Dẫn ý Nếu như các nhà soạn nhạc đặt cái tâm của mình trao gửi nỗi niềm thầm kín trong giai điệu nốt nhạc, thì nhà văn lại thể hiện niềm bắn khoăn, trăn trở, những buồn vui của con tim vào trong trang.
Trang 1Dẫn ý
Nếu như các nhà soạn nhạc đặt cái tâm của mình trao gửi nỗi niềm thầm kín trong giai điệu nốt nhạc, thì nhà văn lại thể hiện niềm bắn khoăn, trăn trở, những buồn vui của con tim vào trong trang viết như chất chứa máu và nước mắt của mình Trang viết chính là nơi những người nghệ sĩ bộc lộ tình cảm, dùng chính vũ khí sắc bén của mình để phản ánh cái hiện thực của xã hội Có
lẽ vì vậy mà có ý kiến cho rằng: “Văn học là tiếng kêu khắc khoải của một con người trước một thực tại chưa bao giờ bằng lòng” Và nhà văn Tô Hoài cũng thế, rong ruổi trên khắp đất nước, với “vùng Tây Bắc đã để thương, để nhớ” trong tác giả nhiều lắm Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” như là một minh chứng, là cảm xúc, được nhà văn Tô Hoài tái hiện bằng mối quan hoài thường trực về số phận con người, đã tái hiện trọn vẹn một tâm hồn mãnh liệt với cuộc đời
Tác giả
Tô Hoài là nhà văn xuất sắc của văn xuôi hiện đại Việt Nam Ông là nhà văn chuyên nghiệp, bền bỉ sáng tác và có khối lượng tác phẩm đồ sộ Tô Hoài sáng tác theo xu hướng hiện thực, thiên về phản ánh những sự thật đời thường nên hơi thở của cuộc sống luôn đầy ắp và hiện rõ trên từng trang viết của ông thật bình dị, tinh tế nhưng cũng thật giàu chất thơ Vậy nên ngay từ những ngày đầu sáng tác ông đã từng quan niệm “viết văn là quá trình đấu tranh để nói cho ra sự thật mà đã là sự thật thì không tầm thường cho dù phải đập vỡ những thần tượng trong lòng mình” Bản chất của văn chương Tô Hoài là phong cách, bút pháp đậm đà bản sắc dân tộc, văn Tô Hoài hấp dẫn người đọc
ở lối trần thuật của người từng trải hóm hỉnh đôi lúc tinh quái sinh động, phần lớn là những từ bình dân mà ông tích cóp được, ông từng tâm sự “suốt đời tôi chỉ là người đi nhặt chữ”
Tác phẩm
Trích trong tập “Truyện Tây Bắc”, “Vợ chồng A Phủ” hoàn thành năm 1952 được xem là thành quả ngọt ngào của Tô Hoài trên quê hương văn học mới
Đó là tám tháng ông cùng bộ đội vào giải phóng miền Tây Bắc Tám tháng sống nghĩa tình với đồng bào chẳng những giúp ông có dịp hiểu được kiếp sống tủi nhục của những người dân lao động vùng cao mà còn khám phá ra
“chất ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn” của họ Sự thấu cảm đã trở thành chất men say chắp cánh cho tâm hồn Tô Hoài để ông cho ra đời truyện ngắn
“Vợ chồng A Phủ” Tác phẩm chính là món quà ông dành để trả ơn, trả nghĩa cho những con người “trung thực chí tình” ở mảnh đất “để thương để nhớ” này Nhà văn Tô Hoài tâm sự: “Cái kết quả lớn nhất và trước nhất của chuyến
đi tám tháng ấy là đất nước và người miền Tây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều quá Tôi không thể bao giờ quên được lúc vợ chồng A Phủ tiễn tôi ra khỏi hốc núi làng Tà Sùa rồi cùng vẫy tay gọi theo: “Chéo lù! Chéo lù!” (trở lại! Trở lại!)
Dẫn ý
Trang 2Nhà văn Nguyễn Khải quan niệm: “Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó Nhưng là tư tưởng đã được rung lên ở các cung bậc và tình cảm chứ không phải là tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy Có thể nói, tình cảm của người viết là khâu đầu tiên và là khâu sau cùng trong quá trình xây dựng một tác phẩm” Đặt hệ quy chiếu ấy vào nhân vật Mị, trước tiên phải khẳng định: “hạt ngọc của văn học Việt Nam”
đã làm tròn trong ta một chữ tình Bởi tất cả những gì Tô Hoài chưng cất lên,
là thứ tình cảm đặc biệt ông dành riêng cho người dân miền núi lúc bấy giờ.
Dù viết về tội ác của bọn thống trị và nỗi khổ trăm bề nhưng Tô Hoài không
để cho các nhân vật của mình chìm trong khổ đau, tuyệt vọng Ông đã thổi vào hồn truyện những bản tình ca Tây Bắc thật nồng nàn, và bản tình ca ấy
đã được cất lên vào đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài, qua sự thức tỉnh lòng khao khát sống và khao khát hạnh phúc thể hiện qua diễn biến tâm trạng của nhân vật Mị.
1) Ngay từ những phản ứng đầu tiên và những ngày đầu về nhà thống lí
Pá Tra
Sức sống mãnh liệt được thể hiện ngay từ những phản ứng đầu tiên khi cô biết mình sẽ phải làm dâu nhà thống lí, cô đã xin cha được lên nương làm ngô trả nợ thay cha, với cô cuộc đời chỉ thực sự có ý nghĩa khi có hạnh phúc tự
do, có tình yêu đích thực
Trong những ngày đầu về nhà thống lí không chấp nhận số phận, đêm nào
Mị cũng khóc, Mị còn tìm đến lá ngón xin cha để được chết, phản ứng có phần tiêu cực nhưng nó cho thấy ý thức của Mị về sự sống: Mị đến cùng vẫn
là khao khát tự do, tình yêu đích thực
Chính lòng tin yêu sâu sắc vào con người đã giúp Tô Hoài khám phá và miêu tả chân thực sự hồi sinh sức sống tiềm tàng mãnh liệt trong lòng người đàn bà bất hạnh qua những diễn biến tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân
2) Trong đêm tình mùa xuân
Hồi sinh tâm hồn là trạng thái đặc biệt của con người sau những tháng ngày
u mê, tê liệt về cảm giác, suy nghĩ; nay đã thức tỉnh, trở lại với những giá trị tinh thần đẹp đẽ vốn có của mình Nếu như trong tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao, người đọc chứng kiến một nhân vật Chí từ một anh canh điền hiền lành dần trở thành một con quỷ dữ của làng Vũ Đại, thế nhưng chỉ bằng một bát cháo hành của Thị nở, một hòn than nhân tính nhỏ trong cái đống tro tàn, Chí bỗng bừng cháy một khát vọng trở về với cuộc sống của một anh nông dân hiền lành lương thiện Trong “Vợ chồng A Phủ”, Tô Hoài cũng đã khơi dậy cái ánh lửa hồng nhen nhóm trong hòn than nhân tính ấy, Mị đã hồi sinh, không thể thờ ơ trước không khí thiên nhiên mùa xuân Tây Bắc.
a) Hoàn cảnh nảy sinh tâm trạng
- Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người miền Tây Bắc mùa xuân đến
đã được miêu tả trong những đoạn văn thật trữ tình giàu chất thơ để làm nền cho sự hồi sinh sức sống của nhân vật Tô Hoài đã gợi về sinh hoạt quen thuộc trong khung cảnh mùa xuân vùng cao Tây Bắc với không gian đồng ruộng, nương ngô nương lúa gặt xong chuẩn bị cho ngày vui đón tết Không gian thiên nhiên trở nên ấm áp hơn những hình ảnh những chiếc lều canh
Trang 3nương, trẻ con đi hái bí đỏ, màu sắc của những chiếc váy hoa xòe như những con bướm sặc sỡ
Và đặc biệt là cảm giác gió và rét rất dữ dội, gió thổi và cỏ gianh vàng ửng Không chỉ gợi nên sự rộng lớn của thiên nhiên đất trời Tây Bắc và còn đánh thức nỗi cô đơn trong lòng những ai còn cô đơn lẻ loi Tô Hoài đã mượn cái xuân của đất trời Tây Bắc để nói cái xuân của lòng người, gọi dậy khát vọng tình yêu và hạnh phúc vẫn âm ỉ đâu đó trong lòng Mị
- Âm thanh: Tiếng trẻ con nô đùa cười ầm trước hiên nhà, ngoài đầu núi lấp
ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi Mị nghe tiếng sáo, thiết tha bổi hổi b) Diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật trong đêm tình mùa xuân
Ai-ma-tốp đã từng khẳng định: Nhà văn phải biết khơi lên ở con người niềm trắc ẩn, ý thức phản kháng cái ác; cái khát vọng khôi phục và bảo vệ những cái tốt đẹp Bằng tấm lòng nhân đạo và tài năng nghệ thuật của mình, Tô Hoài
đã thổi hồn, làm sống dậy khát vọng sống vẫn tiềm tàng mãnh liệt trong tâm hồn của người con gái bản Mường qua những biến đổi trong tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân
- Nghe tiếng sáo thổi
“Muốn viết văn, điều quan trọng nhất là chi tiết Mà chi tiết thì không thể phịa ra được Phải chịu khó quan sát, ghi chép, đọc và tiếp xúc càng nhiều càng tốt” (Tô Hoài), bằng sự say mê gắn bó với mảnh đất và con người miền
Tây, Tô Hoài đã sáng tạo nên chi tiết tiếng sáo- nét phong tục trong văn hóa của con người Tây Bắc Chi tiết này cũng góp phần quan trọng giúp tác giả khắc họa diễn biến tâm lí của Mị trong đêm tình mùa xuân
Biểu hiện đầu tiên của sự hồi sinh sức sống trong lòng Mị là chi tiết Mị nghe tiếng sáo vọng lại thiết tha, bổi hồi Người đàn bà vô cảm thờ ơ với tất
cả nay không chỉ chú ý lắng nghe tiếng sáo từ xa vọng lại, cô còn hình dung
ra bóng người lấp ló đầu núi thổi sáo gọi bạn tình, còn nhận ra sắc thái thiết tha bổi hổi của tiếng sáo Thậm chí người đàn bà âm thầm câm lặng ấy đã
nhẩm thầm bài hát của người đang thổi, bằng cách ấy cô đã trở về quá khứ
nhớ lại những giai điệu ngọt ngào của xa xôi, những kí ức đẹp của một thời con gái tự do với những khát khao duyên phận, đã bắt đầu mở lòng mình để đón nhận và hòa vào âm thanh nồng nàn tình yêu gửi trong tiếng sáo
Nhà văn như đã gõ cửa tâm hồn Mị, trong cái thế giới thầm cung lạnh lẽo
ấy, dù không nhìn thấy sắc màu nhưng âm thanh tiếng sáo ấy đã lay động, đã xuyên qua hàng rào bên ngoài lạnh giá để vọng vào miền sâu thẳm bên trong tâm hồn Mị, đánh thức sức sống mãnh liệt vẫn tiềm ẩn bền bỉ trong lòng người thiếu phụ TB này
- Không khí rộn ràng của bữa cơm Tết cúng đón ma năm mới và bữa rượu ngay bên bếp lửa khiến Mị say lòng Như vậy mùa xuân không chỉ làm trẻ trung bộ mặt thiên nhiên mà còn làm trẻ trung, bừng lên sức sống trong tâm hồn của một người con gái
- Tâm trạng bắt đầu thay đổi
+ Sau đó Mị lén lấy rượu ra uống Cảnh Mị uống rượu được miêu tả thật tinh
tế, thể hiện chân thực những biến đổi âm thầm và dữ dội trong tâm hồn người
đàn bà tưởng như đã nguội tắt sức sống Cô uống ực từng bát- uống để say, để
quên, uống như một người đang chết khát, uống như muốn dùng cái men say
Trang 4của rượu để dìm đi những nuối tiếc, khát khao và phẫn uất đột ngột bùng cháy trong lòng; uống như muốn mượn cái đắng cay của rượu làm vợi đi những cay đắng trong lòng Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng và hát nhưng lòng sống về những đêm Tết ngày trước Ngày trước của người thiếu phụ khổ đau là thời thiếu nữ trẻ trung xuân sắc với biết bao ước nguyện đẹp tươi về hạnh phúc
Mị uống rượu và lại nghe văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng
Mày có con trai con gái rồi Mày đi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu.”
Từ văng vẳng không chỉ gợi tả tiếng sáo ở xa, đó còn là những âm thanh
của hoài niệm đưa Mị trở về với tiếng sáo và bài hát của người bạn tình năm
xưa, khiến Mị như trở lại với cô gái xinh đẹp tài hoa thuở nào, uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Ngày ấy, tài năng cùng với sắc đẹp
của nàng khiến bao chàng trai Hồng Ngài mê đắm, ngày đêm thổi sáo đi theo
Mị
+ Thấy mình còn trẻ
Sống với những kí ức đẹp: Tiến thêm một bước nữa trong hành trình tìm lại chính mình, Mị thấy lòng phơi phới trở lại trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước Như vậy kí ức hạnh phúc không chỉ là cảm giác thoảng qua, nó hiện hữu thật rõ ràng trong tâm thức Niềm vui được nối lại từ quá khứ giống như mầm cây trổ lá, vươn cành Lần đầu tiên sau bao tháng ngày sống lùi lũi như con rùa trong xó cửa Mị đã có ý niệm về không gian, thời gian về giá trị bản thân
Từ những hồi ức đẹp đẽ ấy, Mị thấy phơi phới trở lại và cô nhận ra mình vẫn còn trẻ Thật kì lạ khi người ta không biết trạng thái của bản thân ra sao
để rồi một ngày chợt nhận ra mình vẫn còn trẻ Điều ấy chẳng khác nào bao ngày qua, Mị không biết mình đang sống hay chỉ là tồn tại như một cái xác và đêm nay, cô mới chợt tỉnh, nhận thức được mình vẫn còn trẻ, mình vẫn còn sống và mình phải làm điều gì để chứng minh điều đó Điều đầu tiên cô muốn làm khi sống lại cảm giác chính là muốn đi chơi Bao năm rồi, kể từ khi bị gả
về nhà thống lý Pá Tra, làm vợ A Sử, Mị đều không đi chơi xuân, mặc dù những người đàn bà có chồng khác vẫn đi chơi
+ Nhận thức tình cảnh phi lí
Nghĩ đến điều đó Mị chợt nhận thức sâu sắc tình trạng phi lí trong cuộc
hôn nhân của mình khi A Sử với Mị không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau Cái thực tế đau khổ mà cô đã quen, đã thờ ơ chấp nhận đến mức
không còn tưởng đến sự chết nữa nay bỗng trở nên phi lí tới không thể chấp
nhận, Mị đột ngột muốn chết nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này Mị sẽ ăn cho chết ngay, chết để không phải nhớ lại quá khứ và ước mơ khao khát của
mình nhớ lại chỉ thấy nước mắt ứa ra
Pautopxki: Cái không bình thường hiện ra như một cái gì bình thường và cái gì bình thường hiện ra như một cái gì không bình thường Đôi khi để bộc
lộ ra những vấn đề mới về đời sống mà mình phát hiện, nhà văn phải tạo ra một tình huống vừa tự nhiên vừa không bình thường cho truyện
Trang 5Ý nghĩ về cái chết là minh chứng cho một sự sống đã hồi sinh, đó là ý thức chống trả lại hoàn cảnh, là ý muốn đoạn tuyệt với kiếp đời nô lệ Đó còn là xung đột gay gắt giữa khát vọng sống chân chính đang thức tỉnh và hiện thực khổ đau tù túng héo mòn trong hiện tại Khát vọng càng lớn thì tình cảnh càng
éo le và bi kịch càng thấm thía Hiểu rõ nỗi thống khổ của bản thân Mị đã khóc “nước mắt ứa ra” Như vậy chỉ qua một chi tiết nhỏ dẫu chị có bao đọa đày vùi đạp nhưng lòng yêu đời và ham sống thì chưa khi nào tắt lặng Chi tiết giọt nước mắt cho thấy trong lòng Mị khát vọng sống vẫn thật mãnh liệt tiềm tàng
+ Hành động: Muốn đi chơi và sửa soạn để đi chơi
“Nghệ thuật tạo vẻ đẹp cho những dòng nước mắt và biến nỗi thống khổ của nhân loại thành tiếng hát vô biên” (Đặng Tiến Thành)
Tiếng sáo tình yêu lại lơ lửng đâu đây
Anh ném pao em không bắt
Em không yêu, quả pao rơi rồi…”
Từ chỗ là âm thanh bên ngoài, tiếng sáo đã trở thành nốt nhạc trong tâm Tiếng sáo gọi dậy cả một thời tuổi trẻ với cảm xúc lứa đôi nồng nàn say đắm Lời tiếng sáo là lời tiếc nuối, lời trách cứ làm sống dậy cả câu chuyện tình yêu còn dở dang trong quá khứ của nàng, đánh thức cả giấc mơ hạnh phúc trong lòng vẫn đang âm ỉ cháy và trong đầu Mị rập rờn tiếng sáo Tiếng sáo tình yêu tình yêu đã trở thành động lực như một phản ứng dây chuyền khi được tiếp thêm sức mạnh
Mị muốn ra ngoài, không còn muốn yên phận sống trong căn phòng kín mít, chỉ có một ô cửa sổ nhỏ, hằng ngày nhìn ra không biết là sáng hay tối nữa Cô bắt đầu sửa soạn, cô lấy chiếc váy hoa, cho thêm mỡ vào đèn để thắp sáng căn phòng tăm tối và quấn tóc Đây là những hành động được coi là phản kháng của Mị, cô đã bắt đầu có những phản ứng với cuộc sống, đã hồi sinh cảm xúc vừa thể hiện ham muốn được sống một cuộc sống tươi sáng, mới mẻ hơn
Nhưng ngay khi ngọn lửa sức sống đang bùng cháy mạnh mẽ thì lại bị dập tắt, con người tàn nhẫn ấy không ai khác chính là A Sử – con trai thống lý và cũng là chồng Mị Hắn đột nhiên về nhà và thấy lạ khi thấy Mị sửa soạn đi chơi Con người ấy đã trói Mị lại, độc ác hơn, hắn lấy tóc Mị quấn quanh cột, không cho Mị cử động Xong hắn tắt đèn, đóng cửa, Mị đứng trong căn phòng giam đầy bóng tối Cuộc đời một lần nữa đóng lại tăm tối ngay trước mặt cô
A Sử chỉ có thể trói được thân xác àm không thể trói được sức sống mãnh liệt trong tâm hồn, hơi rượu vẫn nồng nàn trong Mị, chi phối lý trí cô Cô nghe thấy tiếng sáo, tiếng sáo gọi bạn tình của ai kia mà như gọi lòng cô, bất giác
cô bước đi, cô muốn đi theo tiếng sáo tình yêu ấy, đó mới chính là cuộc sống đáng lẽ cô được hưởng Nhưng dây trói cứa vào da thịt, nỗi đau thể xác làm
cô bừng tỉnh Trong cảm nhận thay đắng của Mị lúc đó tiếng sáo tượng trưng cho tình yêu và hạnh phúc đột ngột biến mất, Mị không nghe tiếng sáo nữa chỉ còn nghe thấy tiếng chân ngựa đạp vào vách, nhai cỏ, gãi chân Âm thanh của thực tại khiến cô đành lòng phải trở lại với hiện thực đắng cay, rằng thân phận mình không bằng con ngựa nhà thống lý Đau xót thay
Tiểu kết Vậy mà dù đã trở lại với thực tại tàn nhẫn, suốt đêm mùa xuân ấy,
quá khứ vẫn nồng nàn tha thiết trong nỗi nhớ của Mị với hơi rượu tỏa, tiếng
Trang 6sáo rập rờn, tiếng chó sửa xa xa Mị phải sống trong dằng xé đau đơn giữa những khát khao cháy bỏng vừa hồi sinh và thực tại phũ phàng đang hiện hữu ngay trong sợi dây trói và căn buồng giam đầy bóng tối Sức sống cùng những khát vọng đã trở lại và cũng đã bị vùi dập tàn nhẫn nhưng sau đêm hội mùa xuân ấy có lẽ nó sẽ mãi còn ám ảnh thao thức trong lòng Mị dù chỉ là mơ hồ,
xa thoảng
Sau bao nhiêu năm tháng, Mị đã tỉnh táo nhận ra thân phận ngựa trâu của mình, đã thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa nhà thống lý Khi đã nhận
ra sự khổ ải, cảm nhận về sự khổ ai sẽ càng thấm thía Từ nay có lẽ Mị sẽ không thể yên ổn với những suy nghĩ buông xuôi cam chịu của mình để tiếp tục sống cảnh trâu ngựa cho đến chết Khát vọng hạnh phúc, khát vọng tình yêu trong tuổi trẻ đã hồi sinh, đã bị vùi dập và đang chờ đợi một ngọn gió thổi bùng lên lần thứ hai
Tô Hoài là nhà biện chứng tâm hồn, đã thấu hiểu và khắc họa tâm lí con người một cách tài tình, hợp lí
Nghệ thuật: Tô Hoài đã di chuyển điểm nhìn trần thuật vào bên trong nhân
vật, sử dụng bút pháp miêu tả tâm lí nhân vật, ngôn ngữ phong phú giàu chất thơ
Nhà văn Tô Hoài đã nhập thân vào thế giới tâm hồn dân tộc một cách tài tình Ngòi bút của ông lia sâu vào tận nội tâm thầm kín náo nức, khi bâng khuâng, khi tủi hờn, khi đau khổ của Mị, làm vang lên tiếng nói sâu thẳm trong tâm hồn nhân vật Đó là khát vọng sống trong tâm hồn Mị được khơi lên bằng những rung động ở mọi miền cảm xúc, và những hành động phản kháng kiếp sông tù ngục lầm than Chính sự tỉ mỉ và tinh tế ấy đã làm cho người đọc sáng tỏ về người cẩm bút: “Điều quan trọng hơn hết trong sự nghiệp của nhà văn vĩ đại ấy lại là cuộc sống, trường đại học chân chính của thiên tài Họ đã biết đời sống xã hội của thời đại, đã cảm thấy sâu sắc mọi nỗi đau đớn của con người trong thời đại, đã rung động tận đáy tâm hồn với những lo âu, bực bội, tủi hổ và những ước mong tha thiết nhất của loài người” (Đặng Thai Mai).
a) Mở bài: Giới thiệu sơ lược về tác giả, tác phẩm và nhân vật
Tô Hoài là một trong những nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại, có vốn hiểu biết sâu sắc về phong tục tập quán của nhiều vùng văn hoá khác nhau trên đất nước ta.
Vợ chồng A Phủ là một trong những truyện ngắn tiêu biểu
cho phong cách sáng tác của Tô Hoài, khắc họa cuộc đời những con người Tây Bắc, phản ánh chân thực hiện thực miền núi trước cách mạng.
Mị là hình tượng nhân vật đại diện cho sức sống và vẻ đẹp con người nơi đây, đoạn miêu tả tâm lí của Mị trong đêm tình mùa xuân là đoạn cho thấy rõ nét nhất nét đẹp tâm hồn Mị.
b) Thân bài
* Vài nét về cuộc đời nhân vật Mị (trước đêm tình mùa xuân)
- Trước khi làm dâu gạt nợ
Mị vốn là một người con gái đẹp, có tài thổi sáo, thổi kèn lá, “có nhiều người mê, ngày đêm đã thổi sáo theo Mị”
Trang 7 Mị từng yêu và từng được yêu, cũng hồi hộp, khao khát trước những âm thanh hò hẹn của tình yêu
Hiếu thảo, chăm chỉ, ý thức được giá trị cuộc sống tự do nên sẵn sàng làm nương ngô trả nợ thay cho bố
- Khi bị bắt về làm dâu gạt nợ
Mọi khao khát đều bị dập tắt : Mị bị đem ra cúng trình ma nhà thống lí (ách thống trị của thần quyền và cường quyền) ép Mị cam phận làm nô lệ
Những ngày đầu khi làm dâu “hàng mấy tháng đêm nào Mị cũng khóc”, Mị tủi nhục đắng cay, uất ức cho số phận
Mị muốn chết nhưng thương cha, Mị đành chấp nhận kiếp làm thân trâu ngựa
- Sau khi làm dâu vài năm
Cha mất, Mị đã không còn muốn chết nữa vì đã chai sạn tâm hồn:
“ở lâu trong cái khổ Mị quen rồi”, “lùi lũi như con rùa nuôi trong
xó cửa”, cuộc đời bị giam cầm trong căn phòng tối đen
Thống lí Pá Tra đã áp dụng cường quyền, thần quyền áp chế khiến
Mị cam chịu kiếp sống nô lệ: Mị tưởng mình là con trâu, con ngựa
* Diễn biến tâm trạng Mị trong đêm tình mùa xuân
- Sự tác động của ngoại cảnh
Khung cảnh thiên nhiên nồng nàn: cỏ gianh vàng ửng, chiếc váy hoa phơi trên mỏm đá như những con bướm sặc sỡ, không khí dần
ấm áp, âm thanh bên ngoài: tiếng sáo cất lên, tiếng trẻ chơi quay cười vang,
Mị nhìn khung cảnh, nghe âm thanh mà bắt đầu cảm thấy thiết tha bồi hồi, Mị bắt đầu lẩm bẩm theo lời hát gọi bạn tình,
- Sự đối lập giữa hoàn cảnh đêm xuân và cuộc sống của Mị
Ngày tết, Mị lén uống rượu, “uống ực từng bát”, Mị say và sống
về quá khứ, say sưa trong tiếng sáo gọi bạn tình
Mị sực nhớ đến tình cảnh của mình hiện tại, nhớ đến A Sử, Mị muốn chết “nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại”
Mị nhận thức sự tồn tại của bản thân “thấy phơi phới trở lại”, “Mị còn trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi”, với khát khao tự do
- Cuộc trỗi dậy của Mị:
Tinh thần phản kháng mạnh mẽ: lấy miếng mỡ để thắp sáng lên căn phòng tối, Mị vấn lại tóc, lấy cái váy hoa, nổi loạn muốn “đi chơi tết” chấm dứt sự tù đày
Hiện thực không trói được trái tim Mị, khi A Sử trói, lòng Mị vẫn lửng lơ theo tiếng sáo, tiếng hát của tình yêu đến những đám chơi
Trang 8 Lúc vùng bước đi nhưng tay chân đau không cựa được, Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa, cô chợt tỉnh trở về với hiện thực
Cả đêm hôm ấy, Mị lúc mê lúc tỉnh, lúc đau đớn, lúc nồng nàn tha thiết
=> Tâm hồn chai sạn của Mị đã sống lại, Mị luôn tiềm tàng sức sống mãnh liệt, sức sống ấy luôn âm ỉ trong lòng người con gái Tây Bắc và chỉ chờ có cơ hội để bùng lên mạnh mẽ Dù sự nổi loạn của Mị không thể giải thoát số phận
cô nhưng đây là nền tảng nhóm lên thêm ngọn lửa sức sống trong cô, để sức sống không lụi tắt hẳn, chuẩn bị cho một sự phản kháng trong tương lai: cắt dây trói cho A Phủ
c) Kết bài
Đoạn văn miêu tả diễn biến tâm lí Mị trong đêm tình mùa xuân cho thấy rõ nét phẩm chất, tính cách trong Mị - người con gái Tây Bắc tiềm tàng sức sống
Đặc sắc nghệ thuật: khả năng phân tích tâm lí nhân vật, sự am hiểu về phong tục và con người Tây Bắc, ngôn ngữ, lối trần thuật rất tự nhiên,
Vợ chồng A Phủ chứa đựng giá trị nhân đạo sâu sắc.
Nhận định văn học VCAP
1 “…Nhưng điều kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế mọi thế lực của tội ác cũng không giết được sức sống con người Lay lắt, đói khổ, nhục nhã, Mị vẫn sống, âm thầm, tiềm tàng mãnh liệt”
2 Có những nhà văn, nhà thơ làm vinh dự cho chữ Hán, làm vinh dự cho chữ Nôm Anh Tô Hoài, cùng với Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố làm vinh dự cho chữ quốc ngữ Tôi được gần các thế hệ đi trước, càng hiểu giá trị của những giây phút sống bên cạnh họ, kể cả khi các anh im lặng (Nhà thơ Hữu Thỉnh)
3 Tô Hoài là một nhà văn lớn của Văn học Việt Nam hiện đại, người có
95 năm tuổi đời nhưng đã dành hơn 70 năm đóng góp cho văn học Ông là nhà văn chuyên nghiệp, bền bỉ sáng tác và có khối lượng tác phẩm đồ sộ (Phạm Xuân Nguyên - Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội)
4 Nói về Mị, nhà văn Tô Hoài tâm huyết rằng: “Số phận của cô là sự hồi sinh mãnh liệt của con người cô Sự hồi sinh của một con người là
vô cùng quý giá.”
5 Thật khó để tìm được một nhà văn thứ hai vừa có thể miêu tả chân thật, tinh tế những cung bậc cảm xúc của cô Mị yêu sống nhưng bị giam cầm trong cảnh tù túng của “Vợ chồng A Phủ” ( Phan Anh Dũng)
6 Ông là cây đại thụ cuối cùng của lớp tác giả văn xuôi thời kì Cách Mạng (Hà Minh Đức)
7 Bản chất của văn chương Tô Hoài là phong cách, bút pháp đậm đà bản sắc dân tộc Phẩm chất ấy là sự tích tụ của cả một đời gắn bó với
Trang 9đất nước và nhiều miền quê hương, trân trọng và yêu thương những con người lao động mang tâm hồn và tính cách của người Việt Nam (Hà Minh Đức)
8 Hơn cả một nhà văn, Tô Hoài đã, đang và sẽ luôn là người bạn
đường thân thiết của độc giả thuộc mọi lứa tuổi, trên con đường đưa họ đến với thế giới động vật tưởng tượng thuở nhỏ, hay đến với những miền đất mới, đến với con đường đời dài rộng khi đã trưởng thành (Phan Anh Dũng)
9 Hơi thở cuộc sống luôn đầy ắp và hiện rõ trên từng trang viết của nhà văn Tô Hoài, đưa ông cùng nhiều nhà văn, nhà thơ tên tuổi khác làm nên “mùa gặt ngoạn mục nhất của văn học Việt Nam thế kỉ 20 ( Trích bài viết “Nhà văn Tô Hoài nặng lòng với những trang văn về Tây Bắc”, Báo mới)
10 Đất nước và người miền Tây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều, không thể bao giờ quên… Hình ảnh Tây Bắc đau thương và dũng cảm lúc nào cũng thành nét, thành người, thành việc trong tâm trí tôi (Tô Hoài)
1 Với "Vợ nhặt", Kim Lân từng tâm sự: "Khi viết về nạn đói người ta thường viết về sự khốn cùng và bi thảm Khi viết về con người năm đói người ta hay nghĩ đến những con người chỉ nghĩ đến cái chết Tôi muốn viết một truyện ngắn với ý khác Trong hoàn cảnh khốn cùng, dù cận kề bên cái chết nhưng những con người ấy không nghĩ đến cái chết mà vẫn hướng tới sự sống, vẫn hi vọng, tin tưởng ở tương lai Họ vẫn sống, sống cho ra con người"
2 "Nhà văn dùng Vợ Nhặt là cái đòn bẩy để nâng con người lên tình nhân ái Câu chuyện Vợ Nhặt đầy bóng tối nhưng từ trong đó đã loé lên những tia sáng ấm lòng" (Trần Đồng Minh)
3 Kim Lân là nhà văn một lòng đi về với “đất” với “người” với “thuần hậu nguyên thuỷ” của cuộc sống nông thôn (Nguyên Hồng)
4 “Dùng lý lẽ để thuyết phục trong văn chương cũng là một thứ cưỡng chế Những lý lẽ ma giáo ấy nhiều khi nó làm cho người ta không giữ được chính mình Nói một cách khác hết sức mềm mại thì người cầm bút phải viết như chơi, viết thoải mái bằng tấm lòng của mình, hướng vào cái thật, cái đẹp, giúp cho con người sống thật, sống đẹp với nhau
Và khi nhà văn gặp cái gì trái với cái thật, cái đẹp thì phải biết bất bình, phải dám lên tiếng nữa” (Kim Lân)
5 Kim Lân chọn bối cảnh ấy (nạn đói năm 1945) cho truyện Vợ nhặt không nhiều dòng miêu tả trực tiếp nhưng là những dòng rất hiếm trong văn chương từ đó đến nay Cái nghèo ở Ngô Tất Tố, cái đói ở Nam Cao khiến ta thương cảm muốn rơi nước mắt Cái đói và cái chết ở Kim Lân khiến ta khiếp sợ, rụng rời (Trần Đồng Minh)
6 Vợ nhặt dường như đã mang nét mới của thời đại, vượt lên trên chủ nghĩa nhân văn trong dòng văn học hiện thực trước Cách mạng Tháng Tám 1945 (Vũ Dương Quỹ)
Trang 10 7 Đó là thần viết, thần mượn tay người để viết nên những trang sách bất hủ (Nguyễn Khải)
8 Tuy tầm vóc, vị trí mỗi nhà văn một khác nhưng Kim Lân cũng là một nhà văn thường đến với ta trong những khoảng chợt nhớ của đời người khó mà diễn đạt thành lời Mỗi lần mở những trang viết ít ỏi ấy
ta lại cảm thấy không một bước ngoặt, một chặng đường nào của con người Việt Nam trong gần nửa thế kỉ qua mà Kim Lân không đả động tới dẫu chỉ bằng sự chạm trổ hết sức khiêm tốn: truyện ngắn (Trần Ninh Hồ)
9 Cái đói là nỗi lo lắng của con người ở tất cả mọi dân tộc và thời đại Cho nên đó là một đề tài cũng thuộc về bản chất của đời sống Các nhà văn viết về cái đói ở khía cạnh tối tăm và bất lực của con người trước
đó Con người phạm tội và làm đủ mọi chuyện dại dột khác chỉ vì đói Khi tôi viết, ý tưởng thường trực trong tôi là những người đói dù thế nào đi nữa vẫn luôn khao khát cuộc sống tốt hơn, vẫn tin tưởng một cách mơ hồ vào cuộc sống tương lai (Kim Lân)
Mở bài mẫu
“Nhà văn tồn tại ở trên đời trước hết để làm công việc giống như kẻ nâng giấc cho những con người bị cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồn đến chân tường Những con người cả tâm hồn và thể xác bị hắt hủi và đọa đày đến ê chề, hoàn toàn mất hết lòng tin vào con người và cuộc đời Nhà văn tồn tại ở trên đời để bênh vực cho những con người không có ai để bênh vực” (Nguyễn Minh Châu) Với hình tượng nhân vật Mị trong tác phẩm “Vợ chồng
A Phủ”, nhà văn Tô Hoài đã thực hiện trọn vẹn sứ mệnh ấy khi mang đến cho người đọc một hình tượng nghệ thuật với biết bao vẻ đẹp – nhất là sức sống tiềm tàng mãnh liệt mà không thế lực nào có thể dập tắt được
Kết bài mẫu
Tóm lại, nhân vật Mị là linh hồn là hơi thở của tác phẩm Xây dựng nhân vật
Mị là một thành công đặc sắc của nhà văn Tô Hoài Qua việc miêu tả diễn biến tâm trạng của nhân vật Mị trong đêm cởi trói cho A Phủ, Tô Hoài đã khẳng định sức sống tiềm tàng mãnh liệt và khát vọng tự do của nhân dân lao động Tây Bắc dưới sự thống trị của bọn lãnh chúa thổ ty miền núi Có nhà phê bình đã cho rằng: “Văn học nằm ngoài mọi sự băng hoại Chỉ riêng mình
nó không chấp nhận quy luật của cái chết” Đúng vậy, sức sống tiềm tàng mãnh liệt của nhân vật Mị cũng đã làm nên sức sống trường tồn, vĩnh cửu của tác phẩm Vợ Chồng A Phủ