Luận án Tiến sĩ Đánh giá kết quả can thiệp phòng lây nhiễm HPV của phụ nữ có chồng tại một số xã ở Hải Dương và Phú Thọ

Các can thiệ p dự phòng nhiễ m HPV và UTCTC .... Thông tin chung về địa bàn nghiên cứ u ..... DANH MỤ C CÁC CHỮ VIẾ T TẮ T for Disease Control and Prevention, United States... Thông tin

Lờ i cam đoan

Lờ i cả m ơ n

MỤ C LỤ C

Lờ i cam đoan i

MỤ C LỤ C iii

DANH MỤ C CÁC CHỮ VIẾ T TẮ T vi

DANH MỤ C CÁC HÌNH ix

ĐẶ T VẤ N ĐỀ 1

CHƯ Ơ NG I: TỔ NG QUA TÀI LIỆ U ……… ………4

1.1 Đặ c điể m, đư ờ ng lây truyề n và hậ u quả do nhiễ m HPV 4

1.2 Tình hình nhiễ m HPV ở phụ nữ 5

1.3 Kiế n thứ c, thái độ , hành vi về phòng lây nhiễ m HPV 9

1.4 Mộ t số yế u tố liên quan đế n kiế n thứ c, thái độ , hành vi phòng nhiễ m HPV 21

1.5 Các can thiệ p dự phòng nhiễ m HPV và UTCTC 25

1.6 Cơ sở lý thuyế t xây dự ng hoạ t độ ng can thiệ p phòng lây nhiễ m HPV 28

Khung lý thuyế t 31

1.7 Thông tin chung về địa bàn nghiên cứ u 34

1.8 Mô tả đề tài gố c và vai trò củ a nghiên cứ u sinh 37

CHƯ Ơ NG 2: ĐỐ I TƯ Ợ NG VÀ PHƯ Ơ NG PHÁP NGHIÊN CỨ U 39

2.1 Đố i tư ợ ng nghiên cứ u 39

2.2 Địa điể m nghiên cứ u 39

2.3 Thờ i gian nghiên cứ u 39

2.4 Thiế t kế nghiên cứ u 40

2.5 Mẫ u và phư ơ ng pháp chọ n mẫ u 42

2.6 Các biế n số nghiên cứ u 44

2.7 Thu thậ p số liệ u 46

2.8 Phân tích số liệ u 47

2.9 Xây dự ng hoạ t độ ng can thiệ p 52

2.10 Đạ o đứ c nghiên cứ u 56

CHƯ Ơ NG 3: KẾ T QUẢ 57

3.1 Thông tin chung về đố i tư ợ ng nghiên cứ u 57

3.2 Kiế n thứ c, thái độ , hành vi củ a đố i tư ợ ng nghiên cứ u trư ớ c can thiệ p 58

3.3 Mộ t số yế u tố liên quan đế n kiế n thứ c, thái độ và hành vi phòng nhiễ m HPV 67

3.4 Đánh giá kế t quả can thiệ p về kiế n thứ c, thái độ và hành vi củ a phụ nữ 15-49 tuổ i có

chồ ng về phòng nhiễ m HPV trư ớ c và sau can thiệ p 84

CHƯ Ơ NG 4: BÀN LUẬ N 94

4.1 Bàn luậ n về kiế n thứ c củ a phụ nữ có chồ ng tuổ i 15-49 về phòng nhiễ m HPV trư ớ c can thiệ p 94

4.2 Thái độ phòng HPV củ a phụ nữ có chồ ng tuổ i 15-49 trư ớ c can thiệ p 100

4.3 Hành vi phòng nhiễ m HPV củ a phụ nữ đã có gia đình tuổ i 15-49 trư ớ c can thiệ p 102

4.4 Mộ t số yế u tố liên quan đế n kiế n thứ c, hành vi phòng nhiễ m HPV 104

4.5 Kế t quả củ a hoạ t độ ng can thiệ p 107

4.6 Hạ n chế củ a đề tài và cách khắ c phụ c 116

4.7 Tính mớ i và đóng góp củ a luậ n án 117

KẾ T LUẬ N 119

1 Kiế n thứ c, thái độ và hành vi về phòng nhiễ m HPV củ a phụ nữ tuổ i 15-49 có chồ ng trư ớ c can thiệ p 119

2 Mộ t số yế u tố liên quan đế n kiế n thứ c, thái độ và hành vi về phòng nhiễ m HPV củ a phụ nữ tuổ i 15-49 có chồ ng trư ớ c can thiệ p 119

3 Kế t quả củ a hoạ t độ ng can thiệ p 120

KHUYẾ N NGHỊ 121

Danh mụ c các công trình công bố kế t quả 122

Phụ lụ c 1: Bả ng biế n số 137

Phụ lụ c 2: Bộ công cụ thu thậ p số liệ u định lư ợ ng 143

Phụ lụ c 3: Cách tính điể m kiế n thứ c, thái độ , thự c hành 154

Phụ lụ c 4: Mộ t số điể m đư ợ c điề u chỉnh sau quá trình thử nghiệ m 156

Phụ lụ c 5: Hư ớ ng dẫ n phỏ ng vấ n sâu lãnh đạ o TTYT thị xã/ TYT xã/ phư ờ ng trư ớ c và sau can thiệ p 157

Phụ lụ c 6: Hư ớ ng dẫ n phỏ ng vấ n sâu lãnh đạ o UBND (phụ trách công tác văn hóa, xã hộ i), đạ i diệ n Hộ i phụ nữ , Đoàn thanh niên xã/phư ờ ng trư ớ c và sau can thiệ p 160

Phụ lụ c 9: Tổ ng hợ p phân tích định tính trư ớ c can thiệ p - cơ sở xây dự ng chư ơ ng trình can thiệ p 165

Phụ lụ c 10: Nộ i dung tờ thông tin, cuố n sách mỏ ng và tài liệ u tậ p huấ n cán bộ TYT, y tế

thôn bả n, Hộ i phụ nữ , Đoàn thanh niên phư ờ ng/xã 176

Phụ lụ c 11: Lý giả i lự a chọ n chiế n lư ợ c và giả i pháp can thiệ p cho chư ơ ng trình can thiệ p phòng lây nhiễ m HPV cho phụ nữ có gia đình tuổ i 15-49 177

Phụ lụ c 12: Kế hoạ ch thự c hiệ n can thiệ p theo thờ i gian 182

Phụ lụ c 13: Tờ thông tin về phòng lây nhiễ m HPV cho phụ nữ 15-49 tuổ i 183

Phụ lụ c 14: Sách mỏ ng về phòng lây nhiễ m HPV cho phụ nữ 15- 49 tuổ i 184

Phụ lụ c 15: Kịch bả n phát thanh về phòng lây nhiễ m HPV tạ i Chí Linh, HD 185

Phụ lụ c 16: Mẫ u túi xách sử dụ ng trong can thiệ p phòng lây nhiễ m HPV tạ i Chí Linh, Hả i Dư ơ ng 191

Phụ lụ c 17: Mẫ u poster sử dụ ng trong can thiệ p phòng lây nhiễ m HPV tạ i Chí Linh, Hả i Dư ơ ng 192

Phụ lụ c 18: Kịch bả n tổ chứ c hoạ t độ ng nói chuyệ n và tổ chứ c trò chơ i tìm hiể u về HPV 193 Phụ lụ c 19: Kiế n thứ c về đố i tư ợ ng, yế u tố tăng nguy cơ , đư ờ ng lây nhiễ m và cách hạ n chế lây nhiễ m HPV trư ớ c và sau can thiệ p 201

Phụ lụ c 20: Kiế n thứ c về triệ u chứ ng, hậ u quả và khả năng điề u trị khi nhiễ m HPV trư ớ c và SCT 203

Phụ lụ c 21: Sự thay đổ i về tỷ lệ đố i tư ợ ng cho rằ ng đã có vắ c xin phòng HPV trư ớ c và sau can thiệ p 205

Phụ lụ c 22: Kiế n thứ c liên quan đế n vắ c xin HPV trư ớ c và sau can thiệ p 205

Phụ lụ c 23: Nhậ n thứ c về rào cả n khi thự c hiệ n hành vi tiêm vắ c xin HPV trư ớ c và sau can thiệ p 206

Phụ lụ c 24: Sự thay đổ i kiế n thứ c chung về phòng lây nhiễ m HPV trư ớ c và sau can thiệ p 206 Phụ lụ c 25: Lý do sử dụ ng BCS 206

Phụ lụ c 26: Đánh giá tính giá trị và độ tin cậ y củ a thang đo thái độ về dự phòng lây nhiễ m HPV 207

Phụ lụ c 27: Tiế p xúc vớ i các loạ i hình can thiệ p và mố i liên quan vớ i kiế n thứ c phòng lây nhiễ m HPV củ a đố i tư ợ ng (kế t quả phân tích logistic đơ n biế n)(n=320) 210

Phụ lụ c 28: KQ phân tích DID sau khi bỏ các biế n độ c lậ p về đặ c điể m ĐTNC 211

Phụ lụ c 29: Giấ y xác nhậ n đồ ng ý cho sử dụ ng số liệ u ……… 213

DANH MỤ C CÁC CHỮ VIẾ T TẮ T

for Disease Control and Prevention, United States)

DANH MỤ C CÁC BẢ NG

Bả ng 1.1 Thông tin về địa bàn can thiệ p và chứ ng 35

Bả ng 2.1 Phư ơ ng pháp chọ n mẫ u 43

Bả ng 2.2 Các biế n số chính trong nghiên cứ u định lư ợ ng 44

Bả ng 3.1 Đặ c điể m nhân khẩ u họ c củ a phụ nữ tuổ i 15-49 tham gia điề u tra trư ớ c và sau can thiệ p 57

Bả ng 3.2 Đố i tư ợ ng đã từ ng nghe tớ i HPV 58

Bả ng 3.3 Kiế n thứ c về đố i tư ợ ng và đư ờ ng lây nhiễ m HPV 59

Bả ng 3.4 Kiế n thứ c về các yế u tố tăng nguy cơ lây nhiễ m HPV và các biệ n pháp hạ n chế 60

Bả ng 3.5 Kiế n thứ c về triệ u chứ ng, hậ u quả và khả năng điề u trị 61

Bả ng 3.6 Kiế n thứ c về vắ c xin phòng nhiễ m HPV 62

Bả ng 3.7 Nhậ n xét về giá củ a vắ c xin HPV (n=651) 63

Bả ng 3.8 Kiế n thứ c chung về HPV – tính theo trung vị 63

Bả ng 3.9 Điể m trung bình về thái độ 65

Bả ng 3.10 Hành vi phòng lây nhiễ m HPV củ a phụ nữ 66

Bả ng 3.11 Mố i liên quan giữ a đặ c điể m chung củ a các ĐTNC và kiế n thứ c 67

Bả ng 3.12 Mố i liên quan giữ a kênh nhậ n thông tin và kiế n thứ c 69

Bả ng 3.13 Mố i liên quan giữ a số kênh truyề n thông nhậ n thông tin trong nhóm đã từ ng nghe HPV và kiế n thứ c 70

Bả ng 3.14 Phân tích đa biế n về mố i liên quan đế n kiế n thứ c 71

Bả ng 3.15 Mố i liên quan giữ a đặ c điể m chung củ a ĐTNC và thái độ 72

Bả ng 3.16 Mố i liên quan giữ a phư ơ ng thứ c nhậ n thông tin và thái độ 73

Bả ng 3.17 Mố i liên quan giữ a kiế n thứ c và thái độ 73

Bả ng 3.18 Mố i liên quan giữ a đặ c điể m chung củ a ĐTNC và hành vi dùng BCS khi QHTD 74

Bả ng 3.19 Mố i liên quan giữ a phư ơ ng thứ c nhậ n thông tin củ a ĐTNC và hành vi dùng BCS khi QHTD 75

Bả ng 3.20 Mố i liên quan giữ a kiế n thứ c và hành vi dùng BCS 76

Bả ng 3.21 Mố i liên quan giữ a thái độ và hành vi dùng BCS 76

Bả ng 3.22 Mố i liên quan giữ a đặ c điể m chung củ a các ĐTNC và hành vi QHTD

vớ i nhiề u ngư ờ i trong 12 tháng qua 77

Bả ng 3.23 Mố i liên quan giữ a phư ơ ng thứ c nhậ n thông tin và hành vi QHTD vớ i nhiề u ngư ờ i trong 12 tháng qua 78

Bả ng 3.24 Mố i liên quan giữ a kiế n thứ c và hành vi QHTD vớ i nhiề u ngư ờ i 79

Bả ng 3.25 Mố i liên quan giữ a thái độ và hành vi QHTD vớ i nhiề u ngư ờ i 79

Bả ng 3.26 Phân tích đa biế n về mố i liên quan đế n hành vi QHTD nhiề u ngư ờ i 80

Bả ng 3.27 Mố i liên quan giữ a đặ c điể m chung củ a các ĐTNC và hành vi khám sàng lọ c UTCTC 81

Bả ng 3.28 Mố i liên quan giữ a kênh thông tin nhậ n đư ợ c về HPV và hành vi khám sàng lọ c UTCTC 82

Bả ng 3.29 Mố i liên quan giữ a kiế n thứ c và hành vi khám sàng lọ c UTCTC 83

Bả ng 3.30 Mố i liên quan giữ a thái độ và hành vi khám sàng lọ c UTCTC 83

Bả ng 3.31 Phân tích đa biế n về mố i liên quan đế n hành vi khám sàng lọ c 84

Bả ng 3.32 Đố i tư ợ ng đã từ ng nghe tớ i HPV 84

Bả ng 3.33 Sự thay đổ i kiế n thứ c TCT và SCT ở hai địa bàn nghiên cứ u 85

Bả ng 3.34 Sự thay đổ i thái độ chung về phòng lây nhiễ m HPV trư ớ c và SCT 87

Bả ng 3.35 Sự thay đổ i hành vi phòng lây nhiễ m HPV trư ớ c và SCT 88

Bả ng 3.36 Sự thay đổ i dự đị nh thự c hiệ n hành vi phòng lây nhiễ m HPV trư ớ c và sau can thiệ p 89

Bả ng 3.37 Kế t quả phân tích DID đánh giá hiệ u quả củ a can thiệ p đế n kiế n thứ c phòng lây nhiễ m HPV củ a phụ nữ 15-49 tuổ i có chồ ng 90

Bả ng 3.38 Kế t quả phân tích DID đánh giá hiệ u quả củ a can thiệ p đế n thái độ phòng lây nhiễ m HPV củ a phụ nữ 15-49 tuổ i có chồ ng 91

Bả ng 3.39 Kế t quả phân tích DID đánh giá hiệ u quả củ a can thiệ p đế n hành vi phòng lây nhiễ m HPV củ a phụ nữ 15-49 tuổ i có chồ ng 92

DANH MỤ C CÁC HÌNH

Hình 1.1 Mô hình niề m tin sứ c khoẻ [86] 28

Hình 1.2 Mô hình PRECEDE-PROCEED rút gọ n [90] 31

Hình 1.3 Khung lý thuyế t ……… 33

Hình 2.1 Thiế t kế nghiên cứ u đánh giá trư ớ c và sau can thiệ p 40

Hình 2 2 Minh họ a ý nghĩa củ a phân tích DID 50

Hình 2.3 Minh họ a các hệ số hồ i quy trong mô hình phân tích DID 52

Hình 2.4 Quy trình xây dự ng và thự c hiệ n chư ơ ng trình can thiệ p 52

Hình 3.1 Điể m kiế n thứ c chung về HPV củ a 2 đị a bàn 64

Hình 3.2 Điể m kiế n thứ c chung về HPV củ a 2 đị a bàn SCT 86

ĐẶ T VẤ N ĐỀ

hệ tình dụ c an toàn, tiêm vắ c xin HPV đồ ng thờ i khám sàng lọ c UTCTC và xét

can thiệ p phòng lây nhiễ m HPV củ a phụ nữ có chồ ng tạ i mộ t số xã ở Hả i Dư ơ ng

và Phú Thọ " nhằ m cung cấ p các bằ ng chứ ng khoa họ c về hiệ u quả củ a can thiệ p

khác do HPV gây ra

MỤ C TIÊU NGHIÊN CỨ U

CHƯ Ơ NG 1: TỔ NG QUAN TÀI LIỆ U

1.1.1 Mộ t số đặ c điể m củ a HPV

11, ) và nhóm có nguy cơ cao (HPV 16, 18, ) [27], [56], [121], [124]

1.1.2 Các đư ờ ng lây truyề n và hậ u quả do nhiễ m HPV

giả cho rằ ng HPV có thể lây truyề n từ mẹ sang con trong thờ i kỳ trư ớ c và sau sinh,

HPV [151], [173]

1.2.1 Tình hình nhiễ m HPV trên thế giớ i

năm 2014 cho thấ y tỷ lệ nhiễ m HPV ở phụ nữ trên thế giớ i không có tổ n thư ơ ng

1.2.2 Tình hình nhiễ m HPV ở Việ t Nam

18-65 thuộ c hai quậ n củ a Hà Nộ i và thành phố Hồ Chí Minh cho thấ y tỉ lệ nhiễ m

[17], [28], [37]

1.2.3 Các phư ơ ng pháp dự phòng UTCTC do lây nhiễ m HPV

lý[173]

laser) [3]

UTCTC [21]

Dự phòng cấ p 3: Bao gồ m phát hiệ n các trư ờ ng hợ p ung thư xâm lấ n ở giai

1.3.1 Nghiên cứ u trên thế giớ i

y tế [84], [85], [137], [159] Kế t quả cho thấ y mặ c dù kiế n thứ c, thái độ , hành vi về

1.3.1.1 Kiế n thứ c về HPV và mố i liên quan đế n ung thư cổ tử cung

91% vào năm 2011 [160]

vùng miề n, đấ t nư ớ c và châu lụ c cũng như giữ a các nhóm ngư ờ i trong các tầ ng lớ p

2014 vớ i chỉ 16,4% số phụ nữ biế t về hậ u quả gây UTCTC và mụ n cóc đư ờ ng sinh

1.3.1.2 Thái độ đố i vớ i nhiễ m HPV, vớ i nhữ ng biệ n pháp phòng nhiễ m HPV và hậ u quả về sứ c khỏ e

Thái độ đố i vớ i nhiễ m HPV và ngư ờ i bị nhiễ m HPV: Có 2 xu hư ớ ng khác nhau

Thái độ đố i vớ i tiêm vắ c xin HPV, tầ m soát UTCTC và hậ u quả về sứ c khỏ e:

tôn giáo v.v

HPV[113] Ở châu Á, nghiên cứ u củ a Montgomery và cộ ng sự tạ i Karnataka,

nữ mạ i dâm ở Bắ c Kinh cho kế t quả là 40,8% chấ p nhậ n vắ c xin HPV nế u là miễ n

1.3.1.3 Hành vi phòng nhiễ m HPV củ a phụ nữ và nữ vị thành niên

hậ u môn, hầ u họ ng Hiệ n nay đố i tư ợ ng tiêm chủ ng loạ i vắ c xin phòng bệ nh do

phòng bằ ng vắ c xin củ a cha mẹ và bả n thân phụ nữ Chính vì vậ y nhiề u chư ơ ng

Khám sáng lọ c UTCTC: Sàng lọ c UTCTC ra đờ i từ nhữ ng năm đầ u thậ p niên

79% [51], [143], [149]

cứ u ở Ấ n Độ trên các phụ nữ ở độ tuổ i sinh sả n vớ i chỉ 9,5% đố i tư ợ ng đã khám

Sử dụ ng bao cao su trong phòng lây nhiễ m HPV: Dùng bao cao su khi QHTD

nhiễ m HPV chính xác, kị p thờ i và phù hợ p cho phụ nữ nói chung và phụ nữ tuổ i

1.3.2 Nghiên cứ u ở Việ t Nam

UTCTC [23] Hiể u biế t không đầ y đủ về vắ c xin cũng là mộ t yế u tố dẫ n đế n thiế u thái

sả n tạ i tỉ nh Đắ k Lắ k cũng cho kế t quả tư ơ ng tự vớ i tỷ lệ nghe/biế t về HPV là

cộ ng sự ở Mỹ năm 2005 cho thấ y nhóm phụ nữ trong độ tuổ i 18-29 nghe nói về

Liên quan giữ a trình độ họ c vấ n củ a phụ nữ và kiế n thứ c, thái độ , hành vi phòng lây nhiễ m HPV: Các nghiên cứ u trên thế giớ i đề u cho thấ y phụ nữ có trình

13,0%, và 6,0% (p<0,05) [38]

Liên quan giữ a chủ ng tộ c, dân tộ c củ a phụ nữ và kiế n thứ c, thái độ , hành vi phòng lây nhiễ m HPV: Mộ t số nghiên cứ u ở các quố c gia đa sắ c tộ c đã cho kế t quả

Mố i liên quan giữ a điề u kiệ n kinh tế gia đình, củ a bả n thân phụ nữ và kiế n thứ c, thái độ , hành vi phòng lây nhiễ m HPV: điề u kiệ n kinh tế sẽ quyế t đị nh đế n tỷ

nghiên cứ u trên 1210 nữ sinh viên ở Hy lạ p, tuổ i 17-24, cho thấ y tỷ lệ tiêm vắ c xin

gồ m: Ngành họ c là ngành y, chư a kế t hôn và điể m kiế n thứ c cao hơ n thì có điể m

can thiệ p kế t quả cho thấ y nhữ ng ngư ờ i tham gia nhóm can thiệ p có kế t quả trả lờ i

nghiệ m tế bào cổ tử cung Từ tháng 3/2009 - 3/2011, Vụ Sứ c khỏ e Bà mẹ - Trẻ em,

1.6 Cơ sở lý thuyế t xây dự ng hoạ t độ ng can thiệ p phòng lây nhiễ m HPV

1.6.1 Mô hình niề m tin sứ c khỏ e (Health Belief Model)

[84], [87]

nhau, đó là: 1) Tin rằ ng rằ ng bả n thân họ nhạ y cả m vớ i mộ t nguy cơ hoặ c mộ t vấ n

đề ; 2) Tin rằ ng vấ n đề tiề m ẩ n có thể gây ra hậ u quả nghiêm trọ ng; 3) Tin rằ ng mộ t loạ t các hành độ ng có thể làm giả m tính nhạ y cả m hoặ c giả m thiể u hậ u quả ; 4) Tin

rằ ng nhữ ng lợ i ích có đư ợ c khi thự c hiệ n sẽ lớ n hơ n nhữ ng chi phí bỏ ra hoặ c nhữ ng cả n trở có thể gặ p phả i; 5) Tin rằ ng bả n thân họ có khả năng thự c hiệ n để

tạ o ra sự thay đổ i Đây là yế u tố mớ i đư ợ c bổ sung và nhấ n mạ nh gầ n đây so vớ i

Các nhà xã hộ i họ c cho rằ ng mô hình niề m tin sứ c khỏ e áp dụ ng tố t cho

1.6.3 Lý thuyế t các giai đoạ n thay đổ i hành vi (Transtheoretical Model)

2) Dự đị nh; 3) Chuẩ n bị ; 4) Hành độ ng; 5) Duy trì Mô hình có tính chấ t chu trình,

mộ t giai đoạ n củ a sự thay đổ i và nhu cầ u tổ chứ c nhữ ng can thiệ p theo trình tự để

1.6.4 Mô hình lậ p kế hoạ ch PRECEDE –PROCEED

xin HPV ả nh hư ở ng tớ i quyế t định họ có tiêm vắ c xin hay không [82], [83], [136],

Khung lý thuyế t đư ợ c xây dự ng dự a trên cơ sở lý thuyế t củ a mô hình Niề m tin