nước, nhớ nguồn”
C Kết bài: Khẳng định: ý nghĩa được gợi ra từ đoạn thơ, cảm
xúc, tình cảm của bản thân khi tìm hiểu về hai đoạn thơ
0.5
0.25
.Hết