MỊ TRONG ĐÊM TÌNH MÙA XUÂN aim 8+Đặc biệt, tác phẩm còn hàm chứa một tinh thần nhân đạo sâu sắc, thể hiện qua việc miêu tả thành công tâm lí nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân: “Trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho... Cho tới khi trời tang tảng rồi không biết sáng từ bao giờ.”
Trang 1MỊ TRONG ĐÊM TÌNH MÙA XUÂN
I MỞ BÀI
Nhà thơ Xuân Diệu từng nói: “Tác phẩm văn học trước hết là một thế giới mới được tạo
lập từ những tâm tư riêng biệt, từ những sáng tạo của người nghệ sĩ” Quả thực vậy! Tác phẩm
nghệ thuật luôn là nơi để người nghệ sĩ bộc lộ những ấn tượng chủ quan về hiện thực, từ đó đem đến cho người đọc một cái nhìn mới mẻ về thế giới xung quanh Ngắm nhìn dòng chảy văn học
1945-1954, , ta bắt gặp một văn phẩm neo đậu mãi trong lòng người đó là truyện ngắn “ Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài Tác phẩm là câu chuyện về những con người vùng cao quyết không cam chịu kiếp sống đọa đày dưới ách thực dân mà vùng lên phản kháng, đi tìm tự do Đặc biệt, tác phẩm còn hàm chứa một tinh thần nhân đạo sâu sắc, thể hiện qua việc miêu tả thành công tâm lí nhân vật Mị trong đêm
tình mùa xuân: “Trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các
nhà kho Cho tới khi trời tang tảng rồi không biết sáng từ bao giờ.”
II TÁC GIẢ - TÁC PHẨM - ĐOẠN TRÍCH
Người yêu văn chương hẳn đã không còn xa lạ với tên tuổi nhà văn Tô Hoài – cây đại thụ của nền văn học Việt Nam hiện đại Áng văn của ông đều in đậm dấu ấn của một cây bút hiện thực, phản ánh những sự thật của cuộc sống đời thường trong những trang viết bình dị, tinh tế và đầy chất thơ, bộc lộ phải kể đến vốn hiểu biết phong phú của ông về phong tục tập quán của nhiều dân tộc, nhiều vùng miền khác nhau trên đất nước ta Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” đã thể hiện rõ những nét đặc sắc ấy trong phong cách văn chương của Tô Hoài Tác phẩm được sáng tác năm 1952 in trong tập truyện Tây Bắc (1953) Đây là kết quả của chuyến đi thực tế dài tám tháng cùng bộ đội vào giải phóng miền Tây Bắc Trong chuyến đi ấy, nhà văn đã có dịp chung sống cùng những người dân tộc thiểu số từ khu du kích đến những bản làng mới được giải phóng Trích đoạn đêm tình mùa xuân là một trích đoạn đặc sắc trong phần giữa của tác phẩm, mà ở đó nhà văn đã khắc họa thành công những diễn biến trong tâm lí nhân vật Mị
III TÓM TẮT
Mị là cô gái trẻ đẹp, yêu đời, hiếu thảo Vì đẹp người đẹp nết nên Mị được nhiều chàng trai trong vùng để mắt tới Thế nhưng chỉ vì món nợ truyền đời của cha mẹ mà Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra Cô bị cha con thống lí đày đọa, bóc lột về thể xác lẫn tinh thần, chúng dùng cường quyền và thần quyền đẩy con người tới bước đường cùng Sau bao nhiêu năm "lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa", chỉ biết vùi đầu vào những công việc lặp đi lặp lại một cách tẻ nhạt, nhưng nay vào cái đêm mùa xuân năm ấy Mị lại trỗi dậy, Mị bùng cháy lên sức sống tiềm tàng một cách mãnh liệt
IV PHÂN TÍCH
Người ta luôn nói rằng, yếu tố ngoại cảnh có ảnh hưởng rất nhiều đến tâm trạng cũng như hành động của con người Quả thực như vậy! Để tạo tiền đề cho sự đột phá của Mị, Tô Hoài đã dụng công chuẩn bị những yếu tố khác đặc biệt là những yếu tố về thiên nhiên, về cảnh sắc cuộc sống của
đất, cỏ cây từng bừng một sức sống mới, có lẽ lòng người vì thế cũng rạo rực theo Lòng Mị cũng thế chăng, vì quả thực, bức tranh xuân ở Hồng Ngài năm ấy thật dễ làm người ta say đắm Từ những
đường nét đầu tiên: “các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho”
đã gợi ra một cảm giác no đủ, yên ấm, đủ khiến người ta phải thấy ấm lòng Có phải vì thế mà “Ở
Trang 2Hồng Ngài người ta thành lệ cứ ăn Tết khi gặt hái vừa xong, không kể ngày, tháng nào” Đến
đây, ta thầm thán phục vốn hiểu biết phong phú về phong tục, tập quán các dân tộc của Tô Hoài Rồi
tiếp đến là những sắc màu của mùa xuân: những vạt cỏ giang vàng ửng trong tiết trời “gió và rét rất
dữ dội” đặc trưng của miền núi cao, cùng với đó là cái sặc sỡ của những chiếc váy hoa phơi trên
mỏm đá Này đây nữa là tiếng cười đùa trẻ nhỏ: “Đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân
chơi trước nhà” Chừng ấy màu sắc, chừng ấy âm thanh như đem cả không khí của cái Tết về bản
làng, đủ làm lòng người phấn chấn hẳn lên Và chừng ấy, có lẽ là những tác nhân đầu tiên làm sống dậy một trái tim từ lâu đã cạn khô dòng máu nóng
Và từ đây, tâm lí của Mị bắt đầu có những biến đổi Dẫu vậy, bức tranh mùa xuân đẹp thế, rạo rực thế, nhưng nếu thiếu đi âm thanh tiếng sáo, thì có lẽ nó cũng chưa đủ để làm hé mở cánh cửa tâm hồn Mị Dù tiếng sáo lúc này mới chỉ là thứ âm thanh lấp ló ngoài đầu núi, từ xa vọng lại – là
tiếng sáo rủ bạn đi chơi, nhưng đã đủ để lòng Mị “thiết tha bổi hổi” Chính tiếng sáo ấy là tác nhân
đã lay động sâu xa tâm hồn Mị và đánh thức quá khứ cùng hiện tại của Mị Tiếng sáo là một ẩn dụ cho tự do, cho tuổi trẻ và ký ức đẹp tươi của cô gái trẻ người Mèo Tiếng sáo cũng chính là men tình
đã đánh thức tâm hồn và lý trí của Mị Và từ đó, nhà văn đã cho ta thấy nét biến chuyển đầu tiên
trong tâm lí của cô gái ấy: “Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi” Có thể thấy, từ đầu thiên truyện đến đây, Mị luôn sống trong im lặng, cái im lặng “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó
cửa” Nhưng lúc này, chính tiếng sáo đã làm cho Mị cất tiếng, là tiếng hát dù chỉ thầm thì, nhưng là
tiếng hát thiết tha bồi hồi của tình yêu:
“Mày có con trai con gái rồi Mày đi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu”
Dường như trong câu hát không chỉ có tình yêu mà còn là khát vọng được tự do đi tìm tình yêu, tìm hạnh phúc cho riêng mình của những đôi trai gái người Mèo Vì thế mà khi Mị cất lên tiếng hát cũng là lúc ta nhận ra, cô gái đang sống mà như đã chết ấy đang dần sống lại Những sự kiện ngày Tết đã tạo thành cơn mưa đánh thức hạt mầm sự sống mãnh liệt trong Mị, hạt mưa nặng là tiếng lấp ló ngoài đầu núi rủ bạn đi chơi - tiếng ca của hạnh phúc lứa đôi, biểu tượng của tình yêu trai gái như đánh một hồi lớn vào tâm khảm nơi Mị Nó sưởi ấm và kéo Mị vùng dậy sau bao ngày sống im lặng, đánh thức Mị khỏi giấc ngủ của bi kịch đau thương Thế nên ta mới khâm phục sức sống tiềm tàng mạnh mẽ của Mị đến nhường nào Đáng nể phục!
Sau những thay đổi đầu tiên ấy là hành động tiếp theo của Mị: “Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống
ực từng bát”.Vẫn biết rằng chén rượu là thứ không thể thiếu trong những cuộc vui ngày Tết Xuân
này, Mị cũng uống rượu, nhưng cái cách Mị uống như có điều gì khác thường: “uống ực từng bát”
Có cảm tưởng rằng Mị không chỉ uống, mà đang dùng rượu để nuốt lấy bao đắng cay của phần đời
uống để dằn xuống tất cả những cảm xúc nổi loạn đang trực chờ trỗi dậy? Có quá nhiều thứ dồn nén
tỏa nỗi lòng, tâm tư của mình, tựa như Lãng Du Khách đã viết trong “Tửu sầu”:
“Ta buồn mượn rượu để say Giọt chua giọt đắng giọt cay giọt nồng
Ta say trong cõi hư không Giọt sầu cay đắng lãng bồng bi ai”
Trang 3Trong cơn mộng mị, Mị lại nghe “văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng” Một lần nữa
“tiếng sáo” ấy lại xuất hiện, có lẽ đây là biểu tượng cho tiếng gọi cuộc sống, khơi gợi tình yêu trong
Mị Từ “văng vẳng” không chỉ gợi tả tiếng sáo ở xa, đó còn là những âm thanh của hoài niệm đưa Mị trở về với tiếng sáo và bài hát của người bạn tình năm xưa, khiến Mị như trở lại với cô gái xinh đẹp
tài hoa thuở nào Ngày ấy, Mị thổi sáo giỏi “Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi
sáo” Thậm chí còn có biết bao người mê, “ngày đêm thổi sáo đi theo Mị” Quá khứ ấy mới thật
tươi đẹp, thật hạnh phúc làm sao Nhất là khi tâm trí đã mờ đi vì men rượu, thì kí ức lại càng lung
linh, nỗi nhớ lại càng da diết Dường như lúc ấy nỗi nhớ đã dâng lên cồn cào lắm, Mị mới “uốn
chiếc lá trên môi”, và âm thanh từ đấy cất lên Tiếng thổi lá hay như thổi sáo ấy đã một lần nữa xé
tan cái lặng lẽ của đời Mị, phá vỡ cả cái yên lặng như hòn đá tảng đè chặt tâm hồn Mị Có phải tâm trí của Mị đã vượt thoát ra khỏi cảnh giam hãm này rồi chăng?
Nhưng không, tìm về quá khứ chỉ là liều thuốc ngủ để con người tạm quên trong thoáng chốc
Cái quyết định còn nằm ở thực tại Và rốt cuộc, Mị vẫn không thể thoát khỏi vòng giam hãm: “Mị
không bước ra đường chơi, mà từ từ bước vào buồng” Lí giải cho hành động này, Tô Hoài viết:
“Chẳng năm nào A Sử cho Mị đi chơi Tết Mị cũng chẳng buồn đi” Có thể thấy, Tô Hoài đã đặt
nhân vật của mình vào thế giằng co, giữa một bên là sức sống đang đà trỗi dậy và một bên là cảm thức về thân phận đã ăn sâu vào tâm trí Trong tình thế ấy, Mị như một người vì bị trói buộc quá lâu
mà quên mất mình đã từng được tự do Cho nên, cuối cùng Mị vẫn theo quán tính bước vào buồng -
một hành động hợp logic mà đầy xót xa Thế rồi, trong chính căn buồng tăm tối với cái “cửa sổ lỗ
vuông mờ mờ trăng trắng” kia, lòng Mị chợt bừng sáng: “Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước” Nếu như trước đó, Mị mới chỉ nhớ lại kí ức
- một hành động thuộc về ý thức, thì bây giờ, cảm xúc của Mị đã sống lại Dường như chính sự trỗi dậy về ý thức đã làm cho cảm xúc sống lại, để cho Mị không còn vô cảm, lùi lũi như trước Đó là một nét biến chuyển vô cùng tinh tế trong tâm lí nhân vật mà Tô Hoài đã dụng công nắm bắt và miêu
tả Để rồi, từ những cảm xúc ấy, Mị bắt đầu nhận thức về cuộc sống hiện tại Mị biết mình còn trẻ:
“Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi” Câu văn sử dụng phép điệp: trẻ lắm, còn trẻ,… kết
hợp kiểu câu đơn ngắn làm nhịp điệu câu văn dồn dập, góp phần hiện lên trong mắt độc giả ngọn lửa tình yêu tự do và ý thức về bản thân chưa bao giờ bị dập tắt trong Mị
Khi lòng yêu đời, ham sống dâng lên đến đỉnh điểm, cũng là lúc cô nhận ra biết bao tăm tối,
bất công trong cuộc đời mình: “Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi A Sử
với Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau!” Dường như cùng với lòng ham sống,
thì nỗi đau trong Mị cũng dâng lên đến tột cùng Đó là nỗi đau về một cuộc sống không tình yêu, không hạnh phúc, bị tước đoạt tự do, tăm tối không lối thoát Thấm thía nỗi đau ấy, Mị đã nghĩ đến
cái chết: “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ
lại nữa” Lá ngón lại lần nữa xuất hiện với tầng ý nghĩa giải thoát, nhưng được lên một nấc của “sự
tự ý thức”, đánh dấu sự trở lại của ý thức sống, đánh dấu sự thức tỉnh của một tâm hồn tưởng chừng
như đã “chết đi trong cõi sống” Rõ ràng, Mị không chấp nhận hoàn cảnh thực tại Một cô gái còn
trẻ, còn xuân sắc, còn khát khao, sao có thể chấp nhận kiếp sống tăm tối, đọa đày? Vậy nên, mặc dù bằng cách tiêu cực, nhưng Mị đã phản kháng lại thực tại Và đây cũng là lúc trong Mị chứa đựng nhiều mâu thuẫn nhất: lòng phơi phới nhưng vẫn theo quán tính bước vào buồng Và khi lòng ham
sống trỗi dậy thì Mị lại muốn chết ngay đi Tôi chợt nhớ đến câu nói của Hegel: “Phải đẩy tới chóp
đỉnh cao của mâu thuẫn thì sự sống nhiều hình mới vẽ ra” Phải chăng, Tô Hoài đã miêu tả tâm lí
của Mị trên cái đỉnh cao mâu thuẫn đó, để ta thấy đằng sau người con dâu gạt nợ lầm lũi, vô cảm kia
là một cô gái yêu đời, ham sống đến cuồng nhiệt Giữa lúc Mị đang sống cùng những cảm xúc mãnh
liệt như thế, thì “tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường” Lần này, tiếng sáo như đã
Trang 4được tâm lí hóa, trở thành hiện thân của những kí ức tươi đẹp và niềm thiết tha với cuộc sống của
ló, văng vắng" mà được miêu tả bằng trạng thái “lửng lơ bay ngoài đường” Phải chẳng đó không
còn là tiếng gọi tình yêu của khách thể mà là âm thanh thiết tha của lòng Mị, của những cảm xúc quá khứ dâng trào Chính tiếng sáo gọi bạn yêu ấy đã dìu hồn Mị vượt lên nghịch cảnh, trở thành biểu
tượng của khao khát tự do, hạnh phúc Tiếng sáo trong “Vợ chồng A Phủ” như “Tiếng sáo Thiên
Thai” của Thế Lữ Đó là cái thanh âm vừa êm nhẹ như một lời tỏ tình, vừa êm đềm như một vũ điệu
trong thế giới thần tiên:
“Khi cao vút tận mây mờ Khi gần vắt vẻo bên bờ cây xanh
Êm như lọt tiếng tơ tình Đẹp như Ngọc Nữ uốn mình trong không”
Nếu trước đó, những cảm xúc trỗi dậy đã làm nảy nở trong Mị nhận thức về cuộc sống hiện tại, thì giờ đây, nhận thức ấy đã chuyển hóa thành hành động Tô Hoài đã rất tinh tế khi miêu tả hành
động ấy: “Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng” Mị thắp
ngọn đèn như thắp lên lẽ sống của cuộc đời mình, thứ ánh sáng ấy xua tan bao đêm tối triền miên, chiếu rọi vào thẳm sâu linh hồn như đã chết của Mị để linh hồn với khao khát hạnh phúc, tự do của
cô tìm ra con đường giải thoát mình khỏi sự trói buộc đau đến thương tâm của thực tại Đây là hành động vô cùng ý nghĩa, là minh chứng cho thấy Mị đã muốn phản kháng lại kiếp sống hiện tại bằng một cách tích cực hơn: Mị đã dần nhận thức được không gian mình đang sống, đang cần một chút ánh sáng - dù chỉ hiu hắt để soi sáng con đường, soi sáng cả cuộc sống tối tăm mù mịt của mình nơi địa ngục trần gian ấy Qua chi tiết đầy ý nghĩa này, tác giả bộc lộ sự trân trọng dành cho Mị đồng thời thể hiện nét bút làm rung động tâm can người đọc Có thể thấy, đây là một bước chuyển biến lớn trong tâm lí của Mị, là dấu hiệu của cuộc “nổi loạn” tiếp theo Và quả thực đó là một cuộc “nổi
loạn”: “Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi” Dưới ách thống trị của nhà thống lí lúc đó, và với
cả cái “lùi lũi” bao năm của Mị, thì suy nghĩ và hành động này quả là “nổi loạn” Mị “quấn lại tóc”,
“với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách” Những động từ diễn tả hành động liên tiếp của
người con gái Mèo được Tô Hoài sử dụng để khẳng định dáng vẻ dứt khoát, mạnh mẽ và ý thức quyết tâm đi chơi xuân của Mị Ở giây phút này, Mị hoàn toàn lột xác: không còn đâu cô Mị như cái bóng vật vờ, âm thầm nữa mà là người phụ nữ Mèo nhanh nhẹn, hoạt bát, bừng bừng khát vọng sống
và rạo rực đam mê của tuổi trẻ Hành động này của cô gái là thái độ phản kháng chống lại cuộc sống không tự do, không tỉnh yêu, không hạnh phúc Đây là sự phục sinh của tâm hồn vốn khô khan, cạn kiệt giữa đêm tình mùa xuân Qua ngòi bút tài hoa của tác giả đã phác họa sức sống ấy lớn đến nỗi
Mị không hề chú tâm đến sự xuất hiện của A Sử
Nhưng, than ôi, khát khao sống chỉ vừa trỗi dậy, đã sớm bị dập vùi dưới ách hung tàn! A Sử bạo ngược, xách cả thúng sợi đay ra trói đứng Mị, đã vậy còn quấn tóc Mị lên cột, làm Mị không cúi, không nghiêng đầu được nữa Ngọn đèn vừa mới khêu lên nay lại vụt tắt, để lại trước mặt Mị là bóng tối của căn buồng giam hãm cả tuổi xuân Có thể thấy, đây là đoạn văn mà Tô Hoài đã khơi lên sự phẫn nộ trong lòng người đọc trước thế lực thống trị tàn ác, vùi dập con người, là lời tố cáo đanh thép tội ác của bọn lang đạo miền núi Tưởng rằng từ đây khát vọng trong Mị sẽ tắt ngấm như ngọn đèn kia, nhưng ngòi bút nhân đạo của nhà văn đã đem đến cho cô một sự giải thoát – giải thoát về tinh thần Hơi rượu vẫn tỏa, tiếng sáo vẫn vang vọng đâu đây, đưa tâm trí Mị phiêu du theo những cuộc chơi, những đám chơi:
Trang 5“Em không yêu, quả pao rơi rồi
Em yêu người nào, em bắt pao nào”
Có thể thấy, với năm lần xuất hiện, tiếng sáo đã thực sự trở thành một chi tiết đặc sắc của truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” Cả quá trình thức tỉnh về cảm xúc và nhận thức của Mị đều gắn với
âm thanh tiếng sáo Nó đã trở thành tác nhân làm sống dậy một cô Mị hoàn toàn khác, là bản lề để người đọc mở cánh cửa khám phá những nét đẹp trong tâm hồn của cô gái vùng cao Bàn về ý nghĩa
của chi tiết nghệ thuật, Paustovsky từng nói: “Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm” Bụi vàng,
nhỏ bé những quý giá, đã được Tô Hoài dồn bao tâm huyết và công sức gom góp lại để làm nên chi tiết tiếng sáo - “bông hồng vàng” của truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” Tiếng sáo ấy còn dẫn đến một
hành động đầy lãng mạn của Mị: “Mị vùng bước đi” Đây là một hành động đẹp, là biểu hiện mạnh
mẽ của sức sống tiềm tàng bất diệt Nó đã cho thấy, dù bị trói buộc thân xác, nhưng về mặt tinh thần,
Mị đã được giải thoát hoàn toàn Dẫu vậy, Mị lại một lần nữa bị thực tại phũ phàng dìm xuống:
“Nhưng chân tay đau không cựa được” Và cả tiếng chân ngựa đạp vào vách cũng làm nảy sinh trong Mị một nỗi đắng cay: “Ngựa vẫn đứng yên, gãi chân, nhai cỏ Mị thổn thức nghĩ mình
không bằng con ngựa” Tô Hoài đã khéo léo lồng vào chi tiết này âm thanh của tiếng chân ngựa
Tiếng sáo là âm thanh của giấc mơ; tiếng chân ngựa là âm thanh đau buồn của thực tại Thực tại đập
vỡ giấc mộng làm tiêu tan tiếng sáo Mị lại lần nữa nhận thức về thực tại, nhưng lần này là theo chiều ngược lại, đau xót vô cùng Có thể thấy, đó là một tấn bi kịch tăm tối không biết lúc nào mới
hạ màn của Mị, cũng như biết bao con người cùng khổ, chịu áp bức, đè nén trong xã hội xưa
Ngọn lửa trong lòng Mị giờ đã nguội dần, Mị không còn nghe thấy tiếng sao văng vẳng nữa, hiện thực đã cướp nó đi, làm tan biến niềm hạnh phúc nhỏ nhỏi duy nhất lúc ấy của Mị, đưa Mị trở
về với thực tại nguội lạnh, ngọn lửa khát vọng lùi sâu vào tâm hồn, chờ ngày “hồi sinh” Dù đã trở lại với thực tiễn tàn nhẫn, suốt đêm mùa xuân ấy, quá khứ vẫn nồng nàn tha thiết trong nỗi nhớ của
Mị với hơi rượu tỏa, tiếng sáo, tiếng chó sủa xa xa… Mị phải sống trong giằng xẻ đau đớn giữa
những khát khao cháy bỏng vừa hồi sinh và thực tại phũ phàng đang hiện hữu ngay trong sợi dây trói
và căn buồng giam đầy bóng tối Sức sống cùng những khát vọng đã trở lại và cũng đã bị vùi dập tản nhẫn Tuy nhiên sức sống tiềm tàng vẫn đâu đó âm thầm tích tụ, nhen nhóm lên từng chút, và sẽ mạnh mẽ bùng cháy, mãnh liệt trỗi dậy trong Mị ở một đêm đông lạnh lẽo nơi Hồng Ngài
VI BÌNH LUẬN
(1) Khi mùa xuân đến, rượu và tiếng sáo rủ bạn tình khiến tâm hồn tươi trẻ của Mị như có dịp
trỗi dậy, lòng Mị rạo rực sức sống mùa xuân Thể xác dù bị trói buộc, bị hành hạ vẫn không thể trói lấy tâm hồn đang thiết tha cuộc sống của nàng, khát vọng sống vẫn âm ỉ cháy trong con người Mị Như vậy, qua trích đoạn đêm tình mùa xuân, Tô Hoài đã miêu tả thành công những chuyển biến tinh
tế, sâu xa trong tâm lí nhân vật Mị Sự góp mặt của nhân vật Mị càng giúp tác phẩm mang nhiều màu sắc văn chương, góp phần làm phong phú đề tài văn học nước nhà Có thể nói, tác phẩm đã đạt đến hàng đỉnh cao trong nghệ thuật miêu tả tâm lí, đưa Mị trở thành một điển hình cho số phận người
phụ nữ vùng cao Tây Bắc trước Cách mạng Nói về Mị, nhà văn Tô Hoài tâm huyết rằng: “Số phận
của cô là sự hồi sinh mãnh liệt của con người cô Sự hồi sinh của một con người là vô cùng quý giá.”
(2) Hiểu sâu về đoạn trích, ta thấy được những đặc sắc về nghệ thuật của ngòi bút Tô Hoài
Ông là một cây bút vừa am hiểu phong tục tập quán miền núi, vừa tinh tế trong việc nắm bắt và miêu
tả tâm lí nhân vật Ông cũng đã xây dựng thành công tình huống truyện đặc sắc, cùng những chi tiết giàu giá trị, để từ đó nhân vật bộc lộ tất cả vẻ đẹp của mình Có thể nói mỗi lần đến với “Vợ chồng A
Trang 6Phủ” là một lần ta hiểu thêm về con người miền núi với khát vọng sống và khát vọng tự do mãnh liệt, mỗi lần đến với “Vợ chồng A Phủ” là một lần nhớ về một nhà văn luôn yêu thương nặng lòng với Tây Bắc
(3) Câu chuyện về những con người miền núi như truyền cho độc giả một tình yêu tha thiết
với cuộc sống, một hi vọng bất diệt vào tương lai cho dù thực tại có tối tăm Tất cả những điều đó đã làm nên thành công của một tác phẩm xuất sắc
VII BÌNH LUẬN VẾ 2:
Thông qua cuộc đời nhân vật Mị, tác phẩm đã để lại tinh thần nhân đạo thấm đượm trên mỗi
được tạo nên bởi niềm cảm thông sâu sắc đối với nỗi đau khổ của con người, sự nâng niu, trân trọng những nét đẹp trong tâm hồn con người và lòng tin vào khả năng vươn dậy của họ, đồng thời lên án những thế lực tàn bạo, đen tối chà đạp lên quyền sống, ước mơ hạnh phúc và phẩm giá của con người
Giá trị nhân đạo trong tác phẩm này trước hết được toát lên từ niềm cảm thông sâu sắc của
Tô Hoài đối với những số phận bất hạnh, bị tước đoạt quyền sống, bị lăng nhục, đày đọa mà tiêu biểu
là Mị Dưới mấy tầng áp bức của cường quyền, thần quyền, lễ giáo, hủ tục phong kiến miền núi Mị
phát hiện và nâng niu trân trọng trước những vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất cao đẹp của nhân vật Mị Trong đêm tình mùa xuân, sức sống ấy như ngọn lửa bùng cháy dữ dội Bấy lâu nay, cô Mị câm lặng, vô cảm, ấy thế mà hôm nay bỗng được sống dậy Bài hát cũ lâu rồi không hát, điệu sáo ấy lâu rồi không thổi nhưng Mị vẫn nhớ, Mị không quên nghĩa là sức sống trong Mị chưa nguội tắt mà vẫn
âm ỉ như hòn than trong lớp tro tàn
Từ đoạn trích, Tô Hoài đã đem đến điểm mới mẻ trong giá trị nhân đạo của ông là đã mở ra con đường giải thoát, mở lối hướng những người lao động nghèo miền núi tới ánh sáng, tìm được đến tự do của mình, hạnh phúc trong cuộc đời, đó chính là thành công lớn nhất của tác phẩm và là giá trị cao đẹp của tác phẩm Tinh thần giá trị nhân đạo sâu sắc, thể hiện tài năng của Tô Hoài, đưa tác phẩm tới sâu hơn trong trái tim người đọc, để lại cho độc giả những bài học nhận thức và hành
mãi mãi Cái cốt lõi của nghệ thuật là tính nhân đạo”
VIII KẾT BÀI
“Nghệ thuật nằm ngoài quy luật băng hoại, chỉ mình nó không thừa nhận cái chết”
(Schedrin) Để làm được điều đó, nghệ thuật phải hướng đến con người với một tinh thần nhân đạo sâu sắc Và như thế, tôi tin rằng “Vợ chồng A Phủ” là một tuyệt tác trường tồn mà cây bút Tô Hoài đậm chất giản dị, tinh tế mang lại Trên tấm nền Tây Bắc xinh đẹp mà còn nhiều u uất, tối tăm, Mị hiện lên là những con người lao động kiên cường, can đảm, vượt qua những đau khổ, lầm than Thời gian có thể trôi đi, đời người có thể hữu hạn, nhưng tác phẩm của Tô Hoài sẽ vẫn còn ở đó, vẹn nguyên giá trị như tấm lòng nhân đạo sâu sắc mà nhà văn đã dành cho Tây Bắc yêu thương