1. Khái niệm hoạt động giáo dục.Hoạt động giáo dục được coi là một chức năng tâm lý cơ bản của hoạt động tư pháp, theo đó: “Hoạt động giáo dục là quá trình tác động có hệ thống và có mục đích đến tâm lý người bị giáo dục, để luyện tập cho họ những thói quen cũng như những phẩm chất tâm lý mà người giáo dục mong muốn”. 2. Mục đích của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp.Thứ nhất, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, đồng thời nâng cao ý thức pháp luật của mọi công dân. Thông qua hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong các quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án để tuyên truyền, phổ biến, giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật của công dân.Thứ hai, phòng ngừa hành vi phạm tội và hành vi vi phạm pháp luật. Thực tế cho thấy có nhiều người coi thường pháp luật, kém hiểu biết pháp luật nên đã dẫn đến phạm tội. Vì vậy giáo dục ý thức pháp luật cho mọi người có thái độ đúng đắn đối với việc tuân thủ pháp luật có tác dụng răn đe và phòng ngừa tội phạm.Thứ ba, giáo dục và cảm hóa người phạm tội, nhất là đối với phạm nhân, người bị kết án. Đây là mục tiêu chủ yếu của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp. 3. Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp.Hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp có những đặc điểm nổi bật sau: Thứ nhất, hoạt động giáo dục trong các giai đoạn tố tụng luôn được thực hiện trong khuôn khổ luật định. Nếu không sẽ dẫn đến vi phạm pháp luật như: bức cung, ép cung, thậm chí là án oan, án sai → Hệ lụy sẽ khó lường được.Thứ hai, hoạt động giáo dục do các cán bộ tư pháp thực hiện nhằm tác động đến tâm lý của những người tham gia tố tụng.Thứ ba, hoạt động giáo dục được tiến hành thông qua các giai đoạn tố tụng. Quá trình giáo dục trong hoạt động tư pháp là một quá trình tác động có hệ thống trong các giai đoạn tố tụng, kết quả của hoạt động giáo dục ở giai đoạn trước sẽ là tiền đề, là cơ sở để tiến hành hoạt động giáo dục ở giai đoạn tiếp theo. Và ở mỗi giai đoạn, hoạt động giáo dục sẽ có những vai trò, ý nghĩa khác nhau. Đặc biệt, hoạt động giáo dục có ý nghĩa quan trọng nhất trong thi hành án phạt tù.Thứ tư, khi tiến hành hoạt động giáo dục, các cán bộ tư pháp thường sử dụng những phương pháp tâm lý tư pháp. Đó là những phương pháp nắm bắt tâm lý của đối tượng hoặc các phương pháp tác động tâm lý khác nhau. Tùy theo từng đối tượng, tùy theo từng trường hợp mà chúng ta sử dụng phối kết hợp các phương pháp này như thế nào. Tuy nhiên cần phải đảm bảo hai điều kiện: Điều kiện về mặt tố tụng: Luật có cho phép hay không? Chủ thể tác động là ai? Địa vị pháp lý của họ như thế nào? Điều kiện về mặt tâm lý: Đối tượng bị tác động mang đặc điểm tâm lý gì?
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
I Khái quát chung về hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp: 2
1 Khái niệm hoạt động giáo dục: 2
2 Mục đích của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp: 2
3 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp: 2
II Hoạt động giáo dục trong giai đoạn điều tra: 3
1 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong điều tra: 3
2 Vai trò của hoạt động giáo dục trong điều tra: 4
3 Trong thực tế: 5
III Hoạt động giáo dục trong quá trình xét xử: 6
1 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong xét xử: 6
2 Vai trò của hoạt động giáo dục trong xét xử: 6
3 Trong thực tế: 8
IV Hoạt động giáo dục trong quá trình thi hành án phạt tù: 10
1 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong qua trình thi hành án phạt tù: 10
2 Vai trò của hoạt động giáo dục trong quá trình thi hành án phạt tù: 11
3 Hoạt động giáo dục trong thi hành án phạt tù ở nước ta: 12
KẾT LUẬN 13
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 2MỞ ĐẦU
Đối với hoạt động tố tụng thì tâm lý học tư pháp luôn có mộtvai trò quan trọng Trong từng giai đoạn tố tụng cụ thể thì vai tròcủa các hoạt động tâm lý cũng khác nhau, nó phụ thuộc vàonhiệm vụ mà giai đoạn đó phải thực hiện Có sáu hoạt động tâm lýkhác nhau trong các giai đoạn tố tụng, và giáo dục cũng là mộttrong số đó, bởi vì một trong những mục đích cơ bản của hoạtđộng tư pháp là giáo dục, cải tạo và cảm hóa người phạm tội,cũng như giáo dục mọi công dân có ý thức tuân thủ pháp Để cóthể tìm hiểu kỹ hơn về đặc điểm, vai trò… của hoạt động giáo dụctrong các giai đoạn tố tụng cụ thể, bài viết này nhóm 04 chúng
em xin nghiên cứu đề bài số 10: “Hoạt động giáo dục trong điều tra, xét xử và thi hành án phạt tù”.
Trang 3NỘI DUNG
I Khái quát chung về hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp.
1 Khái niệm hoạt động giáo dục.
Hoạt động giáo dục được coi là một chức năng tâm lý cơ bản
của hoạt động tư pháp, theo đó: “Hoạt động giáo dục là quá trình tác động có hệ thống và có mục đích đến tâm lý người bị giáo dục, để luyện tập cho họ những thói quen cũng như những phẩm chất tâm lý mà người giáo dục mong muốn”
2 Mục đích của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp.
Thứ nhất, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, đồng thời
nâng cao ý thức pháp luật của mọi công dân Thông qua hoạtđộng của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong các quá trình khởi
tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án để tuyên truyền, phổ biến,giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật của công dân
Thứ hai, phòng ngừa hành vi phạm tội và hành vi vi phạm
pháp luật Thực tế cho thấy có nhiều người coi thường pháp luật,kém hiểu biết pháp luật nên đã dẫn đến phạm tội Vì vậy giáo dục
ý thức pháp luật cho mọi người có thái độ đúng đắn đối với việctuân thủ pháp luật có tác dụng răn đe và phòng ngừa tội phạm
Thứ ba, giáo dục và cảm hóa người phạm tội, nhất là đối với
phạm nhân, người bị kết án Đây là mục tiêu chủ yếu của hoạtđộng giáo dục trong hoạt động tư pháp.1
3 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp.
Hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp có những đặcđiểm nổi bật sau:2
1 Trường Đại học Luật Hà Nội (2016), Giáo trình tâm lý học tư pháp, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr.63.
2 Trường Đại học Luật Hà Nội (2016), Giáo trình tâm lý học tư pháp, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr.64.
Trang 4Thứ nhất, hoạt động giáo dục trong các giai đoạn tố tụng luôn
được thực hiện trong khuôn khổ luật định Nếu không sẽ dẫn đến
vi phạm pháp luật như: bức cung, ép cung, thậm chí là án oan, ánsai → Hệ lụy sẽ khó lường được
Thứ hai, hoạt động giáo dục do các cán bộ tư pháp thực hiện
nhằm tác động đến tâm lý của những người tham gia tố tụng
Thứ ba, hoạt động giáo dục được tiến hành thông qua các giai
đoạn tố tụng Quá trình giáo dục trong hoạt động tư pháp là mộtquá trình tác động có hệ thống trong các giai đoạn tố tụng, kếtquả của hoạt động giáo dục ở giai đoạn trước sẽ là tiền đề, là cơ
sở để tiến hành hoạt động giáo dục ở giai đoạn tiếp theo Và ở mỗigiai đoạn, hoạt động giáo dục sẽ có những vai trò, ý nghĩa khácnhau Đặc biệt, hoạt động giáo dục có ý nghĩa quan trọng nhấttrong thi hành án phạt tù
Thứ tư, khi tiến hành hoạt động giáo dục, các cán bộ tư pháp
thường sử dụng những phương pháp tâm lý tư pháp Đó là nhữngphương pháp nắm bắt tâm lý của đối tượng hoặc các phương pháptác động tâm lý khác nhau Tùy theo từng đối tượng, tùy theo từngtrường hợp mà chúng ta sử dụng phối kết hợp các phương phápnày như thế nào Tuy nhiên cần phải đảm bảo hai điều kiện:
- Điều kiện về mặt tố tụng: Luật có cho phép hay không? Chủthể tác động là ai? Địa vị pháp lý của họ như thế nào?
- Điều kiện về mặt tâm lý: Đối tượng bị tác động mang đặcđiểm tâm lý gì?
II Hoạt động giáo dục trong giai đoạn điều tra.
1 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong điều tra.
Trang 5Trong giai đoạn điều tra, điều tra viên cũng đã bắt đầu thựchiện chức năng giáo dục, chức năng giáo dục trong hoạt động điềutra được hiểu như sau:
Một là, trong khi tiến hành điều tra, mỗi một cử chỉ, hành vi
của điều tra viên cần được cân nhắc và mang tính giáo dục nhấtđịnh Điều tra viên có thể cung cấp các tin tức bổ dung cho ngườilàm chứng, người bị hai hoặc gợi ý, động viên họ để họ đánh giá,giải thích đúng nội dung sự kiện cũng như các hiện tượng xoay quanh
sự kiện
Hai là, hoạt động giáo dục của điều tra viên cũng nhằm loại bỏ
những tổn thương về mặt tinh thần ở người bị hại và người làmchứng
Ba là, chức năng giáo dục của điều tra viên thể hiện rõ nét
trong hoạt động đấu tranh với bị can buộc họ phải khai báo sựthật, từ bỏ con đường phạm tội, khắc phục hậu quả đã gây ra
Chức năng giáo dục trong hoạt động điều tra được hiểu nhưvậy, còn hoạt động giáo dục trong điều tra thực hiện chủ yếu một
số nhiệm vụ sau đây:
- Trong giai đoạn điều tra cần phải xây dựng cơ sở cho cáchoạt động giáo dục sau này Sự hình thành cơ sở giáo dục cho cácgiai đoạn của hoạt động tư pháp khác có thể biểu hiện bằng sựthu thập thông tin cần thiết để tổ chức quá trình giáo dục tiếptheo của Tòa án và của các tổ chức xã hội khác Điều tra viêncũng cần thu thâp những thông tin cần thiết như: thông tin vềphẩm chất cá nhân của bị can, thói quen, các phẩm chất tiêucực…
- Sự tác động của điều tra viên cũng có ảnh hưởng rất lớn đến
bị can Sự tác động này nhằm khơi dậy cho bị can những tội lỗi về
Trang 6việc làm của mình Sự đối xử công bằng, lịch sự và nhân đạo củađiều tra viên cũng làm cho bị can suy nghĩ về sai lầm của mình,làm cho họ phân tích đúng đắn các sai lầm của mình.
- Khi phân tích hành vi phạm tội của bị can, điều tra viên cầnchú ý thận trọng khi rút ra kết luận về tính chất nghiêm trọng củatội phạm, về nguyên nhân phạm tội cũng như động cơ phạm tộicủa họ Điều tra viên phải tạo cho bị can ý thức tự phê phán bảnthân, kích thích để họ tự lên án hành vi phạm tội mà họ gây ra
- Để tác động giáo dục đối với bị can, ngoài các vấn đề nêutrên thì điều tra viên còn có thể thông qua những sự vật, hiệntượng và các nguồn thông tin khác Bởi nhiều khi sự thuyết phụccủa điều tra viên không đem lai kết quả, song nếu điều tra viênbiết sử dụng những sự việc, thông tin có giá trị thuyết phục đối với
bị can thì có những chuyển biến tốt hết sức bất ngờ Ví dụ: Với vụ
án Hải bánh, điều tra viên biết được hoàn cảnh của Hải bánh lúcbấy giờ là có con nhỏ ở nhà, điều tra viên ngoài sử dụng cácphương pháp trên thì còn hướng cho Hải bánh đến đứa con nhỏ,nếu Hải bánh khai ra thì còn có cơ hội về với con
- Sự kích thích, tác động khơi dậy long tự trọng và nguyệnvọng tự giáo dục của bị can là một quá trình phức tạp, song có thểthực hiện được Khi điều tra viên khơi dậy được tính tích cực tựgiáo dục của bị can thì hoạt động giáo dục trong giai đoạn điều tra
sẽ nhanh chóng đạt hiệu quả
2 Vai trò của hoạt động giáo dục trong điều tra.
Ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự, vai trò của hoạt động giáodục chủ yếu được thực hiện thông qua các điều tra viên Tronggiai đoạn này, điều tra viên cũng đã bắt đầu thực hiện chức nănggiáo dục giáo dục của mình mặc dù đây không phải là hoạt độngchính của giai đoạn này Thông qua hoạt động giáo dục, điều tra
Trang 7viên có thể khiến người bị hỏi cung cởi mở hơn với điều tra viên vàcung cấp thông tin một cách chính xác hơn; tao thuận lợi, giúp các
cá nhân, tổ chức khác được giao nhiệm vụ giáo dục sau này sẽhiểu rõ về bị can hơn và tìm ra những giải pháp giáo dục hiệu quảhơn Ngoài ra hoạt động giáo dục còn giúp trấn an tâm lí để người
bị hại và người làm chứng bình tĩnh nhớ laị những tình tiết của vụ
án một cách chính xác và khách quan, loại bỏ những suy nghĩ tiêucực; khiến cho họ tin tưởng và có thiện chí, tích cực hợp tác với cơquan điều tra.3
Như vậy, từ sự khẳng định trên có thể khẳng định rằng hoạtđộng giáo dục có vai trò quan trọng và không thể thiếu trong giaiđoạn điều tra vụ án hình sự Tuy nhiên, nó không phải đóng vai tròchủ đạo, sở dĩ như vậy là xuất phát từ nhiệm vụ của giai đoạn điềutra là thu thập tài liệu, thông tin để làm rõ vụ án Tuy nhiên khôngthể phủ nhận được tầm quan trọng của hoạt động giáo dục tronggiai đoạn này
https://luatduonggia.vn/vai-tro-cua-hoat-dong-giao-duc-trong-giai-doan-dieu-tra-vu-an-hinh-su/
Trang 8giai đoạn chuẩn bị chung, giai đoạn chuẩn bị tâm lý cho nhữngngười tham gia hoạt động điều tra, giai đoạn tiến hành hoạt động.
- Đối với giai đoạn chuẩn bị chung: bên cạnh việc lập kế hoạchthu thập chứng cứ, điều tra viên còn phải lập kế hoạch tác độnglên các chủ thể tham gia điều tra khác Sự tiếp xúc ban đầu vớinhững người này, lời khai của họ giúp điều tra viên có những nhậnđịnh nhất định về tâm lý của họ, về thái độ của họ đối với cơ quanđiều tra, từ đó, điều tra viên có thể xác định trình tự, cách thứctiếp cận để hình thành ở họ thái độ cần thiết Vì vậy, hoạt độnggiáo dục phù hợp với từng đối tượng được điều tra viên xác định
và chuẩn bị ngay từ giai đoạn chuẩn bị chung
- Đối với giai đoạn chuẩn bị tâm lý cho những người tham giahoạt động điều tra: hoạt động giáo dục ở đây có vai trò nhằm loại
bỏ những ức chế tâm lý của những chủ thể tham gia, để họ tintưởng vào cơ quan bảo vệ pháp luật Ví dụ: Đối với người ngườilàm chứng, việc bị triệu tập đến cơ quan điều tra để cung cấpchứng cứ nằm ngoài ý muốn của họ, họ sợ bị liên lụy, sợ bị trả thù,thì điều tra viên qua những lời nói, cử chỉ của mình phải cho họthấy được cơ quan điều tra có thể đảm bảo an toàn cho họ và giađình của họ, có thể không công khai danh tính của người làmchứng… để họ có thể tin tưởng, và phối hợp với cơ quan điều tra
- Đối với giai đoạn tiến hành hoạt động: thực hiện hoạt độnggiáo dục thông qua các hoạt động cụ thể như hỏi cung, lấy lờikhai… để hướng đến sự thật khách quan của vụ án, thực hiệnđược những mục đích đã đề ra ở giai đoạn chuẩn bị chung
Trên thực tế, vì hoạt động giáo dục không phải là hoạt độngchính của giai đoạn điều tra vụ án hình sự nên có một số trườnghợp, điều tra viên không làm tốt hoạt động giáo dục đối với bị can,người bị hại… không giải tỏa được những ức chế tâm lí của họ nên
đã dẫn đến tình huống bị can, bị hại có những hành động quá
Trang 9khích, gây rối, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan bảo vệ pháp luật
và ảnh hưởng tới việc điều tra sự thật khách quan của vụ án.4
III Hoạt động giáo dục trong quá trình xét xử
1 Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong xét xử.
Thứ nhất, hoạt động giáo dục trong xét xử tác động giáo dục
với tính chất cụ thể, trực tiếp khi xét xử, nó tác động vào nhậnthức của những người tham dự phiên toà về các chứng cứ cho dùmỗi chứng cứ đó có thể gây xúc động tích cực hoặc tiêu cực
Thứ hai, hoạt động giáo dục trong xét xử tại tòa án là hình
thức lồng ghép giữa hoạt động xét xử với hoạt động giáo dục phápluật nhằm trang bị cho những người tham gia vào quá trình tố tụnghoặc theo dõi phiên tòa những kiến thức pháp luật cần thiết
Thứ ba, hoạt động giao dục trong xét xử tại phiên tòa không
chỉ đối với những người tham gia tố tụng và tiến hành tố tụng nói riêng
mà còn đối với mọi công dân nói chung
Thứ tư, hoạt động giáo dục của Toà án thực hiện trong phiên
toà và ngoài phiên toà Hoạt động giáo dục trong phiên toà đượcthực hiện bởi cá nhân thẩm phán, bởi hội đồng xét xử và nhữngngười tham gia xét xử như kiểm sát viên, luật sư cụ thể.5
2 Vai trò của hoạt động giáo dục trong xét xử
Thứ nhất, hoạt động giáo dục trong xét xử của Tòa án giúp
mọi người có ý thức tôn trọng pháp luật, rèn luyện thói quen tuânthủ pháp luật, cần làm cho mọi người tin rằng bất cứ hành vi viphạm pháp luật nào cũng sẽ bị tòa án và xã hội lên án, giáo dụcmọi công dân có ý thức tham gia vào hoạt động đấu tranh phòng
4 https://luatduonggia.vn/vai-tro-cua-hoat-dong-giao-duc-trong-giai-doan-dieu-tra-vu-an-hinh-su/
5 https://svhlu.blogspot.com/2017/07/vai-tro-cua-hoat-dong-giao-duc-trong-cac-giai-doan-to-tung
Trang 10ngừa và chống tội phạm Tòa án cần giáo dục cho mọi người cómặt tại phòng xử án ý thức tôn trọng đối với hoạt động xét xử.
Thứ hai, tác động giáo dục của Tòa án là một hình thức hoạt
động thông qua chính phiên tòa xét xử: qua việc nghiên cứu côngkhai, trực tiếp, đầy đủ, khách quan, cụ thể các tình tiết của vụ ántại phiên tòa Hiệu quả tác động giáo dục của Tòa án thể hiện ởtính chất cụ thể, trực tiếp khi xét xử, nó tác động vào nhận thứccủa những người tham dự phiên tòa về các chứng cứ cho dù mỗichứng cứ đó có thể gây xúc động tích cực hoặc tiêu cực
Thứ ba, hoạt động giao dục trong xét xử của Tòa án không chỉ
có tính nhất giáo dục đối với những người tham gia tố tụng, tiếnhành tố tụng mà còn đối với mọi công dân
Ví dụ:
- Đối với bị cáo: Hoạt động giáo dục trong xét xử giúp giáo dụctâm lý cho bị cáo, để họ nhận ra lẽ phải Từ đó sẽ có thái độ hợptác, thành khẩn khai báo
- Đối với người bị hại: Thông qua hoạt động giáo dục trong xét
xử thì sẽ góp phần chia sẻ, cảm thông, động viên là chỗ dựa chotinh thần của họ, giúp cho họ bình tĩnh khai báo tránh hoảng loạn.Bởi người bị hại lại lâm vào tình thế bị đe dọa nên không dám khaibáo
- Đối với người làm chứng: Đó là người đã biết thông tin vụ ánnhưng nhiều khi họ lại không muốn hợp tác với những biểu hiệnnhư “không biết”, “không nhớ” để tránh liên lụy bản thân Chính vìvậy mà hoạt động giáo dục trong xét xử sẽ giúp họ biết đượcquyền và nghĩa vụ của mình là như thế nào để từ đó họ hợp tácvới Tòa án
- Đồng thời hoạt động giáo dục trong xét xử cũng có tác độngđến mọi công dân
Trang 11Thứ tư, hoạt động giáo dục của Tòa án thực hiện trong phiên
tòa và ngoài phiên tòa cụ thể:
- Ngoài phiên tòa thể hiện ở việc thẩm phán trò chuyện vớicác bị cáo, với nhân thân của họ và đồng thời được thực hiệntrong lời phát biểu công khai về kế hoạch sắp tới;
-Trong phiên tòa được thể hiện bởi cá nhân thẩm phán, bởi hộiđồng xét xử và những người tham gia xét xử như kiểm sát viên,luật sư…
Từ đó, giáo dục nâng cao tinh thần trách nhiệm đối với nhữnglãnh đạo tập thể đã có những thiếu sót Trong giai đoạn chuẩn bịxét xử, Tòa án không chỉ lập kế hoạch nhận thức trong giai đoạnxét hỏi mà còn lập kế hoạch thực hiện tác động giáo dục Vì vậy,
có thể mời thêm người làm chứng, đại diện toàn thể xã hội, nghiêncứu điều kiện sống và điều kiện giáo dục của bị cáo… để thựchiện mục đích nói trên
Thứ năm, trong giai đoạn xét xử, những phương pháp tác
động giáo dục cùng một lúc tác động đến cả bị cáo và tất cảnhững người có mặt tại phiên tòa Thẩm phán, kiểm sát viên, luật
sư giúp mọi người ý thức được rằng mọi hoạt động của họ phảiđảm bảo cả chức năng giáo dục Họ phải tác động bị cáo để bị cáonhận ra và mong muốn sửa chữa lỗi của mình Họạt động giao dục
đã tác động đến tất cả những người có mặt tại phiên tòa, hìnhthành trong họ ý thức pháp luật, chỉ ra cho họ những biện phápđấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, củng cố tâm lý cầnthiết cho họ
Thứ sáu, hoạt động giáo dục của Tòa án thể hiện cả khi tuyên
án Vì lẽ đó mà bản án của Tòa tuyên phải đúng, đáp ứng vớinhững yêu cầu của pháp luật đó là phải phù hợp “ đúng người,đúng tội, đúng pháp luật” Tuy nhiên bản án cũng cần phân tích