Những Nét Bản Sắc Của Văn Hoá Chăm.docx

NHỮNG NÉT BẢN SẮC CỦA VĂN HOÁ CHĂM Người Chăm Lịch sử Dân tộc Chăm vốn sinh tụ ở duyên hải miền Trung Việt Nam từ rất lâu đời, đã từng kiến tạo nên một nền văn hoá rực rỡ với ảnh hưởng sâu sắc của văn[.]

NHỮNG NÉT BẢN SẮC CỦA VĂN HOÁ CHĂM

Người Chăm:

Lịch sử: Dân tộc Chăm vốn sinh tụ ở duyên hải miền Trung Việt Nam từ rất lâu đời, đã từng kiến tạo nên một nền văn hoá rực rỡ với ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Ấn Ðộ Ngay từ những thế kỉ thứ XVII, người Chăm đã từng xây dựng nên vương quốc Chămpa Hiện tại cư dân gồm có hai bộ phận chính: Bộ phận cư trú ở Ninh Thuận và Bình Thuận chủ yếu theo đạo Bàlamôn (một bộ phận nhỏ người Chăm ở đây theo đạo Islam truyền thống gọi là người Chăm Bà ni) Bộ phận cư trú ở một số địa phương thuộc các tỉnh Châu Ðốc,Tây Ninh, An Giang, Ðồng Nai và thành phố Hồ Chí Minh theo đạo Islam (Hồi giáo) mới

Hoạt động sản xuất : Người Chăm có truyền thống nông nghiệp ruộng nước, giỏi làm thuỷ lợi và làm vườn trồng cây ăn trái Bên cạnh việc làm ruộng nước vẫn tồn tại loại hình ruộng khô một vụ trên sườn núi Bộ phận người Chăm ở Nam Bộ lại sinh sống chủ yếu bằng nghề chài lưới, dệt thủ công và buôn bán nhỏ, nghề nông chỉ là thứ yếu

Nghề thủ công phát triển ở vùng Chăm nổi tiếng là dệt lụa tơ tằm và nghề gốm nặn tay, nung trên các lò

lộ thiên Việc buôn bán với các dân tộc láng giềng đã xuất hiện từ xưa Vùng duyên hải miền Trung đã từng là nơi hoạt động của những đội hải thuyền nổi tiếng trong lịch sử

Ăn: Người Chăm ăn cơm, gạo được nấu trong những nồi đất nung lớn, nhỏ Thức

ăn gồm cá, thịt, rau củ, do săn bắt, hái lượm và chăn nuôi, trồng trọt đem lại Thức uống có rượu cần và rượu gạo Tục ăn trầu cau rất phổ biến trong sinh hoạt và trong các lễ nghi phong tục cổ truyền

Mặc: Nam nữ đều quấn váy

tấm Ðàn ông mặc áo cánh ngắn xẻ ngực cài khuy Ðàn bà mặc áo dài chui đầu Màu chủ đạo trên y phục là màu trắng của vải sợi bông Ngày nay, trong sinh hoạt hằng ngày, người Chăm ăn mặc như người Việt ở miền Trung, chỉ có chiếc áo dài chui đầu là còn thấy xuất hiện trong giới nữ cao niên.

Ở : Người Chăm cư trú tại Ninh Thuận, Bình Thuận, ở nhà đất (nhà trệt) Mỗi gia đình có những ngôi nhà

được xây cất gần nhau theo một trật tự gồm: nhà khách, nhà của cha mẹ và các con nhỏ tuổi, nhà của chồng cô gái út

Lịch: Người Chăm có nông lịch cổ truyền tính theo lịch âm

Văn nghệ: Nhạc cụ Chăm nổi bật có trống mặt da Paranưng, trống vỗ, kèn Saranai Nền dân ca - nhạc cổ

Chăm đã để lại nhiều ảnh hưởng đến dân ca - nhạc cổ của người Việt ở miền Trung như trống cơm, nhạc nam ai, ca hò Huế Dân vũ Chăm được thấy trong các ngày hội Katê diễn ra tại các đền tháp

Chơi: Trẻ em thích đánh cù và thả diều, đánh trận giả, thi cướp cờ, chơi trò bịt mắt bắt dê.

Đặc Điểm về kiến trúc Chăm

Nói đến văn hóa Chăm không thể không nói tới các tháp Chăm đứng sừng sững,

uy nghi trước nắng gió của thời gian Bình Định là nơi còn lại nhiều tháp và

nguyên vẹn nhất trong số những tỉnh có kiến trúc Chăm Tháp Chăm được thừa nhận về độ tinh tế B.Broslier trong cuốn Indochine Carefour des arts (Pris 1961) nhận xét: "Về cấu trúc, tháp Chăm đẹp hơn tháp Khmer, sở dĩ như vậy là do họ (người Chăm) giữ được ý

thức về chất liệu (gạch)

và biết tôn trọng bản

chất của nó, trong khi đó

người Khmer có xu

hướng dựng lên một khối

bằng bất cứ vật liệu nào

rồi chạm khắc lên Nghệ

thuật kiến trúc Chăm cân

bằng, có nhịp điệu và

sáng sủa hơn, nó tạo cho

tháp Chăm một vẻ đẹp

không thể bỏ qua" Từ

thế kỷ V-VI, sử sách

Trung Hoa đã phải công nhận người Chăm là bậc thầy trong nghệ thuật kiến trúc

và điêu khắc gạch Việc các tháp Chăm được làm từ những viên gạch đỏ hồng chồng khít lên nhau không thấy mạch hồ đã tạo nên huyền thoại Các chuyên gia

Ba Lan cho rằng, người Chăm dùng gạch nung sẵn rồi gắn với nhau bằng vữa đất sét, sau đó toàn bộ được nung lại Một số nhà nghiên cứu thì nêu ra giả thuyết cho rằng người Chăm đã dùng keo chiết từ thực vật (như cây bàn chải + mật mía hoặc nhựa cây dầu rái) để dán các viên gạch với nhau Những nghiên cứu gần đây cho thấy người Chăm đã sử dụng kết hợp một số biện pháp kỹ thuật khác nhau để xây tháp Sự tinh tế của các tháp Chăm còn thể hiện ở vô số những hình chạm khắc tỉ mỉ trau chuốt do nghệ nhân đục đẽo trực tiếp lên tường tháp đã được xây

sẵn, không thể vì một sai sót mà phá đi xây lại được Hoàn toàn có lý khi

Parmentier nhận xét: "người Chăm chạm gạch như chạm gỗ, đẽo đá như đẽo gỗ"

Về cấu trúc quần thể, các tháp Chăm có hai loại Loại thứ nhất là các quần thể kiến trúc bộ ba gồm ba tháp song song thờ ba vị thần Brahma, Visnu, Siva (như tháp Dương Long) Loại thứ hai là các quần thể kiến trúc có mộ tháp trung tâm thờ thần Siva và các tháp phụ vây quanh (tháp Cánh Tiên, tháp Thủ Thiện, tháp Thốc Lốc) Loại này thường xuất hiện muộn hơn (khoảng thế kỷ IX trở về sau) Về hình dáng, phần lớn các tháp Chăm đều có hình ngọn núi (Sikhara), trên các góc

có các tháp nhỏ ứng với đỉnh núi nhỏ Tuy kiến trúc núi có nguồn gốc truyền thuyết từ Ấn Độ nhưng với người Chăm, chúng lại biểu tượng cho thiên nhiên miền Trung trùng điệp núi non và phản ánh đúng chất dương tính trong tính cách bản địa của văn hóa Chăm (núi = dương) Chất dương tính này còn bộc lộ rõ ở những tháp mô phỏng hình sinh thực khí nam Bên cạnh tháp chính hình ngọn núi, còn có tháp có mái cong hình thuyền (tháp Bánh Ít) - dấu hiệu đặc thù trong kiến trúc nhà cửa cư dân Đông Nam Á Như vậy, từ chỗ vay mượn dạng Sikhara

Ấn Độ, tháp Chăm đã đi đến chỗ hòa quyện và phối kết khá nhiều sáng tạo mang dấu ấn của tính cách bản địa Chăm và văn hóa nông nghiệp khu vực Hầu hết tháp Chăm đều là lăng mộ thờ vua Ngoài ra, tháp Chăm còn là đền thờ thần bảo trợ của nhà vua Do tính chất lăng mộ và đền thờ nên nội thất tháp Chăm rất chật hẹp, chỉ có chỗ cho các pháp sư hành lễ chứ không phải là nơi cho các tín đồ hội

tụ và cầu nguyện