oi koinonikes kai oikonomikes rizes tou khristianismou - kleoboulos anagnostides

Απ' τη στιγμή όμως που μπήκανε μέσα στις οργα­νώσεις τους οι πλούσιοι, που ήθελαν να συμμετάσχουν όπως έλεγαν στην κοινοβιακή ζωή τους, γιατί άλλοι είχαν κουρα­στεί απ' τη ζωή που έκαναν

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΙΗΣΟΥΣ;

ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΥ Κ.ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΔΗ

Κ ΜΕΤΡΙΝΟΥ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ

ΟΙ ΡΙΙΕΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΙΗΣΟΥΣ;

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΔΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ, σαν θρησκεία, ε{ναι ένα δημιούργη­

μα καθαΡά κοινωνικοοικονομικό και αποτελεί ένα καταπλη­ κτικό φαινόμενο, τόσο σε ό,τι αφορά την επικράτησή του όσο και στη διάρκειά του, και εξακολουθεί να παραμένει και ί­ σως ακόμα και να αναπτύσσεται, σε χώρες που μόλις τώρα βγαίνουν από το σκοτάδι της βαρβαρότητας

Είναι μια θρησκεία που την γέννησαν κοινωνικές ανάγκες της εποχής της, όπως άλλωστε είναι και όλες οι θρησκείες που γεννήθηκαν και επικράτησαν κατά καιρούς πάνω στη

γη , και που κράτησαν τόσο, όσο κράτησαν οι ανάγκες και

οι συνθήκες που τις γέννησαν

Και γιατί ο χριστιανισμός, που γεννήθηκε κι αυτός κάτω από ορισμένες συνθήκες, κοινωνικές και οικονομικές - φτώχεια, εξαθλίωση, εξαχρείωση των ηθών- πρέπει να κρα­ τήσει αιώνια, αφού και εδώ οι συνθήκες που τον γέννησαν έχουν αλλάξει ριζικά;

Μα η απάντηση είναι σαφής Γιατί ο σημερινός χριστια­ νισμός δεν έχει καμιά σχέση και ομοιρτητα με τον πρωτόγο­

νο χριστιανισμό -γιατί οι εκπρόσωποί του, του άλλαζαν

κάθε φορά το περιεχόμενό του, σύμφωνα με τα συμφέροντα της εκκλησίας, δηλαδή σύμφωνα με τα δικά τους συμφέρο­ντα και τα συμφέροντα των κρατούντων

Ο Χριστιανισμός στις αρχές του ήταν μια θρησκεία, ας την πούμε έτσι, μια προσμονή για μια καλύτερη ζωή των φτω­χών και των εξαθλιωμένων, που περίμεναν τη σωτηρία τους εδώ στη γη και όχι στους ουρανούς, όπως μας υπόσχονται σήμερα Περίμεναν κάποιον σωτή ρα, ένα είδος υπερανθρ6J­που που θα τους έσωζε απ' τη φτώχεια και τη μιζέρια και θα τους οδηγούσε σ' έναν κόσμο καλύτερο απ' αυτόν στον ο­ποίο βρίσκονταν

Είχαν φτιάξει τις οργανώσεις αλληλοβοήθειας, κοινά γεύ­ματα, τα λεγόμενα και κοινόβια, και ζούσαν φτωχικά, αλλά καλά μιας και όλα ήταν κοινά και ο καθένας συνεισέφεΡΕ ό,τι είχε Απ' τη στιγμή όμως που μπήκανε μέσα στις οργα­νώσεις τους οι πλούσιοι, που ήθελαν να συμμετάσχουν όπως έλεγαν στην κοινοβιακή ζωή τους, γιατί άλλοι είχαν κουρα­στεί απ' τη ζωή που έκαναν και άλλοι για να σώσουν την ψυ­

χή τους και που φυσικά συνεισέφεραν ανάλογα με τα πλούτη τους μεγάλα ποσά, πήραν και την ηγεσία αυτών των οργα­νώσεων και τις διαμόρφωσαν όπως τους συνέφερε, καταρ­γώντας όλες τις αιχμές που στρέφονταν ενάντια στον πλούτο και την δύναμη των αρχόντων

Τελικά οδήγησαν τις οργανώσεις-αδελφότητες, αφού τις έκαναν όπως ήθελαν, εκεί που τους επέβαλαν τα συμφέρο­ντά τους και τις προσδο κίες των μελών της αδελφότητας σ' αυτή τη ζωή τις έστειλαν στους ουρανούς, στον άλλο κό­σμο, στην άλλη ζωή, σάμπως να υπάρχει και άλλη ζωή Και γιατί οι πρώτοι που προσχώρησαν στις χριστιανικές οργανώσεις ήταν όλοι τους φτωχοί, εργάτες μεροκαματιά­ρηδες, ψαράδες και δούλοι, και μόνον όταν άρχισε να εξα­πλώνεται ο θεσμός προσχώρησαν σ' αυτόν οι αστοί και οι πλούσιοι;

Ωστόσο, από τους πολλούς που αγωνίσθηκαν, όχι μόνο ενάντια στην ξένη κυριαρχία, αλλά και ενάντια στο ντόπιο κατεστημένο για τα συμφέροντα του λαού, και που eavar6J-

θηκαν κρεμασμένοι στο σταυρό, διάλεξαν έναν και αφού του φόρεσαν το φωτοστέφανο του μάρτυρα του σκάρωσαν και

το γενεαλογικό του δένδρο, σαν απόγονου του Δαυίδ, μέσω του πατέρα του Ιωσήφ, γιατί έτσι επέβαλλε η παράδοση: ο Μεσσίας που θα ερχόταν σαν σωτήρας του λαού του Ισραήλ έπρεπε να κατάγεται από βασιλική οικογένεια Τι σημασία όμως έχει ποιός ήταν αυτός που διάλεξαν; Μπορούσε να ή­ταν ένας τελείως άγνωστος, ένας πατριώτης και φίλος του λαού, που αγωνίστηκε για την κοινωνική δικαιοσύνη και την ισότητα, για τήν έλευση ενός σωτήρα ανθρώπινου και όχι υ­περφυσικού Μπορεί να ήταν ο Ιησούς, μπορεί ο Ιούδας ο Γαυλωνίτης ή ο Βαρκοχεβά και πολλοί άλλοι, που επαναστά­τησαν εναντίον των Ρωμαίων, και σταυρώθηκαν

Βρήκαν, λοιπόν, σάν τέτοιο το γιο του Ιωσήφ και της Μα­ρίας, δώσανε στον πατέρα του βασιλική καταγωγή, γιατί έ­πρεπε να είναι από βασιλική οικογένεια όπως λέγανε οι ιουδαϊκές παραδόσεις για τον Μεσσία τους, που έπρεπε να είναι απόγονος του Δαυίδ και τον έκαναν μάρτυρα με τον θάνατό του στο σταυρό '

Και πότε γεννήθηκε ο Χριστός, αφού η απογραφή έγινε

το 6 ή 7 μ.χ όπως λένε οι χρονικογράφοι της εποχής εκεί­νης, και η χρονολογία μας δεν αρχίζει απ' τη γέννηση του Ιησού; Πόσο αληθινή μπορεί να 'ναι η περιγραφή που μας δί­νουν για τη γέννησή του; Ποιος την παρακολούθησε; Ποιος έκανε το ταξίδι στη Βηθλεέμ για να περιγράψει τη γέννηση του παιδιού ενός άσημου πατέρα, όπως ήταν ο Ιωσήφ; Πώς βρέθηκαν οι μάγοι και τό άστρο που τους φώτιζε και τους οδηγούσε στον τόπο της γέννησης; Τι απέγιναν οι μάγοι; Μή­πως ήταν έμποροι περαστικοί, γιατί μόνον έμποροι ταξίδευ­

αν την εποχή εκείνη και όχι μόνοι αλλά με πολυάνθρωπη συνοδεία, που ζητούσαν και αυτοί άσυλο για να διανυκτερεύ­σουν όπως και ο Ιωσήφ και διανυκτέρευσαν μαζί του; Αυτό που είναι το πιο ση μαντικό στην ιστορία της γέν­νησης του Ιησού, είναι το πώς τα έμαθαν όλα αυτά ύστερα από χρόνια πολλά, όταν πια εμφανίζεται ο Ιησούς δημόσια, διδάσκοντας και σκάρωσαν την ιστορία της γέννησής του,

για την οποία οι ιστορικοί της εποχής δεν λένε τίποτα Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν δημοσιογράφοι για να τρέ­ξουν να παρακολουθήσουν και να περιγράψουν ένα σημαντι­

κό γεγονός, και οι ιστορικοί πολύ αργότερα συγκεντρώνουν

cα στοιχεία απ' τα γεγονότα που έγιναν για να γράψουν την ισ"ορία τους

Μετά το μεγάλο γεγονός της γέννησης, τίποτα άλλο δεν είναι γνωστό για χρόνια πολλά' βαθύ σκοτάδι επικρατεί γύ­

ρω απ' το πρόσωπο του Ιησού, μέχρι την εποχή, που άνδρα Τοια μας τον παρουσιάζουν ν' αγωνίζεται, διδάσκοντας στο λαό Τι δίδασκε; Πράγματα αόριστα, χωρίς αποτελεσμα τι­

κά μέσα

Ο ι Θεοί, αν υπάρχουν τέτοιοι, με δυνάμεις υπερφυσικές, μπορούν να ενεργούν διαφορετικά και να επιβάλλουν στους ανθρώπους τις θελήσεις τους, αλλιώς τι Θεοί είναι!

Στη διάρκεια της διδασκαλίας του, αν πράγματι υπήρξε αυτός που λένε, συμπεριφέρθηκε σαν κοινός άνθρωπος, με τις αδυναμίες του και τα ελαττώματά του, και αυτό αναφέ­ρεται και στην Καινή Διαθήκη Μια μέρα που βάδιζε στην εξοχή και πεινούσε, πλησίασε μια συκιά για να φάει μερικά σύκα, αλλά σύκα δεν είχε γιατί απλούστατα δεν ήταν ο και­ρός της να καρποφορήσει, και όμως ο Ιησούς την καταρά­στηκε να ξεραθεί Αυτό δεν είναι καθαρά ανθρώπινη αδυναμία; Ή που κυνήγησε τους εμπόρους απ' τον Ναό και τους πετούσε τα εμπορεύματά τους πάνω τους, ήταν πράξη θεϊκή; Αφού ήταν συνήθεια των Ιουδαίων να εκθέτουν τα ε­μπορεύματά τους στον Ναό!

Και για τα θαύματα που του αποδίδουν, αποκλείεται να είχε μερικές ιατρικές γνώσεις που έμαθε απ' τους Εσσαίους και από την μετάβασή του στην Αίγυπτο, όπως λέγεται, που

τα έμαθε απ' τους ειδικούς και τους μάγους και τα χρησιμο­ποίησε πάνω σ' ένα λαό αμόρφωτο, εξαθλιωμένο κοινωνικά και πνευματικά, που τα έπαιρνε όλα για θαύματα; Πάνω σ' αυτά τα θαύματα παραπέμπουμε τον αναγνώστη στο βιβλίο του Δαυίδ Στράους «η Ζωή του Ιησού» όπου θα βρει λεπτο­

μερείς εξηγήσεις στο πώς γίνονταν αυτά τα «θαύματα»

Και αυτά τα θαύματα πάλι, πώς μπορεί να αποκλείσει κα­νείς ότι δεν τα σοφίστηκαν αργότερα αυτοί που έγραψαν τα ΕυαΥγέλια, στα οποία ο κάθε συγγραφέας τους, με τη σειρά του, παρενέβαλε και τις δικές του φαντασιοπληξίες, και τε­λικά τα διαμόρφωσαν όπως ήθελαν, σύμφωνα με τις δικές τους απόψεις;

Και ερχόμαστε στη σύλληψη και την παράδοση τοl) Ιη­σού στους Ρωμαίους Η σύλληψή του δεν μπορεί να έγινε για λόγοuς καθαρά θρησκεuτικούς, γιατί δεν εκφράστηκε ποτέ ενάντια στη θρησκεία του Μωuσή και στον ιουδαϊκό νόμο, όπως άλλωστε και τα Ευαγγέλια δεν αναφέροuν κάτι τέτοιο, αλλά μόνο επειδή πολεμούσε το ιερατικό κατεστημένο Αν είπε τον θεό πατέρα TOU, μα αυτή είναι μια φράση συνηθισμέ­

νη και όλοι μας λέμε «ο πατέρας μας ο εν οuρανοίς» Επο­μένως, ο Ιησούς με τα κηρύγματά του, στρεφόταν ενάντια στην αδικία και την ανισότητα που επικρατούσε τότε Και γιατί ο Πιλάτος δεν βρήκε κατηγορία για κανένα α­δίκημα ενάντια στον άνθρωπο και είπε εκείνο το περίφημο

«εγώ νίπτω τας χείρας μοu από το αίμα αυτού του αθώοω> Πιο πιθανό είναι να τους είπε: «Εσείς έχετε μεταξύ σας πο­λιτικές και οικονομικές διαφορές και λύστε τες μόνοι σας, εγώ δεν ανακατεύομαι σ' αυτά!»

Και γιατί μετά τη σταύρωσή του έμεινε 3 ώρες, -όπως μας λένε τα Ευαγγέλια βέβαια- πάνω στο σταυρό, αφού οι Ρωμαίοι άφηναν τους κατάδικους 2-4 μέρες ώσπου να τους εξαφανίσουν τα κοράκια και οι γύπες, τρώγοντας τις σάρ­κες τοuς;

Τι μεσολάβησε για να επιταχύνουν το κατέβασμά τοu απ'

το σταuρό και την ταφή TOU, αφού TOU Ιησού δεν TOU τσάκι­σαν καν τα κόκαλα, όπως έκαναν σε όλους TOU'; καταδίκοuς, επειδή σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα ο άνθρωπος δεν ξε­ψυχά και μόνον ύστερα από μέρες πεθαίνει από εξάντληση

κα ι όχι από τα καρφιά, αφού η αιμορραγία σταματά; Και βρέθηκε ένας εuγενής Ιοuδαίος, ο Ιωσήφ ο Αριμα­θείας, που ενδιαφέρθηκε για το σώμα Tou Ιησού και το πήρε και το έθαψαν μαζί με τον Νικόδημο Μα αuτός ο εuγενής,

που η κάστα του τον θανάτωσε για τους γνωστούς λόγους, πώς τώρα τον λυπήθηκε και τον πήρε μάλιστα με χάρη, α­φού δωροδόκησε τους φρουρούς, για να τον θάψει σ' ένα κοί­λωμα μέσα στυ βράχο;

Και την Κυριακή το πρωί που πήγε η Μαρία η Μαγδαλη­

νή μαζί με άλλες γυναίκες ν' αλλείψουν με αρώματα το σ6)­

μα, βρή καν τον τάφο κενό, το σώμα είχε εξαφανισθεί Ο Ιησούς, αν ήταν θεός, μπορούσε να αναστηθεί χωρίς να εξα­φανιστεί το σώμα του, γιατί αυτό ήταν κάτι το υλικό και φθαρτό, και δεν του χρειάζονταν πια

Οι θεοί όλων των θρησκειών υπήρξαν πάντα άυλοι, και εμφανίζονταν πάντα ΠεΡlβλημένοι με ένα πέπλο που δεν έ­βλεπε κανείς τίποτε στο εσωτερικό του, και εξαφανίζονταν αμέσως, όπως μας λέει η μυθολογία Πώς ο Ιησούς έζησε μέ­

σα σε ένα ανθρώπινο σώμα τόσο χρόνο, με σάρκα και οστά, και με όλες τις ανθρώπινες συνήθειες και αδυναμίες, αφού ήταν Θεός;

Αρα ο Ιησούς ήταν άνθρωπος, έζησε ανάμεσα στους αν­θρώπους, γνώρισε τις αδυναμίες τους GC',V άνθρωπος, σταυ­ρώθηκε και πέθανε σαν άνθρωπος και όχι σαν Θεός Και κατά μια εκδοχή, Οι Εσσαίοι, μια αίρεση θεραπευτών, παρέλαβαν

το σώμα του, γιατί δεν είχε πεθάνει, του θεράπευσαν τις λί­

γες πληγές που είχε και τον φυγάδευσαν, όπως λέγεται, στην Αίγυπτο

Όσο για τα φυσικά φαινόμενα που επακολούθησαν τον θάνατό του, ε, αυτά είναι ντροπή να εκμεταλλεύεται κανείς σήμερα την ευπιστία του κοινού, γιατί μπορεί να υπήρξαν βέ­βαια καθαρά φυσικά φαινόμενα : συννεφιά, αστραπές, βρο­ντές και κεραυνοί που έπεσαν ίσως και πάνω στο Ναό και έκαψαν το παραπέτασμα, αλλά ότι «και τάφοι ανοίχθηκαν και νεκροί αναστήθηκαν» αυτό πάει πολύ Και τι απέγl­ναν αυτοί οι αναστημένοι, δεν μας λένε, ξαναπέθαναν, τότε

τι χρειάζονταν η ανάστασή τους

Και γιατί αμέσως μετά το θάνατό του οι οπαδοί του συ­νασπίσθηκαν, έφτιαξαν τις οργανώσεις τους και δημιούργη­σαν τα πρώτα κοινά γεύματα, τα κοινόβια , που ήταν ένα:

θεσμός καθαρά κομμουνιστικός; Προσφέρανε όλοι τα υπάρ­χοντά τους και ζούσαν όλοι μαζί συσιτιούντες και μάλιστα

σε πολλά από αυτά τα κοινόβια επικρατούσε και ο θεσμός της αγαμίας, όπως ήταν οι Εβιονίτες Εργάζονταν και κατέ­θεταν σ' ένα κοινό ταμείο το προϊόν της εργασίας τους Και όταν τα όρια της κοινότητας επεκτάθηκαν και τα οικονομι­

κά τους ήταν πλεονασματικά, τότε δημιουργήθηκε και ο θε­σμός του επισ κόπου (επισκοπώ-παρακολουθώ) για να χειρίζεται το ταμείο της κοινότητας (διαχειριστής)

Και αυτή η δημιουργία του θεσμού του επισκόπου, απο­τελεί και την πέτρα του σκανδάλου της μετέπειτα εξέλιξης, γιατί απ' εκεί και πέρα ο θεσμός της οργάνωσης ξεφεύγει α­

πό τον προορισμό της και γίνεται αυτό που είναι σήμερα η εκκλησία, όχι η πρωτόγονη χριστιανική οργάνωση, που ή­ταν όλα κοινά και οι άνθρωποι ζούσαν ειρηνικά, χωρίς ιδιαί­τερες φροντίδες, εκτός από αυτή της δουλειάς τους και το

να συνεισφέρουν το προϊόν της στο κοινό ταμείο

Η εκκλησία των φτωχών, που ξεκίνησε με τόσους καλούς οιωνούς και που σήμερα κατάντησε ακριβώς το αντίθετό της -με τους πατριάρχες, τους δεσποτάδες, τους επισκόπους και τους παπάδες, που τον πλούτο τους τον επιδεικνύουν με τό­

ση ξενιασιά στις διαφορες τελετές- ποιο ποίμνιο θα πρέπει

να την ακολουθεί;

Δική τους είναι η εκκλησία, κανείς δεν τους την αμφι­σβητεί Ο αγνός, ο ηθικός, ο πρωτόγονος χριστιανισμός βρί­σκεται μονάχα στους ουρανούς, εκεί που τον έστειλαν οι επιτήδειοι να στήσει το βασίλειό του, στην ανυπαρξία Έτσι παρέμεινε μονάχα το όνειρο στημένο στο βάθρο του, που λέγεται Χριστιανισμός, και που εξακολουθεί ακόμα ν' αναπτύσσεται σε χώρες όπου μόλις τώρα βγαίνουν απ' την αμάθεια και το πνευματικό σκοτάδι, για να απολαύσουν κι αυτές τα τα αγαθά του

Όμως πόσο ακόμα θα κρατήσει με τη σημερινή του μορ­φή; Όπως είπαμε είναι μια θρησκεία που την γέννησαν οι κοι­νωνικές ανάγκες μιας εποχής, όπως άλλωστε τέτοιες ήταν και όλες οι άλλες θρησκείες που προηγήθηκαν του Χριστια-

νισμού και που γεννήθηκαν κι αυτές κάτω απ' τις ίδιες κοι­νωVΙKOOΙKOνOμΙKές συνθήκες, κράτησαν όσο τους επέτρεψαν αυτές οι συνθήκες, που τις γέννησαν

Τότε και ο Χριστιανισμός πόσο καιρό ακόμα μπορεί να κρατήσει, όπως είναι σήμερα, αφού οι συνθήκες που τον γέν­νησαν έχουν αλλάξει κι αυτές από καιρό Μα, μπορεί να πει κανείς, πώς ο Χριστιανισμός με την εκκλησία του εξελίσσε­ται, αλλάζει κι αυτός και προσαρμόζεται ανάλογά με τις α­νάγκες του κάθε κρατούντος καθεστώτος, γιατί είναι και αυτός κράτος μέσα στο Κράτος και ταυτίζονται τα συμφέ­ροντά του με αυτά του κράτους και του κατεστημένου

Τον μεσαίωνα ήταν απόλυτα συνδεμένο ς με το φεουδαρ­χικό καθεστώς Οι περισσότεροι φεουδάρχες ήταν και κλη­ρικοί, οι απλοί άνθρωποι ήταν δουλοπάροικοι και δούλευαν στα κτήματα των αφεντάδων επισκόπων χωρίς καμιά απο­λαβή και στο τέλος τους καίγανε και στην πυρά σαν αιρετι­κούς και άπιστους Άπιστοι σε τι; στο Χριστιανισμό! Μα ήταν χριστιανοί οι φεουδάρχες και ποιά σχέση είχαν με το πρωταρχικό χριστιανικό πνεύμα;

Και ήρθε το «φιλελεύθερο καθεστώς», το αστικό, ύστε­

ρα από τόσους αγώνες και θυσίες, πέτυχε να καταλάβει την εξουσία και να εγκαθιδρύσει το δικό του καθεστώς Και πά­

λι αυτοί οι ίδιοι οι κληρικοί του φεουδαρχισμού, πάλι αυτοί στα πράγματα, επίσκοποι και πάππες και πατριάρχες, και πάλι η ίδια τακτική: η εκμετάλλευση του απλού 'αμόρφωτου λαού με διαφορετικές μεθόδους

Και γιατί διάλεξε ο Χριστός να γεννηθεί ή να τον γεννή­σουν στην Ιουδαία , όπου υπήρχε μονοθεϊσμός και δεν προτί­μησε μια χώρα ειδωλολατρική, όπως τη λένε οι σοφοί μας (σάμπως ο Χριστιανισμός να είναι κάτι διαφορετικό, με τους χιλιάδες αγίους και τα εικονίσματά τους) όπου υπήρχαν πολ­λοί θεοί, για να έχει τουλάχιστον αυτός τα πρωτεία μιας και

θα υπερίσχυε πάνω στους άλλους;

Και ακόμα το προσκύνημα των εικόνων, με το φιλί πά­

νω στο σανίδι, που από την άποψη της υγείας δεν επιτρέπε­ται και μάλιστα σήμερα, όταν υπάρχουν τόσες κολλητικές

και επικίνδυνες αρρώστιες Τουλάχιστον οι αρχαίοι λάτρευ­

αν τα αγάλματα, που θα μπορούσαν να τα εκτιμήσουν και από καλλιτεχνικής πλευράς σαν αριστουργήματα τέχνης, σε αντίθεση με τις κακότεχνες φιγούρες των αγίων, που δεν προ­καλούν αισθητική συγκίνηση Πόσο δίκαιο είχε ο αυτοκρά­τορας Ιουλιανός, που τον είπαν και παραβάτη επειδή επεχείρησε κάποτε να καταργήσει τις εικόνες, αλλά το αμόρ­φωτο πλήθος ξεσηκώθηκε με ιερή αγανάκτηση που θα του στερούσαν την ηλίθια προσήλωσή του στις παραδόσεις Δυ­στυχώς αυτό γίνεται πάντα , ακόμα και σήμερα

Στην Ιουδαία υπήρχε ο μονοθεϊσμός, τι θέλανε να δη­μιουργήσουν και δεύτερη μονοθεϊστική θρησκεία που την πλαισίωσαν αργότερα με χιλιάδες αγίους, και να πενταρο­λογούν με την προσφορά τους για προσκύνημα;

Η εκκλησία έχει τεράστια εισοδήματα απ' την περιουσία της, κινητή και ακίνητη , που μπορεί θαυμάσια να ικανοποιεί μ' αυτά τις ανάγκες της Γιατί πασχίζει να μαζεύει διαρκώς και άλλα με συνδρομές, με τις βαπτίσεις, τις παντρειές, τις κηδείες και τόσα άλλα, που πρέπει πάντα να πληρώνουμε στην εκκλησία, και αν καμιά φορά δεν έχουμε, αρνούνται και να μας θάψουν ακόμα

Η εκκλησία, που αρχικά ήλθε σε σύγκρουση με το κρά­τος, τώρα όχι μόνο έχει ενσωματωθεί σ' αυτό αλλά πολλές φορές είναι και πάνω απ' αυτό και το καθοδηγεί Έφθασε

να ευλογεί και τα δικτατορικά καθεστώτα που επιβάλλονται

με τη βία πάνω στους λαούς και αυτό συνέβη πρόσφατα σε μας, αλλά και στο παρελθόν, και ποτέ δεν εναντιώθηκε και δεν αντιστάθηκε σ' αυτά Αντίθετα, συνεργάστηκε και ταυ­τίστηκε μαζί τους, πρός δόξαν της εκκλησίας, γιατί τα κα­θεστώτα αυτά της εξασφάλιζαν πάντα την κυριαρχία της

Απ ' όλα αυτά που είπαμε για τη σημερινή εκκλησία, τι απομένει από εκείνη των πρώτων χρόνων και ποια σχέση έ­χει μ' εκείνην;

Και πόσο καιρό θα κρατήσει ακόμα αυτή η θρησκεία του Χριστού, που με τόσο καλούς οιωνούς εμφανίσθηκε για να καταντήσει τόσο διαφορετική σήμερα, και αφού εξαφανίσθη-

καν και οι συνθή κες που την γέννησαν, όπως έγινε και μ - ό­λες τις άλλες θρησ κείες, όπως είπαμε πιο πάνω; Άραγε θα δούμε να εμφανίζεται μια νέα πίστη που ν' ανταποκ ρίνεται

στις ανάγκες της εποχής μας, πο\) να στηρίζεται πάνω στον

ηθικό πολιτισμό και να συμπορεύεται με την τεχνολογική μας εξέλιξη' μια θρησκεία που να ξεπεράσει τα στενά όρια του

πλανήτη μας, πάνω στον οποίο γεννήθηκαν όλες οι δεισιδαι­

μονίες κ αι οι πλάνες σχετικά με την γένεση του κόσμου;

Ίσως ο άνθρωπος να έχει ανάγκη να πιστεύει σε κάτι α­ξιοκρατικό, με περιεχόμενο αποκλειστικά ηθικό, χωρίς υπερ­φυσικά στολίδια, με τα οποία μέχρι τώρα μας έχουν αποκοιμήσει όλες οι θρησκείες που γεννήθηκαν πάνω στη γη και που όλες πρόδωσαν την ευπιστία και τις προσδοκίες των

ανθρώπων και τους λόγους που τις γέννησαν_

Όχι πια προφήτες και Μεσσίες, που να δημιουργούν διά­φορες δοξασίες, που να παραπλανάνε τους ανθρώπους και αντί να τους οδηγούν προς ένα φωτεινό πνευματικό μέλλον, τους κατεβάζουν το πνευματικό επίπεδο, με τις παρωπίδες που τους φοράνε, προς ένα μέλλον με οδηγό την επιστήμη και μόνο, για να μπορέσει ο άνθρωπος να βρεθεί και σ' άλ­λους πλανήτες, όπου δεν θα υπάρχουν θεοί και δαίμονες πα­

ρά μόνο ο άνθρωπος με τις ικανότητές του και που είναι σεθέση να φτιάσει μια ζωή χωρίς διακρίσεις κ αι αξιώματα, μια ζωή πραγματικά ανθρώπινη, Χριστιανική_

σ την Παλαιστίνη

Για την ιστορία των εβραίων δεν έχουμε και πολλές πλη­ροφορίες, εκτός απ ' αυτές που μας δίνει η Παλαιά Διαθήκη,

που κι αυτές είναι ανακατεμένες με πολλούς θρύλους και μύθους

Αν λάβουμε υπ' όψη μας τον εβραίο ιστορικό συγγραφέα Φλάβιο Ιώσηπο (37-100 της χρονολογίας μας) μαθαίνουμε ό­

τι οι Αιγύπτιοι χρονικογράφοι λένε πως οι εβραίοι ήταν νο­μάδες κτηνοτρόφοι, που ήρθαν απ' την Ασία, υπόταξαν την Αίγυπτο, κι έζησαν στη χώρα των Φαραώ, γύρω στο Νείλο, γνωστή με το όνομα Υκσώς Μετά διώχθηκαν απ' τους Αι­γύπτιους και πήγαν και εγκαταστάθηκαν στην Παλαιστίνη, στη χώρα που πήρε αργότερα το όνομα lουδαία

Από δω και πέρα ο χαρακτήρας και η ιστορία των

εβραί-ων διαμορφώ&ηκε απ' τις ιδιότητες που απέκτησαν απ' τη νομαδική ζωή τους σαν Βεδουίνοι, και απ' την γεωγραφική θέση και φύση της Παλαιστίνης

Οι παραδόσεις των εβραίων λένε ότι χρειάσθηκε πολύς καιρός, ώσπου να μπορέσουν 'να εγκατασταθούν στην Πα­λαιστίνη, γιατί στην περιοχή του Σινά έμειναν πολλά χρόνια και με τις επιδρομές που επιχειρούσαν μπόρεσαν τελικά να περάσουν και να εγκατασταθούν στην Παλαιστίνη

Ας δούμε όμως ποιά ήταν η θρησκεία των εβραίων, προ­τού εγκατασταθούν στη χώρα που λέγεται "Γη της Επαγ­γελίας»

Η Βίβλος τούς αναφέρει απ' την αρχή σαν μονοθεϊστές, αλλά η νεώτερη κριτική λέει ότι ώσπου να φθάσουν στο μο­νοθεϊσμό, πέρασαν από διάφορα στάδια εξέλιξης

Στην πριν απ' τον Μωϋσή εποχή, ο λαός του Ισραήλ α­ποτελούνταν από διάφορες φυλές, χωρίς καμιά εθνική συνεί­δηση και πολιτική ενότητα, και ότι ενώθηκαν γύρω στο 1 250

Π.Χ

Η ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ

Οταν λοιπόν οι εβραίοι, ύστερα από πολλές περιπέτειες, κα­τάφεραν να VΙKήσoυν τους ντόπιους κατοίκους της Χαναάν και να γίνουν κύριοι της «Γης της Επαγγελίας», γύρω στο

1 200 με 1 1 50 π.Χ., η κοινωνική και πολιτική ζωή του λαού του Ισραήλ άλλαξε

Οι εβραϊκές φυλές ήρθαν στην Παλαιστίνη σαν νομάδες κτηνοτρόφοι, κι εγκαταστάθηκαν ύστερα από σκληρές μά­χες με τους ντόπιους κατοίκους, τους Χανανέους, αλλά αυ­

τά που κατέκτησαν ήταν υποχρεωμένοι να τα διατηρήσουν

με διαρκείς πολέμους

Ωστόσο καί μετά την κατάκτηση της Παλαιστίνης συνέ­χισαν ν' ασχολούνται με την κτηνοτροφία, παρ' όλο που εί­χαν εγκατασταθεί πια μόνιμα Αλλά σιγά σιγά έμαθαν απ'

τους ντόπιους κατοίκους να καλλιεργούν τη γη με σιτάρι, α­ μπέλια, ελιές, συκιές και τελικά ανακατεύθηκαν μαζί τους

Τη ροπή προς το εμπόριο, οι εβραίοι, την κληρονόμησαν απ' την περίοδο που ζούσαν ακόμα σαν νομάδες Βεδουίνοι

Οι πρώτοι έμποροι θα πρέπει να ήταν νομάδες κτηνοτρόφοι της ερήμου, που για να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες της κα­θημερινής ζωής, αναγκάζονταν να γυρίζουν από κατασκή­νωση σε κατασκήνωση για ν' ανταλλάξουν τα προϊόντα τους

με άλλα χρήσιμα για την καθημερινή τους ζωή

Ο Δαυίδ υπήρξε ο πιο μεγάλος βασιλιάς στην ιστορία των εβραίων, και αυτός οργάνωσε το ιουδαϊκό κράτος και τού 'δωσε δύναμη και όνομα Στην εποχή μάλιστα του γιού του, του Σολομώντα, το κράτος έφθασε στη μεγαλύτερή του α­κμή, γι' αυτό και στα χρόνια της παρακμής και της δυστυ­χίας, η ανάμνηση αυτής της εποχής των δύο βασιλιάδων έμεινε σαν ο «·χρυσός αιώνας}) των εβραίων

Έτσι, η μεγάλη ακμή του ιουδαϊκού κράτους την εποχή του Δαυίδ και του Σολομώντα, προκάλεσε τις βλέψεις των Αιγυπτίων και των Ασσυρίων, που άρχισαν με εχθρικές ενέρ­γειες να πιέζουν το λαό του Ισραήλ

Απ' αυτή την εποχή αρχίζουν οι περιπέτειες αυτού του λα­

ού, που βρέθηκε στην ανάγκη να πολεμήσει με ισχυρούς γει­τονικούς λαούς και τελικά να σκλαβωθεί και να εκπατρισθεί

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

ΚΑΙ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ ΣΤΗ ΒΑΒΥ ΛΩΝΑ

Η Ιερουσαλήμ κατακτήθηκε απ' τον βασιλιά των Ασσυρίων Ναβουχοδονόσορα το 597 Π.Χ και στα 586 της ίδιας χρονο­λογίας Με μια καινούργια εισβολή των Βαβυλωνίων, στην Παλαιστίνη, καταλύθηκε ολότελα η ανεξαρτησία του λαού

του Ισραήλ και χιλιάδες Ιουδαίοι στάλθηκαν αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα

Η εξορία και η αιχμαλωσία κράτησε ώς το 536 Π.Χ ιό­σπου Ο βασιλιάς της Περσίας Κύρος -που εν τω μεταξύ το

538 Π.Χ κατέλυσε το κράτος της Βαβυλώνας και σε συνέ­χεια κατέκτησε και την Παλαιστίνη- διέταξε να γυρίσουν

οι εβραίοι στη χώρα τους και να ξαναχτίσουν την καταστραμ­μένη απ' τους Βαβυλωνίους Ιερουσαλήμ

Το 536 Π.Χ ο Κύρος, όχι μόνο επέτρεψε την επιστροφή των εβραίων στην Ιερουσαλήμ, αλλά τους έδωσε και το προνό­μιο να ξαναρχίσουν την πολιτική και κοινωνική τους ζωή και ν' ακολουθήσουν και τις θρησκευτικές τους παραδόσεις, παίρνοντας ταυτόχρονα την συγκατάθεσή του να λατρεύουν, όπως και πριν απ' την αιχμαλωσία τον Ιεχωβά και να καλ­λιεργούν την εθνική τους φιλολογία

Αυτό το πέτυχε ένας μορφωμένος Ιουδαίος, ο Έσδρας,

ο οποίος ήταν φίλος του βασιλιά της Περσίας Αρταξέρξη

Ο Έσδρας, που ήταν κι αυτός αιχμάλωτος στην Βαβυλώνα, μαζί με άλλους Ιουδαίους, ανασύνταξε και δημοσίευσε Τηl'

στην κοινή ασσυριακή και στην ομιλούμενη αραμαϊκιι γλώσσα

Το γεγονός αυτό αποτελεί μεγάλο σταθμό στην μετέπει­

τα ιστορία του Ισραήλ Από τότε όλες οι παλιές παραδόσεις των εβραίων, που ήταν γραμμένες στην ιερατική γραφή, ι;­παψαν να 'ναι αποκλειστικό προνόμιο του ιερατείου κι έγι­ναν κτήμα του λαού

Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ

ΟΙ πιο πολλοί εβραίοι στην αιχμαλωσία ξέχασαν την πατρί­

δα τους και τη θρησκεία τους, ακόμα και τη γλώσσα τους, την παλαιοεβραϊκή -που δεν την ξαναμίλησαν Με τη δια­σπορά οι εβραίοι σκόρπισαν έξω απ'την πατρίδα τους, ακρι­βώς την εποχή που τους επέτρεψαν να γυρίσουν πίσω σ' αυτή Αυτή η διασπορά δεν ήταν αποτέλεσμα μιάς βίαιης ενέρ­γειας, όπως η πτώση της Ιερουσαλήμ, αλλά μιας βαθμιαίας επανάστασης που συντελέστηκε με το άνοιγμα των εμπορι­κών δρόμων της εποχής εκείνης

Οι πιο πολλοί απ' αυτούς τους εβραίους συγκεντρώθηκαν στα μεγάλα εμπορικά κέντρα, όπως ήταν η Αλεξάνδρεια και

η Ρώμη Εκεί οι εβραίοι πολλαπλασιάστηκαν κι έγιναν δυ­νατοί και πλούσιοι' τόσο, που η Αλεξάνδρεια να θεωρείται μια πόλη τόσο ελληνική όσο και εβραϊκή Η εβραϊκή κοινό­τητα εκεί αριθμητικά ήταν σχεδόν τόση όση και στην Ιερου­σαλήμ Η ίδια κατάσταση επικρατούσε και στην Αντιόχεια, την π ρωτεύουσα της Συρίας

Στη Ρώμη οι εβραίοι ζούσαν από τον δεύτερο αιώνα Π.Χ αλλά ο Ρωμαίος πραίτωρας για τους ξένους, το 139 π.Χ., τους έδιωξε επειδή προσηλύτισαν Ρωμαίους στην εβραϊκή θρη­σκεία Πάντως ξαναβρίσκουμε πολι) σύντομα τους εβραίους στη Ρώμη, τόσο αυξημένους αριθμηΤΙΚά, ώστε το 60 Π.Χ ο Κικέρων να παραπονείται ότι η δύναμή τους ήταν αισθητή στην Αγορά

Ο Στράβωνας, περιγράφοντας την εποχή του, λέει ότι οι εβραίοι βρίσκονταν σε κάθε πόλη και ότι ήταν δύσκολο να βρει κανείς μιά χώρα όπου να μην υπήρχε αυτό το έθνος και

να μην κυριαρχούσε οικονομικά σ' αυτές

Ο ΜΟΝΟΘΕΙΣΜΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ

Αυτή η ραγδαία αύξηση των εβραίων θα πρέπει να αποδοθεί κατά ένα μέρος στην γονιμότητά τους, όμως αυτό δεν απο­τελεί και κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα αυτής της φυλής, αλλά μάλλον μια ιδιότητα της τάξης των εμπόρων, που αντιπρο­σώπευαν Και ακόμα πιο πολύ οφειλόταν στη θρησκευτική τους προπαγάνδα, έστω κι αν αυτό φανεί λίγο παρdξενο Ο μονοθεϊσμός έδινε την δυνατότητα της πλατιάς προπαγάν­δας και το ξάπλωμα της επιρροής του ιουδαϊσμού στις εθνι­κές μάζες που πίστευαν στον πολυθεϊσμό

Απ' τους λαούς του αρχαίου κόσμου μονάχα οι Πέρσες και οι εβραίοι, λόγω ειδικών συνθηκών, έφθασαν στον μονο­θεϊσμό, όχι σαν φιλοσοφία αλλά σαν θρησκεία, που σημείω­

σε σημαντική πρόοδο στους λαούς της Ελληνιστικής εποχής και αργότερα στους λαούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Απ' όλες τις θρησκείες που επικρατούσαν την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο εβραϊκός μονοθεϊσμός ανταπο­κρινόταν πιο πoλu στις σκέψεις και τις ανάγκες εκείνης της εποχής, αν και δεν ήταν ανώτερος απ' τη φιλοσοφία των «ε­θνικών» αλλά ανώτερος απ' τις θρησκείες τους

Στην Αντιόχεια, το μεγαλuτερo μέρος της εβραϊκής κοι­νότητας το αποτελούσαν προσηλυτισμένοι εθνικοί Η ίδια κα­τάσταση επικρατούσε και σε 6λλες πόλεις κι αυτό δείχνει

το πόσο παράλογο είναι ν' αποδώσει κανείς την προέλευση των ιδιοτήτων τους στους καθαρούς εβραίους

Ο τρόπος προσχώρησης στον ιουδαϊσμό ήταν διαφορε­τικός σε καθε περίπτωση Οι πιο φανατικοί τον ασπάζονταν στο σύνολό του, αλλά άλλοι δεν μπορούσαν να εφαρμόζουν όλα τα κηρύγματά του, όπως ήταν η νηστεία, η περιτομή και

η αυστηρή τήρηση του Σαββάτου, που έφθαναν στις πιο α­κραίες υπερβολές

Αυτοί οι οπαδοί του μονοθεϊστικού ιουδαϊσμού αποτελού­σαν και την πλειοψηφία των εθνικών που ασπάστηκαν τον ιουδαϊσμό, και που αποτέλεσαν αργότερα τη βάση της συ-

γκρότησης των χριστιανικών κοινοτήτων, όταν αυτές ξαπλώ­θηκαν έξω απ' την ιερουσαλήμ

Παρόλο που η προπαγανδιστική δύναμη του ιουδαϊσμού ή­ταν μεγάλη, ωστόσο δεν επηρέαζε όλες τις τάξεις των πολι­τών και πολλούς αντίθετα τους απωθούσε και τους έκανε εχθρούς του, όπως ήταν οι γαιοκτήμονες, που ήταν αντίθε­τοι στον διεθνισμό των εμπόρων, καθώς επίσης και οι βιοτέ­χνες που ήταν αντίθετοι στον μεταπρατικό ρόλο των εβραίων εμπόρων

Για την επίδραση του ιουδαϊσμού πάνω στα άλλα έθνη ,

ο Τάκιτος, λέει ότι «ο ιουδαϊσμός έμπασε αντίθετες συνήθειες στα ήθη των άλλων λαών 'Ο,τι είναι για μας άγιο και ηθικό γι' αυτούς δεν είναι, και ό, τι είναι για μας αποκρουστικό, σ ' αυτούς επιτρέπεται» Ανάμεσα στις συνήθειες αυτές αναφέ­ρει την αποχή απ' το χοιρινό κρέας και την νηστεία του Σαβ­βάτου Και συνεχίζοντας καταλήγει: «Οι συνήθειες των εβραίων είναι παράλογες και βρωμερές»

Οι σατιρικοί ένιωθαν μεγάλη ευχαρίστηση στο να κοροϊ­δεύουν τους εβραίους και το ακροατήριό τους δεχόταν τη σά­τιρά τους για τους εβραίου ς με μεγάλη χαρά

Όσο πιο πολύ μεγάλωνε η δυσαρέσκεια των λαών ενά­ντια στους εβραίους, τόσο μεγάλωνε και ο αντισημιτισμός

Οι εβραίοι, παρ' όλα τα προνόμιά τους, προστατεύονταν πολι) λίγο από το κράτος, έτσι που δεν έλειπαν τα πογκρόμ και

οι λεηλασίες εις βάρος τους απ' το εξαθλιωμένο προλεταριάτο της αγροτιάς, που μαζευόταν στις μεγάλες πόλεις εξ αιτίας της φτώχειας του

Τελικά, ο Ρωμαίος Σατούρνιος πέτυχε απ' τον φίλο του '\ αυτοκράτορα Τιβέριο να διώξει απ' τη Ρώμη όλους τους ε­βραίους Κι αυτό έγινε, λέει ο Σουετώνιος, επειδή προκαλού­σαν ταραχές, κάτω απ' την καθοδήγηση κάποιου Χριστού Αυτός ο Χριστός δεν ήταν γεννημένος εβραίος αλλά Έλλη­νας που αλλαξοπίστησε

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗ Μ

Υ στερα από μια τέτοια στάση που κρατούσαν το Κράτος ό­

σο και οι λαϊκές μάζες απέναντί τους, και παρ' όλη την οι­κονομική τους επικράτηση στο εξωτερικό, νοσταλγούσαν την Ιερουσαλήμ, αν κι εκεί, δεν θα 'βρισκαν τα πράγματα τόσο ανθηρά από οικονομικής πλευράς Ωστόσο θα ήταν η μόνη γωνιά της γης όπου θα ήταν αφέντες στο σπιτικό τους, όπου όλοι ΟΙ κάτοικοι θα ήταν εβραίοι και θα μπορούσαν να στή­σουν το μεγάλο εβραϊκό Βασίλειο με τον Μεσσία που πε­ρίμεναν

Η Ιερουσαλήμ έγινε η πρωτεύουσα και το κέντρο του ιου­

δαϊσμού και ξανάγινε μια πλούσια πόλη με 200.000 κατοί­κους περίπου Ωστόσο, το μεγαλείο της και τα πλούτη της δεν τα αντλούσε απ' τη στρατιωτική της δύναμη και το ε­μπόριο με τους λαούς της Παλαιστίνης, όπως γινόταν στις μέρες του Δαυίδ και του Σολομώντα, αλλά μονάχα απ'το ναό του Ιεχωβά Οι εβραίοι όπου κι αν ζούσαν, ήταν υποχρεωμέ­

νοι να καταβάλλουν κάθε χρόνο δύο δραχμές φόρο στο Ναό,

για τη συντήρησή του

Με τους φόρους στο Ναό και τις πορείες των πιστών, συ­γκεντρώθηκαν μεγάλα χρηματικά ποσά στην Ιερουσαλήμ,

κι έτσι βρήκαν δουλειά πολλοί απ' τους κατοίκους της, όχι μονάχα οι ιερείς του ναού, αλλά και οι ψαράδες της Γαλι­λαίας και οι κτηνοτρόφοι και γενικά το εμπόριο, που το α­σκούσαν ακόμα και μέσα στο Ναό' γι' αυτό να μην μας παραξενεύει που ο Ιησούς βρήκε εμπόρους και μεταπράτες εκεί, αυτό ήταν κάτι το συνηθισμένο στις συνθήκες της Ιε­ρουσαλήμ την εποχή εκείνη

Έτσι, όλος ο εβραϊκός κόσμος ζούσε κυριολεκτικά απ' την λατρεία του Ιεχωβά, που τους απειλούσε να τους κα τα­στρέψει αν σταματούσαν να τον λατρεύουν Επίσης προσπά­θησαν να ιδρύσουν κι άλλους ναούς του Ιεχωβά για την

εκμετάλλευσή τους έξω απ' την Ιερουσαλή μ, χωρίς επιτυχία Ωστόσο και η λατρεία τω' Jr.χωβά είχε τις ταξικές της

αντιθέσεις κι απ' αυτές δεν γλύτωσε ούτε και η Ιερουσαλήμ Κάθε τάξη προσπαθούσε να ευχαριστήσει τον Ιεχωβά με τον δικό της τρόπο και ο καθένας εξηγούσε την έλευση του Μεσ­σία διαφορετικά

Ο Ιώσηπος στο βιβλίο του Ιστορία του εβραϊκού πολέμου α­ναφέρει ότι υπήρχαν τρεις αιρέσεις ανάμεσα στους εβραίους

Οι Φαρισαίοι, οι Σαδδουκαίοι και οι Εσσαίοι

Οι Φαρισαίοι θεωρούνταν οι πιο αυστηροί ερμηνευτές του Νόμου και πρώτοι αυτοί συγκρότησαν αίρεση Ισχυρίζονταν ότι όλα καθορίζονταν από το Θεό και την μοίρα Πίστευαν πως η ψυχή των ανθρώπων είναι αθάνατη και ότι οι ψυχές των καλών μπαίνουν σε νέα σώματα, ενώ των κακών και α­μαρτωλών βασανίζονται αιώνια

Οι Σαδδουκαίοι αρνούνταν το ρόλο της μοίρας κι έλεγαν πως ο Θεός δεν είναι υπεύθυνος για τις καλές ή κακές πρά­ξεις του καθένα και ότι μονάχα ο άνθρωπος μπορεί, σύμφω­

να με την ελεύθερη θέλησή του, να κάνει το ένα και ν' αποφύγει το άλλο Ακόμα, δεν παραδέχονταν ότι οι ψυχές είναι αθάνατες και ότι τιμωρούνται ή αμείβονται μετά το θάνατο

Οι Φαρισαίοι βοηθούσαν τους άλλους και προσπαθούσαν

να ζουν αρμOVΙKά με τον κόσμο, ενώ οι Σαδδουκαίοι ήταν αυστηροί και σκληροί ακόμα και ανάμεσά τους, και για τους συμπατριώτες τους και για τους ξένους Και παρ' όλο που μέχρι τώρα, την εβραϊκή ιστορία μελέτησαν Θεολόγοι, ωστό­

σο, αυτοί οι ίδιοι διαπίστωσαν ότι η αντίθεση ανάμεσα στους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους βασικά δεν είχε θρησκευ­τικό χαρακτήρα, αλλά ήταν μιά αντίθεση ταξική, που μπο­ρούμε να την παραβάλουμε με την αντίθεση που υπήρχε ανάμεσα στους ευγενείς και την τρίτη τάξη στα πριν απ' την Γαλλική Επανάσταση χρόνια

Ο κλήρος αποτελούσε μιά κληρονομική αριστοκρατία και, σύμφωνα με τον Ιώσηπο υπήρχαν 1500 εβραίοι ιερείς

που εισέπρατ:nιν τη δεκάτη και κυβερνούσαν την κοινότη­

τα Ακόμα και μεταξύ τους είχαν χωρισθεί σε κατώτερη και ανώτερη αριστοκρατία Μερικές οικογένειες απέκτησαν με­γάλη δύναμη, ασκώντας την εξουσία τους με την χρησιμο­ποίηση μισθοφόρων που τους προστάτευαν από τους άλλους ιερείς

Μέσα στην πόλη οργίαζε η βία και η αυθαιρεσία και τε­λικά οι ανώτεροι κληρικοί είχαν τόσο αποθρασυνθεί, ώστε

να στέλνουν τους υπηρέτες τους στις σιταποθήκες να πάρουν

τη δεκάτη απ' τους άλλους ιερείς, κι έτσι μερικοί απ' αυτούς

να πεθαίνουν απ' την πείνα

Η κατάσταση έφθασε σε κρίσιμο σημείο και η εβραϊκή κοινότητα έφθανε προς το τέλος της Η αριστοκρατία του κλήρου απ' την αρχή ακόμα έθεσε τον εαυτό της πάνω απ' τον λαό και ειδικά πάνω από τον εβραϊκό πληθυσμό της Πα­λαιστίνης

Η Παλαιστίνη, εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης, βρι­σκόταν πάντα κάτω από τον ζυγό των ξένων ή ακόμα και κάτω απ' τον κίνδυνο της υποταγής Και υπήρχαν δύο τρό­ποι ν' αποφεύγουν αυτό τον κίνδυνο: ή να τον απαλύνουν δι­πλωματικά ή να πολεμήσουν

Όσο υπήρχε η Περσική Αυτοκρατορία, καμία απ' αυτές τις δύο λύσεις δεν ήταν δυνατή, όμως η κατάσταση άλλαξε

με την κατάλυση της Αυτοκρατορίας απ' τον Μ Αλέξανδρο Μετά τον θάνατο του Μ Αλέξανδρου, το κράτος που δη­μιούργησε διαλύθηκε και για την κυριαρχία πάνω στο Ισραήλ διεξαγόταν, όπως και παλιά, πόλεμος ανάμεσα στα βασίλεια της Συρίας-Βαβυλώνας και της Αιγύπτου, που κυβερνιόνταν από ελληνικές δυναστείες, τους Σελευκίδες και τους Πτολε­μαίους

'Ηταν αδύνατο να νικηθούν αυτές οι δυνάμεις με τα όπλα και γι' αυτό χρειάζονταν μια πονηρή διπλωματία, συνάπτο­ντας συμμαχία με τον πιο δυνατό για να κερδίσουν μια προ­νομιακή θέση μέσα στην Αυτοκρατορία

Αυτό θα το πετυχαίνανε μόνο αν αποδέχονταν τον ελλη­νικό πολιτισμό, πράγμα που η αριστοκρατία της Ιερουσα-

λήμ το δέχθηκε μετά χαράς, όπως και όλοι οι άλλοι προύχο­ντες δέχθηκαν τον ελληνικό τρόπο ζωής της εποχής εκείνη ς

Η εκμετάλλευση του εβραϊκού λαού απ' την αριστοκρα­τία του δυνάμωνε και όσο πιο πολύ πλούτο συγκέντρωναν στα χέρια τους οι αριστοκράτες, τόσο πιο πολύ πλησίαζαν τον ελληνικό πολιτισμό

Έφθαναν σε τέτοιο παραλογισμό που για να κρύψουν και την περιτομή τους ακόμα, φορούσαν ψεύτικη επιδερμίδα στο μέρος όπου τους έλλειπε αυτό το κομμάτι, και ακόμα άλλα­ζαν και τα ονόματά τους για να τ' αντικαταστήσουν με ελ­ληνικά

Οι λαϊκές μάζες αγανακτούσαν μ' αυτά που γίνονταν Βλέπανε τη χώρα τους να εξαντλείτ αι απ' την εκμετάλλευση της δικής τους αριστοκρατίας και αντιδρούσαν με πίκρα ε­νάντια στους φόρους υποτέλειας, που πλήρωναν στους ξέ­νους μονάρχες, ενώ οι αριστοκράτες τα κατάφερναν να ξεφεύγουν με το να διορίζονται αντιπρόσωποι ή φοροεισπρά­κτορες των ξένων κατακτητών Ακόμα και με την τοκογλυ­φία πάνω στις φτωχές μάζες πρόσθεταν κι άλλα πλούτη στα έσοδά τους, ενώ ο λαός ήταν αυτός που κρατούσε όλο το βά­ρος της ξένης κατοχής

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ

ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ

Κάτω απ' την κυριαρχία των βασιλιάδων της Συρίας και της Αιγύπτου οι φόροι στην Παλαιστίνη εκχωρούνταν, και αγο­ραστής ήταν συνήθως ο αρχιερέας, που ωστόσο μερικές φο­ρές είχε ανταγωνιστές ανάμεσα στους συναδέλφους του, κι αυτό δημιουργούσε αντιθέσεις και διαφωνίες στο «σεβάσμιο» σώμα των ιερέων

Γι' αυτό το λόγο οι ιουδαϊκές μάζες ήταν αυτές που αντι­τίθονταν στην ξενική κυριαρχία και όχι η αριστοκρατία που, αντίθετα, ωφελείτο απ' αυτή όπως συμβαίνει και σήμερα

Η αντίστασή τους ενάντια στους ξένους μεγάλωνε ακό­

μα πιο πολύ εξαιτίας της άγνοιάς τους σχετικά με τον συ­σχετισμό των δυνάμεων που υπήρχε και γιατί δεν ήξεραν την συντριπτική δύναμη των αντιπάλων τους Γι' αυτό και περι­φρονούσαν τηΥ διπλωματία και ζητούσαν να πολεμήσουν, για

να απελευθερωθούν απ' τον ξενικό ζυγό με βίαιες πράξεις Και κάποτε το μικρό έθνος, με μια εξέγερση ενάντια στους ξένους κατακτητές του, με επί κεφαλής τον Ιούδα το\' Μακκαβαίο, μπόρεσε ν' αντιμετωπίσει τα συριακά στρατεύ­ματα σ' ανοιχτή μάχη και ν' απελευθερώσει την Ιερουσαλήμ που βρισκόταν υπό την κατοχή των Συρίων

Η Ιουδαία ελευθερώθηκε απ' τους Μακκαβαίους, αλλά, μετά την πτώση του Ιούδα Μακκαβαίου το 160 π.Χ., ο αδελ­φός του Σίμων κατάφερε ν' αναδειχθεί σε αρχιστράτηγο, ε­θνάρχη και τελικά να γίνει βασιλιάς των Ιουδαίων και ιδρυτής της δυναστείας των Ασμονέων

Ωστόσο ένιωθε ότι κινδύνευε η νεοκατακτημένη ανεξαρ­τησία και γι' αυτό προσπάθησε να βρει υποστήριξη απ' την πλευρά των Ρωμαίων Το 139 Π.Χ έφθασε στη Ρώμη μια πρε­σβεία του για να ζητήσει απ' τους Ρωμαίους να εγγυηθούν την ακεραιότητα του εβραϊκού εδάφους, πράγμα που πέτυχε τε­λικά, αλλά δεν υποπτευόταν ότι σε λίγο οι καινούργιοι φίλοι του θα γίνονταν οι πιο επικίνδυνοι εχθροί και ότι θα έβαζαν τέρμα μιά για πάντα στην ανεξαρτησία του εβραϊκού Κράτους

Όσο διαρκούσαν οι εμφύλιοι πόλεμοι ανάμεσα στους Ρω­μαίους στρατηγούς, η τύχη της Ιουδαίας ταλαντευόταν Τε­λικά ο Πομπήιος το 63 π.Χ., κατέκτησε την Ιερουσαλήμ, έστειλε πολλούς αιχμαλώτους σαν δούλους στη Ρώμη και ΠΕ­ριώρισε την κυριαρχία των εβραίων στην Ιουδαία, επιβάλλο­ντάς τους ταυτόχρονα βαρύτατους φόρους

Μετά την ήττα τους οι εβραίοι ξεσηκώθηκαν πάλι ενά­ντια στους Ρωμαίους στη Γαλιλαία Η εξέγερσή τους όμως καταπνίγηκε στο αίμα και πολλοί απ' τους αιχμαλώτους που­λήθηκαν σαν σκλάβοι Οι εμφύλιοι πόλεμοι που ακολούθη­σαν μετά τον θάνατο του Καίσαρα, ανάμεσα στους Ρωμαίους

ων ορκίσθηκε νομιμοφροσύνη στον αυτοκράτορα των Ρωμαίων Αύγουστο, και πίστη και υπακοή στον βασιλιά Η­ρώδη, ήταν οι μόνοι που αρνήθηκαν να ορκιστούν Ακόμα και αυτός ο σκληρός Ηρώδης δεν τόλμησε να τους τιμωρή­σει για την άρνησή τους αυτή Ήταν πραγματικοί πατριώ­τες και πολέμησαν πάντα τον ξένο κατακτητή, αντίθετα με άλλους που ήταν δουλοπρεπείς και συνεργάζονταν με τους ξένους κυρίαρχους της χώρας τους, ακριβώς όπως γίνεται και σήμερα στις διάφορες χώρες -και στη δική μας- απ' την τάξη εκείνη των εθνικφρόνων και της συντήρησης Έτσι οι Φαρισαίοι έγιναν πάλι οι πνευματικοί οδηγοί για τις μεγάλες λαϊκές μάζες και δεν έπαψαν τις προσπάθειές τους ν' αποτινάξουν τον ξενικό ζυγό με τη βία Η επανάστα­

ση των Μακκαβαίων αποτελούσε γι' αυτούς λαμπρό παρά· δειγμα για μίμηση

Η αναμονή του Μεσσία ήταν ένα δυνατό στήριγμα γιο την επιτυχία μιάς εξέγερσηc για την αποτίναξη του ρωμαϊ·

κού ζυγού Η αντίληψη για τον Μεσσία δεν συνδεόταν απο­κλειστικά και μόνο με την πάλη του εβραϊκού λαού, αλλά έπαιρνε τη μορφή ενός παντοδύναμου πολεμικού ήρωα, που

θα τον έστελνε ο Θεός για να σώσει τον κατατρεγμένο λαό απ' τα βάσανα και τις δοκιμασίες Χωρίς έναν τέτοιο θαυ­ματουργό ηγέτη και οι πιο φανατικοί Φαρισαίοι νόμιζαν ότι είναι αδύνατον ν' απαλλαγούν απ' τους ξένους κατακτητές Ακόμα υπολόγιζαν και στην υποστήριξη και άλλων λα­

ών σκλαβωμένων στην Αυτοκρατορία, και ιδιαίτερα στους γειτονικούς λαούς, καθώς επίσης και στη βοήθεια των ξενη­τεμένων ομοφύλων τους, που ήταν ισχυροί στις μεγάλες πό­λεις όπως η Αλεξάνδρεια, η Βαβυλώνα, η Δαμασκός και η

Αντιόχεια Οι αφελείς, που αγνοούσαν τη δύναμη της Ρώμης, θεωρούσαν την Ιερουσαλήμ σαν έναν επικίνδυνο αντίπαλο για τους Ρωμαίους

Ο Ιώσηπος, για να τονίσει την δύναμη των Ιουδαίων, α­ναφέρει ότι, επί Νέρωνα, οι ιερείς είχαν υπολογίσει ότι στη γιορτή του Πάσχα, με βάση την κατανάλωση 256.500 πασχα­λινών αρνιών, πήραν μέρος 2.700.000 πρόσωπα Ωστόσο, παρ' όλο που ο Ιώσηπος αναφέρεται σε συγκεκριμένους υ­πολογισμούς, ο αριθμός που αναφέρει είναι υπερβολικός Το ίδιο είναι υπερβολικός και ο αριθμός των 1 1 00.000 ψυχών που πέθαναν στην πολιορκία και την καταστροφή της Ιερου­σαλήμ από τον Τίτο το 70 μ.Χ όπως, αναφέρει ο Ιώσηπος

Ο Τάκιτος, που αναφέρεται στους πολιορκημένους της Ιερουσαλήμ, φθάνει τον αριθμό στις 600.000 και αν λάβουμε

υπ' όψη μας ότι οι μιοοί απ' αυτούς δεν ήταν κάτοικοι της

πόλης, μένει το μισό για τους μόνιμους κατοίκους της Ιε­ρουσαλήμ

Πάντως, ανεξάρτητα το πόσο μεγάλη και δυνατή ήταν

η Ιερουσαλήμ, χωρίς βοήθεια απ' έξω δεν υπήρχε καμιά πι­θανότητα για νίκη Ακόμα ξεχνούσαν πως ο εβραϊκός πλη­θυσμός των μεγάλων πόλεων αποτελούσε παντού μια μειονότητα

Χωρίς τη θαυματουργή βοήθεια ενός Μεσσία, η εβραϊκή εξέγερση δεν θα είχε καμιά πιθανότητα επιτυχίας, και γι' αυτό

οι Φαριόαίοι καλλιεργούσαν ανάμεσά τους την αναμονή της έλευσης του Μεσσία Οι Σαδδουκαίοι, σαν συντηρητικοί που ήταν, κρατούσαν μιά στάση mo επιφυλακτική σε ό,τι αφο­ρούσε την έλευση του Μεσσία και φυσικά και για την εξέ­γερση που συνδεόταν άμεσα μ' αυτήν

Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΩΔΗ

Στην διάρκεια της αρρώστιας του Ηρώδη, το 4 π.Χ., ο λαός της Ιερουσαλήμ ξεσηκώθηκε ενάντια στη διοίκησή του, αλ­

λά η εξέγερση αυτή κατεστάλη με τα όπλα, όμως μετά τον θάνατο του Ηρώδη ο λαός ξεσηκώθηκε πάλι το Πάσχα, και ήταν τόσο βίαιη αυτή η εξέγερση που ο στρατός του Αρχέ­λαου, γιού του Ηρώδη, χρειάσθηκε να χύσει ποτάμια αίμα για να την καταπνίξει Τρεις χιλιάδες εβραίοι σφάχτηκαν και παρ' όλα αυτά η μαχητικότητα του λαού της Ιερουσαλήμ δεν λύγησε

Όταν ο Αρχέλαος ταξίδεψε στη Ρώμη για ν' αναγνωρι­σθεί σαν βασιλιάς, ο λαός ξεσηκώθηκε ξανά, αλλά αυτή τη φορά επενέβησαν οι Ρωμαίοι Ο Ρωμαίος κυβερνήτης της Συ­ρίας Βάρος, εισέβαλε στην Ιουδαία, κατέπνιξε την επανάστα­

ση στην Ιερουσαλήμ και μετά επέστρεψε στην Αντιόχεια, αφήνοντας μιά λεγεώνα κάτω απ' τις διαταγές του έπαρχου Σαβίνου, ο οποίος με τη σεψά του καταλήστεψε το λαό

Την Πεντηκοστή συγκεντρώθηκε στην Ιερουσαλήμ πο­λύς λαός και ιδιαίτερα Γαλιλαίοι που ήταν τόσο δυνατοί ώ­στε να κυκλώσουν τη ρωμαϊκή λεγεώνα, μαζί και τους μισθοφόρους του Ηρώδη Μάταια οι Ρωμαίοι εξορμούσαν­σκοτώνοντας πολλούς εβραίους- χωρίς επιτυχία, και μάλι­στα οι πολιορκητές κατάφεραν να κερδίσουν κι ένα μέρος απ' τα στρατεύματα του Ηρώδη

Εν τω μεταξύ η επανάσταση έπαιρνε διαστάσεις και ξα­

νισχυμένοι με στρατεύματα συγκρότησαν ολόκληρες

στρατιές Οι αρχηγοί τους αυτοί αναγορεύονταν βασιλιάδες των Ιουδαίων, δηλαδή Μεσσίες, και ανάμεσα σ' αυτούς δια­κρίθηκε ένας λεγόμενος lούδας που ο πατέρας του υπήρξε ληστής κι εκτελέσθηκε το 47 Π.Χ

Οι Ρωμαίοι κατέπνιξα ν την επανάσταση πολύ δύσ κολα, αφού ήλθε σε βοήθειά τους ο Βάρος με δύο λεγεώνες και με πολλές εφεδρικές δυνάμεις Ακολούθησε μια τρομερή σφα­

γή και λεηλασία, δύο χιλιάδες αιχμάλωτοι σταυρώθηκαν και πολλές χιλιάδες πουλήθηκαν σαν σκλάβοι

Για μερικά χρόνια επεκράτησε ησυχία, όχι όμως για πο­

λύ καιρό Το 6 Π.Χ η lουδαία περιήλθε κάτω απ' την άμεση

διοίκηση των Ρωμαίων

Το πρώτο μέτρο που πήραν οι Ρωμαίοι ήταν να κάνουν μιάν απογραφή του πληθυσμού για λόγους καθαρά φορολο­γικούς Ακολούθησε καινούργια προσπάθεια εξέγερσης απ' τον lούδα τον Γαυλωνίτη , αλλά η προσπάθεια απέτυχε και οδήγησε στη διάσπαση των μαχομένων, του απλού λαού και των Γαλιλαίων απ' την μια και τους Φαρισαίους απ' την άλλη

Οι Φαρισαίοι είχαν φθαρεί πια και σαν αντιπολίτευση σ' αυτούς εμφανίζεται τώρα το κόμμα των Ζηλωτών Απ ' αυni την εποχή και μέχρι την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, οι ε­

ξεγέρσεις δεν έπαψαν ούτε στην Ιουδαία ούτε στην Γαλιλαία

Ο Ιώσηπος μιλά με πολύ σεβασμό για την αίρεση των Ζηλω­τών, που ήταν το τέταρτο από τα δόγματα που υπήρχαν στηl' Ιουδαία -ύστερα από τους Σαδδουκαίους, τους Φαρισαίους και τους Εσσαίους- και ιδρυτής της υπήρξε ο Ιούδας ο Γα­λιλαίος Οι υποστηρικτές του συμφωνούσάν σε όλα με τους Φαρισαίους, εκτός απ' την τρελή αγάπη που ένιωθαν για τη λευτεριά, και κήρυτταν πως' μόνο ·0 Θεός πρέπει να θεωρεί­ται Κύριος και Βασιλιάς

Όσο πιο καταπιεστικός γινόταν ο ξένος κυρίαρχος, τό­

σο οι λαϊκές μάζες εγκατέλειπαν τους Φαρισαίους και προ­σχωρούσαν στην αίρεση των Ζηλωτών

Εν τω μεταξύ το μίσος και ο φανατισμός ενάντια στον ξένο κατακτητή είχε φθάσει σε αφάνταστο σημείο παραλη­ρήματος Διάφοροι απατεώνες και αγύρτες ανακήρυσσαν τον εαυτό τους Μεσσία, υπόσχονταν την απελευθέρωση του λα­

ού με θαύματα και διάφορες άλλες αγυρτείες Ένας τέτοιος

ζα του λαού στον Ιορδάνη ποταμό και όπου διαλύθηκε απ'

το ιππικό των Ρωμαίων Ο ίδιος ο Θευδάς πιάστηκε και α­ποκεφαλίστηκε

Ακόμα μεγαλύτερη δυστυχία προκάλεσε ένας ψευτοπρο­φήτης απ' την Αίγυπτο, που κατάφερε να παραπλανήσει γύ­

ρω στους 30.000 εβραίους, να τους οδηγήσει στην έρημο, στο Όρος των Ελαιών, και από κει να ξεχυθεί μέσα στην Ιερου­σαλήμ για να VΙKήσει τη ρωμαϊκή φρουρά και να κυριαρχή­σει πάνω στο λαό Η ρωμαϊκή φρουρά της πόλης, μαζί με

το λαό που ήθελε την ησυχία του, τον κατατρόπωσε, αλλά αυτός τό 'σκασε με λίγους πιστούς του' οι περισσότεροι πιά­στηκαν και άλλοι κρύφθηκαν Η ομαδική αυτή τρέλα των πρωταγωνιστών της υπόθεσης του λαού ήταν η αναπόφευ­κτη απάντηση στην βαρβαρότητα των καταπιεστών του βα­σανισμένου αυτού λαού

Η αυξανόμενη πίστη στα θαύματα και η εμπιστοσύνη που έτρεφαν στη θαυματουργική δύναμη του αναμενόμενου Μεσ­σία προκαλούσε παράλληλα αυξημένα βάσανα και θυσίες, στις οποίες υποβάλλονταν και υπέκυπταν οι μάρτυρες στον αγώνα τους

Αν ο αναμενόμενος Μεσσίας θα είχε τη δύναμη να νική­σει την Ρωμη, φυσικό θα ήταν να κατανικήσει και αυτό τον θάνατο, και να πετύχει και την ανάσταση των νεκρών, πράγ­

μα που δεν το θεωρούσαν κάτι το απίθανο Έτσι δημιουργή­θηκε η ιδέα ότι οι πρωταγωνιστές του αγώνα που έπεσαν για την νίκη, θα σηκωθούν από τον τάφο τους με σάρκα και ο­στά και θ' αρχίσουν μιά καινοόργια ζωή γεμάτη χαρές και απολαύσεις

Η πίστη στην ανάσταση γεννήθηκε μέσα στον μακρόχρο­

νο και πεισματικό αγώνα ενάντια στους ξένους κατακτητές

Το δόγμα της ανάστασης απότέλεσε μιά από τις βασικές ε­πιτυχίες της ιουδαϊκής προπαγάνδας, έως την καταστροφή της Ιερουσαλήμ Ωστόσο η πίστη στον Μεσσία διατηρήθηκε μονάχα στην χριστιανική κοινότητα, της οποίας η δύναμη στηρίχθηκε πιο πολύ στα προλεταριακά στοιχεία του εβραϊ­κού λαού, παρά στους αστούς δημοκράτες όπως θεωρούνταν

οι Φαρισαίοι

Στο τέλος η κατάσταση αυτή κατέληξε στην μεγάλη ε­ξέγερση, την εποχή που ύπατος στην Ιουδαία ήταν ο Γέσιος Φλώρος 64-66 μ.Χ Και όταν αυτός επιχείρησε να λεηλατή­σει τον Ναό, τον Μάιο του '66 π.Χ., ολόκληρη η Ιερουσα­λήμ ξεσηκώθηκε Οι πιο πολλοί απ' τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους φοβήθηκαν την εξέγερση και επεδίωκαν με κά­

θε τρόπο την ειρήνευση

Ταυτόχρονα με την εξέγερση κατά των Ρωμαίων άρχισε και ο εμφύλιος πόλεμος στον οποίο νίκησαν οι φιλοπόλεμοι και το κόμμα που επεδίωκε την ειρήνη νικήθηκε στις οδο­μαχίες που ακολούθησαν Η ρωμαϊκή φρουρά αναγκάσθηκε ν' αποσυρθεί και να νικηθεί

Το ηθικό των επαναστατών ανέβηκε πολύ ψηλά, σε ση­

μείο που μπόρεσαν να διαλύσουν μιά φάλαγγα από 30.000 άν­δρες με επικεφαλής τον Σύριο άρχοντα Κέστιο Γάλλο, που έσπευδε για βοήθεια της κινδυνεύουσας φρουράς της πόλης

Οι εβραίοι ξεσηκ'ώθηκαν κι έξω απ' την Ιερουσαλήμ, σ· ολόκληρη την Παλαιστίνη, σε μια γενική εξέγερση Στην Α­λεξάνδρεια, για να καταπνίξουν την εξέγερση των εβραίων, χρειάστηκε η αποστολή όλων των διαθέσιμων ρωμαϊκών δυ­νάμεων στην Αίγυπτο

Ωστόσο δεν υπήρχε καμιά δυνατότητα για τους εβραίους

να νικήσουν τους Ρωμαίους Θα μπορούσαν όμως ν' αναγκά­σουν την Ρώμη ν' αφήσει την Ιουδαία για κάμποσο καιρό ή­συχη, για να μπορέσουν οι επαναστάτες, ύστερα απ' τις πρώτες επιτυχίες τους να συνεχίσουν την επίθεσή τους, δη­λαδή ένα είδος αντιπερισπασμού

Οι συνθήκες που επικρατούσαν στην Αυτοκρατορία τους βοήθησαν σημαVΤΙKά Τον δεύτερο χρόνο της εξέγερσής τους,

στο δυτικό μέρος της Αυτοκρατορίας επαναστάτησαν οι λε­γεώνες ενάντια στον Νέρωνα και οι μάχες μεταξύ τους συ­

των Ρωμαίων έστρεψαν την προσοχή τους στα συμβαίνοντα στη δύση, όπου κινδύνευε ο θρόνος και είχαν ατονίσει τις ε­πιχειρήσεις σ' αυτόν τον τοπικό πόλεμο

Μια λαμπρή ευκαιρία χάθηκε για τους εβραίους, επειδή την διεύθυνση του πολέμου την είχε η άρχουσα τάξη, που διε­ξήγαγε τον πόλεμο με κρύα καρδιά και όχι με σκοπό να νι­κήσουν Τελικά οι Ζηλωτές κατάφεραν να πάρουν στα χέρια τους τη διεύθυνση των επιχειρήσεων

Επειδή όμως η προηγούμενη ηγεσία του πολέμου δεν πα­ρέδιδε τις θέσεις της, άρχισε ένας αιματηρός εμφύλιος πόλε­

μπορούσε να κάνει και η νέα ηγεσία, ήταν να παρατείνει τον πόλεμο για λίγο ακόμη χρόνο

Και ήταν ολόκληρος ο λαός της Ιερουσαλήμ που συνέχι­

σε τον απελπισμένο αγώνα μ' έναν αντίπαλο πανίσχυρο για

ρά από αποφασιστικές αμυντικές μάχες, σκεπάζοντας με τα πτώματά τους κάθε σπιθαμή του εδάφους, και τελικά, αδυ­νατισμένοι απ' την πείνα και τις αρρώστιες θαφτήκανε κά­

τω απ' τα ερείπια της Ιερουσαλήμ

Οι πλούσιοι, οι ιερείς και οι γραμματείς είχαν καταφόγει έγκαιρα, απ' τις αρχές ακόμα της πολιορκίας, σε ασφαλή μέρη Αυτοί που έγιναν ήρωες και πολέμησαν μέχρι τέλους, ήταν οι χειροτέχνες, οι καταστηματάρχες και οι προλετάριοι -προπάντων οι προλετάριοι Αυτή ήταν η κατάσταση όταν άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες

-σύμφωνα με τον Ιώσηπο- και κράτησαν μέχρι την κατα­στροφή της Ιερουσαλήμ Είχαν προλεταριακή προέλευση, ό-

πως και οι Ζηλωτές, αλλά ήταν πολύ διαφορετικοί απ'

αυτούς

Η φύση της οργάνωσής τους μάς δείχνει ότι ήταν ένας καθαρός κομμουνισμός Ζούσαν σε κοινόβια, που αριθμού­

σε το κάθε ένα 4.000 άτομα, σε χωριά της Ιουδαίας Εκείνο που τους διακρίνει είναι ότι κανένας τους δεν θέλει να έχει οποιαδήποτε περιουσία δική του, ούτε δούλους, ούτε κοπά­δια, ούτε γη Τα καταθέτουν όλα στην κοινότητα και τα χρη­σιμοποιούν από κοινού Ο κομμουνισμός τους έφθανε στα άκρα, ακόμα και στα ρούχα που φορούσαν

Βασική τους απασχόληση ήταν η γεωργία, ασχολούνταν όμως και με τη χειροτεχνία και μόνον το εμπόριο και η πα­ραγωγή ειδών πολυτελείας καθώς και η κατασκευή όπλων απαγορευόταν Επίσης αποδοκίμαζαν τη δουλεία, όπως γρά­φει ο Φίλων

Βάση του κομμουνιστικού τους συστήματος ήταν η κοι­

νή κατανάλωση και όχι η κοινωνική παραγωγή Στο ζήτημα του γάμου, στις κομμουνιστικές κοινότητες, επικρατούσαν δύο τάσεις η μία ήταν η πλήρης αποχή απ' τον γάμο και η άλλη η κοινοχτημοσύνη των γυναικών Οι πιο πολλοί στους Εσσαίους αρνούνταν κάθε επαφή με τις γυναίκες

Ο Ιώσηπος λέει: «Οι Εσσαίοι αποκρούουν το γάμο και υιοθετούν ξένα παιδιά όταν αυτά είναι ακόμα μικρά, και τα θεωρούν σαν δικά τους, τα μαθαίνουν τους τρόπους και τις δικές τους συνήθειες»

Τις ιδιότητες του θεραπευτή, όπως λέγεται ότι υπήρξαν

οι Εσσαίοι, τις μετέφεραν οι εβραίοι της Αλεξάνδρειας στην Παλαιστίνη, που τις πήραν από μονάζοντες ερημίτες της Αι­γύπτου, κι έτσι επηρέασαν τον εσσαιονισμό

Εκείνο που έδωσε υπόσταση στον εσσαιονισμό ήταν η ζω­τικότητα του ιουδαϊσμού, αλλά και άλλοι παράγοντες που τον έκαναν να δημιουργήσει αυτό το μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία: του εσσαιονισμού

Ο εσσαιονισμός ήταν δεμένος με την διατήρηση της ε­βραϊκής ελευθερίας Όταν αυτή εξαφανίσθηκε έγινε κι αυ­τός παράνομος, γιατί δε\' ιιπορούσε να υπάρχει σα\'

οργάνωση νόμιμη στις μεγάλες πόλεις, εκτός της Παλαι­στίνης

Μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία υπήρξε η μαχητικό­τητα και η επιμονή αυτού του λαού που λέγονταν εβραίοι Αλ­

λά το σκόρπισμα στις διάφορες χώρες μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, τους έκανε να φαίνονται δειλοί μέσα στο εχθρικό περιβάλλον στο οποίο ζούσαν

Τις ικανότητες και την τόλμη, που κληρονόμησαν απ' τις παλιές γενιές, τις ανέπτυξαν με την επίδοση στο εμπόριο, τις επιστήμες και τις τέχνες, κι έτσι έχασαν μεν την εθνική τους ανεξαρτησία αλλά κατέκτησαν τον κόσμο οικονομικά -και κυριαρχούν μέχρι σήμερα πάνω σ' αυτόν

Αρχικά θα δούμε το οικονομικό σύστημα, τη βάση πάνω στην οποία στηριζόταν η κοινωνία της εποχής που εξετάζου­

με Η βάση του τρόπου παραγωγής ήταν η αγροτική οικονο­μία, καθώς επίσης η μικροβιοτεχνία και το εμπόριο Πρώτα ερχόταν η ικανοποίηση των αναγκών του ίδιου του παραγωγου Η παραγωγή για την αγορά και το εμπόριο δεν είχε ακόμα αναπτυχθεί Η κυριότερη παραγωγή προορι­ζόταν για το νοικοκυριό τω ν ίδιων των παραγωγών Η γεω ρ­γία τούς έδινε τα τρόφιμα και ακόμα πρώτες ύλες με τις οποίες έφτιαχναν αυτά που χρειάζονταν στο σπίτι τους Που­λούσαν μονάχα ό,τι περίσσευε απ' τις δικές τους ανάγκες

Ο τρόπος αυτός της παραγωγής προϋποθέτει και την α­τομική ιδιοκτησία στα μέσα που παράγουν όλα αυτά τα εί-

δη, συνεπώς και στην καλλιεργήσιμη γη, καθώς και στα ζ(ό)α που χρησιμοποιούσαν στη δουλειά τους

Αλλά η ατομική ιδιοκτησία φέρνει και τις οικονομικές ανισότητες Ορισμένες επιχειρήσεις μπορούν να πετύχουν ευ­καιρίες και να ευνοηθούν, να πλουτίσουν, και άλλες να ζη­μιωθούν και να φτωχύνουν Οι πρώτες αυξάνουν τις έγγειες ιδιοκτησίες τους και οι άλλες μπορεί να φτωχύνουν και να

την χάσουν Για τις μεγάλες εmχειρήσεις γεννιέται ένα ξε­χωριστό εργατικό πρόβλημα, δηλαδή έχουν ανάγκη από πα­ραπανίσιες εργατικές δυνάμεις, για να καλλιεργήσουν τα πολλά χωράφια τους και να περιποιηθούν τα περισσότερα ζώα τους

Και αρχίζουν να παρουσιάζονται οι ταξιΚές διαφορές και αντιθέσεις Όσο πιο παραγωγική είναι η αγροτική δουλειά τόσο μεγαλύτερα περισσεύματα δίνει, πέρα απ' τις ατoμΙKέ� ανάγκες του γεωργού Αυτά τα περισσεύματα πάνε'για τη συ­ντήρηση των τεχνιτών, που φτιάχνουν τα εργαλεία και άλλα χρήσιμα αντικείμενα, και ακόμα για να τα ανταλλάξουν με πράγματα που δεν μπορούν να παραχθούν επί τόπου, γιατί δεν τα δίνει η φύση ή γιατί δεν υπάρχει η δυνατότητα να τα φτιάξουν Τέτοια προϊόντα τα μεταφέρουν οι έμποροι από άλ­λους τόπους και τα ανταλλάσσουν με αυτά του παραγωγού, Όταν εμφανίζονται η βιοτεχνία και το εμπόριο, οι ανισό­τητες στην ιδιοκτησία πάνω στη γη γίνονται ακόμα μεγαλύ­τερες Με την ανισότητα που υπάρχει ανάμεσα στη μεγάλη και τη μικρή ιδιοκτησία, τώρα γεννιέται και μιά άλλη, που προέρχεται απ' τις αποστάσεις, απ' το μέρος όπου συναντιό­νται παραγωγοί και έμποροι για ν' ανταλλάξουν τα εμπορεύ­ματά τους, απ' το πόσο καλή ή κακή είναι η συγκοινωνία για την μεταφορά των προϊόντων στην αγορά

Όσοι απ' τους παραγωγούς είναι πιο κοντά, τόσο περισ­σότερα κερδίζουν απ' αυτούς που βρίσκονται μακριά απ' τον τόπο της ανταλλαγής Αυτοί που κερδίζουν τα περισσότερα βγάζουν και περισσότερα περισσεύματα, που τα διαθέτουν στην αγορά και αποκτούν περισσότερα τεχνικά μέσα που βελ τιώνουν την παραγωγή τους

Όλοι αυτοί οι μεγάλοι γαιοκτήμονες, έμποροι, βιοτέχνες, ζούνε απ' το πλεόνασμα της αγροτικής δουλειάς και της βιο­

τα όσο πιο σπουδαίος γίνεται ο ρόλος τους στην κοινωνία

Έτσι, πάνω απ' τους γεωργούς και τους τεχνίτες, διαμορ­φώνεται μια τάξη από εκμεταλλευτές, γαιοκτήμονες και έ­μπορους και πλάι σ' αυτούς οι τοκογλύφοι Όσο πιο πολύ πλουτίζει η τάξη αυτή των εκμεταλλευτών, τόσο περισσότε­

ρο απλώνουν τις επιχειρήσεις τους και όλοι προσπαθούν ν' αποκτήσουν έγγεια ιδιοκτησία Και όλοι επιδιώκουν ν' αυ­ξήσουν αυτή την ιδιοκτησία, επειδή κυριαρχεί ακόμα η πα­ραγωγή για τις ανάγκες του παραγωγού

Η έγγεια ιδιοκτησία έχει ανάγκη από εργατικές δυνάμεις που την καλλιεργούν Πιο πάνω είπαμε το πώς δημιουργήθηκε το εργατικό ζήτημα απ' το σχηματισμό μεγάλων κτημάτων Ε­πίσης οι πλούσιοι, για τις ανάγκες του σπιτιού τους, χρειά­ζονταν εργατικές δυνάμεις περισσότερες απ' τα μέλη της οικογένειας

Αρχικά δεν μπορούσαν να βρουν μισθωτούς εργάτες, ε­κτός από περιοδικές περιπτώσεις, λόγου χάρη σε βοηθητι­κές δουλειές, για το θερισμό και τον τρύγο Αλλά η προσφορά από μισθωτούς εργάτες ήταν πολύ μικρή Όταν θέλανε να πάρουν απ' αυτούς, έπρεπε να τους μπάσουν και στο νοικο­κυριό, δηλαδή να μην έχουν ούτε δική τους δουλειά, ούτε οι­κογένεια και να ενταχθούν μέσα στην ξένη οικογένεια ολοκληρωτικά Και για να το πετύχουν αυτό χρειάζονταν μιά καταναγκαστική δέσμευση στα μεγάλα αγροκτήματα Αυ­

τό μπορούσαν να το πετύχουν μόνο με τη δουλεία Η νοο­τροπία της εποχής ήταν τέτοια που τον κάθε ξένο προς την οικογένεια τον θεωρούσαν άνθρωπο χωρίς δικαιώματα Στον πόλεμο τους νικημένους τους κάνανε σκλάβους, και

ή τους μοιράζανε ανάμεσά τους οι νικητές ή τους πουλού­σαν σαν δούλους, και όχι μονάχα τους πολεμιστές αλλά πολ-

λές φορές και ολόκληρο τον πληθυσμό της ηττημένης χώρας Ακόμα και σε περιόδους ειρήνης έκαναν επιδρομές, άρπα­ζαν τους πληθυσμούς και μετά τους πουλούσαν σαν δούλους

Το εμπόριο των δούλων ήταν στενά δεμένο με την πειρα­τεία, και ένα απ' τα καλύτερα εμπορεύματα ήταν οι εύρω­

στοι και ωραίοι άνδρες, που τους άρπαζαν όταν τους εύρισκαν ανυπεράσπιστους κοντά στην παραλία

Ζωντανό παράδειγμα έχουμε το δουλεμπόριο στους νε­ώτερους χρόνους, όταν άρπαζαν τους μαύ ρους απ' την Αφρι­

κή και τους μετέφεραν για να τους πουλήσουν στην Αμερική Και αν σήμερα υπερηφανεύονται οι Αμερικανοί για την ανά­πτυξή τους και τον πλούτο τους, να μην ξεχνάνε ότι αυτά

τα οφείλουν στους σκλαβωμένους μαύρους της Αφρικής, που άρπαξαν απ' εκεί με τη βία

Μαζί με τους πουλημένους δούλους γίνονταν και τα παι­διά που γεννούσαν δούλοι και κτήμα του αφέντη τους Αρχι­

κά από άποψη καλοπέρασης, η θέση των δούλων δεν ήταν και άσχημη και μάλιστα κάποτε η ζωή τους ήταν πολύ εύ­κολη Αυτοί που ανήκαν σε εύπορες οικογένειες χρησιμο­ποιούνταν για την πολυτελή ζωή της οικογένειας και δεν τους επιβάρυναν με δύσκολες δουλειές

Μεγάλη σημασία για τη θέση των δούλων είχε ο χαρα­κτήρας -καλός ή κακός- του αφέντη τους, καθώς και ο πλούτος της οικογένειας στην οποία ανήκαν Είχαν λοιπόν κάθε συμφέρον για την αύξηση αυτού του πλούτου, γιατί έ­

τσι καλυτέρευε και η δική τους ζωή

Ακόμα τον δούλο, με την καθημερινή προσωπική επαφιi που είχε με τον αφέντη του, τον θεω ρούσαν σαν άνθρωπο δι­

κό τους και αν μάλιστα είχε λίγη εξυπνάδα ή μόρφωση, γι­νόταν απαραίτητος, ακόμα και πραγματικός φίλος Αναφέρονται πολλά παραδείγματα απ' τους αρχαίους συγ­γραφείς, για τις ελευθερίες που είχαν πολλοί δούλοι απ' τους κυρίους τους

Πολλοί δούλοι απελευθερώθηκαν απ' τους κυρίους τους σαν ανταμοιβή για την αφοσίωση που έδειξαν σ' αυτούς, και