tiệt trùng - khử trùng

Nêu ñược các biện pháp khử trùng, tiệt trùng thường ñược sử dụng và ứng dụng của các biện pháp này.. Khử trùng Disinfection là làm cho vật ñược khử trùng không còn khả năng gây nhiễm trù

Pham Hong Nhung

１.9.0９

Mục tiêu

Trình bày ñược khái niệm tiệt trùng, khử

trùng

Nêu ñược các biện pháp khử trùng, tiệt

trùng thường ñược sử dụng và ứng dụng

của các biện pháp này

Trình bày các yếu tố ảnh hưởng ñến quá

trình tiệt trùng, khử trùng

Lịch sử phát triển

Thời kỳ cổ ñại: ñã sử dụng nhiều biện pháp

kiểm soát VSV như phơi khô, hun khói, muối,

dầm, phơi nắng…

Sử dụng gia vị trong nấu nướng, ướp xác…

Giữa những năm 1800, Semmelweiss và

Lister ñã sử dụng kỹ thuật vô trùng ñể chống

bội nhiễm vết thương phẫu thuật

Khái niệm

Tiệt trùng (Sterilization) là tiêu diệt tất cả các

dạng vi sinh vật sống, kể cả nha bào, hoặc tách

bỏ chúng hoàn toàn khỏi vật cần tiệt trùng.

Khử trùng (Disinfection) là làm cho vật ñược khử

trùng không còn khả năng gây nhiễm trùng (chỉ

tiêu diệt mầm bệnh mà không phải tất cả các vi

sinh vật)

Khái niệm chết trong vi sinh

Chết là hiện tượng liên quan ñến sự chấm dứt

quá trình sống của sinh vật.

Dấu hiệu sống ở sinh vật bậc cao rõ ràng.

VSV chỉ cấu trúc từ một hay một vài tế bào nên

dấu hiệu chết khó phát hiện.

Sự mất khả năng sinh sản vĩnh viễn thậm chí

trong ñiều kiện tối ưu cho sự phát triển là ñịnh

nghĩa cái chết trong vi sinh.

Các yếu tố ảnh hưởng ñến mức ñộ

tiêu diệt vi sinh vật

Dạng vi sinh vật

Số lượng vi sinh vật

Nồng ñộ chất hóa chất

Thời gian tác dụng

Nhiệt ñộ

Dạng vi sinh vật

Least resistant

Bacterial spores

Mycobacteria Nonlipid viruses

Fungi Bacteria Lipid viruses Most resistant

Cơ chế hoạt ñộng của các chất

chống vi sinh vật

Phân loại:

Dựa vào bản chất: Tác nhân vật lý, hóa

học

Dựa vào mức ñộ chọn lọc: tác nhân ít chọn

lọc, chọn lọc trung bình, và chọn lọc cao

VÁCH

1

MÀNG TẾ BÀO

QUÁ TRÌNH SINH TỔNG HỢP A NUCLEIC VÀ PROTEIN

THAY ðỔI CHỨC NĂNG CỦA PROTEIN

2 3

4

Các biện pháp khử trùng và tiệt trùng

Biện pháp vật lý:

Nhiệt

Lọc

Bức xạ

Biện pháp hóa học

Chất sát trùng

Chất chống nhiễm trùng

Healthcare setting

Everyday life

Microbiology lab

Food production

Nhiệt

Có 2 dạng nhiệt ñược sử dụng:

Hơi nước nóng (65-135ºC)

Khí nóng khô (160-vài nghìn ºC)

Cách thức hoạt ñộng:

Hơi nước nóng: gây ñông vón nên làm biến

tính màng bào tương; phá hủy DNA, RNA,

ribosome

Khí nóng khô: oxi hóa tế bào; biến tất cả thành

tro khi ở nhiệt ñộ cao

Các biện pháp dùng hơi nước nóng

Hơi nước ở áp suất cao: Autoclave

121ºC ở 1atm trong 30 phút

Phương pháp Tyndal

ðun sôi

100ºC trong 30 phút

Phương pháp Pasteur

63-66ºC trong 30 phút 71,5ºC trong 15 giây 134ºC trong 1-2 giây (ultrahigh temperature)

ðốt trên ngọn lửa

Lò sấy (170°C, 2 giờ)

Các biện pháp dùng khí nóng khô

Chú ý

Luôn luôn phải kiểm tra chất lượng tiệt trùng

bằng các chỉ ñiểm chuyên biệt

Kiểm tra thường xuyên bằng chỉ ñiểm hóa học

Kiểm tra ñịnh kỳ bằng phương pháp sinh học

Kiểm tra chất lượng

Lọc vô trùng

ðược sử dụng tiệt trùng cho chất khí và

chất lỏng không dùng nhiệt ñược

Kích thước lỗ lọc 0,02-8 µm

Màng lọc: cellulose acetate, các vật liệu

plastic như nylon, teflone

Lọc tiệt trùng không có tính chắc chắn

nên chỉ sử dụng khi không dùng ñược

biện pháp khác

Bức xạ

Bức xạ là dạng năng lượng phát ra từ các hoạt

ñộng của nguyên tử

Có 2 loại:

Bức xạ ñiện từ: tia gamma, tia UV

Bức xạ hạt: dòng electron tốc ñộ cao

Tia gamma: làm ñứt gãy cấu trúc nguyên tử của

phân tử hình thành nên các ñột biến ở DNA

Tia UV: ñưa nguyên tử lên trạng thái năng lượng

cao làm hình thành các liên kết bất thường trong

DNA gây ñột biến

Nhóm halogen

Tác dụng sát khuẩn do phản ứng oxy hóa và halogen hóa các chất hữu cơ

Sự oxy hóa nhóm S-H trong các amino acid và S-S trong enzym làm bất hoạt các enzym

Phổ tác dụng rộng và thời gian tác dụng ngắn

Chlorine và hợp chất của nó ñược dùng ñể khử trùng trên diện rộng

Iodine và hợp chất dùng sát khuẩn da

Betadine

Phenol và các dẫn xuất

Ở nồng ñộ cao gây ñộc tế bào, phá hủy

vách và màng tế bào, bất hoạt enzym

Là chất sát khuẩn mạnh

ðộc tính cao

Cồn

Thường dùng ethanol và isopropanol

Gây biến tính protein và phá hủy cấu trúc

màng tế bào

Khử trùng da

Thời gian tác dụng ngắn, thấm tốt vào da

Alcohols:

Ethanol,

isopropanol

Denature

proteins,

dissolve lipids

Table 7.6

Muối kim loại nặng

Hoạt tính kháng khuẩn giảm dần Hg, Ag,

Cu, Zn

Ion kim loai tạo phức với một số nhóm

chức năng –SH, -OH, PO4 làm bất hoạt

protein

Hợp chất Hg dùng sát khuẩn ngoài da,

niêm mạc

Nitrate bạc làm dung dịch nhỏ mắt cho

trẻ sơ sinh

Formaldehyde

Gắn vào acid nucleic và các nhóm chức

năng của amino acid

Dùng lau chùi sàn nhà và ñồ dùng, khử

trùng không khí và máy móc lớn

Gây kích ứng da và niêm mạc

Kết luận

Chất sát khuẩn phá hủy vi khuẩn nhanh

chậm khác nhau bằng cách tác ñộng trực

tiếp lên toàn bộ cấu trúc tế bào vi khuẩn

Nồng ñộ chất sát khuẩn ñược sử dụng rất

gần với liều ñộc cho cơ thể người nên chỉ

dùng thuốc sát khuẩn ñể ñiều trị tại chỗ