o monadikos kai to diko tou - max stirner

στό κεψ,άλι στα'ι σκεφτότα'ι πως ένας αΝθρωπος, με τ'ήν κοuλτοuρα καΙ τΙς γνώσεις ΤΟί} Στίρνερ, μπόρεσε ν� εκμετσ,λλεu.εί μι� φτωχ'ή yU­ναίκα σαν αυτήν καΙ ν� προδώσει τήν εμ1\.�σΤOOόνη

χρο-νoλαγείΤα.t το 1897' 'Πtστεuω πώ� 'Τι συμ;6αλ'ή τοΟ IΡιΥαυ σ.Uτώ

ριέρα το!) σσ tλε�θε.ραu xαotJ'YjY'YjtYj, ΤΟΥ �ρωτO' τα\) γώ,.ιο πω ι­

ληξε πρόωρα με ΤΟ θ!fyα.τO' t'ij; ΥυΥα,(κα.ς του, κα.Ι α.ς lpeouμe

κα.τεUΘεία.y στΙς σχέσεις ταυ με τ'ήν περίφw'Yj ΒερολtΥέζικ'Yj δ­

πΙρ�ν τοσ Ρ'ήνou μπψφΙε� - κ�Ι σwoOευ6μενε� σ.πό σ.Ρκετ& με­

γάλη κα.τ�νάλωστι μπΙρ��, rιyoντ�ν οι πιο π�θt�σμ.ινε� ΣUΖτιτ'ή­

μέσ� έκεΤ' οι ,τ�κτικoΙ - δ πυp'ήν� - Mντ� στό π6στο τoυ�,

χp6νι� �Ι χρ6νι�, κ�Ι οΙ περα.στικοΙ, πoU !pχoντ�ν, lςpeur�v, ξ�­

τοο), τον ιiντι�τισμ.o (πoU &ρχιζε τ6τε vά έκδτιλώνετ�ι), τη

θεoλoγΙ�, τ�ν lvvot� τi'jς σ.ρχi'jς 'θεολ6γοι, δπως δ ΜπροίίΥΟ Μπά.­

ουερ4, κάθοντα,ν πλά.ι σέ ιiριστ-ε,ρoUς δτιμοοιογρά.φους, πOtτιτές,

σιrryρα,φεΤς, φοιττιτές - πα,νεuτuχεΤς πω γλότωνα,ν τ�ν ιiπo κα,­

θSδρα,ς δ�δα,σκα,λΙα, - κα,Ι μερικούς 'ά.ξιωμα.τικούς ιiκδμα., σ.π' α,υ­

τούς που �α,y [κα,ΥΟΙ νσ μιλήσουν κα,Ι γι& &λλα, πρά.γμσ.τα, έκτος

σ.πο δ.λογα, κα,Ι γυναΤκες, κα,Ι πoU εΤχα,ν ιiρκετ� eUcputιx ώστε ν'

Kα,θα,ριστi'jτε πρωτα, οι !διOt κα,Ι μετσ Υ' ιiνα,λMετε !να, τέτοιο lp­

γο» Ή ιiφθovlα" δέν "ίτα,ν χα,ρα,κτrιριστικo τi'jς πσ,ρέα.ς τοίί ΧΙπ­

πελ Κά.ποιο 6ρ�υ πoU δ κά.πελα.ς άι(ν#Jψε νσ σερ6Ι,ρει, δ

ρις καμμια &.νάγΚΎj να &.νοιχτεί σε κανέναν, χωρις ν' &.Ψ'ήνει τΙπο­

τα νά φα.νεί &.πο τον έαυτό του' &.κq.ια κα.ι στOUς πιο στενούς του

στό ΛΟΥ'οίνο, γρι� πλέον, θρησκόληπτη καΙ σvρuφν'ή παυ ε!χε ',μως &.ρκετ'ή μν�μη γι� να τοί} πεί πως «τΎίς &.νέ6αινε τό αΈμ.σ στό κεψ,άλι στα'ι σκεφτότα'ι πως ένας αΝθρωπος, με τ'ήν κοuλτοuρα καΙ τΙς γνώσεις ΤΟί} Στίρνερ, μπόρεσε ν� εκμετσ,λλεu().εί μι� φτωχ'ή yU­ναίκα σαν αυτήν καΙ ν� προδώσει τήν εμ1\.�σΤOOόνη της κατα.σπα­

15-"ταλώντας τ'ήν περιοuσΙσ, της κατ� τό κέψι τοu» "Αλλοι εψτασαν 'ΚαΙ πιό μακριά.: όπαινίχθΎΤ.ι<.αν πως αυτό τό τέρας εγωϊσμοΟ, ε6ρι­σκε, δ θεός ξέρει πoι� σαδιστική α.Πόλαuση, στό ν� πηγαίνει τ'ή YUvιxlxa τοu στους 'ΑπελεόΗερouς καΙ ν� τή 6λέπει ν� δια6ρών.ε­ται καΙ ν� διαφθείρεται όλικ� 'ΚαΙ 'ήθικά Π 00 6.ρίσκεται � &.λ�­'θεια σε 13λα αυτά;

Σέ γενικές γ;ραμ.μές, σuμψωνω με τήν άποψη τοΟ MακαΙU

"Λπειροι καΙ οΙ GUb στ� σΙκoνoμικ� -'ΚαΙ κuρΙως δ ΣτΙιρνε.ρ πΟΟ -ΏΠΎίρξε πάντα φτωχός - άφησαν κατά πσ.σα πι&νότητα ν� τους γλιστρ�σοuν τ� λεφτ� &.πό τ� χέρια 'Ανα.μφίI60λα, � ευαίσθητη

"Μαρία Ντ&.:νχιφτ δεν κατάλιχ.6ε τό μεΥάλο στοχαστή που τΎίς ζ�­τησε ν� γίνει σόντροψος στήν περιπλάνησ� τou 'Αναμφίβολα επι­σης, οεν 6ρijΧε σ' «υ:6ν, τό φίλο που περΙμενε, �,'I καΙ δ ΣτΙρνερ

"οεν ήταν &.ναίσθητΟς " ητ/;;ν μσ.λλον ρωμαντικός ΛΙΥΟ κιχ.ιρό μετ�

το γάμο τouς, ζοίίσαϊ περ�σσότερo σ� σUΥκάτοικοι παρ� σ� ΣU­

"ζuγοι "Εφτα.σε κάποια στιγμή που δ χωρισμός ήταν &.ναπόφεu­κτος Χώ,ρι- σαν τό 1845

Ό ΣτΙρνερ, κά'θε α.λλο παp� τεμπέλης, σuνέXισε νσ γρά.ψει Ο!)τε σΙ οικογενειακές τοu στενΟΧΙJψιες, ουτε εκείνες πΟΟ του εφερε 1) εκ.οοση τοίί «Μοναδικοίί» μ.πόρεσαν ν� ελαττώσοuν τ'ήν πνεUΜατι· -χή ΤfJU γονιμότητα "Εκανε μισ μετά.φραση, με δικά τοu σχόλια καΙ πιφατηρήσεις, τι "ίJν 6σ.σικων εΡΥων των "Aν�μ ΣμΙθ καΙ Ζα.ν 'Μ;;:ατΙστ Σcι.ί5 που εκδόθηκε στ·η ΛειψΙα τό 1845 - 47, σε όχτω τόμοuς Τό 1852 εμφανιζόταν στό Βερολίνο άλλο ενσ 6ι,6λΙ0 τοu:

«'Iστopί� τής 'ΑντιΟρά.σεως», σ� ouο τόμοuς Τό 1852, καΙ πάλι μισ μετάφρ:χ.ση μέ δικά τοu σχόλια, ένός ψuλλc,Sl0U τοίί Σαί, «Κε­φάλαιο και Τόκος», τuτ:ωμένη στό Άμ6οίίργο

ΚαΙ δέν άκοόΥετσ.ι πια τί1'ΟΤΙΧ ΥΙ' αιjτόν Ό Μακαίu μσ.ς τόν πιχροu�ιά.ζε� τα.λαιπωρημένο άπό τη φτιί)χεια, '1& περιπλανιέται ε­

;οω κι εκεί αλλάζοντας σuνεχιί)ς σπίτια - που τα &.νεκάλuφε δλα

δ ά.χoόραστ� 6ι�ριi<po� του Δεν πfryαΙΥε πια πouθενιi, δεν Ι6λε-­

'ιtε χανέyaν, ά.πέψειΥΥε ΤOιυ� παλιoό� του <pίλoo� "Ε6γαζε τ� μέρα

�όχτωρ ψιλoσO<pΙΙX�, ένώ στήν πραγμaτιχότητα �ταν πα.ραΥγελιο­

�όχo� ΤΟ 1853 π'ij'yε �υo <poρέ� στ� ψυλαχ'ij για χρέη Tέλo�

6pi'jxe Χιiπoια &.v�xoόqMYj στο τελευταίο του σπίτι, €να έπιπλωμέ-­

vouv Ικανους να Οφιοu,ργφοuμ.ε αυτΥι ΤΥΙ λέξYj Καλλι εργοΟν , &­

ραγε, εόσuνείοψ:χ ΤΥΙ δuvcxτ6τητά μας να γΙνοψε δYjμιοuργοΙ 11

μάς ά.ντιμετωπΙζοuν &.πλως σα.ν δημιοuργwατα πού � <pooYj τοuς

κες μεΜδους ποίι α.κολοu80Uσαν, καΙ συνεχΙζουν &.κόμα Υ' &.κολou­

θσσν οΙ οu,.,.ια.νιστές, �τα.ν δλοψάνερη κα.Ι ilκαvε &.κ6μα πιο έπιτα.­

:μέρο; cx.utYj; τής προετοιμcx.σΙcx.; για τ� ζω� 'Xcx.t να to.,J; στΡέΦouν

προς το σχολ-εϊο, τότε οε θα εΤχε 'Xcx.VEl; να ζηλεύει τους «γριψ­

μσ.τισμένοuς» για τΙς εhοικες tou; γνώσεις, 'Xcx.l δ lcx.o; οε θάιτcx.ν

πλέον &.μ.ύ'Yjτoς Ή κcx.τά:ργψη του EEpcx.tElou 'tfuv μορφωμένων ιxcx.t

του ποι,μνίοΙ) των &.γρcx.μμ.άιτων· cx.ut� Elvcx.t 1ι έπι'οίωξη τοο PEcx.­

lι�υ, xcx.l γι' cx.uto tlvcx.t πιο π.ροχωρψένος σ.πο τον ooμaνισμό

'Ή &.ψq.ι.oΙωση των κλcx.σmκων τής &.ρχα:όΤ'Yjτcx.ς Ι&ρχισε να χάινει

locx.ΨO; καΙ, μαζί της, !Xcx.ot 'Xcx.l 1ι πcx.νΙσχuρη cx.UGEyτlcx το ψωτο­

στέψcx.νό της Ή έπoχ� μα.ς &'ρ,Υ'ήθηκε το σε6cx.σμo προς τ� λσγιό­

τητcx., σπως α:ρνιέτcx.ι 'Xcx.l κάιθε σεΟcx.σμQ γενικώτερcx

( ) Πάιντως, 1ι οιάιθεση των οιψ.cx.νιστων να 'iσ\)VOεθOυν με

-τό παρελθόν 'Xcx.l 1ι τάιση των "Ecx.ltoτfuV να οεθΟΟν με το Πα.Ρόν,

'Οε <plpyouy πcφα τ�ν 'Xuptcx.pxlcx πά,νω στο έφ'ήμερο Ένω μόνο

τό πνεΟμα που 'Xcx.tcx.VOE! τόν !ιχuτό τοι) tlvcx.L αιΙώνιο Γι' cx.Utb καΙ

fι όπόπcx.ση' που !,Oωocx.v στΥιν Ισότ'Yjτα 'Xcx.l την έλεuθερΙα tlvcx.L έ­

ξηρτημένη Πράιγμcx.τι, μπορεϊ να έξισωθεί 'Xcx.VEl; με τους &λλοuς,

0-μως με τον !cx.uτό tou, τ-ην ΙσορροπΙα 'Xcx.l τ�ν συμφιλΙωση tij; l­

σιο' κι οδτε πάιλι χσ.ρισε στον &νθ,ρωπο cx.utovolllcx 'Xcx.l πνεiJμα

ίi - νόητο, &.πελεuθερωμένο οηλcx.ο'ή, &.πό τιΧ σκcφπcx.νroάισμcx.τcx Τής

νόησΎJς Blocx.tιx, δ &νθρωπος με τ-ην τuπικ'ή μόρψωση, οεν "ίταν

,ρειχλισμ{){} &νθρ ωπος; , δέν προχώρησε π· έρα ά.πο τήν Ισότητα μέ

&λλouς, τήν έλεuθερΙα ά.πο σ.λλouς, οϋτε ξεπέριχσε τον λεγόμενο

-«τφα.κτικο &νθ{Jωπo» Φυσικά, 1ι κενή' εόγένεισ τou oUc,,"ιxYtatij,

'toU διχΥ'8η, δέν ofjτιχν δυνιχτον νά ά.ποψόγει τήν πτώσ'η' &λλά δ γι­

σε μιχνιιχσμένιχ μές &'πό χ/λιιχ δ\)ό στενσ κιχΙ μovoπά.τισ., &'μέσως

'μόλις &'νιχγνωριστεΤ, ψouντώνει σά.ν ψλόγιχ 1jetXij; θέλησ'ης κα!

ιiνά.6ει τήν κιχρδισ τou XIlVηyou του, πOU δέν χά,νετιχι πισ σέ ιi­

νσ.ζητ1ισεις άλλσ ξιxνΙXΧiερι8Ιζει τή ζωντά.νιιχ κιχΙ τήν ψοοικότητά

-το\)

θι:iτ�ν πενιχρή τ.ρoετoιμ�σί� γισ τη ςωή Δ,εν άψήνοuν τσ πρι:iγ­

�τ� νσ ψθά.σοuν ώς το &φηρημέvo· κι ο.,ιως, μoνά.x� σ' �ύτό 6.ρΙ­

tat ά.π' ΤΥΙ γνώσ'1) , καΙ iι χa.ρακ't'1)ρtστtκ1j εκψρaο'1) αυτaU, στό δ­

ποίο iι παυδεΙα πρέπεt ν� ά.π06λέπεt ε!να.t δ π Ρ ο σ ω π t κ ό �

f) έλεύθερος &νθρωπος Ή ουσία της ά.λήθεtας !γκεtτιχt στό ν�

ιiναJδυθεί μόν'1) Τ'1)ς, κιχΙ iι ά.νά;δοο'1) α.UτYι περν� μές ά.πό τ�ν

&'σκοσν κω,.ιμι� έπΙ�ριxσ'1) στ�ν 'ήθική μιχς σuμπεριψOΡιi, iι τόχ'1)

που τους έπιφυλιioσετιxι συνή(lως ε!ναι iι ά.πόλυτη &'χ,ρηστΙα, &.<Ρ'

,πλώς κσ.λλιεργ'Υ)μένους &.λλσ iνθρώποuς λογικους κα.Ι χρ�σιμoυς

λυ πιο ooιeEtci, (J)ς Τ�Y κα.ρδισ τijς θρησκεία.ς, α.ν κρίνoUΜε &.πΟ

το lPYQ του «'Eπιστ�μ'Y) τijς συμπεριψ(ψα.ς τών ζώων»8, ενα, 6:βλΙο

χσ.ρακΤij:ρες στ!Χθεροός, iλuγ:στοuς, δυνα.τοός, άνθρωπους &.κλόΥΎ)­

',ους, &.ψοσιωμένες καρδιές, πριiγμα που γισ τον πεpι6όΎjτΌ &.νδρισμό

μα.� σ.ποτελε! σ.νεκτΙμηto κέρo�' οΙ σλώνιot o.μω� χα.ρα.κτi'jρε��

που fι στα.θε.ρότηtά τoυ� lγwειτα.ι στή ouνεxi'j ρο-η τi'j� σ.Οtά.ΚΟΠη&

α.ύτoιQφιouργ(α.� τoυ�, κα.Ι που εΙνα.ι aιΙώνιoι σ.κρι6<i'>ς για.τΙ Otcx.­

ίΙι:χ θε�πεΙα., πσ.ρι:χ !νσ τρ6πο &'ρκετι:χ &!ζιoθprινητo : νι:χ δισ.μορφώ­-σουν πνεόμσ.τσ πρα.κτικ&., κενι:χ Ι'δεων κσ.Ι &.λ1JσΟΟεμένα Το μεγιχ.­

lότεΡΟ ποσοστο των μσ.θητων μσ.ς εΤνσ.ι ζωντσ.νι:χ πιχ.ραιδεΙηιιχ.τα σ.υ­

τ'i'ίς τ'i'ίς θλι6ερijς τpo.πi'jς των τφσ.γμ&.των Εuνouχισ,μένOL μέ τον ΙκπλYjΚτικώτερo τρόπο, συνεχΙζουν νι:χ εύvoυχΙζουΥ" ντpεσσ�ισμέ­ΥΟΙ, συνεχίζουν νι:χ ντρεσσά.ρουν

Άλλι:χ rι �κπσ.ΙδευσΎj π.Ρέπει ν&.νσ.ι προσωπικ.η κσ.ί, ξεκινώ� τσ.ς πώντσ μέ 6&.ση τ.η γνώση, νι:χ lXEt π&.ντσ στο νΟΟ ΤΎjς πώς δεν :7φέπει νι:χ κσ.τσ.λ ήξει σι:χ.ν &'πόκτημσ το& 'Εγώ &,λλι:χ σι:χ.ν το ίδιο

το 'Εγώ Με δυο λόγισ., το θέμσ δεν εΤνσ.ι νι:χ κσ.λλΙΕ.ΡγηθεΤ rι γνώ­σΎj, &,λλι:χ το &τομ.ο νι:χ cpθ&.σει μόνο του στ.η,ν πλήρΎj tQU &'ν&.πτuιξ,Ύj

�H πσ.ιΟσ.γωγικ.η δεν πρέπει πιι:χ νι:χ &'πσ6λέπει στον έκπολιτισμό :lnι:x στ.ην κα.λλι�ργεια έλεΟΟερων &'τόμων, <ρόσεων κυρισ.ρχικων

Κι σ.ύτΟ ση ισ.ίνει πώς fι θέλψΎJ, που ως σήμερσ κσ.τιχπιεζότσ.ν με -;έτotσ μα νίσ., πρiπει vι:x πά.ψει νι:χ &'πΟΟυνα.μώνετσ.ι Ά<ρο& οεν κσ.­τσ.στέλλουν τ.ην lCfEOΎj γιι:χ γνώσΎj, για.τΙ κσ.τσ.στέλλouν τ.ην l<pE01j ΎΙι:χ θέλ ψΎj j Ά<ροσ κΙΧλλιεργoUν τ.η ,μΙσ., vιX κσ.λλιεργψοuν λοιπόν κιχΙ τ.ην &λλΎj Ή &'νuπσ.κo.η κσ.Ι το πετσμσ των πιχι6ιω lxouv τι:χ ί­Οια δικσ.ι<iιι.J.σ.τα με τ.η περιέργει& τοος Κά.νouν ό,τι μΠΟΡQϋv γιι:χ ο,ιι:χ κεΥΤ,ρίσουν τ.ην τελευταίσ.· νι:χ κεvτ.ρΙζουv λοιπον κιχΙ τ.η <pυσικrι Oόνα.μΎj τ'i'ίς θέλφΎjς : τ.ην i&,ντιλογΙα "Αν το 1tαιδΙ δεν σuΥει,sη.­τοπotεΤ τ.ην τσ.\ίτότητά του, τότε &.πλοόστσ.τσ στερε!τιχι το πιο 6ιχ.­σικό Ν ι:χ πά.ψουν λοιπον νι:χ έμπcιδΙζoυν τ.ην όπερΎj<pOOνειά ΤΟ\ί, τ.ην εΊλικρΙνειά tQ!J Ή δικrι μου έλευθερΙιχ δεν &'πειλεΤτιχι &.πΟ τ.ην �­πιxpσrι του "Αν fι όπEIpΎj<pάνει& του �ξελιχθε! σε «μιχγκιά», το πoot­

ΟΙ με πλφιά:ζει &'πειλητικ&., &,λλι:χ έγιtl, πού εΤμιχι το ϋ8ιο έλεόθε­ρος μ' α.υτό, δεν εΤμιχι διόλου όποχρεωι ένος νι:χ τ.ην όποστω ΕΤνσ.ι φως &'νσ γΚΎj, γιι:χ vιX ιίμυVΘω, νι:χ πρΟΟάλλω το ΟΟλικο π�α.πέτσ.­σμσ τής α.ρχής j "Οχι, θι:χ τou &'ντιτιΧξω τ.η ouνσ.μΎj Τής oΙΚ'i'ίς μου ηεUΘεplσ.ς μτ ρΟς στψ δποlα fι �πιχ.ρO'rJ τοϋ μικρΟΟ σπά:ζ'ει σ.ύτο­μάτως Ό δλcικλη.pωμένoς &νθρωπος δέ.ν lXEt &'νάγκη vι:x ε!νσ.ι &'ρ­χrι· Αν fι ειλικρίνεισ κα.τσ.νηΊσει θριχσυτψσ., fι OUΥιχμη τ'i'ίς 'tEλro­τα,ίσ.ς θι:χ �ξσ.τμισθε! μπρος στ.ην πσ.νίσχυρΎj τρυφερότψα μια.ς &,­

λΎjθιν'i'ίς γυνσ.Ικιχς, μιπρος στ.η μητ.ρικότψ� της -rι μπρος στ.ην ψυ­χ,ριχιμΙσ τοϋ πσ.τέρσ Πρέπει νιΧ εννσ.ι πολύ &:OUνα,μος κα.νεΙς ytιX �

lXEt &.νά.γΚ1j να περt6ληθεί &.ξΙωμα" κα,ι κά.νεt λά.θος α.ν νομΙζεt πως

θα θερα,πεόσεt ·τήν &'YIXUOEtIX μέ τήν τρqι.oκ.pα,τΙIX θέλουν να έμπνέ� ο\}ν σEiίIχ�μ.Ο κα,ι ψό60' &.λλα τα πρά.γμιχτιχ α Uτα &.νήκ{)υν στήν έπσχη τοϋ ρσκσκό, κα,ι ε!να,ι πtα ξεπερα,σμένlχ

Μέ ποιόν λGtπον τα 6ά.ζοιψε οτα,ν &.να,λσΥtζώμlχστε τα σψά.λ­μα,τιχ της σημερtνης σχολtκης έκπα,Ιδεuσ1jς ; Μέ το on τα σχολείlΧ έξιχκολοuιθoϋν να XUptIXPXOuvtIXt &.πΟ τΉv ξεΠε,ΡIχσμ.έν1j &.ρχή της '(Ivilicr1j; πoU &.πσκλεΙει τη θέλ1jσ1j Ή νέα, &.ρχή, ε!να,ι fι &.ρχή της θέλΨ1jς της μετοuσΙ�J.ένYJς γνώσΎjς ΑΙΙτο λοιπον πoU XoPELιXζEtlXL δέν ε!να,ι «να ένα,ρμονισθεί τό σχολείΟ μέ τή ζωή», &.λλα τό σχολείΟ

να E!ylXt ζωή, xlXt μέΌIΧ σ' α,ΙΙτό, δπως κα,ι πιχντοϋ &'λλου, fι IXUτIX­ΠOκά.λUΦΎj του &.τόμου να �ρΙζετlχι σκοπός Ή κα,θολική σχ{)λική έκπlΧίlδεΟΟΎj να EIYlXt έκπα,ίδευσΎj για έλευθερΙIΧ, οχι για όπGτlχγή

Να ε!νιχι κα,νείς έλεόθερος - lΧότό E!YlXt fι α.ληθινη ζωή Ό ρειχ': λ:σμός, οιιχπιστώνοντιχς την τέλε:1χ &.πouσΙIX ζωης στόν ΟΟμ.IΧYtq.ι.ό,

θά.πρεπε να εχει ψτά.σει σ' ιχότό τό σU4,J.πέρlχ'1-'-lΧ' 'Όμως τό μόνο που τόν ιένόχλψε �tlXv 1ι &.νικlχνόΤΎjΤIΧ των οομιχνιστων για τη λε­γόμενη πριχκτική (αστική, οχι προσωπική) ζωή, xlXt ετσι, &.ντι­o.piliVtlX; σ' lΧότή τή'Υ xlXeapil ψορμα.λιστtκή έκπIχΙ!δεΟΟΎj, στρά.ψψ.ε

σέ μια έκπα.ί6ευσΎj xlXelXpil όλιστική, μέ τήν έντόπωσΎj πώς, πα.ρέ­χοντα.ς ϋλΎj XρήσψΎj στήν καινωνικΥι ζωή, οχι μόνον θα ξεπφνοϋ­

σε τόν ΨOρμcιλιOlμ.ό &.λλα θα [κιχνοποtοοοε xlXt τήν όΦΎjλότεΡΎj &.­νά.γκη 'Όμως, xlXt fι πρα.κτtκή έκπα.ΙδεOOΎj &.πέχει πoλu &.κbμ.1X

�.πό την προσωπικη xlXt έλεόθερη' xlXt να.ί μέ'ν fι πρώτη πα.ρέχει στόν xae'lVIX την [κlχνότΎjftα να τα 6γά,λει πέρα μέ τη ζωή, &.λλα

iι OEutεp1j ταϋ δίνει τη ouνlXμΎj να &.νά.Φει μέσlχ του τη oπlelX της ζωης : α.ν fι μΙα προετοιμά.ζεt τον μα.θ'Yjτη για να νοιώ'θει OCVEtlX στη ζωή, fι αλλΎj τοu μα.θlΧίνει να νοιώθει OCVEtlX με τόν έιχυτό τou Δέν m.τιχκτησα.με τό πάν α.ν γίνΟ1.)μ.ε χ,ρψιμιχ ιμέλΎj της κο:νωνίιχς

θα κιχτα.κτήσou:με τό παΝ, μ.όνον α.ν γίνOtJl,.ιε &VΘρωπOΙ έλεόθε:ροι,

&νθ'ρωποί που &'νIχOUοντα.t μέσlχ &.πό τόν Τ,διο τόν έιχυτό τους, lXu­ιcoδη,.t.ι{)υργoόμ.ενoι &vθρωπoι

"Αν λοιπόν τΟ aftΎJIiIX της νέα.ς έποχης εΤνα.ι fι nEu6εpllX της θέλΎJσΎJς, fι ΠlΧtδα.γωγικη πρέπεt να δ.Ρίσει σrι,ν &.ρχη xlXt τέλος ΤΎjς την &.νά.πτUΞΎj της nEultEpΎJ; προοωπtκότ1jtα.ς Ο[ οομlχνιστές κα,ι

22

οΙ ρεα.λιστkς lέ-ξα.κολοuθoUν νά περιορίζοντα.: στήν κα.λλιέ:ργεια της γνώσης �, στήν καλότφη περίπτωση, κα.λλιεργοσΥ τήν nEuiJEPCΙX της σκέψης : μάς κάΝouν - με μιά ελεUΘερία θεωρητική - ελεό­

�εΡj')uς στοχα.στές Με τή γνώση δι,.ιως γινόμα.στε μόνον εσωτερικ� έλεόeερoι (μιά έλεUΘερία πού δπωσδήποτε δεν πρέπεt νά εγκα.τα.­λειψθεΤ) · εξωτε.ρικά., μ' δλη μα.ς τήν έλεόθερη σκέψη κα.Ι τόν ελεό­θε,ρο νου, πα.-ρα.j.Lένouμε όπά κοuοι κα.! δο&λot Κα.Ι πρά γμα.τι, tι εξω­τερική έλεUΘεpία εΤνα.ι για τή γνώση δ,τι &:>φιοως tι εσωτερικ'ή, 'ή �θική έλεuθερία εΤνα.ι για τή θέληση Μόνον μ' α.υτό τό ε!δος εκ­r.:α.UΟεuσης - γι�τΙ σ' αυτήν auvιxyτwyτιxt δ ciνώτερος με τόν κα.­τώτερο - ψτά.νoUΜε για πρώτη ψσρά στήν άληθινή Ισότητα., τήν Ισότητα των έλεύθερων &τόμωι;ι : μ6ΥΏν tι έλεuθερία εΤναι Ισότητα

θα μπορoUσε κανείς, ψά χνοντας γιά δνόμα.τα, νά νομίσει πώς ιxt)tol πα') ξε1ΟερνoUν τούς οόμανιστές καΙ τούς ρεα.λιστες εΤναι ο[ μορα.λιστές, cicpou σκοπός τών τελεuταίωv ·εΤναι tι �θική διά.πλαση 'Οπότε καΙ θά σ.ΚΟI>::JτεΤ, ψuσιχά., tι διαμαρτυ.ρία πώς θέλοuν καΙ πά.λι νά μάς ψΏρτώσοuν πά,γιοuς �θικoύς ν6μοuς καΙ πώς, στό 6ά ­θος, ltcrt γινότσ.ν πά.ντα Τό οτι ετσι γινόταν πiντα καΙ τό οτι ε­

γώ θέλω τη δύναμη της ciντιλοΥίας δ�νlXij.Lωμένη, τή θέληση μετοu­σιωμένη κι οχι τσακισμένη, εΤνα.ι νομίζω α.ρκετό γιά νά δείξει τή διαψορά ( . ) ''Α ν θέλοuν νά δνομά.σοuν σε «-ιστες» αυτούς πού ci­κολοuθοi}ν τήν α.ρχή πού διατuπώθηικε ε'δω, θά 1tρεπε νά τούς πουν πφσοναλι :Jτές

( ) 'Ά ν επρεπιε νά εκ.φρά σω με oub λόγια τόν σκοπό στόν δποΤο πρέπει νά τείνει tι εποχή μσ.ς, τότε, θά διατύπωνα τήν ά­ναγκσ.ία &.πόρριψη της χωρίς θέληση γνώσης κα.Ι τή,ν ταuτόχρcινη ά.νά δειξη της σuνειδηtης θέλησης πού τελειώνεται' στό α.πcικopό­φωμα τou ελεύθερο!} προσώποu, κά πως ετσι : tι γνώση πρέπει νά πεθά.νει γιά νά ά.ναστηθε! σά.ν θέληση καΙ νά OOYlEXCcrEt, σά.ν ελεύ­θερο πρόσωπο, νά αυτσδημιοuργεΤται κά.θε μέρα ciπ' τήν 4ρχή

Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ

ΤΗΝ rΠΟθΕΣΗ MOr θ,ΕΜΕΛΗ!ΣΑ ΣΤΟ ΤΙ Π ΟΤΑ ! 9

Κα.Ι τ Ι δέν θιiπρεπε νά θεωρώ δικΎι ,μοΙ) όπόθεοYj ! Πρώτα.­'Πρώτα τήν όπόitεσYj τoU Ka.λoU, !πειτιχ τ�ν όπόθεσYj τoU θεοϋ, την όπόθεσYj tij; &ΝθρωπόΤYjτα.ς, τ�ν όπόeεσYj τijς &.λΎιθεια.ς, tij; �λεu· 1}ερΙα.ς, τoU &'νθρωπισμoU, tij; δικα.ιοσόνYjς· κι &.κό! α., τψ όπόθεOYj τού λα.οϋ μοu, τοϋ �γεμόνα μοu, tij; πα.τρΙrδα.ς μou' τ�ν όπόθεσYj τω πνεtJμ.α.τoς, τέλος, κα.Ι χίλιες Sub &λλες οτ-η σειριi Μόνο τ� ΔικΎι νοΙ) όπόθεση δέν w.πρεπε ποτέ νά κά.νω όπόitεσ1j ,μοο : «Σά.ν δέν ντρέπετα,ι, δ �γωϊoτΎις, νά σκέψτετα.ι μoνιiχα τΟν έα.uτό tou ! » Γιά νά δοϋμ;ε λοιπόν τΙ lxouv νά μας ποϋν γιά τΙς δ ι κ έ ς

τ ο u ς όποθέσεις, ολοι α.δτοΙ γιά τους δποΙοuς πρέπει �με!ς νά νοια.στΟΟμ.ε, νά μ.οχe1jσοuμε, νά �νθοuσιa.στοϋμε

Δέν πα.ρα.λείπετε νά μάς γνωστοποιείτε κ6:θε τόσο πολλα κα.Ι 6α.θuστόχα.στα πράγμιχ.τα σχετικά μέ τόν θεό' ιχ.Ιώνες κι α.Ιώνες,

�6uθ�μετρoόσα.Τε τά εγκα.τα tij; θεότητος» κa.Ι lXEtE γνωρίσει τά '6ά.θYj tij; κα.ρδιάς ΤYjς θα μα.ς πείτε λοιπόν, δίχως ά.λλο, ποι6: εΤνα.ι

� γνώμη τού ί-διοΙ) τοϋ θεοϋ γιά τ�ν «όπόitεση τού θεοϋ», τ�ν δ­'πο!α κα.λ�.1εθα νά όΠYjρετ1jσοuμε - μιά κα.Ι δεν θέλετε 6έ6α.ιιχ

να μας &.ποκρόψετε τίς 60uλές τού Kuplou ; 'Έ, λοιπόν, πoιιi θεω­REt α.ιιτός δικΎι τοο όπόθεση ; Μ'ήπως εκα.νε κι α.ιιτός δικΎι tou, 0-πως &.πα.ιτoUν σ πό μσ.ς l.1ιά ξένη όπbθεOYj, τ�ν όπόθεση tij; &.γ6:­'ItYj; -η tij; σ λήθεια.ς ; Άγα.νσ.κτεΤτε 1.ιέ τ�ν τόσYj μα.ς &γΥΟΙα κιχ.ι μας δηλώνετε πώς �ν δ θεός όπηρ.ετε! Τ�'I όπόθεση tij; σ λΎιθεια.ς -κα.Ι τijς &.γάΠης, διόλοΙ) δέν O'Y)'lLαolVEL πώς όπηρετ:εί μια ξένYj όπό-

θεση <:0 θεος νσ έπωμισθεΤ την όπόθεση της ά.λήθεισ.ς ; Σσ ν.σ μην f,tιxv αότος ή &λή'θεισ.! » ΤΟ μόΥΟ πού τον ένδισ.ψέρει εΙναι ή δ ι­

κ ή τ ο u όπόθεση, μόνο πού, Οντσ.ς ή ουσΙσ τoU παντός, το πα.ν είναι ιδ ι κ ή τ ο u' όπόθεση Έμα.ς ομως πού δεν είμσ.στε

ή ουσΙσ τοΟ πσ.ντός, ή όπόθεσή ,.-'-α.ς είναι μ:κρη καΙ περ:ψρονητέα : bψείλοuμ.ε λοιπον «νσ uπη,ρε:cήσΟLl'μ μισ σ.νώτε.ρη όπόθεσψ> Έν­τιiξει, ά.ΡκεΤ '1Cι μOC�ο\ψ.ε γισ τCι καλά, πώς δ θεος &'σχολεΤτσ.ι μο­

της καΙ θCι υτ.ηρετoUσε ποτε μισ &νώτερη υπό&εση ; 'Όχι, ή &ν­θρωπότητα δεν κuττάζει πα,ρσ ΤΟΥ έα.uτό της, δεν έξυπηρετεΤ πσ.­ρ� τσ συμφέροντσ της &Υθρωπότητας' υπόθε:rή της, είνσ.ι δ έσ.u­τός της Γισ νσ μπορέσει σ.\)τη νσ πσ,ει μπpoστιi, θέλει λαfJΙ κσ.Ι α.­τομσ νσ σκoτώνωvται γισ χσ,ρη της, κι σ.μέσως l1.όλις έκπληρώ­aouv τΙς δικές της ά.νσ,Υκες, νσ τούς πετσ,ει στη σΟΟuνισ τη; Ίστο­ρΙ«ς Δεν είνσ.ι λοιπον ή όπόθεση της άνθρωπότητας μισ κα θσ.ρσ έγωϊστικη υπόθεση ;

Δεν είνα.ι &νσ,γκη νσ τσ πιipω ενα-ενσ 8λσ σ.ότσ πού eaouv

νσ μα.ς ψορτώσοuv την υπ6θεσή τοuς, κα.Ι νσ τούς δεΙξω πώς το μό­

νο πού σκέφτονται είναι δ έαuτός τοuς κι οχι έ".ετς, το δικό τοuς το

κα.λΟ - ΟΧΙ το δ:κό }L?ς Δέστε καΙ μόνοι σας : ή &'λήθεισ., ή nEU­

θερΙα , δ ά,νθρωπισμός, ή δικαΙfJσύ'νη, τΙ α.λλο θ'έλοuν πσ.ρσ τον έν­θοuσιασμο κα.Ι τΙς όπηρεσί·ες σας ;

ΆρκεΤ y� δέχοντα: τΙς π:ο �νθιφμες έΚiδηλώσεις α υτοθοοί­

ας καΙ είνα.ι ά,πόλuτα ίκα.'/G7tοιημένοι Πιiρτε γισ παp�ειγμσ ενσ εθνος πού το υπφα.σπίζοuν &'ψοσιωμένοι πσ.ψιώτες ΟΙ τελεuτσ.Το� πέψτοuν Ύ'j στCι πε'Οίσ τών μιχχώΥ η θύμσ.τσ της πεΙνα.ς κσ.Ι της στέ­ρησης ΚαΙ το εθ'ιος, στενοχωριέτα.ι κα.θόλοu ; Δεν γίΥετσ.ι ενσ «ε­θνος ά.ΥθηρΟ» χά.ρη στο λίπσ.σμσ ά,κρι66}ς σ.ότών τών π:tωμάτων j

τσ α.τqι.σ επιε"α.ν «γισ τη· jJ.εγάλη υπόθεση τοΟ εθνοuς»' το εθνος

26

τούς &ψιερώνει δυο λόγια ε&γνωμοoUν1)ς κα.ί κιρα.τά.ει το κέρδoς� Λότο θα πεΤ &ποδοτικος εγωϊσμός !

Άλλα για κυττάξ.τε α.ότΟν τον σουλτάνο' δέστε μέ πόσ1) &­γάΠ1) κα.ι πόσους κόπους ψροντίζει τον «λα.ό του» ! Ν α.Ι, για δοκΙμα.­

σε 8μ,ως κοομ.μ,ια μΙρα να πα.ρα.στήσεις τον 'Εα.υτό σου κι οχι το

«λα.ό του»' θα ορεθείς ω,ιέσως μ,έσα για.τΙ τόλμ,1)οες ν' &πα.λλα.γετς

&π' τΟ.ν εγωϊσμό του Ό σουλτάνος δέν θεμελίωσε τ�ν όπό&σή του

σέ τίποτα πέρα &πο ΤΟΥ έα.υτό του : εΤνα.ι, για τον έα.υτό του, fι οό­σία τoU πα.ντός, δ Μανα.ιδικός, κα.ι δέν &νέχετα.ι δπαιον τoλμa να μ�ν εΙνα.ι «λαός του»

ΔέΥ �pκoOY δλα α.ότα τα π�ρα.δείγμα.τα για να πει�εΤτε πώς

δ εγωϊστ�ς εχ ει τ� μερί,δα τοΟ λέοντος ; Έγώ πάντως τα 6ρίσκω αρκετα δι,δα.κτικα κα.ι προτι·μω, &νtt να συνεχίσω να όΠ1)ρετω άνι­διοτελως α.ότούς τους μεγάλους εγωϊστές, να ,εΤμ,α.ι εγώ δ Έγωϊ­στής

Ό θεος κα.ι fι &νθρωπότητα δέν θειμ,έλιωσα.ν Τ�Y όπόθεσή τους σέ τίποτα., τίποτα πέρα &πο τον έα.υτ6 τους θα θεμελιώσω λοιπον κα.ι εγι) τ�ν όπόθεσή μου στον έα.υτό μου, σέ Μένα., ποίι ε!­μσ.ι, &κρι6ως δπως δ θ�6ς, το ΤΙΠGΤα δλων των α.λλω'ί, το δικό μου το πα.ν· ποu ·ε!μα.ι - δ Μονα.ιδικός

( ) Να πά.ψει λοιπον να μέ σκοτΙζει κάθε όπ6Gεση πΟΟ δέν είνα.ι κσJJα.ρα κα.ι ά.πόλuτα 'δική μου ! Φα.ντάζεστε δ.μως πώς :rι όπό­θεσ-ή !10υ θα εΤνσ.ι τουλάχιστον «κα.λ-ή» Κα.λ-ή, κα.κή, τί θα πεΤ ; Ή όπόθεσή μου εΤμιχι εγώ - κα.ι εγώ δεν εΤμα.ι ούτε κα.λΟς οϋτε � κ6ς : α.ότές οΙ λέξεις δέν σημα.Ινουν τίποτα γιά μένα

ΤΟ θεΤ{) ε!Υα.ι όπόθεσ'Υ) τοΟ θεoU, το ά.νθρώπινο όπόιtεσ'Υ) το!)

«α'i'θρώπoυ» Δικ-ή μου όπόβεσ'Υ) οέν ε!Υα.ι ουτε το θεΤο, οϋτε το &ν-­θρώπινο, οϋτε το Άληθές, ούτε το Κα.λό, οϋτε το Δίκα.ιο, ούτε

το Έλεύιθερο κλπ &λλα ά.πλως κα.Ι μόνο το Δ ι κ ό μ ο υ : δέν εΤνσ.ι όπόιtεσ'Υ) κα.θολική, &λλά μ ο ν α δ ι κ ή , δπως ε!­μα.ι κι εγώ Μοναιδικός

Γιά μένα., τίποτα δέΥ εΤνα.ι παιραπάΥω σ.πο Μένα !

27

Η ΣΙΝΑΛΛΑΙΉ ΜΟΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ίπ&:ρχει !να.ι;; χώροι;; δπou δ έγωϊσμοι;; φα.ΙΥετα.ι y� lχει προ ''Πολλοο όπερκφά.σει τ-ην ιiρχ-η 'tijI; &γά.πΥΙΙ;; κα.Ι το μόνο πού χρειά.· 'ζετα.ι πλέον είνα.ι μι� ήσuχY) συνεΙδΥΙσΥΙ, δΥΙλΜΎι, μι� νΙκη μέ κα.­'θα.ρ-η σuνεεoηOYj Π ρόκειτcx.ι γι� τον χώΡο 'tijI; IΡεu.να.ι;;, κα.Ι με τΙς ,δυό 'tYJI; �ις, τήν θεωρΥΙτικ-η καΙ τ-η., οΙκοναμικΎι Ρίχνοντα.ι με τ� :μΟΟτρα στ-ην lPEuνcx χωρΙς ν� νoια.σ'toϋy γι� το πω θά τΟΟς 6γά.λει, κα.Ι με τον rδιο πά.λι τρόπο 6ά.ζουν μπρος τΙς όπολογισμένες επι­:χειρφεις τouς χωρΙς ν� &νιχ.ρωΤΥΙθοϋν πόσοι θ� όΠι:χΡφουν &πο α.υ­-τές 'Aλλ� δτα.ν το πρά.γμcx &ρχΙζει ν� γίνετα.ι a06cx.pό, δτα.ν πρέπει 'ν� ποοροομ.εριστοϋν κα.Ι τ� τελευτα.ία κcx.τάλοιπα θρησκευτικότητcx.ς,

Ρ ωμ,α.ντισμοϋ , ή «&νθρωπισμοϋ», fι θΡYIσκεuτικ-η σuνεooησY) δια.μα.ρ­τόρετα.ι κα.Ι α.νcx.γκά.ζετα.ι κα.ν<εΙς ν� δ μ ο λ ο γ 1ι σ ε ι τουλά.­χιστΟΥ τον «&νθρωπισμό» του Ό !πληπος όπολογιστ-ης ρΙχνει με­ρικες δεκά.ρες στο δίσκο τΟΟ φτωχοϋ κα.Ι «κά.νει το κα.λό», δ τολ­'μ'η?ος ερευνητής πcx.ΡWιΑριέ'tσ ι με τ'ή σκέΦΥΙ πώ,ς εΡγάζετα.ι γι� το ,κα.λΟ τijς α.νθρωπότητα.ς κcx.ί πώς οε κα.τιx:σtp'OΨέις ποι, !φερε θ�

tijt; -6γοον, εν τέλει, «σε κα.λό», ή &λλιώς, πώς «όΠYjρετεί τ'ήν Ιδέα.»· 'fι &νθρωπόΤΥΙζ, fι l'Slcx.· νά λοιπόν, πΟΟ βρέθηκε α.δτΟ το κά.τι ποι, -πρέπ,ει ν� πα.ρα:δεΧΤΞί σ�ν &νώτερό του

-«γι� το θεό» 'Όλοι εκείνοι ποι, τΙς !:ξη μέρες ποδοπα.τοΟΟα.ν το

"It�ν, γι� y� πετόχουΥ τΙς �ιόλoυ &νιδιοτελείς τους ΌλέΦεις, τ'ήν l68oμYj, 1φόσφε.ρα.ν ΘUσΙες σΤΟΥ Κόριο' κα.Ι α.δτοΙ ποι, γκρέμιζα.ν '!κα.τΟ «όΦYJλ� tδα.νικ�» με τ'ήν &νελέψη σκΙΦΥΙ τους, το lκα.να.ν στο δνqι.σ !νός !λλου «όΦΥΙλοϋ tδα.νικoo» κα.Ι πά.ντσ lπρεπε ν� ό­πά.ρχει κά.τι !λλο - πά.νω κα.Ι πέρα &π' α.δτΟΟς - γι� το κα.λΟ

'28

τουζ, &.λλσ μισ δφειλόμενη &.γιχ.π'Yj, μισ &.γιχ.'Π'Yj που &.ν'ήκει στο όπφτα.το ον (τον θεό, πOU ε!Υα.ι α.ύτΟζ iι &.γιχ.π'Yj) · με ουο λόγια., δχι iι !γωϊστική &.λλσ Τι θρψτκευτικ'ή' α.ύτη που ΠηΥιχ.ζει &.πό την

!vτόπωσ'ή ΤOUζ πως ό <Ρ ε Ι λ Ο u Υ Υσ κα.τα.6ιiλλoυy ΙΥα ψό­

ρο &.γιχ.'Π'Yjζ, πωζ όψειλουν νσ μήν ε!να.ι «!γωϊστές»

"ΑΥ έμεΤζ θέλοl>με νσ ιλεu(}εΡώσouμε τον κόσμο &.πΟ τΙς: ItΟΟμ.πολλες μορψες Οοuλεία.ς, το θέλοuμε γισ xOOp'Yj μα.ς, δχι γισ.: χ4ρΥΙ tou, για.τΙ οεν εΤμα.στε &.πελεUΘεpωτές, οϋτε !ξ !πα.γγέλμα.­ΤΟζ, ούτε «&.πΟ &.γιχ.πψ>· ftέλοuμε &.πλως Υσ ΤΟΥ &.πooπιχ.σOUΜε &.πό· τOUς ιiλλοuζ κα.Ι νσ τον !διοποι 'Yj&Uμε' Υσ πιχ.Φει νσ εΙνα.ι ο Ο σ­

λ Ο ζ τοσ θεoU (Έκκλ'YjσΙα.) κα.Ι τoU νόμοι> (κριχ.τος) κα.Ι νσ γίνει κιχ.τι Ο ι κ ό μα.ς (ΙΟιοκτψία μα.ς) Γι' α.ύτΟ θα προ­σπα.θφΟ1>με νσ ΤΟΥ «κερΙQΙσοuμε», Υσ, ΤΟΥ «π&:.ρoUΜε με το μέρος μα.ς» κα.ί, προλα.6α.ίΥο'lτά.ς τον, ετοιμοι νσ τou παραιδοθοσμε &.μέ­σωζ μόλις «προσχωρήσει» σε μάς, νσ α.ύξήσOUΜε κα.Ι Υσ &.χpYjσtέ­ΦOUΜε τη Ούνα.μ'Yj που χρψιιμΟΠΟΙΞΤ !να.vτΙoν μα.ς "Αν δ κόσμος ε!να.ι οικός μα.ζ, οεν &.σκεΤ πισ τη Οόνα.μ'ή tou, !να.ντίον μα.ς &.λλσ μα.ζΙ μα.ς Ό !γωϊσ'lr'-ός μοΙ) �χει σUΜψέρoν νσ nEuOepiliaEt τον κόΌ σμο, γισ νσ τον κιχ.νει - Ι'ΟισκτησΙα μου

Ούτε Τι μόνωσΥΙ ούτε Τι μονα.ξισ χα,Ρα.ΚΤYjρΙζοuν την -χρχικη κα.τΟΟστα.OYj τοσ &.νθ.Ρώποu, &.λλσ Τι �o:νωνΙα Ή δπα.ρξ'ή 11α.ς &.ρ­χΙζει με τόν πιο α.ΡΡΥ/κΤΟ 'οεσμό, &.ψoU π.ρΙν &.κόμα &.ρχΙσoUΜε Υ"

&.να.πνέοuμε ζοσμε με τη μψέρα μα.ς' κα.Ι μόλ:ς π.ρωτ06γοσlμ.ε στόν κόσμο, 6ρισκόμα.στε κα.Ι πά.λι στο στηθος Τ'Yjς, μάς νσ νΟUΡΙζει με σ γιχ.'7tYj στήν &.γ'Υ σ.λιά Τ'Υ)ς, μιΧς Π'Υ)γα.Ινει με το κα.'ροτσάκι κα.Ι μiiς

κρα.τιχ οεμένοuς μα.ζί της με Χlλιοl>ς OUO δεσμούς Ή κοινωνΙα ετ:

\/α.ι Τι ψυσικ'ή μα.ς κα.τά.:1τα.σΥΙ Γι' α.υτό, 00'0 &.ρχΙζουμε Υσ &.πο­xtiittE σu'lα.ίσθ'Υ)σYj τou έα.uτoU μα.ς, τόσο πιο χα.λα.ρός γίνετα.ι δ

σUνoεσμoς, που &.ρχικσ ητα.ν δ πιό στενός, κα.Ι Τι διάλuσ'Υ) της &.ρ χικ% \κοινωνία.ς ι&.να.πόψεuκτη Γtσ νσ ψέρει τώρα κοντιχ Τ'Υ)ς το παιοι που εΤχε ιiλλoτε στήν άγκα.λι4 Τ'Υ)ς, 'ή μητέ.ρ α , πρέπει ν&­IttiEt νσ το πά.ρει &οπό το ορόμο κσ.Ι τOUς ψlλοuς tol> Το πα.ι.δΙ πρστιμα Τ'Υ)·ν σ u Υ α v α σ τ Ρ ο ψ' η με τ.ην π α ρ έ σ

τ ο u από τη κ Ο ι Υ ω ν Ι α , στην δποΙα δεν μπηκε, &.λ­

λ� &.πλως lτuχε νσ Υε·,ινΥΙ!}εΤ

Ή κα.τάργηση της κοινωνΙα.ς ερχεται μέ τη σ u ν α ' Υ α σ τ Ρ σ Ψ η Τι τό σ υ ν ε τ α ι Ρ ι σ μ ό Μια κοινω­νία τ ρσκύπτει 6έ6α.ια &'πό ένα συνετα.φισμ.ό, μέ τόν ί:διο δμως τρόπο που κα.ι μια εμμοΥ'Υ) Ιδέα προκύπτει &'πό μια σκέψη - 0-tιxv δηλαιδ'ή, 1ι περιεχόμενη στη σκέψη ενέργεια, 1ι ενέργεια τol1 σκέπτεσθα.ι, α.υτη 1ι ά.διάκσπη &'να.θεώρηση των σ'Κέψεων πο.ί> τεΙ­Υ.ουν να πα.γιωθοσν, χα.θεί "Αν ένας συ,νεταψισμός &.πσκρυστσ.λ­λ�εί σέ κοινωνία., πα.όει να ά.ποτελεί auyιxHιxy1j, για.τΙ &'πό ε­νέργεια συνΙΧλλιχγης γίνετα.ι διά.θεση σt!να.λλα.γης, εκψυλίζετα.ι σέ κά.τ� τό στα.τικό· εχει λ 'ή ξ ε ι σα.ν συνεΤΙΧLopισμός, εΤνιχι τό πτωμα τοσ συνετιχφισιμ.οίί Τι της συνα.λλα.γης, ε!να.ι κοινότητιχ, κα.­νωνία Τό κ ό μ μ α είνιχι ένα χτυπητό πα.ρΜ'ειγμα α.υτης της πορεία.ς

-Τό δτι μια κοινωνία περιορ.ίζ,ει την ελευθερία μου, λΙγο με συγκινεί Άψοσ ετσι κι &'λλιως 1ι ελευθερία μου όψίστα.τιχι περιο­ρισμOUς &'πό κά.θε είδους δυνάμ.εις κα.Ι ά.πό κά.θε ocνθ'ρωπο δυνα.­τότ�ρό μου' κι σ πό τως ίσους μου ά.κόμα Άλλα κα.Ι 1ι Αυτol1 Μεγιχλειότης δ Αυτοκρά.τοριχς πιχσων των Ρωσιων να l1μουν, κα.! πά.λι δέν επρόκειτο να &'πολαιμ;6άνω ά.πόλυτη ελευ9Θρία τιη � ο­

Υ α ,δ ι κ ό τ η τ ά: μου δμως, δέν εννοω να μ.οίί την στερ'ήσοuν

Κα.Ι 1ι μονα.ιδικότητα ,εΤνιχι α.υτό ά.κρι6ως που κάθε κοινωνία εχει 6ά.λει στό μάτι, <Χυτό που θέλει να καιθu'Πσtά.ξει

Μια κοινωνία στην δποία προσχωρω, μοσ στερ·εί πΡάιΥμα.τι 'Πολλές ελεUΘφίες, ά.λλα τιχυτόχρονα μοΟ πα.ρα.χω,ρεί κα.! πσλλές ελ!εUΘφΙες Κι οιίτε πάλι εχει Κlψμια σημ.α.σία ιΧν εγώ δ ί6ιος στερ'ήσω τόν έα.υτό μου ά.πό μερικές ελ,εUΘeρΙες (όπογρά.ψοντα.ς !­

να σUΜ6όλα.ιo π.χ.) Άπό την ocλλη πλευρα διμως, εννοώ να Οια.­-τηρήσω ά.κ·έρα.ιη τη'Υ μ.ονlΧιΟικότητά μου Κάθε κοινότητα., εχει λΙ­γο-πσλί> - &.νά.λογα με τό μiγεθoς των oυνα.τoτηιtων της - την τά.ση να γίνετα.ι ά ,ρ Χ η για τα μέλη της κα.! να τοuς θέτει

Ο Ρ ι α Άπιχιτεί - κιχί οέν μπορεί Πιχ.Ρα να ά.πα.ιτεί - μια

«περιορισμ ένη ά.vτlληψη όπηικόou»' ά.πα.ιτεί ά.πό τά μέλη της ό­-πα.κο'ή, θέλει να εΤνα.ι «όπψ.οοΙ» της, 'Ύια.τΙ χωρ!ς ιχυτην την ό­πα.κση οέν εχει πλέον όπόστα.ση Αυτό 6έΌιχιιχ δέν ά.πσκλ,εΙει κά.­'Ποια &'vτικεφ,ενικ6τητα.· ά.ντίθετα., 1ι κoι.νωVΙα οέχετιχι ευπρόσδε-

30

κτα κά.θε μετα.ρρόθμισΎ/, όπ6:δει,ξη κα.Ι κριτικ'ή έφ' δσον &.πο6α.ί­νει σε l5ψελός Τ'Υ)ς Μόνο πOU � 'Κιριτικ'ή πρέπει ν� ε!να.ι «m.λο­προα.(ρετ'Υ»>, ν� μ'ήΥ ε!ναι «κακοήθης» η «αUΘά.δΎ/ς»· με άλλα λό­για, δεν πρ,έπ,ει ν� ΙΗγει τ'ή,γ ούσία τής κοινωνίας, τ'ήν δποία οψεί­λει ν� θεωρεί Ιεp� Άπαιτεί &.πο τ� μέλη Τ'Υ)ς ν� μ'ήν όψώvωVtαι

π έ ρ α κ α L π ά ν ω ά,π' α.ότ'ήν &.λλ� ν� παραμ.ένουΥ «έν­τος τών δρί-ων τής νq.ι.ιμότητoς», δ'Y)λαιδ�, ν� μ'ήν έπιτρέπουν στον έαυτό τους περισσότερα &.π' δσα αότ'ή τους έπιτρέπει - αότ'ή, καΙ

οΙ νbt,ι.οι Τ'Υ)ς

'Έχ ει μεγά.λ 'Υ) διιxψop� α.ν αότο που κατα.πιέζεται &.πο μι�

�cινωνία ε!ναι � έλευθφία μου η � μoyαιδικότητά μου "Αν 6αίνει ,μόνον το 'πρώτο, τότε πρόκειται ΎΙ� σuναλλαγ�, ΙσιJ\J.ψωνία 'Ί σtίνεταφισμό' α.ν &.ντίθετα, αότο π'Ο'; &.πειλείται καίρια εΙνω � μοναιδικότητ&.: μου, εχω ν� κά.νω 'με μι� έξουσία καθεαυτή, με μιά

σψ-&.ρχ'ή π«νω &.πο μένα, κά.τι &.νέψικτο γι� μένα, πOU ,μ,πορώ βέ­βαια y� θαυμά.ζω, ν� λατρεόω, ν� τιμώ κα.Ι ν� σέ·βομιχι, &.λλ� ποτέ, ν� χεφιστώ fι ν� χρησιμ-οποιήσω' καΙ τοστο, γι� μόνο τον λόγο πως παραιτοσμαι Ή δπoopξ� ΤΎ/ς βασίζεται στ'ήν 'Itιxpιxlt1J­

σή μου, "''ήΥ αότα.πά.ρνψή μου, τ'ή μ:κ;ροφυχία ,μου - που λέγε­ται &.λλιώς καί ταπειναφρσσόν'Υ) Στ'ήν ταπεινοψροcroνΥ) μου χρω­στα τ'ή,ν όΨΥ)λοψροσόνΥ) ΤYjς, στ'ήν όπoτα.γ� μου τ'ήν κt>ρια.Ρχία ΤYjς 'ΌσΟ'ι &.ψορα τ'ήν έλευθερία, το Κρά.τος καΙ δ σu�ταφι­σμος δεν πα.ρουσιά.ζουΥ ούσιώδεις δια.ψορές Ε!ναι τόσο εδκολο γιά τον τελευταίο να σΤYjθ'εί καΙ ν� σταθεί χωρίς κανέναν περιορισμο Τής έλευθερίας, όσο ε!ναι καΙ γι� το Κρά.τος ν� σuι,ι.6αιδίζει με μιά έλεUΘερία &.περιόΡJ.στYj ΤΌ ότι iι έλεUΙΘερία δεν ε!ναι &.περι6-ptcrtYj, &.ποτελεί γενικ'ή καΙ καθημεριν.η διαπίστωσYj' γιατί δεν γί­νετιχι ν� έλεt>θεpωθεί κανεΙς &.πο όλα Δεν γίνεται ν� πετά,ξει σ�ν πουλΙ μόνο κlχΙ μCνο έπειδ'ή θα τόβελε, &.ψοσ δεν γίνετιχι ν� έλεt>­θeΡωθεί &.πΟ το βά.ρος του' δεν γίνετα.ι ν� μείνει οσο θέλει κά,τ(ι)

«πο το νερό, &.ψοΟ δεν ε!vιxι ψάρι καΙ 'δεν μπορεί ν� ελευθερωθεί

«πο τ'ή �ωτική του «νά.γΚΎ/ γι� &'έ.Ρα κλπ iΔε'δqιένoυ πως � 'θpη� σκεία., κlχΙ κυ'Ρ'ίως δ χριστιανισμός, κα.τα.6ιχσά.νισε τον &νθ.ρωπο &.­παιτώVtας &.π' αυτΟν το παp� ψόσιν καΙ πσ.ρά.λογο, πρέπει ν� δεί 'Κανείς τ'ήν τελικ'ή έξι'δσ.νίκεt>σΎ/ τής έ λ ε υ θ ε ,Ρ' ί α ς κ σ θ ε-

α u τ Yj ς, τ Yj ς σ π c � ύ τ ο u r! λ ε u θ � Ρ Ι α ς - ItOU ψα.ί'lετcu περίλ�μπρ� δ πα.ραλογισμΟς τοΟ &.δύνσ.το\) - cr!iv τηv έvτελως λογικΎι συvέπεια α.υτΥίς τΥίς θρφκεuτικYίς τε.ρα.τωΟΙα.,

15-�α.Ι χοvτροκοπια.ς

Ό συvετα.φισμΟς Μ προσψέρει δπωcro�πoτ,ε μεγαλύτερα πε­ριθώρια έλεUΘερΙα.ς κσ.Ι μπορετ - έψόσοv μ' α.UτΟ'f· σ.πα.λλσ.σσε­τα.ι κα.vεΙς σ.π' ολες τΙς πιέσε�ς που χα.ρα.κτηρίζουν τΎι ζωΎι στο κρσ.τος καΙ τΎιv κοιvωvίιχ - vσ θεωρψε.τ σσ.ν «v·έIχ �ευθερΙιp·

&.λλσ κlχΙ πσ.λι θσ έξlχκολοuθεΤ vσ όπσ.ρχ ει σ.ρκετΎι lλλ,ειΦYj έλευ­Ι}ερίας κcx.Ι &.vεξσ.ρτφίιχς ΓιιχτΙ σκοπός του οεv εΤvlχι iι έλευθερίlΧ, Cijv δποίιχ θUΣισ.ζει &λλωστε στΎι μovα.ΟικότYjtIΧ, σ.λλσ iι μ ο­

Υ α Ο ικ ό τ Yj Τ ΙΧ κlχΙ μ ό ν ο V ΚIχΙ σ.vιχψορικσ μ' σ.ίι­t�y, rι Οισ.ψορσ μετcx.ξU Kρ�τoυς καΙ συvεταφισμΟΟ εΤvlχι σ.ρκε­

"σ μεγσ.λη Το πρωτο εΤvαι έχθρος κlχΙ οολοψόvος τΥίς μοvιχοικό­t'Yjτσ.ς μου, rι &εύτε.ρη εΤvαι πlχιδΙ κlχΙ συΥερΥσ.της της' το εvιχ εΤ­νιχι πνεΟι,.ι.σ ΠQU θέλει vσ λιχτρεύετιχι «έv πvεu.,.ι17ΤΙ κlχΙ σ.λΦεΙ�»,

iι ά.λλη ε!ναι lpro μ<>υ, iQ yj μ ι Ο υ ,ρ γ Ι ΙΧ μου' το κρσ.τος ε!vαι Κύριος τΥίς ΦυχΥίς μου που σ.πlχιτεΤ πίστη κlχΙ cruvtιi:JcrEt α.ρ{lρα πίστεως, το Σόμ60λο τΥίς Π ίστεως στΎι vομ,ιμότητιχ' σ.σuΤ πιivω μου 1jθική έπφρo1j, κΟΟερνα το πvείJμα μου κα.Ι κατιχοιώ­κει το οικό μου ΈΥιΊ> γισ νσ., μπ,εΤ το roto στή Gt:JYj του σσ.v το

�σ.ληθιvό μου ΈΥώ»' με ουο λόγια., το Kριiτoς ε!vιχι [ � ρ ό­κα.ί, σε σύγκριση με μένα τον προσωπικο &VΘρωπo, ε!να.ι δ «σ.λη­θijς» &νθρωπος, τό πνείj.μιχ, το ψιiVΤlXσμα Ό συνετιχφιφος δμως, εΤναι οικό μου κατα.σκεύιχσμα, oημιoύρyψιi μou' οεv ε!vαι [εΡός, οεv lXE� πιiνω μου πνωμιχτική έξcυσΙα : e!vcu &πλως καΙ μόνΟΥ συvετσ.ιρισμός, σσ.ν δπoιoyo�πoτε &.λλο, δπoι<>υδ1jπoτε ·εΤΟους συνε­τσ.ιρισμό ΚαΙ &πως οεν !χω κσ.μμισ &.πολότως o�ιiθεση νιΧ ε!μσ.ι σκλιi60ς των πεποιθήσεώv μου, &.λλιΧ τΙς &.ψ�νω έvτελως &.κιiλυ­πτες vσ υψΙστσ,vτσ.ι τή συνεχη κριτικ� μου, κα.Ι οπως οεv Οέχομσ.ι vιX Οώσω κσ.μ.μιιΧ &.πολύτως έΥΥύ'Υ)'τη "(tIι τ'ήν &.ντσχή τους, &.λλο τόσο, κι σ κόμα λΙΥότερο, εΤμα.� οιατεθειμένος 'Ι, σ ναλιi6ω όπο>­χρειi>:Jεις σ.πέ'Ιαντι στον συΥεταψσιμο γιιΧ τ� μέλλον καΙ vιX τΟΟ πoυλ�σω τήv ψυχή μου - δπως λέμε ΎΙ�" τα oισ.�oλo καΙ οπως πρσ.Υματι σq!ι6αΙvει με το Kριiτoς καΙ κσ.θε πνε�τικ'ή έξoυσlα

32

Ε!μα.ι κα.Ι πα.ρα.μένω, γιά μ,ένα., π α Ρ α π ά ν ω &.π' το Κρά ­

τος, τΥιν ΈκκλησΙα., το θεο κιχΙ ο,ΤΙ ωο· καΙ σuνεπώς, &.πεΙρως πα.ριχπά νω κα.Ι &.π' τον σuνετιxιρισμό

Ή κοινωνΙα που θέλει νά Ιδρόσει δ κομμοuνισμος φα.ίνετιιι,

Υά ε!νιχι � πλησιέστερη προς τον ΣUνεΤΙXφισμό Αυτο τοuλά χ�στον στό δποΤο &.π06λέπει, ε!νιχι � «eutuxlαo 'Όλων» - μά "Ολων, κpα.UΓά.ζει &.μέψητες ,φορές δ Βά ιτλινγκΙ Ο, 'Όλων ! KΙXL φα.Ινε­τιχι πρά γμ.α.τι, πώς στΥι δικΎι τοι) &.γκιxλ�ά κιχνεΙς δεν θά μείνει πιχρα.πονεμέvoς Άλλά ποιά ε!να.ι, τέλος πά ντων, α.ότΥι � ευτuχΙα ; Τπάρχει γιά ολοuς, γιά νά νotilioouv ολοι εuτuχισμένοι, μία κιχΙ μ{)ΥοοΟικΥι eutuxCrx ; "Αν ε!νιχι ετσι, τότε πρόκειτα.ι γιά τΥιν «&.­ληθη» Κα.Ι δεν κα.τα.λΎιγOUΜε �τσι στο ίδιο &.κρι6ώς σημεΤο &.πΈ δποl) ξεκινά ει � θρησκεuτικYι tupocvvCoc; Ό χριστιιχνισιμ.Ος λέει :

« ΠεριφρονεΤτε τΙς μα.τα.ιότητες του κόσμοΙ) τούτοΙ) κι &.να.ζητετστε τ'ήν &.ληθtνYι eutuxloc, γίνετε ευσε6εΤς Χρ:στια.νοί»· για.τΙ το νά ef<Joct χριστιιχνος ε!νιχι � &.ληθινΥι' eutuxlιx, � eutuxCιx «''ΟλωΥ», ά-ψου εΤνιχι � eutuxCιx του «&.ληθοος» & ν θ Ρ ώ π ο u (ΙΧότου του φα.ντά σμσ.τος) Άλλά πρέπει &πα.ΡΙΧιτΎιτως � eutuxCιx ·Ολων

νά ε!να.ι κα.Ι � δ ι κ Ύι μ ο u κιχΙ � δ ι κ Ύι σ ο Ι) j

Κ �ν τυχσ.Ινει !γι) κα.Ι συ νά μ'ήν τ'ήν θεωρουμ.ε δ ι κ Ύι μ α ς,

θά κΙΧθΎισει κιχνεΙς νά &σχολ ηθεΤ με το τΙ θά κά νει !μιiς ευτuχι­σμένοuς; Κά 'θε άλλο' · fι κοινωνΙα �χει θεσπΙσει μ:ά eutuxCrx σά.ν τΥιν «&.λ ηθη εόΤUΧΙιx» κιχΙ &ν ΙΧότ'ή ε!νο:ι, λόγοΙ) χά ρη, � &.πόλιχαση

fι τΙμια κιχΙ με κόπο κερδισμένη, !νώ !συ tuXO:CVEL νά προτψιiς την πολuτελij &.πόλο:υοη της τεμπελιΙϊς κο:Ι τΙς χωρΙς κόπό &.πο-: λα.6ές, 1ι κοινωνΙο: πι;,υ φροντΙζει γ:ά τΥιν «ευτuχΙα ·Ολων», θ& σ.ιποψύγει, φροVtμώτο:τα., νά κο:λλιεργΎισει τΙς προσποθέσε:ς δποl)

συ 6ρΙσκεις τ'ή δικΎι oou Διο:κηρόσσοντιχς τΥιν etJtuxCo: "Όλων, δ κq.ψοuνιq.ιΟς κο:τα.ργεΤ ΙΧότφά τως τΥιν ευτuχΙo: !κεΙνων πOU ι':>ς τώρα ζΟΟσιχν &.πΟ τά eloooWιxtci τοuς κο:Ι, ΠΡοψ<Χνώς, ocloMvoν­το:ν πoΛU π:ο άνετα μ' ο:ότον τον τρόπο ζωης πο:ρά μέ το α.όcΠη­

ρο ώρά οριο !ργιχσΙα.ς του Bά ιτλ�VΓΚ Ό τελεuτα.ίος &ΡΙΧ, UπooτηρΙ­ζει πώς fι εότuχΙα μερικών χιλιά δων δεν μπορεί νά στο:θεί μπρός στην etJtuxlrx !κα.τομ,μuρΙων, κιχΙ πώς οΕ πρώτοι πρέπει νά πο:ρα.ι­τηθΟΟν &'πο το δ ι κ ό τ Ο Ι) ς εlδ:κό κο:λό «γιά χά ρη τοσ

γενικοί} καλου» 'Όxι, μ� ζψα.τε aπο τOUς aνθρώπoυς ν� (\UGL!i­σοuν τ� δική τους εδτυχία στ� γενική, γιατΙ με τέτοιες χΡιστια.ν:­κες παραινέσεις δεν �xετε μεγά.λες meανότητες !πιτυχία.ς θ& τους-6ρΎίτε -ιφοθυμώτ'ερους στΎι,ν aνtίeEtYj σtl\160υλ ή j ν� μήν a­ψήσουν κανέναν ν� &ρπά.ξει τ� δ ι κ ή τ ο υ ς εότuχΙα aλλ� ',1& ψροντΙσουν ν� τΤιν κατοχυρώσουν θ& ψθά.σου'l μόνιχ τους τότε στο συιμ.πέρασιμχ πως ιξιχ.σψα.λΙζονν κα.λότερα τΎιν εότυχΙα τους &ν σ υ ν ε τ α ι Ρ ι σ τ ο υ ν με &λλους γι' α.ότο το σκaπό, &ν δηλοοδή «θuσιά.σoυν !να μέρος &πο τΎιν !λεtίθ-εpία τους» όχι πι� γ.ι� το γενικό, aλλ� γι� το �κό τους το καλό Κά.θε !κ­

κλ ησΎ) στο πνευμα αότοθυ:;ιΙας καΙ aνθρωπι<.rτικijς α.όταπά.ρνησης θά.πρ�πε !πΙ τέλους νσ: �xει χ6-;σει δλη του τ�ν μα.γικ� Ικανότητα

&.ψου το μόνο που &ψησε πΙσω του, -μ.ετ� ά.πο τόσους αtwve; !νερ­γοΟ δραστηριόΤ7)τας, εΤνιxt fι σημεριν� μιζέρια Για.τΙ λοιπον vά

συνεχίζΟUoj.Lε ν� υ.πΙζwμ.ε μά.ταια πως fι αότoθuσΙα μας σ� ψέρει καλότερες μέρες j Για.τΙ νά μην 6ασιστουμε 'Μ.λότερα στον σ cp ε­

εόεργέτες, τOUς δωρητές, ταJς γεμά.τους &'γά.πη &'λλ' ά.λλ' &'π' αό

�υς που π α ί Ρ ν ο υ ν , που Ιδιaπσ oUντω (σφετεριστές) , τους υδιoκτijτες Ό κομμouνισι,.ιός χαΙ, εlτε το θέλει είτε δχι, δ μα.ινόμενο; χατ� του !γωίσμσσ &'νθρωπΙοΡ.ός, ό'ltoλιηΙζoυν ά.κq.ια στην α γ ά π η

Μόλις fι κοινότητα.· γΙνει &'νιiyκη "r-ιx τον &νθρωπο καΙ φαΙ­νετα.: νά τον διευκολόνει στ�y πρα.γματσrcoΙηση των σκσrcων του, τότε, lxovτιx; γΙνει UieffiSe; του, θά τοα !πιt)ά.λλει πσλυ σόντσμα χαt τους νόμOI>ς Τ7)ς : τOUς νόμους της κοινωνίας Τά Ιδεώ6η των

&'νθρώπων δΦώνοντα.ι πά.νω α.π' σ.1�τoός, γΙνovται υπέρτατη !ζου­c:loo, -ή οόσlα τους, δ θεός τους' χαΙ τότ,ε νομ.οθεΤΟf}ν Ό κομμου­

δπως σωστά το λέει δ ΦόυεΡμ.παχ - μόλο που δεν το !ΥΥοεΤ σω­στά - εΤ'Ιαι -ή ΟΟσΙα τoU &'νθ:ρώπου, κσ.Ι &ρα, -ή οάσΙσ της κα­

νωνΙας 1) του κ()ινωYtκου &'ν-θρώπου (Κ()μ.μουνιστη) Κι:Χ.θε θρη­σκεία εΤναι λατρεΙα κοινων:κή, προοποθέτει κοινωvlα, αότΥιν Τ�Y

1Xρχ� παυ κυ6ερνάiει τον κoινωνt,κo �νθρωπo (πολιτισμένο) ' καΙ

()UtE πά.λι όπά.ΡΧE>t θεος που ν� ε!νιχι δ απoκλειστ�κoς θεος ένας Έγώ, αλλ� πά.ντιχ θεος μιάς κοινωνΙlχς η !μιάς ΚOινόΤΎjτlXς, είτε ΎΙ� τ�ν «oΙκoγενεια.κ�» πρόκει,αι (οί Λά.ρψες, οΙ Π ενά.τες) 1 1 , είτε γι� την ΚΟΙ'ιωνΙIχ ένος «λιχοίί» (<<ξθν.ικΟς θεος») η «δλων των ά.νθρώπων» (<<ε!να.ι πlχτέρας δλων των ανθρώπων»)

Δεν εχου'l συνεπως ΚIXI-ψΙ� ελπΙοlχ ν� κιχτιχργψουν τ�ν ,(jρψκεΙα α.ν οεν πετά ξουν τ�ν κ ο t ν ω ν IΙ α κlχΙ δλα τ� επιχ­

�όλoυθlX τοίί κοινωνικοίί Ιοεώοους στον κά.λlΧθο των αχρήστων 'Αλλσ ακρ�()ως με τον κσο,ιμouνισμό, � θρησκεΙIχ ψιλοδοξεΤ νσ cpτά.­ ς;� στο απόγειό της, &,φοίί σ' ιχυτον δλα πρέπει νσ γΙνουν κ ο ι­

'Υ σ γισ νσ εγκlXθιό.ρUΘεί � «tcr6tΎjtlX» 'Ότα.ν � «ΙσόΤΎjΤα.» ιχυτη επιτ·εuχθεί, � «έλευθερΙα.» οεν � λείψει Άλλσ � έλευθερΙα τΙ­'νος ; Τ Ύj ς κ ο ι ν ω ν Ι α ς ! �Ωστε � κοινωνΙα λοιπον εIνα,� το Π άν, οί α.νθρωποι μόνον «δ ενιχς γισ τον α.λλον» Πρό­

�ε,ιτlXt γισ τ�ν &.π06έωσΎj τοσ Κρά.τους της Άγά.ΠΎjς

'Όσο ίΥισ μένlχ, π.ροτψω ν� 61χ:ιΙζομα.ι στο προσωπικο σuμ­ψέρον των ανθρώπων πιχρσ στΙς ψιλα.νθρωπικες όΠΎjρεσΙες τους, στον ο!κτο τους, την συμπόνοιά τους κλπ ΤΟ πρωτσ ΠΡ(ί{)ποθέτεt ό:ιτlXπboOOΎj (όπως μοσ φε.ρθείς :θσ σου ψερθω) , δεν κά.νει τίπο­ 'τιχ «τζιψπιχ» κlχΙ οέχετα,ι ν� κφδrι&ί η ν� αγορα,στεί Άλλσ ot

ψ:λlΧνθρωπικες όΠΎjρεσΙες πως θGG μ?i) προσψερθσΟν j ''Αν, εντελως

κα.τσ τύχη, πέσω πά.νω σε ψιλά.νθρωπο· &.λλσ κα,Ι τότε, δεν θ� 6ω τΙς όΠΎjpεσΙες του παρ� ζ Ύj τ ι α ν ε u ο ν τ α ς , ε!τε με -τ�ν εζlXθλι<φένΎj μου 3Φη, εϊτε με τ� φτώχεια, μου, την κακομοι­ριά �ιoυ, -11 • • • τον πόνο μου ΚαΙ τΙ μπορω εγώ να τσΟ προσφΞρω σε

λά.-αντά.λλα.Ύ\J.7 j Τίποτα ! Πρέπε ι ν� την δεχτω σσ.ν δωρο Ή d­

γ ά π η ο ε ν π λ Ύj Ρ ώ ν ε τ ΙΧ ι , η μ.«λλον, δπωσδήπστε πλΎjpώνετσ.: <inGG μονά.χ" &.ντα.γιχπώντα.ς ΤΙ εξευτ ελισμός , τί ζΎj­

·τισ.,ιισ χρειά.ζετα.: γι� νσ οέχετα,ι κα.νεΙς $ωρα" l1έρα με τη μέρlχ,

χωρις νσ πλη.ριίJ'Iει, σπως τσ μα.ζεύει λόγου χά.pΎj τ!Xκτικ� Ινα,ς

ψτωχος μεpoκα.:ι-xτ:CΊ:?ης Τι μπο.ρεί δ εδεργέτης νά κάΝει γ�' !Χυ­τόν κα,ί ,Ις πεντά.?ες r Ou τοσ χσ.ρ!ζει κα.ί που &.πστελοϋ'l τη'l Π'ε­

·'Ρ(ου:ιία του j Ό μεΡOκα.μlXτιά.pΎjς θά.τα,ν πολυ εόχα.ριστη,ιένος α.ν δ

�ωρΎ)t�ς μα.ζΙ μΞ τους νόμους του, τούς θεσμούς του κλπ., που

35

πpέπ� α.ίιτΟι; ν� πληρώνει, δεν όπ1jρxε κσ.ν Κα.Ι πα.ρ' δλα α.ύ­τσ., σuνεXΙζ'ει νά &.γα.πσ,ει :tov κύριό του !

''Οχ:, iι κοινότητα., το «ΙδεG}δει;» α.ίιτΟ τ'ijς μέχρι τώρα στορΙα.ς, δεν ε!να.ι δυνα.τή "Ας πσ.ΦoUΙΜε λοιπον Iy� κοροϊδευόμσ.­στε κι α.ς πιχ.ρα.Οεχτοσμε πωι; α.ν είμα.στε ίσοι σ�ν α.νθρωπcκ, α.ύτ� διόλου δεν σημα.Ινει πως είμα.στε ίσοι, γι� τον ά.πλοόστα.το λόγο πως δεν είμα.στε α.νθρωποι Δεν είμα.στε ίσοι πoιρ� θ ε ω Ρ η -

'1-τ : κ σ , δτα.ν &'ντιμετωπιζώμα;στε σά.Υ l ν ν ο ι ε ς , κα.Ι δχι δπως πρσ.γμα.τι είμα.στε με σσ.ρκα κοιΙ boτii Ε!μα.ι ενα Έγω κα.Ι ε!σσ.ι ενα Έγώ, ά.λλά δεν ε!μα.ι α.ίιτΟ το θεωρητtκO Έγώ : (σα.-ίσα., α.ύτΟ το Έγω που μiiς περΙέχει ολους σά.ν ίσους εIνιu ά.­πλως ,ε v ν ο ι σ μ ο u Ε!μοιι α.νθρωπος κοιΙ ε!σα.: α.νθρω­πος, &.λλά «δ α.νθρωπος» ε!νοιι μονσ.χα μι� εννοια., μ.ι� γενικότYj­τα ουτε σό, ουτε έγω είμοιστε έκψροιστοΙ Είμα.στε α ρ ρ η τ ο ι, ΥΙα.τΙ μόνον ο[ εννοιες ε!να.ι ρψες κοιΙ σuνΙστα.ντα.� σε λόγιοι

., Ας μην &'π06λέπoUΜε λοιπον στην κοινότψα., &.λλ� στή

μ ο ν α δ ι κ Ιό τ η τ α "Ας μην όνειρευόμα.στε την «&'νθρώ­πινη κοινωνΙοι», τήν πιο πλσ.τει� κανότψα., &'λλ� ν� &.νοιζητiiμε στους α.λλους, μέσα μονσ.χα κοιΙ τρόπους, πο,υ μποροσμε νά χρησι-· μ.οποιήσουμε σ�ν ΙδιοκτησΙοι μα.ς (δικσ μοις) Έψόσον δεν 6λέπ01.l­

με ίσους μα.ς σε κα.νένα δέντρο i) ζω ο, iι α.ποψη πως ο[ α.λλοι εΤ­να.ι ίσοι μα.ς, προσποθέτει κσ.ποια &'πσ.τη Κοινένα.ς δεν ε!να.ι ίσος μου, ά.λλ� τον θεωρω, δπως κσ.Ι κσ.θε πλσ.1-Lα., ΙδιοκτησΙα μοο •

Μοο λένε δμως πιf)ς, &'ντΙθετοι, πρέπει ν� ε!μα.ι «α.νθρ�oς ·μετα.ξ&-, συνοινθρώπων» (<<JUDENFRAGE», σελ 60) , πως πρέπει � σέ-6q.ι.α.ι ιστους α.λλους τον συνσ.νθρωπό μου Κα.νένοις δεν εΤνα.ι γι&: μένα σε6α.στός, ουτε κσ.ν δ σuνσ.νθρωπός μου' lSπως κα.Ι κσ,θε α.λ­

λο πλσ.σμα., ε!ναι &πλως κα.ί μόνον ά ν τ ι κ ε Ι μ ε ν ο , που· μ.πορεΤ ν� με ένΟ·.α.φέρει i) δχι, που με &'πα.σχολετ i) μοσ εΤνα.ι

&.δισ.ψορο, που ε!να.ι χρησιμοποιήσιμο i) μ1]

Έφόσον μπορω νά το χρησιμοποιήσω, συνεννοΟΟμ,ΟΙΙ κα.Ι σuμ­ψωνω μα.ζΙ του ltat ώστε, 1.ιε τη σUΜΨνΙα α.ότή, ",ά οιόξήσω τη δό-·

Υα.μή μ')!) κα.ι ν� κα.τορθ-ώσω χά.ρη στο σuV'δυα.σμo των δuνσ.μεών· μα.ς περισσότερα &'π' δσα μιά μεμονωμένη OUνα':.ιη θά μπορΟΟσε

νά κα.τορθώσε·: Σ' α.ύτΟν τον σuvOυα.σμo δεν 6λέπω &'πολότως ΤΙ-ο

τα - οΙκογένεια., ψυλ�, κα.ι &.νθρωπότητα &.κόμ.α - τα a.oτoμιx ύπολογίζονταιι μόνΟΥ σσ.Υ δ ε Ι γ μ, α τ α τoU ίδιου είδoυ� i) Ύένους· σέ μισ πνευμ,α.τικ-η κοι.νότητα - κοινόβιο, !κκλησία -άξΙζουν μόνον σσ.Υ Ψ ο Ρ ε Τ ς του ίοιου πνεύμα.τος α.Uτo πΟΟ 'ΕΤσα.ι σό, σσ.ν Moν�ικός, κα.ι στις 000 περιπτώσεις δπωσO�πoτε

θσ κα.τα.πι·εστεί Μόνο στον σuνετιxιφ:σ:μo μπορείς να !πι{)ληθεΤ� σα.ν Μονα;&κός, γιιχτι δ σuνετιxιριO" ιoς σώ &.ν�κει, οέΥ τOl1 &.�κεις· 'ElvlU οικός σου κα.ι τον χρησψoπσ.εί�

Ή ΙΟιακτησΙα &.να.γΥωρίζετα.ι στΟΥ σuνετιxιρισμ.ό κα.1 μ.όνο, ΎΙσ.τΙ σ' α.υτόν, δ,τι Οια.θέτει δ κα.θένα.ς οέν εΙΥω ψέοΟΟο πOU τoi} εχει παρα.χωρηθεί &.πΟ a.nOY οε κομμουνιστές οέΥ κσ,νουΥ a.λλο

&.πΟ το να !ψα.ρμόζουν ως τ-ηΥ a.κpιx σuνέΠ'εισ, του α.Uτo πα) κυ,ρι<Χ{)­χοΟσε fιoη σέ δλη τή θρησκεuτική !ξέλιξη κα.ι κυρΙως στο κρσ,­τος : Ο'1)λαιδή τήν &.κτημοσύν'1), το φεοU'οΟΟΡΧΙΚο σύστ-φσ

Το κρσ,τος !m&ώκ·ει να 8α.μσ,σει τον &.πιxιτ'η'tικO 1to· μέ a.λλα λόγια., θέλει bE &.Π'<J.ιτφεις του να κα.τεUΘόYOY't(Xι(

a.νθρω-&πακλειστικα κα.ι μόνον σ' α.ότΟ 'XζXt να ! ξ α ν Τ λ ο σ Υ τ α ι

σέ δσα ΙΧότο τoU προσφέρει Να εκσ.νoπoι�σει τηΥ πρoσωmκή !πι­

�.1Ια ένας &'Υθρώπου, oUτε κιΧΥ τοoj περνσ,ει &.πΟ το νoi} "Ισα.7!­σα., χα.ρα.κτηρΙζει σιΧν «!γωτστiι» !κείνΟΥ που π.ροΌσ,nει πιχρσ,­λογες &.πα.ιτφεις· κα.ι δ «!γωΤστής» εΤνα.ι δ !χθρός του Κα.Ι τοσ­

το, ΥΙα.τΙ οέΥ μπορεί να τα 6γσ,λει πέρα μα.ζΙ του, οέν μπορεΤ να 'τον !yτιiξε� Το κριχ.τος, !ν6ια.φερόμενο μόνον για ΤΟΥ έιχυτό τω (κιχι οέν γΙνετιχι Οια.φορετικσ.) &.δια.φορε! για τις δ ικές μ.ou &.­νά.γκες· το μόνο που τον &.πα,σχολεΙ, εΤνα.ι το πως θα μπορέσει να

�πσ.λλσ.γεί &.πΟ μένα" να μέ κσ,νει a.λλον, δηλα.O�, κΙΧλό πολΙτ'1)· eεσπΙζει μέτρα Υ:α τή «6ελτΙωσ'1) των 'ήθωΥ» πως δμως θα κ-ερ-

37