e epokhe tou kephalaiou 1848 - 1875 - erik khompsmpaoum

CMν σορα.ρες ψωνΙες YLOC ,ην κατώτερΥ ποιότητα: της λογοτεχνίσ.ι; καΙ των ο:Ικα:ιπι­κων τεϊ:"ών τους σε σύγκριση με την πριν .2.πΟ το 1848 περίο80.. ΤΟ &"/οικο80μ'ημένο ΙΊαρίσι τoU Ώσμα.

Γ' ΕΚΔΟΣΗ

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΤΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ

ΑΘΗΝΑ 2000

ΚΕΦΑΑΑΙΟ JE'

οι ΤΕΧΝΕΣ

Πρέπει νά: τό βάλr;uμε xoci.a aτι) ,ιιtJιχλά �, ';η τήν ίστοΡί'Χ σήμερα:

Πι γράιΡοιιν τα ι"6ιιΧ ιiIIθρώπινι:ι: (i,,7OC =ι) δη,ιιιΟUΡ,r,σrvι κι:ί;:ι:ι.& ':"r% lργα τ-r.,ς έλ),ηνιx�, Ιχ/ης ΆλΗ, ι:ipoυ <ό χ&νοιιμε a�τ6, έχουμε χpιfας νά ά.νcιx.v.Vψοvμε τΙ ιΖλλοιξε ι;rυτιZ :-ι\: riνOprl!r:(",a δνττr; τ6σο ρι­ ζο,ά ώ.πε σήμερα νά r:apιXyoUfle άπJ.ώς βιαμηχa.νιχ,χ ;rprιϊ(N':'� πoA'J­ τελείας, ένώ έ.>ιεΙνοι δημιοl.φγtJiJσχιι Ιργιχ riχ-.ιr,ς

ΡΙΧΑΡΙ<., 13λΓΚΝΕI'1

J 'ιar{ γράφετε IΠ{lOW;; Kιxviva, δέν �oι&ζετa, γι' avn:,ιj; σήμφa Σ'T�ν 6roxή μας, ir:()x� ιT.-<Er:TuutrnXΗ, ώpψ.6τητ� και' ιfημΟΚFIJΙΤΙxi{,

&.�εξaΡ-:?Ρ{<Χς ά στΕχο, εΙναι μιιΧ ιXπr:φχαιωμΈVΗ μορφή I1Ροnμr;Uμ.ε rf;v πρ6ζα., ;; όπο[α, καθώς έχει iAeuOep{ιx κινήσεων, σtη ι?l-"νεϊ Πι:Ρισ­ u6rEpo μ} T:r lvστιxτιx 'ii, δημοχΡ3τlaς

Ει (.Ι'ljt� Pt:ιJ.Kl, ,<, Ύ.i).).ο� βO\ίλE')T'�:;, rVpw στο 18772

�Aν ό θρίιψ.βΟζ -=-fις άσιικ'fις χΟΙ'Jω'JLcxς έδΕιχνΕ ν� εύνοεί την έπιστη­

μη, ητιχ,ι πολύ λιγότερο είίνo'UιOς για τΙς τέχνες Στις δημιουργικ.ες τέχνες, βέβocια, οί ά.ξιολογικες κρίσεις εΙναι ϊ.άντα έξα.ιΡετικ& uπo­ χεψενιχές, άλλά πολυ όύσχ.ολoc μπopε� κocνεις \/oc άρνηθ <: ϊ ότι ή iποχ1ι τηζ δι ττης έΠOCνά.στα.σljζ (·1 ί89-'18!ι8) εΤχε Βεί ά.νOΡ(�ΠOϋζ με σπά.νι α χαρίσματα ν α σtjμειώνOυν έν.πλψτιJd:ς έπ ιΜσεις, καΙ μ&λιστα στΙς πιο otocφoPETLxέι; εύρω7toc"iκες χώρες Τό oeuTEpo μισό τοσ 1901J oc(ώ-

�pyou � της ocmα:lJσl]ς τους τoπoθετε�",α.ι ιiνάμεσιx στο '18!18 κα.ι τη

(1819-" λ(1819-"1(1819-"Yι� �γγλικ+Ι ΠOΙTισl1 οί rπι.Sόσεις τον Tέννυσtι�, του Μ:-:Ρ';'οuνΙνΥΚ κ.σ EI�:.ι:ι

Κάπ ς λιγότερο ivnπ:ωσιocγ.ές ocπa έκεί�ες των μ.e:yiλων ΡΙΨG'."'Jτ\;ι:ωv τ�; έΠΟΖ%

τω" έ;ο;:ι',:ιστocσεωv' στή rα».(α 8έ ίΟΧ""ε, το ωιn γι& τίι; έπι.SόσE;Ι; τoU Μπω'πΑ:ιίρ

αι-.::oU Ρ",- , = ώ

οι ΤΕΧΝΕΣ 1891) στα OCνCι:ΤΟλικά, και μέ: μια νέα IjJOLιpvtit λσ :Ί: χότροπων σuγγριx­

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΛΙΟΤ

α.πι;,κ".εισ'ηκ« σ,η μουσα·η εν μπορ ων να υπα CMν σορα.ρες ψωνΙες YLOC ,ην κατώτερΥ) ποιότητα: της λογοτεχνίσ.ι; καΙ των ο:Ικα:ιπι­κων τεϊ:"ών τους σε σύγκριση με την πριν .2.πΟ το 1848 περίο80

οια.-"'Αν r:6:poufLE τΙς 8ι6:φορες τέχνες μΙα μία: χωριστoc, η γενικη πτώση τοσ έπ�π�80U είνocι έξίσοu έμφα.νης σε μερικές, ένω ή ά: ωτερότητά τοuς σε συΥ_φιση με έκείνες ri)ς άμέσως πρoY)yoύμεVΗς περιό80υ οε εΙνocι &.ναμφισβη7fjτη σε καμιά 'Η λογοτεχνία α.ν&ησε, οπως εί8αμε, κυρίως χάρη στο πρόσφορο μέσο τοσ μυθιοτορήμιχτος Τό μuΟιστό­ρημα μπορει να OεωΡΊJθεί το μόνο λογοτεχνιχο εΤοος ποί; μπόρεσε να προσαρμοστεί στην OCσηχη χοινωνΙα, της ότ.οΙας ή ανο80ς χιχί ο[ κρ1-σει.ς άποτελοuσαν το xupto οεμ.:ι του "Εχουν γίνει προσπά.Οειες να 8ια:σωθεί ή ι)πόληψη τ�ς OCρχιτεκτονιχ-ης των μέσων τοσ Ι90υ αϊώ α:, κα:ι &.ναμφ1βολα σημειώθΊ)χαν άξιόλογιχ έπιτεύγμσ:τα σ' αuτο τόν τομέα Α ν όμως σκεψτοuμε τον οίκοόομικο όpγα.σμb που ά.ρχισε στη 8εκocε-τ[α το\) 1850, με ΚΙVfιτήριο μοχλο μιά εύπορΥι άσταη ΚQινωv(iX.,

ΟΙ ά:ρχιτεκτονι.κες έπι8όσεις οε-ι εΙνσ:ι ούτε σπου3σ:ιες ουτε ΙO�σ:[τερ!X πολυά.ριθμες ΤΟ &"/οικο80μ'ημένο ΙΊαρίσι τoU Ώσμα.ν εντυπωσιά.ζει

με το πολεοδομικ6 του σχέθιο, οχι όμως με τα κτίpιcι πω πΛσ:ισί(ιJ­νcιν τΙς νέες πλcιτείες και λεωψόρους του Ή Βιέννη, ποιι &.ποσχοποi]­

σε περ�σσότερo στην &.νέγερση &.ρχιτεκτονιχων ά.ρι.στοuΡγημocτων, σημείωσε μια μ&λλaν ά.μφίβολη έπιτυχία Ί Ι Ρώμ'η του βασιλιίΧ Βίκτωρσ Έμμανουήλ, τoU όποίου το Ονομα μmJροi]με voc ποuμε ότι συν8έετιχι με τη χαχη &.Ρχ'ιτεχτονικη περισσότερο &.πό ότ:οιουοήποτε

&λλου ήγε μόνα, ε!νσ:! σκέτη συμφορoc Σε σύγκριση με τα &.ξ�oθα.ι)μoc­στα έr.ιτεύγμίιΤΙΧ π.χ -:,ου νεοκλσ:σ1.κισμοΟ -του τελεUΤ!1.Ιου ένια.ΙοΙ) ά.ρχι-:εχτονικου ρυθμοϊί πρι" ά.πο το θρίαμ.βο της (ινεωΤεΡικηζ») όρΟο­θοξ[σ:ς το\) 200tί σ:ίώνcι- τα οίκοδομήμα-rα πou χτ[στψCΙ'I στο 8εuτε­

ρο μισο τοσ 190u αίώνα: πριικαλοσν mjfLItpcι μα.λλον ά:πολοΥητΙΚ& α.Ι­σθήμα.τα π<ψα γειιιχο θαυμα.σμό Αότο 8εν Ισχόιtι, φuσικά., γ,α ":0 εργο των λαμπρων κcιί εύφ:Χ'Ιταστων πολιτικων μηχσ:'1ικων, το όποίο

πcιντως ετει'lε 01\0 και πιο πο ,ι) νσ: κρυ ετσ:ι πισω ιχπο τιc (\Κιχ χνιχεζ») προσόψεΙζ

'.ιτε-'Ακόμα κcιί οΙ ά.πολΟΥητες δυσκολεύοντα.ν tx πρόσφα:τσ: ν& βροiJν σημαν"nκα ΠPoτερ�μα.τα: στl.ι; περισσότερες ζωγρα.φικες οημιουργίες α.υΙ�ζ τηζ περιόΟ:οu Τ& �ργlX πο\; εμελλε να γίνουν μόνιμα έκθέματll στό φσ:ντα.στιχΟ μουσε'ϊο τω" .2 0ρώπω'ι τοϋ 200u α-Ιώνσ: �χ'oυν, σχε-

416

οι TEXNE:i

80ν χωρΙς έξαΙρεση, γcιλλΙK1) r.ροέλεl.ιση: προέρχο'lτocι Cιπo καλλιτέ­ χνες πο\) �τσι'ι χα τ oc λ ο ι ι: α της εποχ'tjς των έ7tσινσιστά-σεων, δπως ό Ντωμιε κcιΙ ό r Κουρμπε (1819-1877), OCπό τη σχολΊ) της Μπσιρ­ μπιζόν xoct την πρωτοποριocχΊ) όμιiδα των Ιμπρεσιονιστων (εν<ις ύπερ­

βολιχα Υενtχος όρος, mιυ δεν χΡ ε ιά:ζε-τα.ι νΟ: τον άναλυσouμε π ε ρισ σ ό­

τερο έ8ω), Υι Ο π οΙ α έμφα.νΙστηχε στη δεχ.αετ(ΙΧ του 1860 Αυτά τά

έπιτευγμσιτα ervocl πρά:γμ.α.τι έξα.φετιχα έντυπωσιctΧoc, καΙ μι& περίο­

δος nou ε!δε την έμψά.νιση του Ε Μα.νε (1832-1883), του Ε Ντε γκ α (183Iι-1917) κιχι του 'iECtpOG Γι Σεζαν (1839-1906) δ εν χρει&.ζετocι νιχ oc ν -ησ uχεi για τη φ�μ-η της 'Ωστόσ ο, αίιτοΙ οΙ ζωγρά:φοι οχι μόνο δεν '�τocν ά.ντιπροσωπευτιχοΙ γ ια -:Ύι ζωγρα.φιχή ποu πα:ραγότα.ν σε 0-

λο κocι μεγΙΧλύτερες ΠΌσόΤι')τες iXEI"l'j την έποχη, άλλα η"t"ΙX'J και έξα.ι­

ρετικ& UΠΟ7:ΤΟΙ ΥΙιχ την ιααθωσπρέπεω -rEXVf] κα:Ι το κοινο γουστο Σχετιχά με την έπίσfjμΎ) ά.χα:δΎ)μ.α.·ίΚ"� η τη λα:Ί:χ� τέχVf] ποu παραγό­ ταν έκεΊ:-ια τιχ "/.Ρόνιoc σε όλες τΙς χώρες, τό πιο ί'".:οΑU ποu μπορoUμε να

πουμε ε!να.ι οη δεν εΤχε πr.l.ντα ομοιόμορφο χσ:ρα.κτηρα., δτι οΙ τεχ'lι­ΧSς πρoδι.α.γρα.ψiι; της �τα.ν ίιψ-ηλες κα.Ι οτι μπορε!: χα.νεΙς να ocνι:ιχαλίι­ ψει έδω κι ΙκεΊ: xOCjtotCt τα.πει'l& ΠΡΟ'ερ"ήμ«τα 'Αλλα τα περισσότεΡOC

δ1]μιoυρy�μn;>ά Πιζ ήτocν Χαι εΙνα:ι φρικτά

ΒιocιωνίστΥ)Υ.ε σε ocνα.ριθμητ« μVf] με ι ώ δΎ) �ργα, &ξ1.ζε κιΧτt έ λ «φρως

!! ΕΠΟΧΙΙ ΤΟΥ ΚΕΨΑι\ΑIQΤ

τ:οσοτιχη σιπο Yj, χαμια: τφογενεστερη χοινω ια εν αγaρα: ε O\JTO:

κocτα προσέγγιση τ6σoc παλια κocί νέα βιβλίoc, ύλικα άντικείμενα, πί­νct.κες ζωγραφα'7)ς, γλυπτι1, δΙOCΥ.οσμητ!.κες δομ.ες τοιχοποιίας και εΙ­σιτήρια γι& συνσιυλίες η Oεcιτριχ�ς π::x.pcιστάσεις (Ή αdξηση χσιι μ.ό­ ον του πληΘUσμoϋ θα έκανε αύτη τη θέση άπροσμά.χητη.) Πάνω άϊtO

ο α, και, πραγμα πcιpα ο, ΙΥες κοι ωνιες ''ιταν οσο πεπεισμενες ότι ζοσσαν σε έ'ια:ν χρυσο α:ίώ'ια: των 8ημΙOUΡΥι.χων τr:χνω·ι

ΤΓ; γοϋστο α:ύΤ""(ις T'7Jc, περιόδου σ-τρεφ6τα:ν προπαν-τος προς τά σνγχρο α �pyιx, 8πως ήτα rpuOLXo γι& μι& γενι.& που πίστευΕ στην παγκόσμιΟ' καί σtJνεχYι πρόοδο Ό χερ �Apενς (1805-1881), ένrι.ς βιομήχανος άπΩ Γ� βόρεια Γερμα.νΙα ποι; μετεΥκατι:χστάΟYjκε στΟ πο­Ι.ιτισμικ& πιο εϋκρατο κλίμα -r�.:; ΒtέννYjς χαt ά.ρχισε να συλλέγει οταν είχε πια περά.σει τα πεΥψτα, ocγόραζit περισσότερο μovτέ.pνωζ πΙναΚΕς παρα ι:αλιoυ� μαίτρ, και &.ποτελοϋσε τιιπικο δείγμα το\] et­aov.:; του j Ό Μπόλχα.οv (σ[δηρος), ό Χόλλογουαη'] (ίδιaσχευιΧσματα),

ό (ιέξ έμπ6ρων πρίγκιπας» Μέντελ (βα.μβά.χ.ι), οί όποίοι με τον ά.'/Πi.­γωνισμό τοι.ις άνέβα:ζαν τις τιμες των έλαιογρocφιων στη Bρετα.ν[r.ι, l:.ια.ναν π),ουσωυς τoUς οο α.δ7jμα.ϊκους ζωγρOCφυς της έποχης τους.4 Οί 8Yjμ.ooιoypι:XφoL κocΙ οί 8ημ.ο,Ι ΧοΙ άρχ.οντες, Οτ:.ι:ν περιέγραφαν με κα.μά:­

ρι τα έΥκαίνια η ά.νήγγελ) ιχν έξίσοιι περήφανα το πληριu; κ6στος των κολοσσια.ίων δ."μόσιων κτιρΙων που α.ρχιζαν να -:ταρα.μορφώνοιιν τα άσταα τοπ[α τοσ ΒορρίΧ μετα το 18 48, Χ(.i)ρΙς να κρόβο ται ολότελα

&.πο την αtθαλ oμΙχλη που τά τύλιγε ςiμέσως, π[στει.ιαν είλικρινα Οτι ύμνοuσαν μια καινούρια Άνα.γέννΎjσY), που Τ'� στήριζαν οίκο ομικα έπιχειρηματΙες πρ1'(κιπες σιJy,φΙσψoι με τοΙΙς Με:δ:!κους Άλlμoνo,

εν-ruπωσιlZκα με οποιο "f)TCOTE κριτηριο, α.ν ει.,αιρεσouμε το χριτηΡΙΌ

της π ρω,οφανοuς παραγωγιχότητocς -rou καπιταλισμoϊi Μόνο που

" <_t" , , ' ''δ ' fI ' '11 ' " ι

οεν t)()ειιο ταν πια απο τους ι ιους α'ΝρώΠΟΙΙζ - αστικη επα

α-στα.σΥ) -ητα.\Ι νικηφόρα ά.κόμα Υ.αΙ σ-το xα.pr.ιxτηpιστιxO πε8ίο 8ρά.σΥις των Ίjγεμ6νων και των εύγενων Σε καμι& ά.πο τΙς μεγάλες ά.νοικο­δομήσεις r.6λεω\l που έγινιχ\l &νιΧμεσα στο 1850 και το 1875 το κιι­ρίαρχο 'r-'ώρισμα του άστικου τοπ(οιι δεν είνα.ι πια τα βα.σιλιχα η

!.18

κα:λλιτέχνες, Cι:λλα σέ γενικες γραμμές .α &λογα, -ή χocρτοπαιξ(α xoct

να OιαOΊjλώσOυν τόν ραγδαία α.υξανόμενο πλοuτο κιχι τη σuνακ6λoυf}η

αυτoΊ:κα'/oΠOίΊjσ-fι τους Το noceoc; γιCι (ιά.ναστ-ήλωσηι) Υ :χΙ ά.ποπερσ.­

τ-ωση των μεγάλων έΥ.κλησιων κ.αΙ κιχΟεδρικων νιχων 'oU Μεσιχίωνα

-πάθος που σάρωνε τ-ην Εύρώτη στα μέσα του 190'J αΙώνα σα,ι

με't'αοοηκ� ά.ρρώστια- ήταν μαλλον κοσμιχο παρα θΡΊjO" ιευτικό

τα ά.'ι'ίjY αν, όλο κα.Ι περισσότερο, μ ί:iλλoν στο ιικοινο)) πα.ρCι στη,ι Au­

λ-ή: ocu't'oxpιxToP,XEC; συλλογές Yrταν τώρα: μGUσεία, οπερες &.νοιγαν τα

ταμεία τους για 1'ou:; κοινουι:; &rfJToύς " Ήτ ν, πρά-γμαη1

χα.ριχχ:-ιιρι-Η ΕΠΟΧΙΙΙΌΤ ΚΕΦΑΛΑΙQΤ

στικα σύμβολα δόξας και πολιτισμου, γιατΙ ό:χόμα καΙ τα τιτάνια

δ-ημα.ρχεία) για την ά.νέγερση των όποίων συναγωνίζονταν οΙ δΎ)μοτι­

Υ-ΟΙ &:ΡΧΟ'l"t'ες, TιTΙX'J πoλU μεγα:λυτεΡ"_ ά.πό όσο οα ιtπαιτoυσα, ot τcε­

ριορισμέ'Jες &:,.άΥ ιες της δΊJμoτιχης OΙOCΧεΙPΙσfJς οι προσγειωμένοι

ορεΙ'Ι"f) :κοτια για να την πεισοuν WI πρomιεσει ε ιχφιoc και κα.τσα

ρα-χι:ι (που ό Λά.ντσηρ είχε ά.πoδείξε� ότι ήταν r.oAU iILTtoPLXoc) στα &λογα

• ΤΟ Ύ�Ύoνo; δη �ύτ1:ζ ΟΙ έ?�pέσ�ιζ i:IzIJ.V την !ι?t":""l'j�[(l τσUζ <πlζ 8ε�o:ε-:-ίεζ -roiJ

1830 κιχ! -roiJ 1840 I!t-J μειώνει τη σ">jμo:σ[α τη.; ποσοτιχης 8tci8ooής τouς, ;";ο\.ι &ΡΧΙ·

σε στι) Mχo:ε-:-ίr.ι του 1850

422

ΟΙ ΤΕΧΝΕΣ ποτε τα οΙχονομt.κ<Χ, έκχώρησε στ� HoutledHe's Hailway Library γι.α δέκα: χρόνια: τα δικαιώματα της χα.ρτ6δετης �κδoσης των προηγοίΙμε­

"ων μυθιστορημάτων του προς 20,000 στερλίνες, ςΧπο τΙς όποίες o� 5.000 ήτα.ν ((άψ.έσως κα.τα.βλητέερ}.9 Με έξαίρεσΎ) την &νεπα.νάλη­Π"1 έΤCΙΤUΧ(IX του μuθιστορ1)μlχτος της Χ&.ρριετ Mπϊjτσερ Στ60u Ή

xcx.λύβιx τaϋ μπ&ρμπιχ Θωμα (1852), ποιι μέσα σε ενιχ χρόνο θα πρέπε!

να ποίΙλησε στ1j βρετανικ-η α.ύτωιρα.τορ1.α γύρω στο ΈVάμισι εκα.τομμύ­

ρω ά"τ[τυπιχ σε σα.ρά.\ιτα έΧΟόσεις (οί περισσότερες άπο τις όποίες πεφlχτι.κές), ή μαζικ-η άγορα στο χωρο των τεχνων οεν μΠΌρεί να σvyκριθεΤ με τη 8ιχΥι μας έπox� 'Ωστόσο υπηρχε, χιΖΙ � σημασΙιΖ ''ίς ήταν άναμφισβ-ήτητη

'Εδώ πρέπει '/σ χάνουμε ouo πα.pατηρ�σεις Ή πρώτ-η εϊνα:ι στι

ύττ:οβα.θμίσ"1χαν έν,ονα m nIΧPIΧooa,n;xιX irtIΧYfiXfLrxTa: που έΠΎJρεά.­στηκο:.ν πιό ά.μεσα &:π6 την πρόοδο της μ'fJχανιχης άναπαρα.γωγης, Μέσα σε μια γενιςΧ, α:ότ-η � έξέλιξη έπρόΥ.ειτο να προχα:λέσει, προ-

παντος στΎJ ρετα.νια, 'π)ν πατριοα τ-ης εκ ιομηχα:νισης, την πο ,ιτιχoϊoεoλoγικΎj ά:v::-Ιδραση του (σε σημα:ντικο βιχΟμο σοσιαλισηχου) κι­v�μα:τος πω �Oελε νά συγκεράσει τΙς κιχλες τέχνες χιχι τη χε:ιροτε-

Χ ωρις αμφι " β )Ι,ο Ι.ΙΧ_ , οεν ητα.ν ocnox εισηκoc μotoc '1>' Ί' ' λ " α.ΡιστΟΚΡOCΤ, ΙΚ, j " , Ί) x� πeλrxτεία, οπως αυτη πού καθόριζε τ6 περιεχόμενο των θεα.τρικών πα.ραστάσεων στό λονδρέζικο Ωίιεστ 'Έντ � στο τ.αρι.σινΟ θέα:τρο του βουλεβάρτου, Ί'Η τα'! έπίσης ένα μαζικο κοι.νό, τ.ιΆι συμπεριΜ.μβιχνε

ιχσΤΙ-τη μικρομεσαLα τά.ξη καί &'λλα στρώματα, άνάμεσά τΟυς εtSικευμέ­νους έργάτες που φιλοδοξουσαν να .χποχτΥισουν εuuπολ'fjΨΙα χσ.Ι πα.ι­

&ποψη λΙΧϊκές, καί αυτο ,ο ήξεριχv οί νεόκοτ.οι διαφημιστες ση Se­χαεΤLα το\) 1880, οτιχν ιίγόρα:ζιχν μερικους &.πΌ τους πΙ.ο Ολιβερουι; κ:ιι SαπocνΊ)ρους ζωγραφ'.κοΙΙς 7tLIJα:XEC; για 1Jα κολλήσουν πάνω 70υς τΙς άφΙσες τους,

ΟΙ τέχνες είιημεροίίσα'l, χιχι το ϊδω ίσχίιει γιιΧ τα δημιouργιχ ά τα.­ λέντα πou είχαν &:π1)χηG"η στο ΧΟ1.\ιΟ -κα/ που με κocνένα:ν τρόπο ot')

Η ε.ΠΟΧΗ το)' ΚΕΦΑΛΑΙΟΊ"

η-;αν οπωσδήποτε τΟ: χειρότερα Είναι μΙΙθα:; ότι τα μεγάλα ταλέντα: της έποχ.ης ιΡυτοζωουσαν έπειδή οεν Touc:; oXναr-ιώριζαν οΙ οΧ νίοεοι κα.Ι

oXχαλλιέpγ�τoι Μποροϋμε, βέβαια, νlι oXνσ.χαΛUψo υμε oημιoυpyoUς

πού, για 8ιά.φορους λόγοι.ις, OCr.ιστέχονταν στο σ.σπχΟ χοινο � πρ ο ­ σπαθουσαν να το σ οκά ΡΟ Ι Ν , 1) "ϊΠ)Ι.) άπλως δεν μπορουσαν να βρουν ά.γορασ,ές τέτοιες περιπ τώσεις u7rijpxIXV κυρίως στή ΓlΧλλία (ό

Φλωμπερ [1821 -1880], Ο; "ί:ρώιμοι συμβο λιστές, οί Ιμπρεσιονιστές),

χcΛ γυναίκες των όποίων ή καλλιτεχνική φ-ήμη ιχν7εξι;: στον έπόμενο αΙώνα η.ταν a.νθρwποι JtOU στ-ην έ Τοοχ.ή τουζ είχα.\Ι έξιιιρετικσ: μεγάλη uπό)"1JΨ� η κα:Ι ,χποτελουσα:ν είδωλα, ένώ τ& εσοδα ά πο τη 8ουλειά ,ους ηταlJ ά.πο ύπ ολογ{σιμα ωζ μυθώδη ']ι οίκογένεια του Τολστό!

εμελλε \Ια ζήσει Il.νετα OCicO τις πωλήσεις έλάχιστων μυθιστOρημιJ.των,

οτα:ν ό μεγ&λος σ>Jγγρα.φέα.ς έγκ α.τέ λειψε τα χτημcι.:τά ΤΟ1.) Ό Κά.ρολος

1 ηκενς, γιcι.: τα οικονομικα του οποιου σt.ιμ αινει 'ιcι.: ειμαστε ΠΟλυ

χα-λα πλ�ρoφoρημένoι, μΤοοροϋσε νσ όπολογίζει σε 1 0.000 στερλίνες έτή­σιο εΙσόδημcι.: τα πφισσό,ερcι.: χρόνια ά.πό το 1848 χcι.:Ι επειτα, ένω στη δεκαετίcι.: του 1860 το Ετήσιο είσ ό8ημιJ του αύξ�θ1)Y.ε , για να φτάσει

το '1868 τΙς 33.000 στερλί νες περίπου (το μεγαλίιτερο μέρος αίίτου του ποσοϋ προε χόταν ά.πο το ΌCμερικανικO ά.ναγνωστικΟ κοινό, που

�τα.ν ''Ι''η μιcι.: εκ : ηκτα·.<;ι προσ ΟΟ (".)ψΟρ α α.γορα κα.τον ΠEνη'lΤα l.ιλιι:ωες δoλά.ριcι.: 0& ηταν ά.κόμα καΙ σήμερcι.: ένα πολύ σημαντικο είσό�

ΟΙ ΤEX�EΣ

κα.λλLτέχ.'.ι�δoc) 5χΙ μόνον εΙχ.ε τη οuvατότητα να CΊπ oκτήσει υλικ-η <Χ­νεση, ά.λλ& καΙ ά.πoλά.μβcινε ξεχωριστη ι!:κ",ΙμησΎ) Στη μοναρχικ-η καΙ ά.ρ�στoκρα-τικ-η κοι'lωνία-, ό χα-),λ ι τέχνης :;,ταν στ-ην κcxλuτερη περ[πτ-ω­ιnι ενα.ς δ ιακοσμητης Υι Ζνα στολΙδι της Αuλ-Yjς καί του π,v.ocτιου, ενα Τ.ολύτιμο r.εptouGLcr;κo στοιχείο, ένω στ-IJ χεφότεΡ7J �νCtζ άπο έΚξ(νΟlJς

Yoctt, γενικότερα, τις Π\ιευμα.τιχες άξΙες της ζωΎjς

Δεν μποροϋμ ε να κσ.:τα.νο-ι1σοuμε τ],ς τέχνες στό SeuTεpo μέρος τοϋ 190υ α.ίώνα-χωρΙς ν?ι λάβουμε {ιπόψη α.ότΟ το κοινωνικο α.ϊτημα , οτι δ'ψ,Μη 6tρεπε να δΙ'ιουν ί't'ιεuμ.-ι.τ ικΟ περιεχόμε\lο στον ύλιστικότερο ά,πQ όλοuς τοι)ς πολι-:-ισμονς Σχεοον μπoρoίiμε νOC ποuμε ΟΤΙ π-ηρα:ν

τη OtCJ"1j τΎjς παραδoσιακΎjς Ορησκεία.ς � ζω-η των μορφωμένων και χειραφετημένων, δΊjλα.δΎ) των πεΤUΧΊjμένων CΊστων, σuμπλΊjρω μέ\lες βέβοnα CΊπό το γεμάτο εμπνεuση θΙ,φα της (lφUσης)), δΊjλctδΎ) του τοπίου Αύτο -ηταν φ:χνερό τερο στους γερμ:χνόψωνΟUζ λ:χούζ, που εl­χαν φτά:σει στο σημείο νOC θεωΡοϊιν τον Τ:'ολι τισμο δικό ,oUΖ μονοπώ­λιο τον καφο πο'; οΙ Βρπανοι μονοπωλοσσαν την oΙκ oνoμικ� καΙ οί Γάλλοι την -;roλιτικΎ) επιτuχία Σ' ιχύτο';ς τOUς λcx.οUς οΙ οπερες Yocx.t τα: otctTPcx �ytW1.') ναο Ι, onou ο[ &νΟρωποι λά:τρεu(Χν τOC εργα τοϊ; xXcx.­σικου ρεπεΡΤΟΡ[ΟU με εύλά.βειcx., εστω χα-ι α,} δεν τα &πολάμβιΧναν

;::Χν,cx., καί οποu η μύηση των μα.Οητων τοσ δημοτικοϋ σχολείου άρχι­

ζε Π.χ με τον Γουλιέλμο Τέλλο ,ου ΣΙλλερ γι& νOC πρoχωp-ι1σ�ι τελι­

κά στα (ιψψ&' μιιστήρια το\) Φάοιιστ του Γκαίτε Ό Ρίχαρντ Βάγχ­ν�ρ, cx.un, η δυσάρεστη fLEYOCXOtp\)tcx., εΙχε ά.ντιληφΟεϊ σωστOC την παρ.χπά.νω AEtToupyloc, οταν έχτισε το'l κcx.θεδρ!.κΟ ναό Tou στο M;:cXupouT (1872-76), οποu οΙ προσκuνΊ)"'t"Ες σuνέρρεαν γι.Χ 'Ιά ιXyoou­ σουν μ ε κα τά.νυξη, επι πολλες ώρες και &ρκε-:-ες μέρες, το τευτονικο νεοπ:ι:γα.νιστικΟ κήρuγμα τοίί δασχάλοu, μετά το τέλος τou όποίου

χεφοκροτη-σouν τι &λλο, έκτος &.πΟ το στρατό, μϊ.ορoUσε νOC έχφρά:σει την &­

σνλληπτη εννοι(Χ τοϋ έθνους κα.λύtερα άπb όσο τOC σύμβολα τΎjς

τέ-1-1 εΠΟΧΗ 1'01' ΚΕΦΑΛΑΙΟΤ

Ζνης -πρωτόγονης, 8πως στις σιιμαίες και τοίις έθνικοίις uμνO\Jς, έκλεπτuσμένης και βαθια.ς, οπως στΙς ((έθνικεςll σχολες μουσικΎjc, πού τr-ωτ[στηκαν τόσο στενα με τα εθνη της περιό80υ μας Τ1) σnγμ1)

που αυτα απεκτησαν σtJλ ογιχη σι;νειοησΊ), ανε α.ρτησια 'Ι κρα.τικη

υπόσταση, όπως φανερώνε, � περΙπτωσ7J τοα Βέρντι για τη'J [τα.λικ1) Πα.λΙΥΥενεσία, τοα Ντβόρζακ κlχΙ ToU Σμέτανα για TOu:; Τσ�zoυς;

Δεν έσπρωξαν 8λες οί χώρες Τ1) λατρεΙα των τεχνων ως το σημε�o όπου εφτασε σΤ1)ν κεντρικ-η ΕυρώΠΥ), προπαντοι; ιiνάμεσα στους ιiφo­μoιωμένOlις έβρα[ους ιiστoίις* -ποίι στο μεγαλιJτφo μέρος της Εύ­ρώπης καΙ των 'Ηνωμένων Πολιτειων ητ:χν πολιτισμικOC Γερμανο! Τι έκγεpμa.νισμένω Σέ γενικες γραμμές, οΙ καπιταλιστές Πιζ πρώτης

γισ να έπι80()oUΝ σε \.ιo/ηλό·rε:ρες CισxoλΙες Ό μbνoς μ� '"Εβρα.1ιος ά.­μερικανος μεγιστάνας πο\.ι ε!χε Μσιο πάθος για τον πολιnσμο -συνέβαινε έπΙσης να ε!ναι ό μόνος ιXVTtXX1JpιxOς καΙ έλευθερόφρο­

παρά-80ση του πατέρα του, ένος xνuπ6τακτoυ κα.λλιερΥημένου ύφα:ντη 'Έ­

ξω άπα τη ΓερμανΙα, καΙ ίσως &:χόμcι περισσότερο την Αυστρία, 8εν ύπ'ijpχαν τ.αρα Ηγοι τραπεζΙ,ες πο\.ι θα ηθελαν να δουν το\.ις γιοίΙς ους μουσικοσυνθέτες η διεuθυντες όρχήστρα.ι:;, (σως έπει3-η σ' cιυτες τΙς

χνών χαρακτήριζε μόνον ορισμένες μερίδες των ά:στων 8ιcινooυμένων, όπως αu,ες πο\.ι έπρόκειτο &ργότερα να συγκροτησουν στην ΆπλΙα τ-ην όμά.3α Μπλούμσμπερυ, καΙ -ηταν ::υκατά.στα:τοι σ.ντρες καί γυναί­κες με κληρονομημένες περιουσίες, πο\.ι σπάνιlΧ ά.σχολουνταν οΙ ίδιοι

με έπιχεφήσεις

Π ι α.'/τως, αχομα κα.ι στις πιο ΙΧ<.,::οτε, ι " , � I::" ς αστικες κοι'lωνΙΕς, με • ι ι , ' Ι::" ι

Ec,(H-ρεσ·η ίσως τΙς 'Ηνωμένες ΠολιτεΤες, οί τέχνες ένέπνεocν σεβocσμο καί , λ ' β ,� , " "Γ' θ ' " •

� ατ;ο αμ αναν ιοιαιτερΥ) εκημηση ο εατρο και YJ οπερα, στ:ουοα.ια σύμβολα συλλογικου γοήτρου, ύΨώνοντocν στο κέντρο των πρωτεlJου­σων: ηταν � εστία του πoλε080μικoίi σχεδίου, οπως στο Παρίσι

-* Εί"ΙΗ ttνuotΌλόγιστr; Ir Ί ρέΌζ -ιω π:/:,Wν, 1.Οι:χ.ί-:εΡα Τ ','ζ ,υ.Mι"ιι'ίΊ� μffiXιι:.ι"ijς στ�y ύπυστ��ιξη πσίι τoUι; έδωσε (Πα δεu.τερo μέρα; -:OU 19Qu OC\Ι;"ια ocvri; ή μ<:φη, (Ur.ορη χoιWιτητc:ι βσ:θια 8ιc:ι�oτισμ&.rη άπό πνεuμc:ιτι>ιε.:; άξEε�

1'26

&.νcικαινίστηκε στα 1854-57 Γενικά, ό ά.ριθμός των μεγσ.Χων βιβΧιο­

&ηχω'} (άντίθετα με τον ά,ριθμΌ των πανεπιστΎJμίων) πολλαπλασιά­σΤ"Ι)χε έκπληκτικά στη,ι ΕύρώΠΎ), αν κα.ι στις (Iβσ.pβcιpεςl) 'Ηvωμένες Πολιτείες -η αυξ',IσΎj οεν Ίιταν τόσο έντυπωσιcικ-IJ IXUrij την περίοΟο

ΤΟ '1848 ίιπηρχαν στηv EύρώΠΎj γύρω σ,lς τετρακόσιες τέτοιες βι­βλιοοηκες, που εΤχα.ν κOCπο1 l 1 7 έχcιτoμμυριlX τόμους 0 1 880 ύπ�ρ­χαν σχεδΌν δώδεκα φορες r:ερισσότερες με σχεοον οιπλocσιο &.ριΟμΟ βιβλίων Ή Αύστρ[α, -η Ρωσία., ή Ίταλία., τΟ Βέιφο, -Τι Όυ,ανοία ίιπερδεκαπλασία:σα') τον &.ριΟμΟ των βιβλιο(}ηκων τους, σχεδον τόσο τον πoλλαπλcισία;σε ΚCΙι -Τι Bρε-τcι νία:, &.κ6μcι καΙ -η 'lσπcινία; κα;ι Υ, Ωορτογα;λία; σχεδον τον τετρα;πλασίασαν, ένώ οΙ 'Ηνωμένες Πoλ�-

ΟΙ έπισκέπτες των πινακο&ηκων κα;l των μουσείων πολλα:πλασιά.­σT"fJXΙXV: το 1848 ή έκθεση Τ'�ς Βα;σιλικης ΆκαδΎJμί<xς προσΙλΚ\Jσε γύρω στους 90.000 έr:ισ- έπτες, λλλα στο τέλος της δεκαετΙας το\}

1870 σι.εόόν 400.000 Στο μετα.ξύ οΙ (ιΙόιωτικες έπισκέψεΙζ» αύτης της εκθεΟ'Ί)ζ εΤχα'ι γίνει κοσμική έκδ�λωσΎJ για T-IJ'J καλή κοινωνία'

�ταν ενα σημά.δι για την &νοόο το\} Χοινωνικον γοήτροu τ'fj.; ζωγριχ­φικης, έξίσου σίγουρο όσο � κοινωνικη lΧ'ίγλ"1) της θε:χτρικης πρεμιέ­ρας, ενα κοσμικο γεyoνbς στό όποίο το Λονδίνο l1ρχισε 'ία σuν.:t.γων(­ζr::τα;ι το nιxp[at μετα τό 1870 -κα;ι στις 810 περιπτώσεις με όλέ­θριες έπι7t.ώσεις στις σχετικες τέχνες ΟΙ ά.στοl τουρίστες πoΛU δύ­σκολα μπορονσαν πια να άποφύγουν :0 ά.τέλειωτο XiXt έξοντωτικο για

τα πόδια προσ/.Uν1Jμ.α: στLς κιβωτους τω" τεχνών, μια μuσταγwγικ-η

;:tεζδπορία που έπανlΧλα;μβάνετoc1 ως σήμερα στα σκλ"1)Ρά ΠοΧτώμιχτα

-

-Η ΕΠΟΧ-Η ΤΟΤ ΚΕΦΛΛΛΙΟ1' του Λούβρου, των ΟίιφΙτσι XOCt του ΆγΙου Μά.ρκου ΟΙ r8ιoL οΙ χα/.-

λ ' ιτεΖνες, ι;tκ ' 6 μα και , <Η " αμψι ο ης 'β λ ως τοπ " , ψημης Ί)VI)ΠΟΙΟΙ του υ<:α- , ' CI , - α ι

τρου καΙ της ()περaι;, εγιναν σεβocστοl καί εUυr.όληπτοι, &ξιοι να χρι­ στουν Ιππότες η λόρl\οι * Δεν ηταν κα,l υποχρεωμένοι να ΣUμμOpφώ­ νoντα.� με τα �θ1) των Υ.α.νΟ,lικων ά.στων, OCΡΥ.εϊ 0\ λα:ιμοδέτες, οΙ βε­ λούδινοι μπερέδες XOCL ΟΙ μανδύες τους να YJm.v &.πΟ &ρκετα α.κριβό ίιλιχ6 (Και έσω έτtΙσης ό Ρίχαρντ Βάγκνερ φανέρωσε ά.λάθψο �\I-

\ , , Ι · Ι , \ ' � λ ' 'β " στΙΚΤΩ ΎΙΟ' το αστΙΥ.ο κo�νo: α.κομα XO'.L τα: σκ α.νοoc οι του συνε OΙf\J' "fJ V στην καλλιτεχ'/ικη φ�μη Tou.) Στό τέλος τ�ς δεκαετίας το υ 1860 ό Γλά.l\στων �)ψlε ό τ: ρω, ο ς πρωθυπουργός που προσκαλοϋσε Ι\ι::ισημό­ τ-ητες των τεχνων κα.ι των Ύραμμάτων στα έπίσt]μα δείπνα του ''Α ρα.γε άπολάμβα.νε το άσίLΚO κοινα τις τέχνες ποu προστ ά.τευε και έν1σχυε με τόσΊ) γεννα�oδωρ(α; ΤΟ έρώτημα εΙνα( άναχρο'ιιστικό ΕΙναι ιiλήθεια ΟΤΙ ίιπΎjρχαν ι,ρισμένα είδη καλλιτεχνιχης δημωυργίας ποu Ι\ιατ"ήρ-φαν ά.μεση σχέση μ.έ ένα κοινο το όποίο έπιδίωκαν α­

πΙ ως 'Ια ΨυχαγωyίjO"oυν • Η κυριότεΡ7J άπο αίιτΕ:ς -ητocν Υι ωΖ:λlχφρα μουσιχήl), � όποΙα, μόνη ίσως &.νάμεσα σε όλει:; τ1::; τέχνε" [/ώρισ::: τον χρυσο αίώνα της στ-fJν περ(ol\ό μας ' Η λέξη « όr.:ερέτα.l) έμφιχΑ­ ζεται για πρώτη φορa τΟ 1856, κιχ! � δεκαετία &.πΟ το 1865 ως τό

1875 εμελλε να Ι\ει το ά.ποκορυφwμα του έργ ο υ του Ζαχ " Οψεν ­

μπαχ (1819-1880), τοϊί 1"'ιόχocv Στράους του νεότερου (1825-1899)

�τo βOCλς « 'Ο γαλ&ζιος ΔοU'lα.β7JΡ) xρoνoλoγείτα:� ιΧπο το 1867, Ή νυΧΤεΡίδα σ:πο το 1874-,ο (ιΈλαφρο ίππr.κ.O)) ""t"oG Σουππέ ( 1 820-189b) καΙ τις πρώτ ε ς έπιτυχίες των ΓΧίλμπερτ κr.ιΙ Σ&λλιβαν (1836-

1911, 1842-1900) 'Ακόμα κ αΙ ή 6jtepoc, πρΙν γίνΕΙ άσήκω,ο το βά.­ρος της Uψ7Jλ'ίjς Ti;(V7JC; ποu έπεφτε π&.'Ιω της, 8ιατήρΎ)σε τη σχέσ-η της με ένα Υ.οινό rrou ζψουσε &.μεση &.πόλα.l)σ'Ι) (ΡΙΥχολέττο, Τροβα-

Στη Βρετι;ι;ν(α o� �(o)ypιiφr.ιι χΡ[ο�-rαll &.πο χα.φΟ ίr.r:ότεζ, &.λλ& δ Xillp,-, νEρβ\'J"(Χ, που έ8ρο:Ιωσε τη ι;ιήμ7) :-0'" στην περίο&\ ι-ιο:ι;, ε:ο:Ρό;-.ΕΙ :-Ο ιιι yillEI δ ο:ρωΤΟζ �OOTro\b,;

προσπα: εια.ς , Χα ,1.εργε1.ΙΧ τους την επιστεγα: ε και τη αμπρυνε

ιν

Ποιά ήταν -η φίιση α.ίιτ�ς της OCλ�Οε1.ocς; Έ8ω ϊορέπει να Οι.α.χωρίσouμε τήν ά.ρχιτεκτo'lικ� άπό τlς &λλες τέχνες, γιατι τ�ς έλΗπε το Οέμα ποu εδιvε σ' έκείνες μια έ.-:Ιφα.ση ένό-:ψας Πράγματι, το χαρακτηρι.­στικότεΡΟ γ'ιώρισμoc της ocρχιτεκτονικης εΙνα:ι -η έξα:φάνΙσ1J των κοινα

ιίποδεκ,ων "ήθαο-ιδεολΟΎ1.κο-αισΟητικων ιcρυOμωνι) Ttou σφράγιζl'1.ν

πά.ντοτε τΙς περασμέvες έπoχiς ΚιίΡΙl'1.ρχουσε ό έχλεΚ'nκισμός

·0-πως πα.ρα.τηρησε �G·fJ στη δεχα.ετία του 1 850 ό n ιέτρο Σελβά.ταο στο ε;:>ΥΟ τοι; Storia del/'arte deJ disegf1u, 8εν ίιΠ�?χ'ε μόνον εναζ ρυΟμος η μό'Jον ενα πρότυπο για το 'Ωραίο Κά.θε ρυθμ.Ος fιτα:ν προσαρμοσμέ-

peι:.ς κrι.Ι ίmε;πεpooorι.ν ".0:,& πολΙΙ ri)ζ Κομε'r1"l Φρrι.νοtζ.12

Η EnOXH ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΛιογ

νος στο οκοπό του " Ετσι, ά.πο τα νεόχτιστα οΙκο.30μήματα της βιεν­

ν ζι Κ"1')ζ Ringstrasse, Υι έχκλησία εΙχε φυσικα ΥΟ- τθ '.Υ Ο ρυθμό, το κοινο­ βούλιο έλλ1jν\κό, το δτ,μα.ρχείο �ταν E'J<Xζ συν800.σμbς ά.ν:ΧΥενν1Jσι:χΥ.ΟU

καΙ γοτθικοί) pυθμoίi, το ZΡΊjμα τιστηριo (όπως τα περισσότερα

όμ.οει-8-ή του κτίρια στη,) περίο8ό μας} ιΧν-nπ ροσώπευε ενcιν Ο"",(ετ ι κα λιτο κλα.σικισμό, τα μουσεία κα.ι τό πανεπιστημω την ύΨηλ·� 'Α ναγέννη­ σΎ), το Burgt.heater καΙ ή "Οπερα μια τεχνοτροπία ποί; μmψεί να χα­ ρακτηριστεί όΠεΡα·nκΟς ρυΟμός της Δείιτερψ; Αυτοκρατορίας και

στ-ίjν όποία οεσπόζουν έκ.λεχτικιστικα ά.ναΥεVV1J Ο Ι α.χ α στο!.χεία

Σuιl-ήθως ή άπαΙτησΎ) για λαμπρότητα καΙ μεγαλοπρέπεια όSηγοu­

σε στην έπιλογη τοί) ύψη),οϋ ά'Jαγεννησια.κοU καΙ ToCi Οψιμ.ου γοτ6ικοί) ρυΟμου ώς καταλληλότ ε ρης �κφρασης (1'0 μπ αροκ χα.Ι ,ο ΡΟΥ.ΟΥ.ό άν­ τιμετωπίζονταll με περιφρό\!1)Οη ως το\! 200 αΙώ'ίό:.) 'Ο ρυθμbς της 'Αναγέννησης, μιας έποχΥις γεμάτης ιχπο ιιέξ έμπόρων πρίγκιπεζJ),

-ηταν φυσικα 'j πω ταφιαστη τεΧ'ίοτροπια για αν ρωπους που σαν τους έαυτοίις Tour:; 8ιαSΌχoυς τους, ά.λλα μπορΟΟσαν v& xpΎjσιμo­

εωρου-ποιηθοu v έλεUΘερα κ:χΙ !iAAct στΙλ που πρoκcιλoυσ:xν κ.α.τά.λληλους ου­

\!ειρμοίιζ '"Ετσι, οΙ ycnoxnjμover:; εύγενεϊς της ΣιλεσΙCΙς , Που lγιναν έκατομμυριοuχοι χα.Πlταλισ're:ς χάρη στο κά.ρβο u νο των κτημάτων τους, κcΔ οΙ σuνά 3ελφoΙ τους που εΤχαν πιο ιiστικ� καταγωΥη λεηλα­ τουσαν 0"",(ε80\! όλόκληρΎι rIJv !στορΙα Τ�ζ Cιρχιτεκτοvιχης ΤΟ ι(Cινά.­ ΚΤΟΡΟ)Ι «(ISchloss))} το\) τραπεζί τη Φον �Α Ι ),J! Π ΟΡ V (1857) είνocι πρω­ σοvεοκλσ.σικό, ένocς ρυΟμΟ ζ που έξσ.κολουθουσα;\! να προημουν οΙ πε­ ρισσότεροι πλούσιο( άστοι στο τέλος της πφιόSου μocς • ο γοτθικος ρυθμός, ποί; υ r.:χ ινΙσσετσ;ι συνΟυ:χστιΥ.α το κλέος του μεσαtω\!ικοu κα­τοίκου της π6/:fιζ xat τη φ�μη ToCi Ιππόη, �λκ.υε περισσότερο τους πιο άριστοχρά:τες καΙ ε,:)πορους, σπως στο ΚόΠΠΙΤζ (1859) καΙ το Μ-ήχοβιτς ( 1858) Ή ΓVωριμία με το Πα?ίσ� τον Ναπολέοντα Γ',

σπου ΓVωσΤOί σιλεσιανοΙ μεγιστάνες όπως ό πρtΥχι 7t ό:.ς Χένκελ φΟ\! Ντό'l\lερσμαρκ εΤχαν &:.ψήσει τα rχvη τους (έστω καί μόνο χά.ρη στο Υά.μο με μια άπο τις κορυφ:Χίες έταίρεc της πόλης, τη La Ρaϊva), -ηταll φυσ ΙΥ.Ω να υπαγορεύσει καΙ αλλα πρότυπα: μεγα.λoπρέπειlΧζ, τουλά.χι­στον oτou; ΠΡ(Υχιπες τοϊ:ί Ντόννερσμαρκ, το\) Χοενλόε καΙ του Πλές ' Η ίταλικ , Ύ] όλλα vοικη κα:ί Ύ] βορεΙΟΥερμα.νικη Ά\! αγένν"1)ΟΊ) πρόσφε­ ρα.ν iξ[σοu άπooe:κτα πρότυπα oτoUς λιγότερο OCρχοντιχους, είτε σε ιiμιγη μορφη εϊτε σε κράμα.Β Έμr.pιxAζoνται ιχκ.6μα καί τα πιο ιΧ\ια-

430

ΟΙ ΤΕΧΝΕΣ

πάντr::χα μοτΙβα 'Έτσι, οί πλούσιοι Έβρcιιoι τ-ης r:εριόΟOl.ί μαι; r.po­τψουσocν έ",:J ν μαυριτανικι.-Ισλα.μαΟ ρυθμο για τΙς όλο καΙ πιο φαν­ταχτερές συναγωγές τouς, περήφανη έκφραση (ποl1 άπηχεΤται στα μυθ!στoρ�μα'7α τοϋ Νησρ.πλι) μ,aς ό:νατoλlχ�ζ άριστοκρατίας που

α.πωφιι 1) κcιt ε π ευρtιζ :τοιι ητcιtν πραγματιχα πρωτoτt.ιΠΊ) χα

εν-Otctcptpouaa σ-rf)ν άρχιτεκτoνΙK� T�ς έ:π oχ�ς: Πjς εζοχ:r,ζ τεχνολογί:χς και μηχcιtντ.κ'ijς, ίtQυ έοαχνocν το πρόσωπό τους στο κοι'lο μόνο mlc, σπά.νιες περιπτώσ�ις όπου ό,τι έπρεπε 'ι:Ι συμβoλιστ�ϊ .ητα.ν Ίι {δια Τι τεχναη πρόοδα;: στο κρυσταλ πω,ας ,οί) 1851, στη ρο-;ουγ,α της

�κOεσης της Bt�'Jv·�::; το 1873, χργότερα στον Ilυργο του "Αιφελ ( 1 889) Κατα τα &λλα, άκόμα χαι -η λocμπρ·η λειτουργικότψα των X?'1Janxwv ΟtχΟδΟμ1jμιΧτωV σuγκαλuπτόταν όλο καΙ περισσόΤερΟ, 0-πως σT�v περίπτωση των σΙΟ'f)ροδρομικων aταΟμω v -έξωφρεvικi έκλeχτικιστικων (}πως της rέφuρας του Ao,l8(vou (1862), έπιβλητι­

χα γοτθικών δπως τοϋ Άγ[οι) Πocγκρατ[ου τoU Λονδίνου ( 1868), &­w::γεwησιw.ων οπως ό Νότ ι ο ς ΣιδηροδρομικΟζ ΣταΟμος (Sϋdbahn· hof) της BιέννΎjς ( 1869-73) ( Πά'ιτως, ocρκετοl σtjμcιtντι)ωl σταθμοι ό:νηστά&ηκαν ευτυχώς σΤfιν ά.γάΠ1) της 'ιέαc, έr.οχης για το π):l)θωρι­κό.) Μ6νον οί γέφυρες δισ.τρά.νωνσ την , . " , � " κα' βτι:χσ- _εοο' στικ.η Ι , ομορφιά ,