Mị trong đêm tình mùa đông

đầy đủ và chi tiết MỊ TRONG ĐÊM TÌNH MÙA ĐÔNG I MỞ BÀI Nhà thơ Xuân Diệu từng nói “Tác phẩm văn học trước hết là một thế giới mới được tạo lập từ những tâm tư riêng biệt, từ những sáng tạo của người nghệ sĩ” Quả thực vậ. Tác phẩm là câu chuyện về những con người vùng cao quyết không cam chịu kiếp sống đọa đày dưới ách thực dân mà vùng lên phản kháng, đi tìm tự do. Đặc biệt, truyện còn hàm chứa một tinh thần nhân đạo sâu sắc, thể hiện qua việc miêu tả thành công tâm lí nhân vật Mị trong đêm mùa đông cứu A Phủ.

MỊ TRONG ĐÊM TÌNH MÙA ĐÔNG

I MỞ BÀI

Nhà thơ Xuân Diệu từng nói: “Tác phẩm văn học trước hết là một thế giới mới được tạo

lập từ những tâm tư riêng biệt, từ những sáng tạo của người nghệ sĩ” Quả thực vậy! Tác phẩm

nghệ thuật luôn là nơi để người nghệ sĩ bộc lộ những ấn tượng chủ quan về hiện thực, từ đó đem đến cho người đọc một cái nhìn mới mẻ về thế giới xung quanh Ngắm nhìn dòng chảy văn học

1945-1954, , ta bắt gặp một văn phẩm neo đậu mãi trong lòng người đó là truyện ngắn “ Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài Tác phẩm là câu chuyện về những con người vùng cao quyết không cam chịu kiếp sống đọa đày dưới ách thực dân mà vùng lên phản kháng, đi tìm tự do Đặc biệt, truyện còn hàm chứa một tinh thần nhân đạo sâu sắc, thể hiện qua việc miêu tả thành công tâm lí nhân vật Mị trong đêm mùa đông cứu A Phủ

II TÁC GIẢ - TÁC PHẨM - ĐOẠN TRÍCH

Người yêu văn chương hẳn đã không còn xa lạ với tên tuổi nhà văn Tô Hoài – cây đại thụ của nền văn học Việt Nam hiện đại Với hơn 60 năm cầm bút, ông đã để lại gần 200 đầu sách thuộc nhiều thể loại khác nhau Cả “gia tài” đồ sộ ấy đều in đậm dấu ấn của một cây bút hiện thực, phản ánh những sự thật của cuộc sống đời thường trong những trang viết bình dị, tinh tế và đầy chất thơ, bộc lộ phải kể đến vốn hiểu biết phong phú của ông về phong tục tập quán của nhiều dân tộc, nhiều vùng miền khác nhau trên đất nước ta Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” đã thể hiện rõ những nét đặc sắc ấy trong phong cách văn chương của Tô Hoài Tác phẩm được sáng tác năm 1952 in trong tập truyện Tây Bắc (1953) Đây là kết quả của chuyến đi thực tế dài tám tháng cùng bộ đội vào giải phóng miền Tây Bắc Trong chuyến đi ấy, nhà văn đã có dịp chung sống cùng những người dân tộc thiểu số từ khu du kích đến những bản làng mới được giải phóng Trích đoạn đêm mùa đông cứu A Phủ là một trích đoạn đặc sắc trong phần cuối của tác phẩm, mà ở đó nhà văn đã khắc họa thành công những diễn biến trong tâm lí nhân vật Mị

III TÓM TẮT

Mị là cô gái trẻ đẹp, yêu đời, hiếu thảo Vì đẹp người đẹp nết nên Mị được nhiều chàng trai trong vùng để mắt tới Thế nhưng chỉ vì món nợ truyền đời của cha mẹ mà Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra Cô bị cha con thống lí đày đọa, bóc lột về thể xác lẫn tinh thần, chúng dùng cường quyền và thần quyền đẩy con người tới bước đường cùng Sau bao nhiêu năm "lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa", chỉ biết vùi đầu vào những công việc lặp đi lặp lại một cách tẻ nhạt, nhưng nay vào cái đêm mùa xuân năm ấy Mị lại trỗi dậy, Mị bùng cháy lên sức sống tiềm tàng một cách mãnh liệt

IV PHÂN TÍCH

Trên bước đường khám phá thế giới nội tâm của Mị trong trích đoạn này, thì có lẽ chặng đầu tiên – khi Mị đã mất hoàn toàn ý chí và cảm xúc sau đêm tình mùa xuân, là đoạn đường lạnh lẽo nhất Quả thực, ở nơi đó mọi thứ đều lạnh lẽo, từ những đêm mùa đông “dài và buồn”, cho đến cõi lòng của Mị, cũng đều lạnh lẽo như nhau.” Vào những ngày A Phủ bị trói đứng đến gần chết, Mị biết đấy, Mị nhìn thấy đấy nhưng không mảy may có chút cảm xúc xót thương hay đồng cảm nào cả

Cô gái đó hằng đêm “vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay” mặc cho một con người đang đứng bên bờ vực của cái chết Đau đớn thay, lạnh lùng thay Quả thực “nơi lạnh nhất không phải Bắc Cực, mà

là nơi không có tình thương” Mọi sự rung động trong cảm xúc của Mị đã từng ngày từng giờ bị cái

khổ bòn rút, chiếm đoạt và thay vào đó là sự thờ ơ, lãnh đạm “Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy,

cũng thế thôi” Một suy nghĩ quá đáng sợ như thế, không ai nghĩ nó xuất phát từ một cô gái đã từng

rất yêu đời, dạt dào tình cảm Thế nhưng, Mị vốn không phải là người nhẫn tâm Nói cho đúng thì Mị

là nạn nhân trong một tấn bi kịch, ở đó những áp bức, bất công diễn ra hằng ngày với biết bao người, ngay chính Mị cũng không thoát khỏi Cho nên, Mị sớm đã coi đó là chuyện thường, và lòng Mị đã nguội lạnh mất rồi Tâm hồn Mị giờ đây chai lì, khô cứng, trái tim vì thế mà cũng chẳng còn xúc

động Để hằng đêm, “Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi, chỉ biết chỉ còn ở với ngọn lửa” Câu văn như đẩy

cô gái mang thân phận đau thương ấy cách xa khỏi thế giới con người, đặt cô một mình bầu bạn với một thứ vô tri - ngọn lửa Nếu ở phần đầu của truyện, nhà văn đã đặt Mị bên tảng đá cạnh tàu ngựa, cạnh những đồ vật câm lặng để gợi ra nỗi cô độc của cô, thì giờ đây cũng vậy Có khác chăng là ở chỗ, tảng đá thì lạnh lẽo, ngọn lửa thì ấm áp Nhưng cũng chẳng được gì, vì nó cũng có sưởi ấm được lòng Mị đâu Mị vẫn vô cảm, lạnh lùng trong kiếp sống cô độc, khổ đau của mình, nó khiến cô

vô cảm với người khác, và vô cảm với chính bản thân Đó là khi A Sử về, đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp Thế nhưng đếm hôm sau, Mị lại ra đó ngồi sưởi lửa Có thể thấy, tình cảm chai sạn đã đành, đến cả lí trí của Mị cũng lu mờ đi Mị chỉ còn hành động theo quán tính, không còn quan tâm đến cuộc đời Có thể thấy, Mị đã thực sự trở nên vô cảm - vô cảm với người, và vô cảm với chính mình

Những tưởng mọi chuyện cứ thế xảy ra theo định sẵn, A Phủ chết, Mị vẫn sống một cuộc đời

mà sống chỉ là để kéo dài những ngày chưa chết Nhưng với tấm lòng nhân đạo từ trong cốt tủy của mình, Tô Hoài đã viết tiếp câu chuyện theo hướng mới đầy tích cực, đầy hứa hẹn Cái sức sống tiềm tàng ở Mị đã một lần trỗi dậy, ắt sẽ không chịu khuất phục Nó cứ âm ỉ cháy trong Mị, cho đến đúng cái đêm mùa đông lạnh lẽo ấy nó lại bùng lên, nhờ một tác nhân đặc biệt - dòng nước mắt của A Phủ:

“Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò

xuống hai hõm má đã xám đen lại” Nhìn thấy dòng nước mắt ấy, Mị chợt nhớ về tình cảnh của

mình ngày trước, khi Mị cũng bị A Sử trói đứng như thế, Mị cũng khóc, “nước mắt chảy xuống

miệng, xuống cổ, không biết lau đi được” Trong lòng Mị lúc này dường như đã dấy lên một nỗi

thương thân, vì chính Mị cũng từng chịu trói, từng rơi nước mắt như thế Và có lẽ nhờ đó mà Mị như đồng cảm với nỗi đau của A Phủ, một người cùng cảnh ngộ khổ đau mà trước đó Mị chẳng hề để tâm đến sống chết của anh Có thể thấy, dòng nước mắt của A Phủ đã gột sạch những bùn nhơ của kiếp

“sống mòn” đang che lấp tâm hồn Mị, để những cảm xúc của Mị lại sống dậy một lần nữa Vậy tại sao dòng nước mắt của A Phủ lại tác động mạnh mẽ đến Mị như thế? Một người như A Phủ, trời cho khỏe mạnh, lại gan dạ như thế, vốn dĩ đâu phải là người dễ khóc Nhưng lúc này, trước cái chết oan

ức đang từ từ ập đến mà không sao ngăn được, chàng trai yêu đời, ham sống kia đã phải bật khóc Thật khó diễn tả những xúc cảm trong lòng một người đàn ông gan dạ, một khi anh ta đã rơi lệ Có phải vì thế mà Mị xúc động, rồi từ đó dần nảy sinh những xúc cảm mãnh liệt bị chôn vùi Có thể nói, dòng nước mắt là một chi tiết nghệ thuật đắt giá mà Tô Hoài đã dụng công chắt lọc từ quá trình lao động nghệ thuật công phu, dồn nén trong đó những tư tưởng và tình cảm sâu sắc, dạt dào

Không chỉ thức dậy niềm đồng cảm, mà lúc này, cái nhìn của Mị đã được khúc xạ qua lăng kính – dòng nước mắt, Mị đã nhìn đời bằng đôi mắt của tình yêu thương con người, và do đó đã nảy

sinh những nhận thức mới Mị lại nhớ tới người đàn bà ngày trước, nhớ tới thân phận mình: “Trời

ơi, nó bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này” Chỉ một câu văn nhưng đã tố cáo những tội ác dã man, vô

nhân tính của bè lũ thống trị - những kẻ chà đạp lên thân phận và cả sinh mạng con người Lúc này,

Mị như đã nhận rõ kẻ thù của mình, nỗi đau đã làm Mị thức tỉnh, chỉ đích danh kẻ thù: “Chúng nó

thật độc ác” “Chúng nó” ở đây có còn kẻ nào khác ngoài cha con thống lí Pá Tra, những kẻ thống

trị dùng cường quyền và thần quyền mà chà đạp tàn bạo lên thân phận con người Nhận ra bản chất

hung ác của kẻ thù, Mị lại nghĩ ngay đến thân phận A Phủ: “Cơ chừng này chỉ đêm mai là người

kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết” Có lẽ đây xứng đáng là một trong những câu văn

ám ảnh nhất của truyện ngắn này, cái chết hiện hình rõ nét trong từng câu chữ, cái chết đến một cách

từ từ mà đầy đau đớn, không sao ngăn được Vậy là sắp có một người nữa phải ra đi oan uổng bởi

lòng dạ tàn độc của kẻ thống trị Ngay cả Mị, dường như cái chết cũng đang chờ đợi cô: “Ta là thân

đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi” Nếu

trước đó Mị thà chết chứ không chịu sống đời tăm tối, thì giờ đây, dường như Mị đã chấp nhận thân phận mình Bởi lẽ, mặc dù đã lên tiếng tố cáo cường quyền, nhưng Mị vẫn không sao vượt qua được thần quyền, vượt qua những hủ tục lạc hậu, mê tín đã ăn sâu vào tiềm thức của Mị và của cả những phận người cùng khổ nơi vùng cao Tây Bắc tự bao đời Có thể nói, cái chết dường như là kết cục tất yếu cho số phận bi thảm của Mị và A Phủ Cho dù vậy, ở Mị vẫn ngời lên một lòng thương người

cao quý: “Người kia việc gì mà phải chết thế A Phủ ” Đó là tình yêu thương được khơi lên từ

một nhận thức đúng đắn về những bất công, về sự tàn ác của bè lũ thống trị Mặc dù ý chí vẫn còn bị thần quyền trói buộc, song những tình cảm cao đẹp, mãnh liệt đang bùng cháy trong Mị chính là báo hiệu cho những bước chuyển biến to lớn trong tâm lí của cô gái miền cao đầy sức sống ấy

Và từ đây, nghệ thuật miêu tả tâm lí bậc thầy của Tô Hoài đã được thể hiện rõ khi ông nắm bắt rất tinh tế những chuyển biến trong tâm lí của Mị khi cắt dây trói cho A Phủ Nhưng trước khi đi đến hành động có tính bước ngoặt ấy, Mị đã nhớ lại đời mình, tưởng tượng ra cảnh nếu mình cởi trói

cho A Phủ, “Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy” Lý trí mách bảo Mị

rằng phải cứu A Phủ Trái tim nhân ái của Mị đã thôi thúc Mị phải hành động Nhưng Mị chợt chùn

cái chết như thế, do cảm xúc bồng bột nhất thời, hay kết quả của một quá trình chuyển biến về nhận thức và tình cảm? Hóa ra, tất cả đều đã có cơ sở từ trước Tất cả bắt đầu từ nỗi thương thân, chuyển hóa thành niềm đồng cảm rồi đẩy lên cao trào thành lòng căm phẫn tội ác của kẻ thống trị đã tiếp thêm sức mạnh cho Mị trong lúc này Tâm trạng và hành động của Mị đã phát triển đến đỉnh điểm,

thuận theo quy luật tự nhiên “ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh”; Mị đã quyết định làm việc mà

trước giờ chưa từng nghĩ đến, một hành động liều lĩnh thể hiện khát vọng sống mãnh liệt của bản

ràng, đây là một hành động vô cùng táo bạo, mà trong văn chương từ xưa đến nay hiếm có người phụ

nữ nào dám làm như vậy Táo bạo, nhưng không phải là hoàn toàn do bộc phát, mà là kết quả của một quá trình nhận thức, của lòng thương người đang dâng lên đỉnh điểm Cắt xong dây trói cho A Phủ cũng là lúc lòng thương người đã đạt được mục đích của nó: giải thoát cho con người khỏi số

cường quyền Đó là sức mạnh phản kháng của con người chống lại sự áp bức bóc lột, đè nén bấy lâu nay đã hủy hoại cuộc sống tươi đẹp hạnh phúc của họ

Nỗi thương mình quay lại trong Mị, khiến cô hốt hoảng, chỉ kịp thì thào: “Đi ngay ” Nhưng

trước cái chết có thể đến nơi ngay, A Phủ lại quật sức vùng lên, chạy” Mị hốt hoảng là bởi giờ đây

cô đã nhận thức được hậu quả từ việc làm của mình, cởi trói cho A Phủ đồng nghĩa với việc người bị thay thế vào chỗ đó cho đến chết chính là Mị Có lẽ cảm xúc khốn khổ khi bị trói đứng suốt đêm trong đêm tình mùa xuân đã ùa về khiến Mị sợ hãi Đau đớn, tủi khổ đã trở thành bóng ma tâm lí ngự trị trong lòng cô gái trẻ Nó có thể nuốt trọn tinh thần của con người, bao trùm sự sợ hãi lên tâm trí

con người Bởi vậy, khi ý thức được “Mị đứng lặng trong bóng tối” Giây phút cắt dây trói cho A

Phủ, có lẽ Mị chỉ đơn thuần muốn cứu giúp một sinh mạng khốn khổ giống như mình, không có ý

định giải cứu cả cho bản thân bởi Mị đã suy nghĩ rằng “chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi”

Nhưng có lẽ tất cả sự thống khổ mà bản thân đã phải trải qua gợi lên khiến cho Mị cảm thấy sợ hãi

sự tàn độc của bọn quan lại, bọn chúa đất phong kiến, những kẻ coi mạng người như cỏ rác, và có thể

Mị sẽ là người tiếp theo bị trói đến chết sau người đàn bà ngày trước Khoảnh khắc “Mị đứng lặng

trong bóng tối”, có thể là lúc mà Mị suy nghĩ đến những điều ấy Câu văn ngắn gọn ấy như một bản

lề nối hai giai đoạn trong cuộc đời Mị: cái chết và sự sống, bóng tối và ánh sáng Và cuối cùng Mị đã chiến thắng tất cả, giật đứt hết sợi dây ràng buộc của cường quyền và thần quyền, Mị đã chiến thắng nỗi sợ hãi, ánh sáng đã chiến thắng bóng tối

Hành động Mị giải thoát cho A Phủ đồng nghĩa với việc giải thoát cho chính mình khỏi sự vô cảm, trái tim nhân hậu hồi sinh và khát vọng sống trỗi dậy mãnh liệt hơn bao giờ hết Tác giả đã miêu tả những hành động của Mị trong những câu văn ngắn cùng những động từ mạnh mẽ, gấp gáp:

“Mị cũng vụt chạy ra Mị vẫn bảng đi Mị đuổi kịp Mị nói, thở ” Không còn những dòng

độc thoại nội tâm, dường như những hành động của Mị nhanh hơn cả lí trí, những hành động chịu sự chi phối của khát vọng sống vốn luôn tồn tại đâu đó trong tiềm thức, khát vọng sống đã đột ngột thức dậy mãnh liệt và bất ngờ trong lòng Mị Bầu trời lúc Mị vụt chạy ra đen tối nhưng khi nhân vật đủ mạnh mẽ xé tan màn đêm thì sau màu đen ấy chính là ánh sáng của cuộc đời hạnh phúc Mị vụt chạy

ra, cất tiếng xin được giải thoát: “A Phủ cho tôi đi” Đây là một trong số những câu nói hiếm hoi của

Mị xuất hiện trong tác phẩm Mỗi lời thoại của nhân vật đều góp phần bộc lộ nên tính cách, phẩm chất của họ Ở đầu tác phẩm ta có lời nói của cô gái mạnh mẽ, khinh thường tiền quyền muốn ở nhà làm nương trả nợ thay cha, cuối tác phẩm ta lại nghe thấy âm thanh của người con gái khao khát sống mãnh liệt, tất cả đều thể hiện tài năng của Tô Hoài khi xây dựng nhân vật cho thi phẩm của mình Câu nói ấy là của người đàn bà đã hơn một lần muốn chết ấy nay khẩn thiết mong được sống,

bởi nỗi kinh hoàng trước cái chết: “Ở đây thì chết mất” Cô Mị vô cảm ngày nào, cô Mị mặc bản

thân ngày nào nay đã muốn sống hơn ai hết Chính Mị chứ không phải bất kì ai khác - chính Mị đã tự lái con tàu cuộc đời và số phận theo ý muốn của mình Khát vọng sống bùng dậy mãnh liệt, bất ngờ không còn là ảo giác hay khát khao mà đã trở thành hành động quyết liệt chống lại số phận, chống lại vòng cương tỏa của nhà thống lí để giành lấy quyền sống, quyền tự do cho mình

VIII KẾT BÀI

“Nghệ thuật nằm ngoài quy luật băng hoại, chỉ mình nó không thừa nhận cái chết”

(Schedrin ) Để làm được điều đó, nghệ thuật phải hướng đến con người với một tinh thần nhân đạo sâu sắc Và như thế, tôi tin rằng “Vợ chồng A Phủ” là một tuyệt tác trường tồn mà cây bút Tô Hoài đậm chất giản dị, tinh tế mang lại Trên tấm nền Tây Bắc xinh đẹp mà còn nhiều u uất, tối tăm, Mị hiện lên là những con người lao động kiên cường, can đảm, vượt qua những đau khổ, lầm than Thời gian có thể trôi đi, đời người có thể hữu hạn, nhưng tác phẩm của Tô Hoài sẽ vẫn còn ở đó, vẹn nguyên giá trị như tấm lòng nhân đạo sâu sắc mà nhà văn đã dành cho Tây Bắc yêu thương