Đề cương lịch sử thế giới hiện đại

ÔN TẬP HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI I Phần Chủ nghĩa xã hội hiện thực 1 Tình hình nước Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Tiền đề cách mạng xhcn chưa chín muồi ở Nga cuối 19 đầu 20 + kin.

Trang 1

ÔN TẬP HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI

I Phần Chủ nghĩa xã hội hiện thực

1 Tình hình nước Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

- Tiền đề cách mạng xhcn chưa chín muồi ở Nga cuối 19 đầu 20

+ kinh tế

Quá trình tập trung sản suất và hình thành các tổ chức độc quyền(xanhdica) phát triển nhanh chóng

Tố chúc độc quyền chi phối công nghiệp dầu mỏ, luyện kim, than đá, đường sắt,

…

Kiểm soát lĩnh vực ngân hàng tín dụng

Suất hiện lũng đoạn của tư bản tài chính trên có sở hợp nhất tư bản ngân hàng và tư bản công nghiệp

Do thế lực kinh tế mạnh tư bản độc quyền nga đã giữ vũng vị trí quan trọng chi phối chính sách đối nội và đối ngoại của đất nước

Nga sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc chưa trải qua cuộc cách mạng tư sản Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, Nga chưa tiến hành cách mạng tư sản nhưng đã chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Kinh tế công thương nghiệp phát triển cùng với sự xuất hiện của các công ty độc quyền Nền công nghiệp mở rộng với quy mô ngày càng lớn làm cho đội ngũ công nhân ngày càng đông đảo

- Về chính trị, nước Nga hầu như duy trị nguyên vẹn bộ máy cai trị của nền quân chủ phong kiến chuyên chế Nga hoàng bóp nghẹt mọi quyền

tự do dân chủ Đời sống của công nhân và nhân dân lao động hết sức

cơ cực

- Nga thất bại trong cuộc chiến tranh Nga – Nhật (1904 – 1905) làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt

2 Trình bày khái quát về Cách mạng tháng Hai năm 1917

Hoàn cảnh: nền thống trị của Nga lâm vào khủng hoảng trầm trọng, theo đuổi chiến tranh thứ nhất và bộc lộ tình trạng lạc hậu kinh tế và quân sự, nhân dân bị

Trang 2

áp bức bóc lột, kinh tế nga bị kệt quệ, sản xuất công, nông nghiệp bị đình đốn, nạn thất nghiệp tăng

Đầu năm 1917 giai cấp tư sản, bọn mensevich và xã hội cách mạng được hậu thuẫn của đế quốc anh pháp và trong nước đã tiến hành một cuộc đảo chính cung đình để lật đổ nga hoàng nicolai 2

Nguyên nhân

Đảng Bolshevik do Vladimir lich Lenin lãnh đạo nhân thời cơ đó đã tổ chức những cuộc biểu tình lớn chống chiến tranh và bài công tập thể Ngày 9 tháng 1 năm 1917 (22 tháng 1 theo Công Lịch), trong lễ kỷ niệm "Ngày chủ nhật đẫm máu ở Petrograd đã xảy ra một cuộc biểu tình lớn chống chiến tranh Cuộc biểu tình lan rộng sang Moskva, Baku và nhiều thành phố khác

Phong trào cách mạng sôi nổi nhất là ở thành phố Petrograd Ngày 18 tháng 2 (3 tháng 3 theo Công Lịch) 30.000 công nhân đình công và ngày này trở thành ngày mở đầu cho Cách mạng tháng Hai Ngày 25 tháng 2 (8 tháng 5) nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ, 90.000 nữ công nhân của 50 xí nghiệp ở Petrograd tham gia biểu tình chống chiến tranh Cuộc bởi công nhanh chóng chuyển sang tổng bởi công chính trị Ngày 24 tháng 2 bài công lớn rộng khắp thành phố, lôi cuốn 20 vạn công nhân tham gọi

Ngày 25 mang 2 (10 tháng 5) đang Bolihek quyết định chuyển sang tổng bởi công chính trị toàn thành phố và các cuộc xung đột giữa những người biểu tình và cảnh sát đã diễn ra Ngày 26 tháng 2 (11 tháng 5, theo lời kêu gọi của đảng Bolshevik, công nhân chuyển từ tổng bởi công chính trị sống kho hạt an, trong tặng cách thực vũ khí của cảnh sát công nhân con kêu gọi binh lính dung vó cách mạng lại đó Nga hoàng Đến buổi chiêu nhiều nơi quân đội đã đứng về phía nhân dân, nổ súng bắn vào phía cảnh sát

Ngày 27 tháng 2 (12 tháng 5), cuộc khởi nghĩa lan ra khắp thành phố Triều đình Nga hoàng phải huy động 60.000 binh lính từ một trận trở về đàn áp phong trào tuy nhiên binh linh được nhân dân vận động đã bắn vào cảnh sát, bắt các bộ trưởng và tưởng của Sa hoàng Sa hoàng Nikolai 2 thoái vị và đế quốc Nga cáo chung (1917)

Trang 3

Kết Quả

Trong thời gian khởi nghĩa, theo lời kêu gọi của đảng Bolshevik, công nhân và binh lính đổ tiến hành thành lập các xô viết đại biểu cho mình Chiều ngày 27 tháng 2 hội nghị các xô viết toàn Petrogiao đã họp và bảo ra lãnh đạo thống nhất

xô viết đại biểu công nhân và binh linhs Fetrograd Ngay sau khi đế quốc Nga còn chúng, xô viết đại biểu công nhân và binh lính Petrograd đã dung ra điều hành mọi công việc của nhà nước

Trong lúc đó giai cấp tư sản nhân cơ hội đó tìm cách giành lấy chính quyền Sau khi đàm phan với các thế lực báo hoàng còn sót lại không thành đại diện của giai cấp tư sản đã thỏa thuận với các lãnh tụ Menshenkiuc này dang chiếm do số trong các xô viết đặc biệt là xô việt Petrograd Sau đó, các lãnh tụ Menshevik và xã hội cách mạng đã thỏa thuận trao chính quyền cho giai cấp từ sản Ngày 2 tháng 3 (15-5), chính phủ lâm thời từ sản được thành lập do huân tước Georgy Lvovlar thủ tướng Che do Nga Hoàng sụp đó, nước Nga xuất hiện tình trạng 2 chính quyền song song tồn tại chính phủ lâm thời của giai cấp tư sản và xó viết các đại biểu công nhân và binh lính

Cách mạng Tháng Hai về tính chất là cuộc cách mạng dân chủ tư săn kiểu mới

vì lãnh đạo cuộc cách mạng là giai cấp vô sảnvà hướng đi lên của cuộc cách mạng là xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa chứ không phải chế độ tư bản chủ nghĩa, thành lập được hai chính quyền là chính phủ tư sản làm thời và Xô Viết

Y nghĩa Cuộc cách mạng tháng hai đô thực hiện được một phần nhiệm vụ của giai cấp công nhân và nông dân Nga là lật đổ

3 Bước chuyển từ Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai lên Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười

Giai đoạn 1: từ tháng 3 đến tháng 7/1917, đấu tranh bằng phương pháp hòa bình ( động viên, giáo dục quần chúng, cô lập thành phần phản cách mạng)

Trang 4

giai đoạn 2: từ tháng 8 đến tháng 10/1917 đấu tranh vũ trang, trực tiếp thực hiện chuyên chính vô sản (đại hội 4 đảng bonsevich Nga, mâu thuẫn trong giai cấp tư sản Nga giữa bộ trưởng chiến tranh kerenxki và tướng coocnilop, ngày

7/101917 Lê nin bí mật từ Phần Lan về nước trực tiếp chỉ huy khởi nghĩa Đêm 24/10 khởi nghĩa đến đêm 25/10 nghĩa quân đã chiếm được cung điện xmonori, toàn bộ chính phủ tư sản bị bắt (trừ kerenxki)

4 Những nguyên tắc căn bản của chính quyền Xô Viết trong Tuyên ngôn về quyền các dân tộc nước Nga (2/11/1917)

- bình đẳng và chủ quyền của các dân tộc

- các dân tộc ở trong nước nga có quyền tự quyết kể cả việc tách ra và thành lập các quốc gia độc lập

- xóa bỏ tất cả các đặc quyền và hạn chế về dân tộc và tôn giáo dân tộc

- các dân tộc thiểu số và các nhóm nhân chủng sống trên lãnh thổ nga được phát triển tự do

5 ý nghĩa lịch sử của Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga

- Với nước Nga

+ Đập tan ách áp bức, bóc lột của phong kiến, tư sản, giải phóng công nhân và nhân dân lao động

+ Đưa công nhân và nông dân lên nắm chính quyền, xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Với thế giới:

+ Làm thay đổi cục diện thế giới

+ Cổ vũ và để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho cách mạng thế giới. Cách mạng tháng Mười Nga là một trong những sự kiện vĩ đại nhất của thế kỷ

XX, đánh dấu một mốc mới trong lịch sử phát triển của nhân loại Nó đã xóa bỏ các giai cấp bóc lột, tư sản, địa chủ và chế độ người bóc lột người, đưa giai cấp

vô sản bị áp bức, bóc lột nặng nề thành giai cấp đứng đầu và làm chủ xã hội; giải phóng nhân dân lao động, đưa người lao động từ thân phận nô lệ trở thành chủ nhân của đất nước; ra đời nhà nước xã hội chủ nghĩa - nhà nước chuyên chính vô sản đầu tiên trong lịch sử loài người và làm cho chủ nghĩa xã hội từ lý luận trở thành hiện thực trong đời sống chính trị thế giới Cách mạng tháng Mười Nga đã mở ra một bước ngoặt căn bản trong lịch sử loài người, từ thế giới

tư bản chủ nghĩa sang thế giới xã hội chủ nghĩa, mở ra một thời đại mới - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Cách mạng tháng Mười Nga đánh đổ chủ nghĩa đế quốc ở ngay “chính quốc”,

Trang 5

đồng thời đánh vào hậu phương của nó là các nước thuộc địa của Nga hoàng; cổ vũ, lôi cuốn mạnh mẽ phong trào cách mạng giải phóng dân tộc của những nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ Latin Cách mạng tháng Mười Nga có ý nghĩa lịch sử và tính chất quốc tế vô cùng sâu rộng; không một cuộc cách mạng

đại ngày nay lại không chịu ảnh hưởng sâu xa của Cách mạng tháng Mười Nó cho thấy: trong thời đại ngày nay, sự kết hợp tất yếu và tự nhiên giữa cuộc đấu tranh vì dân chủ và cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội, giữa dân chủ và chủ nghĩa xã hội chẳng những là mục tiêu mà còn là động lực mạnh mẽ thúc đẩy tiến bộ xã hội, đưa xã hội loài người vươn tới tự do, công bằng, bình đẳng và văn minh

6 Đường lối công nghiệp hóa ở Liên Xô tại Đại hội lần thứ XIV của Đảng Bônsêvích Nga tháng 12/ 1925

Chưa có nền công nghiệp hiện đại

Công nghiệp toàn tại nhưng phụ thuộc vào tư bản nước ngoài( ko có công

nghiệp nặng)

Kinh tế phụ thuộc bên ngoài

Trong k ho ch 5 năm l n th nh t (1928-1932), Liên Xô th c hi n nhi mế ạ ầ ứ ấ ự ệ ệ

v công nghi p hóa theo đ ng l i u tiên phát tri n công nghi p n ng: ụ ệ ườ ố ư ể ệ ặ công nghi p ch t o máy móc và nông c , công nghi p năng l ng (đi n, ệ ế ạ ụ ệ ượ ệ than, d u m , ), công nghi p khai khoáng, công nghi p qu c phòng.ầ ỏ ệ ệ ố

Nhân công đòi h i ph i có trình đỏ ả ộ

Ngu n v n đ c l y t nhân dân, huy đ ng lãi su t t các nghành kinh t ồ ố ượ ấ ừ ộ ấ ừ ế khác, nhà n c có quá trình đi u ph iướ ề ố

Nâng cao trình đ giáo d c, xây d ng các trung tâm, c s công nghi p.ộ ụ ự ơ ở ệ

7.Chính sách đối ngoại của Liên Xô sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai

- Đối ngoại: Thực hiện chính sách bảo vệ hòa bình, ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc và giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa.

Trên cơ sở những thành tựu phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật Liên Xô luôn luôn

Trang 6

quán triệt chính sách đối ngoại hoà bình, giúp đỡ các nước XHCN anh em về vật chất và tinh thần.

– Luôn ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, đặc biệt đối với các nước Á, Phi và Mỹ Latinh.

– Luôn đi đầu và đấu tranh không mệt mỏi cho nền hoà bình và an ninh thế giới – Kiên quyết chống lại các chính sách gây chiến, xâm lược của chủ nghĩa đế quốc

và các thế lực phản động quốc tế.

Liên Xô giúp đỡ Việt Nam xây dựng bệnh viện Hữu nghị Hà Nội, cầu Thăng Long, nhà máy thuỷ điện Hoà Bình, đào tạo cán bộ, giúp đỡ chuyên gia và kỹ thuật

Nhờ có sự giúp đỡ này, nhân dân ta đã đánh bại được chủ nghĩa đế quốc, giành độc lập dân tộc, hàn gắn vết thương chiến tranh và tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Ngày nay, những công trình trên vẫn tiếp tục phát huy tác dụng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Ngoại truyện

Chính phủ Liên Xô đã kịch trẻ dường lối dõi ngoại hoa bình với các nước có chẽ do

xã hội khác nhau Chính sách đối ngoại của Liên Xô là nhằm tạo điều kiện xây dựng CNXH và các nước dân chủ nhân dân, bao vệ độc lập cho các dân tộc được giải phóng khỏi ách thức dân

Mới trong những vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ quốc tế sau chiến tranh là việc kí các hoa ước Với nỗ lực của Liên Xô, các hoà ước với đồng minh của Đức là Italia, Hunggari, Bungari, Rumani, Phần Lan đã được kí kết, làm thất bại âm mưu của Mĩ, Anh

Liên Xô đã nỗ lực để kỉ hoà ước công bảng với Đức với mục đích góp phần xây dựng một nước Đức thống nhất, dân chủ, hoà bình Tuy nhiên, Mĩ Anh Pháp đã thi hành chia rẽ nước Đức, thành lập Cộng hoà Liên bang Đức (1949) Trước tình hình

đó, với sự nỗ lực của Liên Xô và các lực lượng dân chủ ở Đức, nước Cộng hoà Dân chủ Đức được thành lập (10-1949).

Giữa các nước dân chủ nhân dân Đông Âu và Liên Xô đã hình thành kiểu mới trong quan hệ quốc tế, hợp tác anh em, giúp đỡ lẫn nhau, hữu nghị, không can thiệp vào công việc nội bộ Liên Xô đã giúp đỡ toàn diện cho các nước dân chủ nhân dân khôi phục và phát triển kinh tế, văn hoá, đã kí với các nước này hiệp ước hữu nghị giúp

Trang 7

đỡ lẫn nhau, bảo đảm độc lập và tư quyết Năm 1949 Hội đồng Tương trợ Kinh tế được thành lập do Liên Xô làm trụ cột.

Liên Xô ủng hộ tích cực cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thiết lập quan hệ hữu nghị với các nước đã đọc lập, ủng hộ toàn diện cho cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập, xây dựng kinh tế, phát triển văn hoá

Chính phủ Liên Xô coi trong việc cắt giảm chạy đua vũ trang và đã có nhiều đề nghị

cụ thể Sau chiến tranh, quân đội Liên Xô đã rút khỏi Bungan Tiệp Khắc Nam Tư,

Na Uy, Trung Quốc, Triều Tiên

Mối liên hệ giữa các nước XHCN được mở rộng và củng có Các đoàn đại biểu Đảng và chính phủ Liên Xô và các nước XHCN đã đến thăm nhau kí kết các văn kiện hợp tác Tháng 11-1957, Hội nghị các Đảng Cộng sản và Đảng Công nhân các nước XHCN đã diễn ra Liên Xô tăng cường giúp đồ các nước XHCN phát triển kinh

tế Tới giữa những năm 50 Liên Xô đã giúp xây dựng cho các nước này 100 xí nghiệp công nghiệp lớn Đầu tư của Liên Xô lên tới 21 tỉ Rúp Liên Xô giúp Trung Quốc xây dựng 150 xí nghiệp công nghiệp lớn, đào tạo cán bộ, công nhân lành nghề

Liên Xô đã giúp đỡ to lớn cho các nước XHCN về quốc phòng Năm 1955 Hiệp ước hữu nghị, hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau giữa Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu được kí kết đưa đến sự ra đời của Liên minh quân sự Vácxava do Liên Xô làm trụ cột Tháng 10-1956, chính phủ Liên Xô ra tuyên bố về cơ sở phát triển, củng cố hữu nghị và hợp tác giữa Liên Xô với các nước XHCN khác Liên Xô đã giúp đỡ

Hunggari (1956) và Tiệp Khác (1968), đập tan cuộc đảo chính của các thế lực phản động.

Đối với cuộc đấu tranh giải phóng các dân tộc các nước Á, Phi, Mỹ Latinh cũng nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ to lớn của Liên Xô Liên Xô đã có sự giúp đỡ to lớn đối với các quốc gia trẻ tuổi để khắc phục hậu quả chủ nghĩa thực dân, phát triển kinh tế và đào tạo đội ngũ cán bộ Trong các nước giải phóng, với sự giúp đỡ của Liên Xô, những năm 50 đã xây dựng hơn 300 cơ sở công nghiệp, trong số đó có nhà máy luyện thép ở Ấn Độ, nhà máy thuỷ điện ở Ai Cập Liên Xô đã cho vay 3 tỉ Rúp với điều kiện ưu đãi Tại các diễn đàn của Liên Hợp Quốc, Liên Xô kiên định ủng hộ các nước đang phát triển, bảo vệ lợi ích của họ.

Trang 8

Liên Xô lên án cuộc chiến tranh xâm lược Triều Tiên, Đông Dương của Mĩ và đã có nhiều nỗ lực để giải quyết cuộc chiến tranh Triều Tiên, Đông Dương Trung Cận Đông

Với đường lối chung sống hoà bình giúp các nước có chế độ xã hội khác nhau, Liên

Xô đã từng bước cải thiện quan hệ với Mĩ và các nước.

8 Tại sao Liên Xô ưu tiên phát triển công nghiệp nặng trong chiến lược phát triển kinh tế sau năm 1945

Cho đến những năm đầu thế kỉ XX, Nga vẫn là nước đế quốc phong kiến quân phiệt với ngành kinh tế nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp và thương nghiệp mới hình thành chưa bắt kịp với các nước đế quốc khác như Anh, Pháp, Đức, Mĩ Tình trạng đó cộng với tác động kéo dài của chiến tranh đế quốc và nội chiến làm cho kinh tế Liên Xô những năm sau nội chiến sa sút nghiêm trọng Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội đòi hỏi Liên Xô phải có một nền kinh tế công nghiệp phát triển, đời sống người dân được nâng cao Chính sách Kinh tế mới đã nớ lỏng cơ chế quản lí kinh tế nông nghiệp, tạo điều kiện để người nông dân yên tâm sản xuất nhờ đó mà đã đảm bảo an ninh lương thực và nước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Yêu cầu lúc này là phải xây dựng một nền công nghiệp đủ mạnh, đủ sức cạnh tranh với các nước tư bản và thúc đẩy công nghiệp nhẹ, nông nghiệp và củng cố nền quốc phòng

Từ năm 1926 đến năm 1929, Liên Xô tập trung ưu tiên cho công nghiệp nặng mà trọng tâm là ngành công nghiệp chế tạo máy công cụ, ngành công nghiệp năng

lượng (điện, than, dầu mỏ), ngành chế tạo máy móc nông nghiệp và ngành công

nghiệp quốc phòng.

- Có máy móc nông nghiêp => sản xuất nông nghiệp phát triển và đạt năng

suất cao hơn.

- Có công nghiệp nặng lượng, máy móc => thúc đẩy các ngành công nghiệp

nhẹ phát triển.

- Có chú trọng công nghiệp quốc phòng => cũng cố quốc phòng vững mạnh,

bảo vệ đất nước an toàn trước có thể lực chống phá.

9 Thành tựu cơ bản của nhân dân Trung Quốc trong 10 năm đầu xây dựng chế độ mới

( 1949 - 1959)

Trang 9

+ 1950-1952 hoàn thành khôi phục kinh tế, cách mạng ruộng đất, phát triển văn hóa giáo dục

- Quyền chiếm hữu ruộng đất bị thủ tiêu, khôi phục theo phương châm kết hợp công và tư hữu, lao động và tư bản, thành thị và nông thôn, quốc tế và trong nước.

- Nông nghiệp nông dân tiến hành thành lập các tổ đổi công, công trình thủy lợi tu

bổ,

- Công nghiệp ngân hàng, tịch thu 2958 danh nghiệp tư, xóa bỏ mọi đặc quyền của đế quốc ở trung quốc, nhờ vậy mà TQ nắm được các khâu then chốt trong nền kinh tế năng lượng, vận tải bưu chính, ngân hàng, các loại hình vận tải nhanh chóng khôi phục và xây dựng mới,

-+ 1953-1957 hoàn thành kế hoạch 5 năm đầu tiên kinh tế văn hóa giáo dục có bước phát triển mạnh.hoàn thành trong 4 năm

- Hoàn thành 3 cuộc cải tạo lớn: công, thương nghiệp TBCN, thủ công nghiệp và nông nghiệp

- Giáo dục dưới hình thức công tư hợp doanh

- nhiều khu công nghiệp được xây hoặc mở rộng: gang thép an nguyên, bao đầu, 700 công trình công nghiệp lớn được xây dựng.

- Công nghiệp chiếm 51,3% sản lượng công nông nghiệp, nông nghiệp tăng 25% năm 1957

- Văn hóa giáo dục, y tế đạt nhiều thành tựu to lớn.

- Đối ngoại: kí với liên xô hiệp ước hữu nghị, liên minh ngày 14-2-1950

- Cùng với ấn độ đề ra 5 nguyên tắc chung sống hòa bình

- Công nhận chình phủ việt nam công hòa 18-1-1950

- ủng hộ đấu tranh giải phóng các dân tộc á, phi, mĩ latinh.

10 Bối cảnh lịch sử công cuộc công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô Diễn ra trong bối cảnh liên xô là một nước nông nghiệp, lạc hậu so với các nước TBCN, 2/3 sản phẩm quốc dân là nông nghiệp

Liên xô chưa xây dựng được công nghiệp nặng mà cnxh ko thể thắng lợi trên cơ sở kinh tế lạc hậu

11 Tại sao Liên Xô phải tiến hành công cuộc cải tổ (1985)

Liên xô bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng dầu mỏ thế giới năm 1973

12.Khái quát câc giai đoạn cải tổ ở Liên Xô ( 1985 – 1991)

- Tháng 3 - 1985, Goóc-ba-chốp lên nắm quyền lãnh đạo Đảng, đề ra đường lối cải tổ.

Trang 10

- Nội dung công cuộc cải tổ của Goóc-ba-chốp:

+ Về chính trị: thực hiện chế độ đa nguyên về chính trị (tức nhiều đảng cùng tham

gia công việc chính trị của đất nước), xóa bỏ chế độ một đảng (tức là Đảng Cộng sản) nắm vai trò lãnh đạo nhà nước, tuyên bố dân chủ và “công khai” mọi mặt.

+ Về kinh tế: tuy đề ra nhiều phương án nhưng chưa thực hiện được gì Kinh tế đất

nước tiếp tục suy giảm, dẫn đến những bất ổn về chính trị, xã hội.

+ Về xã hội: nhiều cuộc bãi công diễn ra, nhiều nước cộng hòa đòi li khai tách thành

những quốc gia độc lập, các thế lực chống đối ráo riết hoạt động.

13 Những sai lầm trong công cuộc cải tổ ở Liên Xô

toàn bộ quá trình cải cách ở Liên Xô, có thể thấy, sự sụp đổ nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới là do nhiều nguyên nhân, trong đó có ba nguyên nhân cơ bản và có ý

nghĩa quyết định. Nguyên nhân thứ nhất là sự thiếu nhất quán và chậm trễ trong quá trình

cải cách tìm tòi mô hình phát triển phù hợp từng giai đoạn trên con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội Về nguyên nhân này, Tổng thống Nga V Pu-tin từng nhận định rằng, có thể ngăn chặn được Liên Xô sụp đổ nếu có các chương trình cải cách đúng hướng và có hiệu quả Vì thế, Tổng thống V Pu-tin coi sự sụp đổ Liên Xô là thảm họa địa chính trị trong thế kỷ

XX (25). Nguyên nhân thứ hai là quá trình “tự diễn biến”, thoái hóa, biến chất của bộ phận

không nhỏ cán bộ, đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô dẫn tới sự phản bội chủ nghĩa xã hội của nhiều cán bộ lãnh đạo cao cấp trong Đảng Cộng sản Liên Xô (26) Chính M Goóc-ba-chốp đã tự thú nhận sự phản bội của mình trong bài phát biểu tại một cuộc hội thảo tại Đại học Hoa Kỳ ở Thổ Nhĩ Kỳ Trong đó, M Goóc-ba-chốp xác nhận mục đích của “cải tổ” là xóa bỏ Đảng Cộng sản Liên Xô và chế độ xã hội chủ nghĩa (27). Nguyên nhân thứ ba là chiến

lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch chống phá Liên Xô trong kỷ nguyên Chiến tranh lạnh Chiến lược này liên quan chặt chẽ với quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Đảng Cộng sản Liên Xô để tạo nên hiệu ứng “nội công, ngoại kích” chống chủ nghĩa xã hội Vì thế, giới lãnh đạo ở phương Tây luôn cho rằng họ là “người chiến thắng” trong Chiến tranh lạnh, còn Liên Xô là “kẻ chiến bại” trong cuộc chiến này.

14 Bài học từ sự sụp đổ mô hình Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu đối với các nước xã hội chủ nghĩa

Bài học thứ nhất, Liên Xô sụp đổ không xuất phát từ sai lầm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin.

Bài học thứ hai, không đồng nhất kinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản; phủ nhận kinh tế thị trường sẽ hạn chế đến giải phóng nguồn lực, cản trở sự phát triển sức sản xuất trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Bài học thứ ba, giữ vững và phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng, coi đó là yếu tố

có ý nghĩa quyết định thắng lợi của công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Rút kinh

nghiệm từ việc Đảng Cộng sản Liên Xô đánh mất vai trò lãnh đạo là một trong những nguyên nhân có ý nghĩa quyết định dẫn tới sụp đổ của Liên Xô,

Bài học thứ tư, cảnh giác và làm thất bại chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch kết hợp với cuộc đấu tranh nhằm ngăn chặn các biểu hiện “tự

Tiêu đề	Đề cương lịch sử thế giới hiện đại
Trường học	Trường Đại Học Tổng Hợp Hà Nội
Chuyên ngành	Lịch sử Thế Giới Hiện Đại
Thể loại	Bài ôn tập
Năm xuất bản	2024
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	30,29 KB