Phân tích khổ 1 và 4 bài thơ Viếng Lăng Bác Bài làm Bác Hồ vị cha già kính yêu của dân tộc đã luôn là điểm sáng cho các thi sĩ, nhà văn tỏ lòng nhớ thương qua ngòi bút của mình Tác giả Thanh Hải đã từ.
Trang 1Phân tích khổ 1 và 4 bài thơ Viếng Lăng Bác
Bài làm
Bác Hồ-vị cha già kính yêu của dân tộc đã luôn là điểm sáng cho các thi sĩ, nhà văn tỏ lòng nhớ thương qua ngòi bút của mình Tác giả Thanh Hải đã từng nói trong bài thơ “Cháu Nhớ Bác Hồ” rằng:
“Đêm nay bên bến Ô Lâu Cháu ngồi cháu nhớ chòm râu Bác Hồ Nhớ hình Bác giữa bóng cờ
Hồng hào đôi má, bạc phơ mái đầu”
Niềm nhớ nhung ấy cũng được nhà thơ Viễn Phương bộc lộ, ông là một trong những ngòi bút có mặt sớm trong những ngày đầu xây dựng nền văn học cách mạng miền Nam Tác phẩm “Viếng Lăng Bác” là đút kết tình cảm của ông dành cho vị cha già Câu thơ chứa chan biết bao cảm tình, tiếng lòng của ông và rõ nét là ở khổ 1 và khổ 4
“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng
Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này ”
Tâm tình của Viễn Phương ra sao? Ta cùng nhau tìm hiểu nhé!
Thi phẩm “Viếng Lăng Bác” được Viễn Phương chấp bút vào năm 1976, lúc đất nước
đã được thống nhất và lăng Bác cũng vừa được khánh thành, nhà thơ ra miền Bắc thăm lăng
và được in trong thơ cách mạng Với thể thơ tự do 8 chữ có đôi chỗ biến thể, cách gieo vần
và nhịp thơ linh hoạt đã giúp bài thơ hiện rõ những cảnh vật xung quanh lăng Bác, cảm xúc khó tả trong lăng và khát vọng muốn bên Bắc mãi mãi của tác giả Đây thật sự xứng đáng là một áng thơ xuất sắc trong làng thơ ca Việt Nam
Đầu tiên, mở đầu bài thơ, tác giả đã vừa ngỡ ngàng vừa xúc động trước cảnh vật ngoài lăng Bác qua khổ thơ thứ nhất
“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác Câu thơ mở đầu như là một lời thông báo Và cũng chính ở câu thơ này tác giả đã xưng
“con” với Bác, từ ngữ xưng hô đậm chất Nam Bộ thể hiện sự gần gũi, thân thiết, sự tin yêu, quý mến Bác Thật sự thì cách xưng hô này chẳng có gì lạ vì trước cả ông thì đã có rất nhiều người cũng xưng như vậy Như cái làm nổi bật lên có lẽ là từ “Miền Nam”, hai từ cảm tưởng cho ta thấy sự xa xôi giữa miền Bắc và miền Nam, đồng thời cũng nhấn mạnh sự gần gũi của Bác đối với con dân miền Nam
“Bác nhớ miền Nam, nỗi nhớ nhà Miền Nam mong Bác, nỗi mong cha”
Với quan hệ thân thiết như thế, xa cách bấy lây khiến cho cảm xúc mãnh liệt trong tác giả cuộn trào Ông đã sử dụng biên pháp nói giảm, nói tránh không dùng từ “viếng” như tựa đề
mà dùng từ “thăm” như là thăm người cha già đã giúp ông kìm lại cảm xúc, giúp độc giả vơi bớt đi cái mất mát gì đó trong lòng vì
Trang 2“Mỗi khi lòng ta xao xuyến rung rinh Môi ta thầm kêu Bác: Hồ Chí Minh Nỗi niềm thương nhớ Bác trong chúng ta là không bao giờ nguôi, làm sao quên được hình bóng vị lãnh tụ chỉ mặc chiếc áo sơ mi, quân kaki và dép cao su đứng giữa quảng trường Ba Đình đọc bảng tuyên ngôn độc lập Thật gợi nhớ thay!
“Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng”
Hình ảnh “hàng tre” là hình ảnh thân thuộc của những miền quê Việt Nam gợi cho ta sự gần gũi đến gần lăng Bác Đến đây, ta không hề thấy vẻ xa hoa, lộng lẫy như các lặng mộ của cua chúa thời xưa mà hình ảnh lăng Bác hiện lên như một ngôi nhà, ngôi nhà như bao ngôi nhà khác trên đất Đại Việt Hình ảnh hiện lên biểu trưng, làm biểu tượng cho dân tộc, sao có thể quên được hình ảnh Phù Đổng Thiên Vương lấy tre làm vũ khí đánh đuổi giặc Ân Thán
từ “ôi” đã bộc lộ cảm xúc của tác giả, niềm thổn thức trước hàng tre CrTre vốn đã gần gũi càng thêm từ láy “bát ngát”, “xanh xanh” càng tăng lên vẻ đẹp của trên và nét đẹp ấy cũng được Nguyễn Duy ca ngợi
“Tre xanh xanh tự bao giờ Chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh”
Đâu phải là chuyện trùng hợp mà giữa vô vàng loài cây quanh Bác mà Viễn Phương lại chọn cây tre, vì không chỉ là hình ảnh tả thực mà qua đó ông còn ví dân tộc Việt Nam ta cứng cỏi, kiên trì như tre vậy, tre xanh xanh ngập trời, phải chăng là sức sống của ta Thành ngữ “bão táp mưa xa” ẩn chỉ cho bao nhiêu thử thách, sóng gió và để đối đáp lại Viễn Phương đã dùng cụm từ “đứng thẳng hàng” thể hiện ý chí kiên cường, bất khuất sẽ không bao giờ ngả Chỉ với câu thơ đó thôi cũng đã nói lên phẩm chấ tốt đẹp của người Việt Nam, những con người không chịu khuất phục dù bao nhiêu ách đô hộ ta vẫn giữ được tiếng nói riêng Cả khổ thơ là niềm cảm xúc, bồi hồi của tác giả sau bảy năm gian lao, bảy năm cùng bác chinh chiến, gian lao, mưa bom không ngừng, bao người Việt ngả xuống nhưng dân tộc tôi đây vẫn đứng hiên ngang, thẳng hàng Thật thiêng liêng!
Tiếp theo, Viễn Phương đã bộc lộ niềm thương cảm lớn lao, sắp phải chia xa Bác qua khổ thơ cuối
“Mai về miền Nam thương trào nước mắt”
Nếu như ở khổ thơ đầu là “con ra thăm” thì ở khổ cuối là “mai về miền Nam”, câu thơ vang lên như một lời giã biệt nhưng cớ sao nghe lại cảm thấy mông lung đến lạ vậy? Phải chăng
đó là cảm xúc bịn rịn, luyến tiếc chẳng muốn rời xa lăng Bác của tác giả? Vâng nó đã rất chính xác được ta thông hiểu qua từ “trào” đã thể hiện tác giả-một đứa con miền Nam, không muốn xa Bác chút nào Đó không phải chỉ riêng tác giả mà tin chắc rằng ai khi đến lăng Bác, nhìn ngắm sự nghiêm trang và giản dị của nó ta sẽ xuyến xao và rồi luyến lưu đến nhưng chẳng muốn rời Và từ cảm xúc ấy, ông đã muốn hóa thân thành một điều gì đó ở quang lăng Bác, được bên Bác mọi giây phút
“Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này ”
Nhịp thơ dồn dập và điệp từ “muốn làm”tạo một âm hưởng da diết, tha thiết, sâu lắng, song song đó cũng thể hiện ước muốn chân thành của tác giả Liệt kê hình ảnh “con chim”, “đóa hoa”, “cây tre” đã tả thực về khát vọng của ông Làm một “con chim” nhỏ nhoi như lại mang
Trang 3đến tiếng hót ngân nga say động lòng người vào thăm lăng Bác, làm “đóa hoa” tỏa hương ngát trời
“Những bông hoa trong vườn Bác Tỏa ngát hương mang tình yêu mênh mông của Nguời
Mỗi mùa hoa một mùa quê hương Mỗi màu hoa một màu yêu thương…”
Không chỉ vậy, ông còn muốn làm “cây tre” trung hiếu với Bác, chữ “hiếu” ở đây không chỉ
là hiếu thảo mà còn là hiếu thuận, ý nguyện tự theo bước chân cách mạng của Bác Nhưng như thế đã đủ chưa? Chắc chắn chưa, tôi nghĩ với tâm tình nhớ Bác của Viễn Phương để rồi muốn hóa thân không chỉ là muốn đóng góp cho đẹp cảnh lăng mà còn là ẩn dụ cho sự muốn canh giấc ngủ bình yên cho Bác, muốn góp tình yêu của mình và lăng, và muốn tôn lên vẻ trang trọng của giấc ngủ lãnh tụ Nếu ta để ý thì có thể thấy rằng hình ảnh “tre” liên tưởng, tượng trưng được lập lại ở đầu cuối bài thơ tạo ra kết cấu đầu cuối tương ứng nhằm bày tỏ khát vọng của tác giả đối với Bác Có lẽ tình cảm của ông dành cho vị cha già của đất nước sâu nặng đến mức ngưng tụ lại rồi đến lúc vỡ òa ra, thẹn thùng xót thương Bác, cảm giác như bị khứa vào tim vậy Thật nhớ thương!
Không chỉ có bài thơ “Viếng Lăng Bác” của Viễn Phương là nói về cảm xúc khi phải
xa người cha già vĩ đại của dân tộc mà còn có bài thơ “Bác Ơi” của Tố Hữu
“Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời”
Cụm từ “Bác đã đi rồi sao” là như một câu hỏi tư từ cũng như thể hiện cảm xúc ngữo ngàng của tác giả vì một tin đến quá đột ngột Nhà thơ chỉ biết cảm thán “Bác ơi!”, đó chính là cung bậc cảm xúc ngẹng ngài chẳng nói nên lời của Tố Hữu Mùa thu ấy thiên nhiên đều đẹp, con người đều mừng vui bởi khi đó, cả tiền tuyến còn đang trong ác liệt, cả miền Nam đang trên đà chiến thắng Tất cả mọi người đều mơ đến ngày thống nhất Nam Bắc, Bác Hồ
sẽ vào thăm miền Nam, cả miền Nam sẽ được thấy Người vẫy tay cười trong nắng mới:
“Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười”
Chúng tỏ rằng Bác luôn lo đến con dân miền Nam mặc dù cách cả hai miền, dân ta đang thừa thắng xông lên cố gắng vì ngày thống nhất đất nước, mơ đến ngày mà anh quân nhân không còn cầm súng nữa mà là những vòng hoa Động từ “rước”, “thăm” chỉ sự cung kính đối với
vị chủ tịch của nước, cẩn trọng đến từng hành động “Thấy Bác cười”, nụ cười của Bác không chỉ biểu lộ của mình Bác mà còn là cả tất cả dân tộc miền Nam khi thấy được Bác-người đã giúp dân tộc ta đi đúng đường
Cả hai bài thơ “Viếng Lăng Bác” và “Bác Ơi” đều là thơ và đã nói lên nổi niềm của tác giả khi hay biết Bác đã đi xa Tuy nhiên, ở hai thi phẩm cũng có một vài điểm khác Bài
“Viếng Lăng Bác” ra đời năm 1976, lúc đất nước đã thái bình và lăng Bcas vừa được khánh thành, còn bài ‘Bác Ơi” ra đời năm 1969, lúc đất nước còn đang chống Mĩ và cũng là lúc Tố Hữu nhận được tin Bác mất Nói đi thì cũng phải nói lại, bài “Viếng Lăng Bác” đã rất xuất sắc miêu tả dòng suy nghĩ của Viễn Phương Thật xuất sắc!
Trang 4Khép lại thi ca, Viễn Phương đã thành công mở ra một bức hội họa thiên nhiên quanh lăng Bác cùng với cung bậc cảm xúc dạt dào khi vào lăng qua ngôn ngữ giản dị, chân thành, cách gieo vần và nhịp thơ linh hoạt, giọng điệu vừa trang nghiêm vừa sâu lắng, vừa thiết tha, đau xót xen lẫn tự hào, lòng biết ơn đối với Bác Chúng ta-người chấp cánh ước mơ của Tổ Quốc xin hãy luôn ghi nhớ về cách anh hùng, chiến sĩ đã hi sinh vì hòa bình chúng ta đang
có, đặc biệt là Bác Hồ Sống là phải biết ơn, cảm ơn và xin lỗi như câu nói: “Uống nước nhớ nguồn”