MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 2 MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1 CHƯƠNG 1 Một số vấn đề về biện pháp KBXLTS của người phải THA 1 CHƯƠNG 2 Quy định của pháp luật THA dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp KBXLTS của.
Trang 1MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 2
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 1
CHƯƠNG 1: Một số vấn đề về biện pháp KBXLTS của người phải THA 1
CHƯƠNG 2: Quy định của pháp luật THA dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp KBXLTS của người phải THA 2
2.1 Các quy định về thẩm quyền, điều kiện, nguyên tắc áp dụng biện pháp KBXLTS của người phải THA 2
2.1.1 Về thẩm quyền áp dụng 2
2.1.2 Về điều kiện áp dụng 2
2.1.3 Về nguyên tắc áp dụng 3
2.2 Các quy định pháp luật về trình tự áp dụng biện pháp KBXLTS của người phải THA 4
2.2.1 Về phạm vi kê biên tài sản 4
2.2.2 Xác minh về tài sản kê biên 5
2.2.3 Thông báo về việc kê biên tài sản 6
2.2.4 Định giá tài sản kê biên 6
2.2.5 Bảo quản, giao tài sản kê biên 7
2.2.6 Phương thức xử lý tài sản kê biên 7
2.2.7 Thanh toán tài sản kê biên 8
CHƯƠNG 3: Thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật THA dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp KBXLTS của người phải THA và một số giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả pháp luật 9
3.1 Những vướng mắc trong quy định của pháp luật THA dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp KBXLTS của người phải THA 9
3.2 Kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp KBXLTS của người phải THA dân sự 10
a Kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật 10
b Kiến nghị nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp KBXLTS của người phải THA dân sự 11
KẾT LUẬN 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 2DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Cụm từ đầy đủ Chữ cái viết tắt/ký hiệu
Luật thi hành án dân sự năm 2008,
Trang 3MỞ ĐẦU
Hoạt động THA dân sự được thực hiện nhằm đảm bảo hiệu lực thi hành của bản án, quyết định về mặt thực tế, thông qua đó bảo vệ được quyền và lợi ích chính đáng của các bên khi tham gia quan hệ pháp luật Nhìn chung, hiện nay Luật THA dân sự và các văn bản hướng dẫn đã quy định tương đối đầy đủ, rõ ràng về trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp KBXLTS trong THADS Tuy nhiên, hiện nay việc áp dụng quy định trên phát sinh nhiều bất cập từ thể chế đến thực tiễn, gây khó khăn cho CHV, cơ quan THA dân sự trong khi thực hiện nhiệm vụ Để góp phần đánh giá toàn diện hơn về công tác THADS, chúng em
xin chọn đề tài: “Phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật THA dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp KBXLTS của người phải THA và nêu kiến nghị hoàn thiện pháp luật về vấn đề này”.
NỘI DUNG CHƯƠNG 1: Một số vấn đề về biện pháp KBXLTS của người phải THA 1.1 Khái niệm và đặc điểm của biện pháp KBXLTS của người phải THA
KBXLTS của người phải THA là một trong những biện pháp cưỡng chế THA trong trường hợp người phải THA có nghĩa vụ trả tiền theo bản án, quyết định có điều kiện THA nhưng không tự nguyện thi hành1
Biện pháp KBXLTS của người phải THA là một trong những biện pháp cưỡng chế THA dân sự, do đó biện pháp này có các đặc điểm sau:
Thứ nhất, là biện pháp cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả tiền.
Thứ hai, đối tượng của biện pháp KBXLTS của người phải THA là động
sản hoặc bất động sản không phải tiền, giấy tờ có giá, thuộc sở hữu riêng của người phải THA hoặc sở hữu chung với người khác, thuộc đối tượng được phép
kê biên
Thứ ba, biện pháp kê biên tài sản thường được áp dụng khi người phải
THA không có tiền, tài khoản, giấy tờ có giá hoặc có nhưng không đủ để THA
1 Tr 251, Giáo trình Luật Thi hành án dân sự, Trường đại học Luật Hà Nội, Nxb, Công an nhân dân, Hà Nội, 2019
Trang 4Kê biên tài sản thường được coi là biện pháp sau cùng trong nhóm các biện pháp cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả tiền, bên cạnh biện pháp khấu trừ tài khoản, vào tiền, thu hồi giấy tờ có giá
1.2 Ý nghĩa của biện pháp KBXLTS của người phải THA dân sự
Biện pháp KBXLTS của người phải THA là một biện pháp cần thiết và bắt buộc để đảm hiệu lực, tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời khôi phục
và đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người được THA và có liên quan Chính sự tồn tại của biện pháp cưỡng chế này góp phần tác động vào tâm
lý của người phải THA, khiến cho người phải THA có ý thức tự nguyện THA tốt hơn Đồng thời giảm bớt thời gian cũng như chi phí cho quá trình THA
CHƯƠNG 2: Quy định của pháp luật THA dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp KBXLTS của người phải THA
2.1 Các quy định về thẩm quyền, điều kiện, nguyên tắc áp dụng biện pháp KBXLTS của người phải THA
2.1.1 Về thẩm quyền áp dụng
Theo quy định pháp luật về THA dân sự kê biên, xử lí tài sản thuộc thẩm quyền của CHV Cụ thể quy định tại điều 20 Luật THADS về nhiệm vụ, quyền
hạn của CHV: “5 quyết định áp dụng biện pháp bảo đảm THA; biện pháp
cưỡng chế THA; thu giữ tài sản THA.” 2
Theo đó CHV là chủ thể có thẩm quyền tiến hành biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lí tài sản của người phải THA trong trường hợp cần huy động lực lượng CHV lập kế hoạch cưỡng chế THA; kế hoạch cưỡng chế THA được gửi gay cho Viện kiểm sát nhân dân, Cơ quan Công an cùng cấp, Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi
tổ chức cưỡng chế và cơ quan tổ chức cá nhân có liên quan đến việc cưỡng chế3
2.1.2 Về điều kiện áp dụng
Như đã đề cập tại phần 1.1, biện pháp KBXLTS của người phải THA chỉ được áp dụng khi có đủ ba điều kiện sau:
2 Khoản 5 điều 20 Luật Thi hành án dân sự 2008 sửa đổi bổ sung 2014
3 Điều 72 Luật Thi hành án dân sự 2008 sủa đổi bổ sung 2014
Trang 5Thứ nhất, Người phải THA phải thi hành nghĩa vụ trả tiền Như vậy, khi bản án,
quyết định có hiệu lực pháp luật trên thực té thì CHV căn cứ vào đó để ra quyết định thực hiện việc cưỡng chế kê biên tài sản đối với người phải THA
Thứ hai, Người phải THA có tài sản để thi hành nghĩa vụ trả tiền Ở đây, người
phải THA phải có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ về tài sản; tự mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ Tài sản bao gồm tài sản thuộc sở hữu riêng của người phải THA và tài sản thuộc sở hữu chung của người phải THA với người khác Những tài sản này có thể do người phải THA hặc người thứ ba quản lý, sử dụng
Thứ ba, Người phải THA không tự nguyện THA khi đã chết thời hạn tự nguyện
hoặc chưa hết thời hạn tự nguyện nhưng cần phải ngăn chặn Do tính chất của THA dân sự khác với THA hình sự, mặt khác đối tượng kê biên là tài sản, do đó cần phải cho họ một thời gian để họ chuẩn bị thực hiện nghĩa vụ Chính vì vậy, Điều 46 luật THADS đã quy định khi hết thời hạn 10 ngày quy định tại Điều 45.1 của Luật này, người phải THA có điều kiện THA mà không tự nguyện THA thì bị cưỡng chế Bên cạnh đó, trường hợp chưa hết thời hạn tự nguyện nhưng cần phải ngăn chặn hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản thì CHV cũng có quyền áp dụng ngay biện pháp cưỡng chế này theo quy định tại Điều 45.2 Luật THADS
2.1.3 Về nguyên tắc áp dụng
Có thể thấy, để đảm bảo áp dụng được biện pháp cưỡng chế này, cơ quan
có thẩm quyền áp dụng nguyên tắc kê biên tài sản riêng trước, tài sản chung với người khác sẽ được kê biên sau, điều này được quy định cụ thể tại Điều 24.2 Nghị định 62/2015 về hướng dẫn luật THADS Theo đó, cơ quan THA dân sự chỉ KBXL đối với tài sản chung là quyền sử dụng đất, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất khi các tài sản khác không đủ để THA hoặc khi có đề nghị của đương sự theo quy định pháp luật Trường hợp người phải THA có chung tài sản với người khác mà đã xác định được phần tài sản, quyền tài sản của từng người thì CHV kê biên phần tài sản, quyền tài sản của người phải THA để THA; nếu không thể xác định được phần quyền sở hữu theo quy định tại Điều 74.1 Luật THADS thì người phải THA và chủ sở hữu chung tự thỏa thuận hoặc khởi kiện
ra tòa
Trong trường hợp đối với tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng chung của
vợ, chồng thì CHV xác định phần sở hữu của vợ, chồng theo quy định của pháp
Trang 6luật về hôn nhân và gia đình và thông báo cho vợ, chồng biết; Nếu vợ, chồng không đồng ý thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết trong thời hạn 30 ngày nếu không khởi kiện thì CHV KBXLTS và trả lại giá trị tài sản theo thuộc quyền sở hữu của họ
Đối với trường hợp việc kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải THA và gia đình chỉ được thực hiện sau khi xác định người đó không có các tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để THA, trừ trường hợp người phải THA đồng ý kê biên nhà ở để THA Đồng thời việc kê biên nhà ở gắn liền với đất cũng đưọc quy định chi tiết tại Điều 95 Luật THA dân sự
Ngoài ra, biện pháp KBXLTS phải không thuộc diện các tài sản không được kê biên theo quy định tại Điều 87 Luật THA dân sự
2.2 Các quy định pháp luật về trình tự áp dụng biện pháp KBXLTS của người phải THA
2.2.1 Về phạm vi kê biên tài sản
Phạm vi kê biên tài sản trong THA đã được Luật THADS quy định chi tiết, cụ thể Đối tượng được phép kê biên có thể được chia làm ba nhóm dựa trên những nét đặc thù của từng loại tài sản, đó là: tài sản là vật; tài sản là quyền sở hữu trí tuệ; tài sản là quyền sử dụng đất Đối với mỗi nhóm Luật THADS lại có quy định cụ thể về những trường hợp, loại tài sản không được phép kê biên nhằm đảm bảo được tính nhân đạo, dân chủ của nhà nước ta Có thể thấy, Luật THADS cũng liệt kê những tài sản của người phải THA nhưng CHV không được phép kê biên
Thứ nhất, đối với tài sản là vật
Về nguyên tắc mọi tài sản hữu hình thuộc sở hữu của người phải THA đều
có thể bị KBXL để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người được THA Tuy nhiên, thực hiện nguyên tắc nhân đạo để đảm bảo cuộc sống bình thường của công dân, đảm bảo quyền lợi của Nhà nước và của cán bộ, công nhân làm việc tại doanh nghiệp trong trường hợp phải THA, pháp luật quy định cụ thể những loại tài sản không được kê biên tại Điều 87 Luật THADS Theo đó, Luật THADS đã quy định những tài sản không kê biên đối với cá nhân, tài sản không
kê biên đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ
Trang 7Việc quy định chi tiết như vậy tạo cho CHV tiến hành việc kê biên dễ dàng, đồng thời đảm bảo được quyền lợi của các chủ thể liên quan
Thứ hai, đối với tài sản là quyền sở hữu trí tuệ
Theo quy định tại Điều 84 Luật THADS thì CHV có quyền kê biên quyền
sở hữu trí tuệ thuộc quyền sở hữu của người phải THA Theo đó, khi tiến hành cưỡng chế kê biên đối với quyền sở hữu trí tuệ CHV có quyền kê biên tất cả những tài sản trí tuệ của người phải THA khi chứng minh được rằng tài sản đó thuộc quyền sở hữu của người phải THA Tuy nhiên, Điều 84.3 Luật THADS cũng quy định trong một số trường hợp nhằm bảo đảm mục tiêu quốc phòng, an ninh, dân sinh và lợi ích của Nhà nước, xã hội quy định tại Luật sở hữu trí tuệ
mà Nhà nước quyết định chủ sở hữu trí tuệ phải chuyển giao quyền của mình cho cơ quan, tổ chức, cá nhân khác sử dụng trong thời gian nhất định thì CHV không được kê biên quyền sở hữu trí tuệ của người phải THA trong thời gian bắt buộc phải chuyển giao
Thứ ba, đối với tài sản là quyền sử dụng đất
Quyền sử dụng đất là quyền tài sản theo quy định tại điều 105 Bộ luật dân
sự 2015 Quyền sử dụng đất được kê biên để THA phải là quyền sử dụng đất của người phải THA mà theo quy định của pháp luật đất đai được phép chuyển quyền sử dụng theo Điều 110 Luật THADS
Khi kê biên quyền sử dụng đất, CHV yêu cầu người phải THA, người đang quản
lý giấy tờ về quyền sử dụng đất phải nộp các giấy tờ đó cho cơ quan THA dân
sự Bên cạnh đó, khi kê biên quyền sử dụng đất có tài sản gắn liền với đất thuộc quyền sở hữu của người phải THA thì kê biên cả quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất Trường hợp đất của người phải THA có tài sản gắn liền với đất
mà tài sản đó thuộc quyền sở hữu của người khác thì CHV chỉ kê biên quyền sử dụng đất và thông báo cho người có tài sản gắn liền với đất Cuối cùng, việc kê biên quyền sử dụng đất phải lập biên bản ghi rõ vị trí, diện tích, ranh giới thửa đất được kê biên, có chữ ký của những người tham gia kê biên
2.2.2 Xác minh về tài sản kê biên
Trách nhiệm xác minh điều kiện THA của người được THA của Luật THADS nhằm nâng cao vai trò cơ quan THA và người được THA trong hoạt động THA dân sự góp phần bảo đảm cho hoạt động THA dân sự hiệu quả hơn
Trang 8Tại điều 7 Luật THADS, khi người được THA yêu cầu CHV xác minh điều kiện THA thì người này sẽ không phải trả các chi phí thực tế, hợp lý cho việc xác minh như quy định tại Luật THADS năm 2008 nữa Đây được coi là điểm mới tiến bộ của Luật THADS khi xem xét lại việc người được THA không phải trả chi phí xác minh điều kiện THA, do nghĩa vụ xác minh là thuộc về Cơ quan THA nên chi phí này quy định do Ngân sách nhà nước chi trả là hoàn toàn hợp lý
Bên cạnh đó, đối với vốn góp của người phải THA, CHV yêu cầu cá nhân,
cơ quan, tổ chức nơi người phải THA có vốn góp cung cấp thông tin về phần vốn góp của người phải THA để kê biên phần vốn góp đó4 và Đương sự cũng có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần vốn góp của người phải THA5 việc pháp luật quy định cho phép Cơ quan THA dân sự có quyền kê biên tài sản phần vốn góp của người phải THA cũng là một trong những biện pháp hiệu quả nhằm nâng cao kết quả công tác THA dân sự, hạn chế việc người phải THA lợi dụng
kẽ hở của pháp luật để tẩu tán tài sản bằng hình thức góp vốn vào các tổ chức kinh tế
2.2.3 Thông báo về việc kê biên tài sản
Sau khi nhận thấy cần thiết phải kê biên tài sản của người phải THA để THA thì CHV ra quyết định kê biên tài sản Để đảm bảo quyền lợi của người phải THA và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức kê biên tài sản, CHV có trách nhiệm thông báo cho những chủ thể liên quan biết Việc thông báo cưỡng chế kê biên được quy định tại Điều 39, Điều 88 Luật THADS CHV phải thông báo về việc kê biên cho người phải THA, người được THA, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đại diện chính quyền cấp xã nơi có tài sản kê biên theo đúng thủ tục mà pháp luật quy định, trừ trường hợp khẩn cấp phải tiến hành kê biên ngay nhằm ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản Riêng đối với bất động sản thì phải báo trước 3 ngày làm việc mới được tiến hành kê biên
2.2.4 Định giá tài sản kê biên
Sau khi kê biên tài sản, Cơ quan THA dân sự phải tiến hành định giá tài sản kê biên để xác định giá trị của tài sản kê biên, nhằm thực hiện nghĩa vụ dân
4 Điều 92.1 Luật THADS 2008 sđ, bs 2014
5 Điều 92.2 Luật THADS 2008 sđ, bs 2014
Trang 9sự của người phải THA góp phần đẩy nhanh tiến độ THA, làm giảm lượng án tồn qua các năm Theo quy định tại Điều 98 Luật THADS việc định giá tài sản
kê biên đã quy định một cách tương đối cụ thể tài sản kê biên được tính theo giá thỏa thuận của các đương sự, được tiến hành ngay sau khi kê biên, Quyền định đoạt, thỏa thuận của đương sự luôn được đề cao Việc thuê tổ chức định giá để xác định giá trị tài sản kê biên cũng được đặt ra để giúp đỡ các đương sự khi hai bên không đạt được thỏa thuận chung Quy định này là một quy định tiến bộ, từng bước xã hội hóa công tác THA nói chung và vấn đề xác định giá tài sản kê biên nói riêng
2.2.5 Bảo quản, giao tài sản kê biên
Theo quy định tại Điều 58 Luật THADS thì sau khi đã định giá tài sản kê biên, trong trường hợp, bản án, quyết định của Tòa án không xác định rõ trách nhiệm bảo quản tài sản thì Cơ quan THA dân sự sẽ quyết định một trong các hình thức bảo quản sau đây:
Giao cho người phải THA, người thân thích của người phải THA theo quy định tại Điều 40.2 của Luật này hoặc người đang sử dụng, bảo quản;
Cá nhân, tổ chức có điều kiện bảo quản;
Bảo quản tại kho của cơ quan THA dân sự
Tài sản là kim khí quý, đá quý, tiền hoặc giấy tờ có giá được bảo quản tại Kho bạc nhà nước
Việc giao bảo quản tài sản phải được lập biên bản ghi rõ loại tài sản, tình trạng tài sản, giờ, ngày, tháng, năm giao; họ, tên CHV, đương sự, người được giao bảo quản, người làm chứng, nếu có; quyền, nghĩa vụ của người được giao bảo quản tài sản và có chữ ký của các bên Trường hợp có người từ chối ký thì phải ghi vào biên bản và nêu rõ lý do
Bởi thời gian từ khi định giá tài sản kê biên cho đến khi xử lý tài sản kê biên có thể sẽ bị kéo dài, do đó việc đưa ra quy định rõ ràng, chặt chẽ về vấn đề bảo quản tài sản kê biên như trên là vô cùng cần thiết
2.2.6 Phương thức xử lý tài sản kê biên
Theo Luật THADS, sau khi kê biên tài sản sẽ có ba phương thức xử lý đối với tài sản đã kê biên:
Trang 10Thứ nhất: Giao cho người được THA nếu hai bên đương sự thỏa thuận được về
việc sẽ nhận tài sản kê biên để trừ vào số tiền được THA6 Sau đó, CHV sẽ tiến hành lập biên bản về sự thỏa thuân và giao tài sản đó cho người được THA trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày có thỏa thuận Trường hợp có nhiều người được THA thì người nhận tài sản phải được sự đồng ý của những người được THA khác và phải thanh toán lại cho những người được THA khác số tiền tương ứng tỷ lệ giá trị mà họ được hưởng
Thứ hai: Nếu tài sản đã kê biên nhưng người được THA không nhận thì CHV
phải áp dụng phương thức thứ hai là bán tài sản kê biên theo Điều 101 Luật THADS Việc bán tài sản kê biên được bán theo ba hình thức: CHV bán đấu giá, CHV bán không qua thủ tục đấu giá và tổ chức đấu giá tài sản7
Thứ ba: Nếu tài đã kê biên, người được THA không nhận và cũng không bán
được thì áp dụng phương thứ thứ ba là trả lại tài sản cho người phải THA Tại đây, ta xác định người phải THA chưa có điều kiện thi hành án theo điều 44.2 luật THADS
2.2.7 Thanh toán tài sản kê biên
Sau khi đã bán được tài sản kê biên, Điều 47 Luật THADS quy định cụ thể thứ tự thanh toán tiền THA Theo đó, số tiền THA sẽ được thanh toán theo nguyên tắc:
Chi phí THA, tiền hỗ trợ thuê nhà
Tiền cấp dưỡng; tiền lương, tiền công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động; tiền bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tổn thất về tinh thần;
Án phí, lệ phí Tòa án;
Các khoản phải THA khác theo bản án, quyết định
Trường hợp có nhiều người được THA thì việc thanh toán tiền THA được thực hiện như trên; trường hợp trong cùng một hàng ưu tiên có nhiều người được THA thì việc thanh toán được thực hiện theo tỷ lệ số tiền mà họ được THA Số tiền THA thu theo quyết định cưỡng chế THA được thanh toán cho những người được THA tính đến thời điểm có quyết định cưỡng chế đó; số tiền còn lại được
6 Điều 100 Luật THADS 2008 sđ, bs 2014
7 Luật đấu giá tài sản