1 PHÒNG GD&ĐT TRƯỜNG MN CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập Tự do Hạnh phúc BÀI THU HOẠCH BDTX CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG 3 NĂM HỌC 2021 2022 Chuyên đề 7 Hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục cả[.]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT ………
TRƯỜNG MN ………….
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
BÀI THU HOẠCH BDTX CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG 3 NĂM HỌC 2021-2022
Chuyên đề 7: Hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm
non thông qua trải nghiệm trong các cơ sở giáo dục mầm non
Họ và tên người viết bài thu hoạch:
Chức danh: Giáo viên mầm non hạng III
Tổ: MG 5 Tuổi
Trường:
BÀI LÀM
1.Tên chuyên đề 7: “Hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục cảm xúc cho trẻ
mầm non thông qua trải nghiệm trong các cơ sở giáo dục mầm non”
2.Nội dung chuyên đề :
Nội dung 1: Một số vấn đề lý luận về tổ chức các hoạt động giáo dục cảm
xúc cho trẻ mầm non qua trải nghiệm trong các cơ sở giáo dục mầm non:
Hoạt động 1: 1.1 Khái niệm có liên quan
1.1.1 Khái niệm cảm xúc
- Cảm xúc là những rung động thể hiện thái độ của chủ thể đối với đối tượng có
liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu của cá nhân hoặc đáp
ứng hay không đáp ứng những yêu cầu của xã hội và được thể hiện qua hành vi
ngôn ngữ và hành vi phi ngôn ngữ (khuôn mặt, tư thế, cử chỉ điệu bộ)
1.1.2 Khái niệm cảm xúc của trẻ mầm non
- Cảm xúc của trẻ Mầm non là những rung động thể hiện thái độ của trẻ đối với
đối tượng có liên quan đến sự thỏa mãn nhu cầu của bản thân hoặc đáp ứng
những yêu cầu của xã hội và được thể hiện qua hành vi ngôn ngữ và hành vi phi
ngôn ngữ (khuôn mặt, tư thế, cử chỉ điệu bộ)
1.1.3 Khái niệm trải nghiệm và giáo dục qua trải nghiệm
- Trải nghiệm là quá trình cá nhân tiếp xúc với sự vật, hiện tượng trong môi
trường và vận dụng vốn kinh nghiệm, các giác quan để tiến hành giải quyết một
vấn đề nào đó, qua đó có được kinh nghiệm về kiến thức, kĩ năng hoặc tình cảm
thái độ nhất định
- Giáo dục qua trải nghiệm là hoạt động sư phạm của nhà giáo dục thực hiện
việc thiết kế, tổ chức, điều khiển quá trình dạy học bằng cách tạo điều kiện cho
trẻ tích cực được thử nghiệm, khám phá, suy ngẫm và phản hồi các kinh nghiệm
mà trẻ đã trải qua để hình thành ở trẻ những kinh nghiệm mới về kiến thức, kĩ
năng hoặc thái độ nhất định
Trang 21.2 Đặc điểm và biểu hiện cảm xúc của trẻ Mầm non các độ tuổi trong các hoạt động ở trường mầm non
a Đặc điểm và biểu hiện cảm xúc của trẻ nhà trẻ
* Đặc điểm:
- Ngay từ khi lọt lòng đứa trẻ đã có những ửng xử làm cho người lớn phải quan tâm như khóc, cười, bám níu, rúc tìm sữa, muốn được âu yếm vỗ về Những biểu hiện đó là sự thể hiện cả nhu cầu được giao lưu gắn bó với người lớn mà trước hết là với người mẹ Nhu cầu gắn bó mẹ con đã được nhiều nhà khoa học chứng minh đó cũng là nhu cầu gốc chứ không phái chỉ là nhu cầu thứ sinh do đòi hỏi của nhu cầu ăn uống mà thành Việc thưởng xuyên gắn bó giữa mẹ và con là cơ sở cho sự nảy sinh và phát triển các nhu cầu giao tiếp giữa trẻ với những người xung quanh, trẻ dần biết thể hiện cảm xúc của mình khi giao tiếp với mọi người: Cười khi nhìn tháy ai đó hoặc được “hỏi chuyện", mếu, khóc khi người ta bỏ đi và trẻ chỉ có một mình Đó chính là những phản ứng vận động xúc cảm đặc biệt hướng tới người lớn, được gọi là “phức cảm hớn hở"
- Cho tới khoảng 15 tháng, giao tiếp xúc cảm trục tiếp với mọi người xung quanh là hoạt động chủ đạo của trẻ Giao tiếp với người lớn có ảnh hưởng mạnh tới sự phát triển tâm lí của trẻ đặc biệt là về mặt xúc cảm Trong giai đoạn này
có một mốc quan trọng của sự phát triển tình cảm đó là sự phân biệt giữa người
lạ và quen (khoảng tháng thú 6 - tháng thú 8)
- Cùng với việc giao tiếp với người lớn, ở trẻ dần hình thành nhu cầu hoạt động với các đồ vật và vì vậy người lớn đã trỏ thành một “chiếc cầu nối" giúp trẻ tiếp xúc và khám phá thế giới đồ vật xung quanh Sự phát triển mạnh mẽ và hoàn thiện dần của hệ vận động giúp trẻ thực hiện tốt hơn nhiều vận động từ đơn gian đến phúc tạp dần Các giác quan của trẻ cũng biểu lộ tính nhạy cảm cao trong quá trình tìm hiểu khám phá xung quanh Trẻ nhỏ tỏ ra rất nhạy cảm vòi âm nhạc và có những biểu hiện hoà mình vào các giai điệu
- Từ 2 tuổi trờ lên, tình cảm cửa trẻ thể hiện thêm những sắc thái mới Trẻ mong muốn được người lớn âu yếm, khen ngợi Trẻ sợ khi bị chê hoặc khi người lớn
tỏ ra không hài lòng Sụ khen ngợi cửa người lớn là nguồn cổ vũ để hình thảnh ờ trê tình cảm tự hào, vì vậy trẻ thường cố gắng làm những điều tốt để được khen ngợi Bên cạnh đó, khi trẻ mắc lỗi, sự không hài lòng, những lời khiển trách cửa người lớn cũng làm xuất hiện tình cảm xẩu hổ Đây là những biểu hiện của tình cảm đạo đức mà nếu được giáo dục tốt chúng sẽ có tác dụng thúc đẩy trẻ lầm nhiều việc tốt
- Nhận thức cửa trẻ chịu ảnh hường rất lớn từ xúc cảm, tình cảm của trẻ và điều này kéo dài khá lâu
* Biểu hiện:
- Nhận biết và biểu lộ cảm xúc với con người và sự vật gần gũi
+ Từ 3-6 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ thích hóng chuyện Biểu lộ cảm xúc với khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ của người giao tiếp cùng trẻ Trẻ thích thú với đồ vật chuyển động, có màu sắc và chuyển động
+ Từ 6 - 12 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ sự thích giao tiếp bằng âm thanh, cử chỉ với người giao tiếp cùng Trẻ biểu lộ các cảm xúc với người xung quanh Trẻ thích chơi với các đồ chơi chuyển động, có màu sắc sặc sỡ và phát ra âm thanh
Trang 3+ Từ 12 - 24 tháng tuổi: Biểu lộ sự thích thú giao tiếp bằng cử chỉ, lởi nói vòi những người gần gũi Trẻ cảm nhận và biểu lộ cám xức vui, buồn, sợ hãi của mình với người xung quanh Trẻ thích chơi với đồ chơi, có đồ chơi yêu thích và quan sát một số đối tượng thú vị xung quanh (con vật, đồ vật)
+ Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ sự thích thú giao tiếp bằng cử chỉ, lởi nói với người khác Trê nhận biết được trạng thái cám xúc vui, buồn, sợ hãi Trẻ biểu lộ các cám xúc này qua nét mặt, cú chỉ Trẻ biểu lộ sụ thân thiện với các đổi tượng quen thuộc (con vật, đồ vật, cây cỏ )
- Trẻ thể hiện cám xúc qua các hoạt động mang tính nghệ thuật
+ Từ 3-6 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ cảm xúc tích cực khi nghe hát, nghe các âm thanh (nghe, cười, khua tay chân)
+Từ 6-12 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ cám xúc tích cực khi nghe hát, nghe các âm thanh (nhún nhảy, vỗ tay, reo cười )
+ Từ 12 - 24 tháng tuổi: Trẻ thích nghe hát và vận động theo nhạc Thích xem tranh ảnh, thích vẽ
+ Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biết hát và vận động theo vài bài hát, bản nhac Trẻ thích xem tranh, ảnh, xếp hình, tô, vẽ (cầm bút di màu, vẽ nguệch ngoạc)
b Đặc điểm và biểu hiện cảm xúc của trẻ mẫu giáo
* Đặc điểm phát triển tình cảm ở trẻ MG bé:
- Trẻ mẫu giáo bé (3 – 4 tuổi) rất dễ xúc cảm và rất nhạy cảm Xúc cảm của trẻ nảy sinh nhanh chóng và mất đi cũng dễ dàng do đó tình cảm của trẻ chưa ổn định và chưa bền vững Mọi hành động cửa Trẻ đều bị chi phối bởi tình cảm
- Tình cảm đạo đức và thẩm mĩ được nảy sinh, phát triển mạnh và luôn luôn gắn quyện với nhau Trẻ bất đầu rung động trước cái đẹp và yêu thích cái đẹp, hứng thú tham gia các hoạt động nghệ thuật như múa, hát, đọc thơ, kể chuyện, tạo hình Trẻ bước đầu nhận biết được các hành vi đạo đức đơn giản trong mối quan
hệ giữa người với người: tốt/xấu, đúng/sai
* Biểu hiện:
- Nhận biết và thể hiện xúc cảm, tình cảm với con người, sự vật hiện tượng xung quanh, nhận ra cảm xúc vui, buồn, sợ hãi qua nét mặt, giọng nói hoặc qua hình ảnh trong tranh Trẻ biểu lộ cảm xúc vui buồn
- Cảm nhận và thể hiện cảm xúc truớc vẻ đẹp cửa thiên nhiên cuộc sống và các hoạt động mang tính nghệ thuật
* Đặc điểm phát triển tình cảm ở trẻ MG nhỡ:
- Xuất hiện tương đối sớm
- Phát triển nhanh và mạnh
- Trẻ giàu cảm xúc
+ Nhu cầu đón nhận
+ Nhu cầu thể hiện xúc cảm, tình cảm
+ Có thể thể hiện được những cảm xúc khác nhau
- Xúc cảm chi phối hoạt động của trẻ
- Xúc cảm của trẻ còn dễ dao động và mang tính tình huống
- Trẻ có khả năng thay đổi hành vi và thể hiện cảm xúc phù hợp với hoàn cảnh
Trang 4- Trẻ mẫu giáo nhỡ đời sổng tình cảm của trẻ có một bước chuyển biến mạnh
mẽ, vừa phong phú, vừa sâu sắc hơn so với lứa tuổi trước Các mối quan hệ của trẻ cũng được phát triển và mở rộng
- Trẻ mẫu giáo nhỡ rất thích sụ trìu mến yêu thương, đồng thời rất lo sợ trước những thái độ thờ ơ, lạnh nhạt cửa những người xung quanh đối với mình Nhu cầu được yêu thương cửa trẻ mẫu giáo nhỡ rất lớn.Tình cảm của trẻ phát triển mãnh liệt, trẻ không chỉ bộc lộ tình cám với mọi người mà còn thể hiện những cảm xúc yêu thương trìu mến, thậm chí đồng cảm với cây cỏ, đồ vật Đây là một thời điểm thuận lợi để giáo dục lòng nhân ái cho Trẻ
- Các loại tình cảm bậc cao như tình cảm trí tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mỹ đều ở vào thời điểm phát triển thuận lợi nhất, đặc biệt là tình cám thẩm
mĩ Tình yêu cái đẹp trong tự nhiên và trong nghệ thuật càng khiến trẻ gắn bó hơn với con người và thiên nhiên, từ đó mong muốn làm những điều tốt đẹp cho mọi người và cho môi trường sống
* Biểu hiện:
- Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình cảm với con người sự vật, hiện tượng xung quanh: Nhận biết cảm xúc, vui buồn, sợ hãi, tức giận qua nét mặt, cử chỉ, giọng nói
- Cảm nhận và thể hiện cảm xúc truớc vẻ đẹp cửa thiên nhiên cuộc sống và các hoạt động mang tính nghệ thuật
* Đặc điểm phát triển tình cảm ở trẻ MG lớn:
- Tình cảm của trẻ đã khá rõ nét và ổn định hơn các độ tuổi trước Với sử phát triển cửa ngôn ngữ và tư duy, Trẻ có thể sử dụng các sắc thái khác nhau của ngôn ngữ, các từ ngữ phong phú biểu cảm, điệu bộ để thể hiện cảm xúc, tình cảm của mình Trẻ cũng có thể nói về tình cảm của mình cho người khác nghe
- Trẻ biết cách thể hiện sự quan tâm, chia sẻ với bạn bè, người thân quen Tình cảm thẩm mĩ, tình cảm đạo đức tiếp tục phát triển và được củng cổ Trẻ không chỉ có những rung động trước cái đẹp, cái tốt lành mà còn có mong muốn đựợc hoạt động tạo ra cái đẹp, bảo vệ cái đẹp, bảo vệ lẽ phải Tình cám trí tuệ cũng rất phát triển ờ giai đoạn này Các cháu bé thực sự mong muốn và yêu thích các hoạt động khám phá phát triển nhận thức Trẻ tỏ rõ sự muốn hiểu biết trước những điều mới lạ mà mình chưa biết rõ và có nhu cầu tìm hiểu về chúng Trẻ không dễ dàng chấp nhận các câu trả lởi qua quýt hoặc lảng tránh
* Biểu hiện:
- Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình cảm với con người, sự vật, hiện tượng xung quanh
- Cảm nhận và thể hiện cảm xúc truớc vẻ đẹp của thiên nhiên cuộc sống và các hoạt động mang tính nghệ thuật
- Trẻ thể hiện những tình cảm trí tuệ tích cực: Trẻ thể hiện niềm vui, sự ham thích được tìm hiểu các sụ vật hiện tượng, kiên trì khi thực hiện các nhiệm vụ nhận thức, có thái độ trân trọng các kết quả đạt được
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến Cảm xúc của trẻ mầm non
- Yếu tố thuộc bản thân trẻ: Khí chất, tính cách, ngôn ngữ, sức khỏe, thể lực
- Yếu tố thuộc về giáo viên
- Yếu tố thuộc về gia đình
Trang 5- Mối quan hệ giữa trẻ với trẻ.
- Mối quan hệ của trẻ với mọi người xung quanh
- Yếu tố gia đình: Môi trường sống: Có câu “gần mực thì đen gần đèn thì rạng”, việc trẻ em sống trong môi trường thế nào ảnh hưởng lớn đến hướng phát triển cảm xúc của các em Sống trong gia đình đầy đủ điều kiện có cha mẹ thương yêu sẽ cho trẻ lớn lên toàn vẹn về mặt tình cảm, nhưng kỹ năng xã hội có thể còn thiếu khuyết do sự va vấp chưa nhiều, còn được bảo bọc của gia đình Gia đình hoàn cảnh khó khăn hoặc không may ngay từ lúc nhỏ lại buộc các em tự lực lao động và có vốn xã hội tốt, tuy nhiên việc biểu hiện tình cảm thì hạn chế
- Yếu tố xung quanh: Sự quan tâm của người xung quanh: Người lớn như cha
mẹ thầy cô dành bao nhiêu sự quan tâm cho con em cũng tác động tới sự phát triển của tình cảm, cảm xúc lẫn kỹ năng xã hội Có bố mẹ để mắt quan tâm, trẻ
em sẽ sống quy củ có luật lệ đàng hoàng, nếu không ở lứa tuổi mầm non với tính
tò mò của các em, rất dễ dẫn đến sa đà vào những trò tiêu khiển nguy hiểm hoặc
có thiên hướng lệch lạc Thầy cô cũng nên theo sát các em kết hợp cùng gia đình Người lớn phải là tấm gương trước khi dạy bảo các con mình
1.3.1 Nhóm yếu tố thuộc về bản thân trẻ
- Tính cách là tính chất, đặc điểm nội tâm của trẻ, từ đó dẫn tới suy nghĩ, cảm xúc, hành động và lời nói hay còn được định nghĩa là bao hàm tâm trạng, thái
độ, ý kiến và được thể hiện rõ ràng nhất trong các tương tác của trẻ với người khác
- Một cuộc giao tiếp của trẻ với một người xa lạ sẽ giúp trẻ phần nào hình dung
về người đó thông qua ngôn từ Những người nói chuyện cộc cằn, thô lỗ phần nào sẽ khiến trẻ khó chịu, bức bối Ngược lại những người nói chuyện nhẹ nhàng, dễ nghe sẽ khiến trẻ cảm thấy xuôi tai và thoải mái Cùng 1 vấn đề nhưng đôi khi cách nói chuyện khác nhau sẽ ảnh hưởng lớn đến cảm xúc của trẻ Nếu không kiểm soát được cảm xúc đôi khi sẽ khiến trẻ đưa ra những quyết định sai lầm
- Mức độ phát triển của trẻ: Để các em hoàn thiện cả về tình cảm, cảm xúc lẫn
kỹ năng xã hội, trước hết các em phải hoàn toàn khỏe mạnh với trí óc bình thường Nhiều bạn nhỏ không may mắn tật nguyền bẩm sinh, những hội chứng ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ như: down, bại não, thiểu năng, di chứng chất độc da cam,… Các em có thể làm tốt công việc, nhưng chỉ một công việc cụ thể được giao, việc trải nghiệm kỹ năng xã hội là gần như không có Thật khó để biết được chính xác tình cảm của các em, nhưng chắc chắn một điều các em rất giàu cảm xúc
- Sức khỏe, tính cách:Có một sức khỏe tốt thì trải nghiệm sẽ đa dạng hơn, kỹ năng xã hội vì thế sẽ tốt hơn Tính cách cũng góp phần vào điều chỉnh sự phát triển của tình cảm và kỹ năng xã hội cho các em Ví dụ như một em bé ưa tự lập chắc chắn sẽ hoạt động nhắm tới xã hội nhiều, và nếu các em còn thương yêu cha mẹ một các thực tế thì các em sẽ là những trụ cột vững chãi cho gia đình trong tương lai
1.3.2 Những yếu tố khách quan
* Nhóm yếu tố thuộc về giáo viên :
Trang 6- Cô cần đối xử công bằng với trẻ Mọi trẻ đều cảm thấy được cô yêu thương và được đối xử công bằng Công bằng là nền tảng cho việc tạo ra mối quan hệ tốt
- Cô phải tạo niềm tin ở trẻ Tạo tâm lý tin cậy, mong muốn chia sẻ, gần gũi giữa giáo viên và trẻ Luôn cư xử với thái độ ân cần niềm nở, biết cách lắng nghe trẻ, luôn gọi tên trẻ khi giao tiếp
- Tạo mối quan hệ thân thiện giữa trẻ với nhau thông qua tổ chức các hoạt động tập thể
- Chú trọng phát triển các kỹ năng xã hội trong các hoạt động nhóm (chờ đến lượt, phân công, hợp tác chia sẻ, biết tôn trọng bạn, giải quyết xung đột, biết kiềm chế)
- Không can thiệp quá nhiều vào quá trình trẻ chơi, nếu không cần thiết (thiên về quan sát, khơi gợi, giải quyết xung đột giữa trẻ)
- Tôn trọng sự phát triển tự nhiên, đăc điểm tâm lý lứa tuổi, đặc điểm cá nhân (năng lực, đặc điểm cá nhân trong hành vi giao tiếp, ngôn ngữ) Chấp nhận trẻ học bằng cách Thử Sai Cho phép trẻ được làm sai trước khi làm đúng Không cần thiết chỉnh sửa quá nhiều
- Động viên trẻ lạc quan, tin vào bản thân (động viên trẻ bằng: không sao đâu, làm lại nào, từ từ thôi, con sắp làm được rồi mỗi khi trẻ gặp thất bại)
- Kiên nhẫn với trẻ Tránh thúc ép, gây căng thẳng khi luyện tập các kỹ năng cho trẻ
- Chấp nhận sự khác biệt Tôn trọng ý kiến cá nhân (qua việc dạy trẻ phát biểu ý kiến) Tránh áp đặt để trẻ dần hình thành ở trẻ thói quen suy nghĩ độc lập
- Khuyến khích trẻ bộc lộ cảm xúc, ý nghĩ và tự tin diễn đạt bằng lời nói
- Hướng dẫn trẻ trở nên thoải mái, tự tin trước đám đông (qua các hoạt động trình diễn trên sân khấu, trước bạn học lẫn người lạ)
- Không định kiến với trẻ
- Chỉ cấm đoán khi không an toàn
- Hạn chế ra mệnh lệnh, tăng cường khích lệ
- Không nên nói Không được làm thế này mà nói Con nên làm thế này
- Cẩn trọng trong việc đánh giá trẻ Nên đánh giá sự tiến bộ của mỗi trẻ so với bản thân, và đối chiếu với yêu cầu chung của lứa tuổi Đánh giá với mục đích giúp đỡ trẻ phát triển tốt hơn Tránh việc so sánh trẻ với nhau Luôn nhìn nhận, khen ngợi mọi tiến bộ lớn, nhỏ của trẻ, và ngay cả những trẻ khó dạy nhất
- Tạo cơ hội cho trẻ tự phục vụ và giúp đỡ nhau tuỳ theo khả năng
- Lấy người học làm trung tâm thực sự là phương pháp dạy học thân thiện với người học
- Thường xuyên lấy ý tưởng dạy học từ trẻ Tổ chức cho trẻ tự làm đồ chơi, thậm chí đồ dùng dạy học và cho trẻ tích cực tham gia vào việc tạo dựng môi trường lớp học
- Cân bằng giữa hoạt động tự do và hoạt động giáo dục có chủ đích
- Không bắt trẻ xếp hàng nếu không cần thiết (khi ra sân chơi, lúc biểu diễn)
- Không bắt nạt, chê bai, trách mắng (thậm chí không nhắc nhở quá nhiều) Không được đánh trẻ
- Không cấm trẻ đi cầu trong lớp (hoặc dặn trẻ đi cầu ở nhà)
Trang 7- Tránh tạo sự đột ngột (trong việc đón tiếp trẻ mới hay chuyển đổi các hoạt động) Tổ chức đón trả linh hoạt
* Nhóm yếu tố thuộc về gia đình:
- Gia đình là nơi đứa trẻ nhận được sự giáo dục cảm xúc đầu tiên Thời thơ ấu trẻ học được những bài học xúc cảm quan trọng nhất và những bài học ấy đôi khi quyết định tiến trình cả cuộc đời của một con người Sự giáo dục xúc cảm của bố mẹ không chỉ qua những gì bố mẹ nói và làm đối với con cái mà còn bằng tấm gương của bố mẹ trong quan hệ xúc cảm đối với nhau Bố mẹ cần chỉ cho con thấy là có nhiều cách để phản ứng; dạy và giúp con chế ngự cảm xúc và tìm được cách giải quyết vấn đề theo lối tích cực Bố mẹ có ảnh hưởng đến sự
am hiểu xúc cảm bắt đầu từ lúc trẻ nằm trong nôi Theo nghiên cứu của Ekman, 1972; Izard, 1971 thì sự giao tiếp cảm xúc tạo ra sự quyến luyến của người mẹ đối với đứa trẻ Nhiều nhà khoa học xem sự quyến luyến của người mẹ và đứa trẻ như là cơ sở quan trọng đối với sự phát triển xã hội và tâm lý của trẻ Tất cả những gì tạo nên sự gắn bó, quyến luyến đều có mối liên hệ chặt chẽ với cảm xúc
- Cách ứng xử và phong cách giáo dục của gia đình; Điều kiện kinh tế của gia đình, trẻ sống trong gia đình có kinh tế ổn định, được đáp ứng các nhu cầu chính đáng của bản thân, sẽ có cảm xúc tích cực Trẻ sống trong gia đình luôn xảy ra xung đột giữa bố và mẹ, điều kiện gia đình không đáp ứng được cái ăn, cái mặc
sẽ khiến trẻ có cảm xúc tiêu cực, luôn tự ti
1.4 Giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non qua trải nghiệm
1.4.1 Mục đích giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non
- Giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non qua trải nghiệm là quá trình tổ chức các hoạt động trải nghiệm giúp trẻ hình thành những rung động thể hiện thái độ tích cực của trẻ với mọi người xung quanh hướng đến những điều tốt đẹp trong cuộc sống
- Giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non giúp cho trẻ có các kỹ năng cần thiết để điều khiển và kiểm soát tâm trạng của bản thân Lúc này trẻ có thể kiểm soát tâm trạng buồn, vui, tự đưa ra quyết định, mục tiêu, cách giao tiếp và hoà thuận với tất cả mọi người xung quanh trẻ
1.4.2 Nội dung giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non:
* Giáo dục năng lực nhận biết cảm xúc của bản thân và người khác:
- Xác định và làm chủ cảm xúc của bản thân
- Tự nhận thức đúng đắn về cảm xúc của bản thân và cảm xúc của người khác
- Nhận thức điểm mạnh, nhu cầu và giá trị cảm xúc của bản thân
- Tin vào năng lực của bản thân
- Khả năng liên kết suy nghĩ, cảm xúc với hành vi của bản thân
* Giáo dục năng lực hiểu cảm xúc của bản thân và người khác:
- Trẻ có khả năng hiểu và thấu cảm được các loại cảm xúc, đồng thời biết nguyên nhân và hậu quả của các loại cảm xúc ấy
- Xác định quan điểm về cảm xúc của bản thân và người khác
- Khả năng thấu hiểu và chia sẻ cảm xúc của bản thân và người khác
- Khả năng nhận biết và chấp nhận sự khác biệt, đa dạng về cảm xúc của bản thân và người khác
Trang 8- Tôn trọng người khác cũng như tôn trọng cảm xúc của bản thân.
* Giáo dục năng lực sử dụng và kiểm soát cảm xúc của bản thân
- Trẻ có khả năng tự quản lý được cảm xúc của mình, cư xử hợp lý để dễ dàng hòa đồng với tập thể
- Làm chủ xung lực và quản lí căng thẳng với cảm xúc của bản thân
- Tự tạo động lực và kỉ luật cho cảm xúc của bản thân
- Thiêt lập mục tiêu và kĩ năng tổ chức kiểm soát cảm xúc của bản thân
1.4.3 Phương pháp và hình thức giáo dục phát triển cảm xúc cho trẻ mầm non
- Làm gương, làm mẫu: Giáo viên tôn trọng các loại cảm xúc của trẻ, không phớt lờ, nhạo báng hay làm trẻ xấu hổ hoặc thể hiện sự tức giận khi trẻ không làm chủ được cảm xúc của mình
- Trò chơi: Giáo viên có thể tổ chức các trò chơi đóng vai, đóng kịch giúp trẻ hóa thân vào nhân vật, dễ dàng thể hiện cảm xúc tự nhiên với các nhân vật
- Sử dụng câu chuyện, bài thơ, bài hát: Bài hát, bài thơ có vần điệu hoặc âm nhạc có thể được sử dụng để tăng cường cho trẻ tự nhận thức về những cảm xúc
đã được phát triển thông qua các hoạt động khác
- Sử dụng tranh ảnh và thẻ lô tô để dạy trẻ về cảm xúc
- Trò chuyện, đàm thoại: Thảo luận với trẻ về cách giải quyết vấn đề Tận dụng
cơ hội để dạy trẻ học cách kiềm chế hành vi, thay đổi sự biểu lộ cảm xúc
- Dạy trực tiếp trong các tình huống thực tế: Dạy trẻ thể hiện cảm xúc bằng lời nói, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ phù hợp với các tình huống thực tế
- Dạy với các hoạt động ở góc học tập trong lớp
- Động viên, khuyến khích: Khuyến khích trẻ thể hiện cảm xúc của mình một cách phù hợp trong cuộc sống hàng ngày Tạo các cơ hội để trẻ chia sẻ và nói về các cảm xúc của mình với người lớn và bạn bè
- Luyện tập và rèn kỹ năng mọi lúc, mọi nơi, thông qua các hoạt động vẽ, sáng tác kịch bản, cắt ghép tranh, các hoạt động hằng ngày với bạn bè, người thân
trong gia đình
1.4.4 Quy trình tổ chức các hoạt động giáo dục cảm xúc qua trải nghiệm của trẻ mầm non
* Giai đoạn 1: Trẻ được trải nghiệm:
- Giúp trẻ tích lũy kinh nghiệm hoặc nhớ lại kinh nghiệm Tổ chức hoạt động dưới hình thức trải nghiệm như 1 trị chơi, câu chuyện, video, tình huống…
* Ví dụ: Hoạt động “Thể hiện và đánh giá cảm xúc”
- Yêu cầu tất cả trẻ đứng lên và cách nhau một khuỷu tay
- Gọi tên một loạt các cảm xúc khác nhau như: “Vui”, “Buồn”, “Tức giận”, “Sợ hãi”
- Sau mỗi khi gọi tên một cảm xúc thì yêu cầu trẻ tưởng tượng ra xem những gì đang diễn ra trong cơ thể mình khi các em trải nghiệm cảm xúc đó và thể hiện các biểu hiện của các cảm xúc đó qua cử chỉ, điệu bộ, nét mặt…
- Bằng trải nghiệm thực tế “học bằng chơi - chơi mà học”, hoạt động này đã tạo cho các bé niềm hứng thú tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh Khi va chạm với các tình huống trong thực tế, trẻ dễ dàng thể hiện cảm xúc, những kỹ năng
xử lý; từ đó bộc lộ những điểm mạnh, yếu của mình - điều mà khi học trong môi
Trang 9trường lý thuyết, sách vở rất ít khi có được Hoạt động thực hành, trải nghiệm vừa giúp trẻ mạnh dạn trong giao tiếp, vừa giúp giáo viên nhận biết tính cách, sở trường của từng trẻ để điều chỉnh phù hợp trong quá trình dạy học
* Giai đoạn 2: Phân tích trải nghiệm: Đây là giai đoạn tạo diễn đàn để trẻ chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ về cảm xúc, từ đó có nhận thức đúng về các cảm xúc:
- Tổ chức cho trẻ quan sát, xem video, tranh ảnh, tình huống và chia sẽ; điều này giúp trẻ nhớ lại hoặc gợi lại, khơi gợi cảm xúc, suy nghĩ về sự quan tâm, giúp
đỡ, chia sẻ… Tôi cho trẻ trải nghiệm phân tích các trải nghiệm bằng hình thức: thảo luận, phân tích trải nghiệm dựa trên các yêu cầu đã xác định mục tiêu cần giáo dục cảm xúc cho trẻ
* Ví dụ: Thảo luận với trẻ:
- Tôi cùng chia sẻ với trẻ về những trạng thái cảm xúc trẻ vừa trải qua? Suy nghĩ của trẻ về các cảm xúc? Trẻ thấy thoải mái ở cảm xúc nào? Khi biểu hiện cảm xúc với các bạn và mọi người xung quanh trẻ thấy mọi người như thế nào Khi vui con biểu hiện thế nào? Khi buồn con biểu hiện ra sao?
- Khác với những hoạt động khám phá trước kia chỉ tổ chức trong lớp học, hiện nay những hoạt động lên lớp của giáo viên đã có nhiều thay đổi, linh hoạt và phong phú hơn Trẻ được học ngay tại sân trường, khám phá những hiện tượng,
sự vật có ngay trong khuôn viên của nhà trường, như hoạt động khám phá về nước, sỏi, cát - giáo viên sử dụng ngay khu vui chơi cát sỏi, trẻ học được qua chơi, thực hành, quan sát mình làm, bạn làm:
+ Trải nghiệm nhận biết về gió cho trẻ thấy được sự kì diệu của gió
+ Trải nghiệm chăm sóc cây: Trẻ ý thức được việc bảo vệ môi trường sống + Trải nghiệm làm bác sĩ giúp trẻ hiểu biết về một số nghề trong xã hội
- Qua các hoạt động giáo dục đó, kiến thức về những đặc điểm, tính chất của sự vật, hiện tượng, những hiểu biết sơ đẳng về cuộc sống xung quanh được trẻ tiếp thu một cách tự nhiên và khắc sâu
- Những hoạt động trải nghiệm trong các giờ chơi các bé thực sự được thỏa mãn với nhu cầu khám phá, được chơi theo hứng thú, được đóng vai tham gia vào cuộc sống thu nhỏ của người lớn như:
+ Bé bán hàng, mua hàng
+ Bé làm chú bộ đội ở trường Mầm non
+ Bé tập làm bánh
- Trong các giờ hoạt động ngoài trời bé được quan sát sự lớn lên của cây, thấy được sự khác nhau của các loài hoa trong khuôn viên trường….:Sự chìm nổi của vật
* Giai đoạn 3: Hình thành kinh nghiệm về cảm xúc :
- Giai đoạn này giúp trẻ rút ra được những nguyên tắc, hiểu biết đúng về việc thể hiện cảm xúc sao cho phù hợp, cách thức thể hiện các cảm xúc khác nhau phù hợp với tình huống và hồn cảnh Tổ chức với hình thức: trị truyện, đàm thoại, thống nhất với trẻ
* Ví dụ: Khi thể hiện các cảm xúc thì các con cần tập trung vào các phần của cơ thể biểu hiện nét mặt, giao tiếp bằng mắt, cử chỉ, điệu bộ
- Vui: nét mặt rạng rỡ, reo hò, nhảy lên, ôm bạn …
Trang 10- Buồn: nét mặt buồn bã, mắt cụp xuống, đầu cúi xuống, khóc, đi trốn…
- Tức giận: mặt đỏ, hét to, tay chân đấm đá, vứt, ném đồ đạc…
- Sợ: mắt mở to, tay chân run, khóc, đi trốn tránh…
=> Các con cũng cần biểu hiện cảm xúc phù hợp với từng tình huống và hồn cảnh, điều đó rất cần trong cuộc sống
* Giai đoạn 4: Khuyến khích trẻ thể hiện cảm xúc trong hoạt động và sinh hoạt hàng ngày:
- Mục đích của giai đoạn này là khuyến khích trẻ tích cực thể hiện các cảm xúc trong cuộc sống Hình thức tổ chức: Hướng dẫn trẻ vận dụng tri thức, cách thể hiện cảm xúc đã học vào giải quyết các tình huống trong cuộc sống, từ đó giúp trẻ trẻ rèn luyện và hình thành các cảm xúc tích cực trong cuộc sống
* Ví dụ : Tôi khuyến khích trẻ thể hiện các cảm xúc như vui vẻ, hạnh phúc trong cuộc sống hàng ngày Tôi cũng có thể giao nhiệm vụ cho trẻ về tự rèn luyện ở nhà để nâng cao kĩ năng nhận diện cảm xúc của bản thân, khuyến khích các em rèn luyện cùng với nhau (theo nhóm) sẽ đạt hiệu quả hơn
Nội dung 2 Thực trạng tổ chức các hoạt động giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non qua trải nghiệm ở các cơ sở giáo dục mầm non.
2.1 Mức độ biểu hiện cảm xúc của trẻ mầm non trong các hoạt động
Qua quan sát các biểu hiện của trẻ ở trong nhóm, lớp kết hợp trẻ thực hiện các bài tập và trả lời một số câu hỏi cho thấy, hầu hết trẻ đều mong muốn hiểu được cảm xúc của bản thân và của người khác, biết quan tâm đến cảm xúc của người khác như hỏi thăm khi thấy bạn buồn, khóc, chia sẻ, dỗ dành, động viên bạn…
2.2 Các hoạt động trải nghiệm được sử dụng để giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non ở các cơ sở giáo dục mầm non
Để tìm hiểu thực trạng tổ chức các hoạt động trải nghiệm để giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non ở các cơ sở giáo dục mầm non, cũng như những thuận lợi và khó khăn của giáo viên trong quá trình tổ chức các hoạt động trải nghiệm, chúng tôi đã tiến hành khảo sát nhanh 220 giáo viên ở một số cơ sở giáo dục mầm non
2.3 Thuận lợi, khó khăn của giáo viên và nhà trường khi tổ chức các hoạt động giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non qua trải nghiệm
- Chủ quan: Giáo viên trẻ tuổi, nhiệt tình, tâm huyết với nghề, yêu mến trẻ em, hiểu đặc điểm của trẻ, biết cách tổ chức các hoạt động và hướng dẫn trẻ tham gia vào các hoạt động trong ngày, tạo nhiều cơ hội cho trẻ được trải nghiệm Mặt khác, giáo viên có hiểu biết về nội dung và phương pháp giáo dục trẻ nói chung
- Khách quan: Về trẻ: Trẻ thông minh, nhanh nhẹn, khỏe mạnh, có nền nếp, mạnh dạn trong giao tiếp, ngôn ngữ mạch lạc, thể hiện cảm xúc chân thực
* Bên cạnh những thuận lợi, giáo viên còn gặp nhiều khó khăn trong việc giáo dục cảm xúc cho trẻ qua trải nghiệm như:
- Chủ quan: Giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc tích hợp nội dung giáo dục cảm xúc cho trẻ vào các hoạt động, trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động cho trẻ trải nghiệm để giáo dục cảm xúc cho trẻ, chưa có kinh nghiệm trong việc phối hợp với cha mẹ trẻ để khai thác tiềm năng của gia đình trong việc giáo dục cảm xúc cho trẻ