LÝ THUYẾT ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG

LÝ THUYẾT ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG

Ch ng 1

ng c là m t lo i máy có ch c n ng bién i m t d ng n ng l ng nào ó thành c n ng Tu thu c vào d ng n ng l ng u vào là i n n ng, nhi t n ng, thu

n ng,v.v ng i ta phân lo i ng c thành ng c i n, ng c nhi t, ng c thu

l c,v.v

ng c t trong là m t lo i ng c nhi t, t c là lo i máy có ch c n ng bién

i nhi t n ng thành c n ng Các lo i ng c nhi t ph bi n hi n nay không c cung

c p nhi t n ng t bên ngoài m t cách tr c ti p mà c cung c p nhiên li u, sau ó nhiên

li u c t cháy t o ra nhi t n ng C n c vào v trí t nhiên li u, ng i ta chia các

lo i ng c nhi t thành hai nhóm : ng c t trong và ng c t ngoài ng c

t trong, nhiên li u c t cháy tr c ti p trong không gian công tác c a ng c và

c ng t i ó di n ra quá trình chuy n hoá nhi t n ng thành c n ng ng c t ngoài, nhiên li u c t cháy trong lò t riêng bi t c p nhi t cho môi ch t công tác (MCCT), sau ó MCCT c d n vào không gian công tác c a ng c th c hi n quá trình chuy n hoá nhi t n ng thành c n ng

Theo cách phân lo i nh trên thì các lo i ng c có tên th ng g!i nh : ng c

x ng, ng c diesel, ng c piston quay, ng c piston t do, ng c ph"n l c, turbine khí #u có th c x p vào nhóm ng c t trong ; còn ng c h i n $c

ki u piston, turbine h i n $c, ng c Stirling thu c nhóm ng c t ngoài Tuy nhiên, trong các tài li u chuyên ngành, thu t ng% " ng c t trong" (Internal Combustion Engine) th ng c dùng ch& riêng lo i ng c t trong c i n có c

c u truy#n l c ki u piston-thanh truy#n-tr'c khu u, trong ó piston chuy n ng t nh ti n qua l i trong xylanh c a ng c Các lo i ng c t trong khác th ng c g!i b(ng các tên riêng , ví d' : ng c piston quay (Rotary Engine), ng c piston t do (Free - Piston Engine), ng c ph n l c (Jet Engine), turbine khí (Gas Turbine) Trong giáo trình này, thu t ng% ng c t trong (vi t t)t : C T) c ng c hi u theo quy $c nói trên

C T có th c phân lo i theo các tiêu chí khác nhau (B"ng 1.1-1) C n c vào nguyên lý ho t ng, có th chia C T thành các lo i : ng c phát ho" b(ng tia l*a ,

ng c diesel , ng c 4 k và ng c 2 k

B ng 1.1-1 Phân lo i t ng quát ng c t trong

- ng c m t hàng xylanh ; ng c hình sao ; hình ch% V, W, H,

- ng c có xylanh th-ng ng, ngang, nghiêng Theo tính n ng - ng c th p t c, trung t c và cao t c

• ng c phát ho b ng tia l a (Spark Ignition Engine) là lo i C T ho t

ng theo nguyên lý : nhiên li u c phát ho" b(ng tia l*a c sinh ra t ngu/n nhi t bên ngoài không gian công tác c a xylanh Chúng ta có th g,p nh%ng ki u ng c phát ho" b(ng tia l*a v$i nh%ng tên g!i khác nhau, nh : ng c Otto , ng c carburetor,

ng c phun x ng, ng c t cháy c ng b c, ng c hình thành h n h p cháy t bên ngoài , ng c x ng, ng c gas, v.v Nhiên li u dùng cho ng c phát ho" b(ng tia l*a th ng là lo i l+ng d bay h i, nh : x ng, alcohol, benzol , khí hoá l+ng ,v.v ho,c khí t Trong s nhiên li u k trên, x ng là lo i c s* d'ng ph bi n nh t t th i

k u l ch s* phát tri n lo i ng c này n nay Vì v y, thu t ng% " ng c x ng"

th ng c dùng g!i chung các ki u ng c ch y b(ng nhiên li u l+ng c phát ho" b(ng tia l*a, còn ng c ga - ng c ch y b(ng nhiên li u khí c phát ho" b(ng

tia l*a

• ng c diesel (Diesel Engine) là lo i C T ho t ng theo nguyên lý : nhiên li u t phát ho" khi c phun vào bu/ng t ch a không khí b nén n áp su t và nhi t cao Nguyên lý ho t ng nh trên do ông Rudolf Diesel - k0 s ng i c -

# xu t vào n m 1882 nhi#u n $c, ng c diesel còn c g!i là ng c phát ho

b ng cách nén (Compression - Ignition Engine)

• ng c 4 k - lo i C T có chu trình công tác c hoàn thành sau 4 hành trình c a piston

• ng c 2 k - lo i C T có chu trình công tác c hoàn thành sau 2 hành

trình c a piston

1.2 M T S THU T NG VÀ KHÁI NI M THÔNG D NG

1) Tên g i m t s b ph n c b n

H.1.2-1 S c u t o ng c diesel 4 k 1- L c không khí, 2- ng n p, 3- Xupap n p, 4- Xupap x , 5- ng x ,

6- Bình gi m thanh, 7- N p xylanh, 8- Xylanh, 9- Piston, 10- Xecmang,

11- Thanh truy n, 12- Tr c khu u, 13- Cacte, 14- Vòi phun nhiên li u

2) i m ch t, i m ch t trên, i m ch t dư i

• i m ch t là v trí c a c c u truy#n l c, t i ó dù tác d'ng lên &nh piston m t

l c l$n bao nhiêu thì c ng không làm cho tr'c khu u quay

• i m ch t trên ( CT) là v trí c a c c u truy#n l c, t i ó piston cách xa tr'c

khu u nh t

• i m ch t d i ( CD) là v trí c a c c u truy#n l c, t i ó piston g n tr'c

khu u nh t

3) Hành trình c a piston (S) - kho"ng cách gi%a CT và CD

4) Không gian công tác c a xylanh - kho"ng không gian bên trong xylanh c gi$i h n b i : &nh piston, n)p xylanh và thành xylanh Th tích c a không gian công tác

c a xylanh (V) thay i khi piston chuy n ng

5) Bu ng t (V C ) - ph n không gian công tác c a xylanh khi piston CT

6) Dung tích công tác c a xylanh (V S ) - th tích ph n không gian công tác c a

xylanh c gi$i h n b i hai m,t ph-ng vuông góc v$i ng tâm c a xylanh và i qua

H 1.2-2 CT, CD và th tích không gian công tác c a xylanh

7) T s nén (εεεε) - t s gi%a th tích l$n nh t c a không gian công tác c a xylanh

(Va) và th tích c a bu/ng t (Vc)

C

C S

C

a V

V V V

=

=

ε (1.1-2)

8) Môi ch t công tác (MCCT) - ch t có vai trò trung gian trong quá trình bi n

i nhi t n ng thành c n ng nh%ng giai o n khác nhau c a chu trình công tác, MCCT có thành ph n, tr ng thái khác nhau và c g!i b(ng nh%ng tên khác nhau nh khí m$i, s"n ph1m cháy, khí th"i, khí sót , h2n h p cháy, h2n h p khí công tác

• Khí m i - (còn g!i là Khí n p) - khí c n p vào không gian công tác c a xylanh qua c*a n p ng c diesel, khí m$i là không khí ; ng c x ng, khí m$i là h2n h p không khí-x ng

• S n ph m cháy - nh%ng ch t c t o thành trong quá trình t cháy nhiên li u trong không gian công tác c a xylanh, ví d' : CO2 , H2O , CO , SO2 , NOx , v.v

• Khí th i - h2n h p các ch t c th"i ra kh+i không gian công tác c a xylanh sau khi ã dãn n sinh ra c n ng Khí th"i c a ng c t trong g/m có : s"n ph1m cháy, nit (N2) và oxy (O2) còn d

• Khí sót - ph n s"n ph1m cháy còn sót l i trong không gian công tác c a xylanh sau khi c c u x" ã óng hoàn toàn

• H n h p cháy (HHC) - h2n h p c a nhiên li u và không khí

• H n h p khí công tác - h2n h p nhiên li u - không khí - khí sót

9) Quá trình công tác - quá trình thay i tr ng thái và thành ph n c a MCCT

trong xylanh di n ra trong m t giai o n nào ó c a chu trình công tác

10) Chu trình công tác (CTCT) - t ng c ng t t c" các quá trình công tác di n ra

trong kho"ng th i gian t ng ng v$i m t l n sinh công m t xylanh

11) th! công - / th bi u di n s thay i c a áp su t c a MCCT trong xylanh

theo th tích c a không gian công tác ho,c theo góc quay c a tr'c khu u

ÐCD ÐCT

B khung bao g/m các b ph n c nh có ch c n ng che ch)n ho,c là n i l)p ,t các b ph n khác c a ng c Các b ph n c b"n c a b khung c a C T bao g/m : n)p xylanh , kh i xylanh , cacte và các n)p y, m kín, bulông, v.v

H 1.3-1 B khung c a C T 1- N p xylanh, 2- Kh i xylanh, 3- Cacte trên, 4- Cacte d i

1.3.1.1 N$P XYLANH

N p xylanh là chi ti t y kín không gian công tác c a ng c t phía trên và là

n i l)p ,t m t s b ph n khác c a ng c nh : xupap, òn gánh xupap, vòi phun ho,c buji, ng góp khí n p, ng góp khí th"i, van kh i ng, v.v

N)p xylanh th ng c ch t o t gang ho,c h p kim nhôm b(ng ph ng pháp

úc N)p xylanh b(ng gang ít b bi n d ng h n so v$i n)p xylanh b(ng h p kim nhôm,

nh ng n,ng h n và d n nhi t kém h n

ng c nhi#u xylanh có th có 1 n)p xylanh chung cho t t c" các xylanh ho,c nhi#u n)p xylanh riêng cho 1 ho,c m t s xylanh N)p xylanh riêng có u i m là d ch

t o, tháo l)p, s*a ch%a và ít b bi n d ng h n Nh c i m c a n)p xylanh riêng là khó

b trí các bulông liên k t n)p xylanh v$i kh i xylanh, khó b trí ng n p và ng x"

h n so v$i n)p xylanh chung

H 1.3-2 N p xylanh a) N p xylanh chung, b) N p xylanh riêng

1.3.1.2 KH I XYLANH

Các xylanh c a ng c nhi#u xylanh th ng c úc li#n thành m t kh i g!i là

kh i xylanh M,t trên và m,t d $i c a kh i xylanh c mài ph-ng l)p vào n)p xylanh

và cacte Vách trong c a các xylanh c doa nh3n, th ng g!i là m,t g ng c a xylanh

V t li u úc kh i xylanh th ng là gang ho,c h p kim nhôm M t s lo i ng

c công su t l$n có kh i xylanh c hàn t các t m thép Xylanh c a ng c c làm mát b(ng không khí có các cánh t"n nhi t t ng kh" n ng thoát nhi t ng c c làm mát b(ng n $c có các khoang trong kh i xylanh ch a n $c làm mát

1.3.1.3 LÓT XYLANH

H 1.3-3 Lót xylanh a) Lót xylanh c a ng c 2 k ,

Lót xylanh là m t b ph n có ch c n ng d n h $ng piston và cùng v$i m,t d $i

c a n)p xylanh và &nh piston t o nên không gian công tác c a xylanh Trong quá trình

ng c ho t ng, m,t g ng c a xylanh b mài mòn b i piston và xecmang Ti t di n tròn c a m,t g ng xylanh s4 b mòn thành ti t di n hình b u d'c và làm cho kín c a không gian công tác b gi"m sút sau m t th i gian làm vi c, Bi n pháp kh)c ph'c là doa

l i cho tròn N u lót xylanh c úc li#n v$i kh i xylanh (H 1.3-4a) thì ph"i thay c"

kh i sau vài l n doa khi ng kính xylanh ã quá l$n và thành xylanh quá m+ng Vì

v y, lót xylanh th ng c ch t o riêng r/i l)p vào kh i xylanh (H 1.3-4b, c) Có th phân bi t 2 lo i lót xylanh : lót xylanh khô và lót xylanh t

• Lót xylanh khô (H 1.3-4b) không ti p xúc tr c ti p v$i n $c làm mát Ph ng

án s* d'ng lót xylanh khô có u i m là kh i xylanh c ng v%ng h n, nh ng yêu c u chính xác cao h n khi gia công b# m,t l)p ráp c a lót và kh i xylanh

• Lót xylanh t (H 1.3-4c) ti p xúc tr c ti p v$i n $c làm mát Ph n d $i c a lót xylanh có các vòng cao su ng n không cho n $c l!t xu ng cacte (H 1.3-4d)

H 1.3-4 Thân ng c và lót xylanh a) Lót xylanh úc li n v i kh i xylanh, b) Lót xylanh khô,

1.3.1.4 CACTE

Cacte là b ph n bao b!c và là n i l)p ,t các b ph n chuy n ng ch y u c a

ng c Ph n trên c a cacte (cacte trên) là n i l)p ,t kh i xylanh, tr'c khu u, tr'c cam, v.v Ph n d $i c a cacte (cacte d i hay cacte nh t) có ch c n ng y kín không gian trong ng c t phía d $i và là n i ch a d u bôi tr n a s ng c c5 nh+ và trung bình c làm mát b(ng n $c, có kh i xylanh và cacte trên c úc li#n thành m t kh i g!i là thân ng c (H 1.3-4 ) m t s ng c c5 l$n , cacte d $i v a là n i ch a d u bôi tr n v a là n i ,t tr'c khu u và các b ph n liên quan

1.3.2 H TH NG TRUY%N L&C

H th ng truy n l c có ch c n ng ti p nh n áp l c c a khí trong không gian công tác c a xylanh r/i truy#n cho h tiêu th' và bi n chuy n ng t nh ti n c a piston thành chuy n ng quay c a tr'c khu u Các b ph n chính c a h th ng truy#n l c c ng chính

là các b ph n chuy n ng chính c a ng c , bao g/m : piston, thanh truy#n, tr'c khu u, bánh à Các b ph n có liên quan tr c ti p v$i các b ph n chuy n ng chính

k trên c ng có th c x p vào h th ng truy#n l c, ví d' : xecmang, ch t piston, b c lót c chính, b c lót c biên, v.v

1

3 2

Piston c úc b(ng gang, h p kim nhôm, và ôi khi b(ng thép ng c cao t c

th ng có piston b(ng h p kim nhôm nh(m gi"m l c quán tính và t ng c ng s truy#n nhi t t &nh piston ra thành xylanh do nhôm nh6 và d n nhi t t t h n gang

Piston có các ph n c b"n là : &nh piston, các rãnh xecmang, "váy" piston, 5

ch t piston và các gân ch u l c

- "nh piston có hình dáng khá a d ng, tu thu c vào ,c i m t ch c quá trình cháy và quá trình n p - x", ví d' : &nh lõm t o chuy n ng r i c a khí trong bu/ng t ; &nh l/i d n h $ng dòng khí quét và khí th"i ,v.v

- Váy piston (piston skirt) có vai trò d n h $ng trong xylanh và ch u l c ngang

- Rãnh xecmang là n i ,t các xecmang Các rãnh xecmang khí c b trí phía trên ch t piston Rãnh xecmang d #u có th b trí phía trên ho,c phía d $i ch t piston

H 1.3-6 Piston 1- "nh piston , 2- Ph#n rãnh xecmang ,

1.3.2.2 XECMANG

Xecmang (còn c g!i là b c piston ho,c vòng g ng) c a C T là các vòng àn h/i b(ng v t li u ch u nhi t và ch u mài mòn c l)p vào các rãnh trên piston Trên m t piston có 2 lo i xecmang : xecmang khí và xecmang d #u

• Xecmang khí có ch c n ng làm kín bu/ng t và d n nhi t t &nh piston ra thành xylanh Trên m2i piston có t 2 n 4 xecmang khí Xecmang khí trên cùng c g!i là xecmang l*a, m,t ngoài c a xecmang này th ng c m crôm t ng b#n

• Xecmang d #u có ch c n ng san #u d u bôi tr n trên m,t g ng c a xylanh và

g t d u bôi tr n t m,t g ng xylanh v# cacte Trên m2i piston có t 1 n 2 xecmang

- Ch t piston c c nh v$i thanh truy#n và chuy n ng t ng i v$i piston (H 1.3-9a)

- Ch t piston c c nh v$i piston và chuy n ng t ng i v i thanh truy#n (H 1.3-9b)

- Ch t piston chuy n ng t ng i v$i c" thanh truy#n và piston (H 1.3-9c)

H.1.3-9 Ch t piston và các ph ng pháp !nh v! ch t piston

1.3.2.4 THANH TRUY%N

Thanh truy n là b ph n trung gian liên k t piston v$i tr'c khu u và cho phép bi n chuy n ng t nh ti n qua l i c a piston thành chuy n ng quay c a tr'c khu u a s thanh truy#n c ch t o t thép b(ng ph ng pháp rèn ho,c d p

Thanh truy#n c c u thành t 3 ph n : #u nh%, thân và #u to Thanh truy#n

c a ng c công su t trung bình th ng có u nh+, thân và n*a trên c a u to c rèn li#n thành 1 chi ti t, n*a d $i c a u to (còn g!i là n p thanh truy n) c liên k t v$i n*a trên b(ng 2 ÷ 4 bulông M t s ng c 1 xylanh lo i nh+ có thanh truy#n c

d p ho,c úc li#n Thanh truy#n c a ng c l$n th ng có các ph n c ch t o riêng

bi t r/i l)p v$i nhau b(ng bulông có th rút nhóm piston-thanh truy#n qua lòng xylanh trong quá trình s*a ch%a, ôi khi ph"i ch t o u to thanh truy#n theo "ki u

H 1.3-10 Các chi ti t c a nhóm thanh truy n 1- #u nh% , 2- Thân , 3- #u to , 4- N p , 5- B c c biên

6- Bulông thanh truy n , 7- B c ch t piston

- má khu u liên k t c chính v$i c biên,

- các i tr!ng cân b(ng l c quán tính ( i tr!ng có th c úc li#n v$i tr'c khu u ho,c c ch t o riêng r/i l)p vào m t u c a má khu u)

H 1.3-12 Tr c khu u a) Tr c khu u, b) Bánh à, c) Khu u tr c

1.3.3 H TH NG N P - X"

H th ng n p -x (còn g!i là H th ng thay i khí ho,c H th ng trao i khí) có

ch c n ng l!c s ch không khí r/i n p vào không gian công tác c a xylanh và x" khí th"i

ra kh+i ng c Các b ph n c b"n c a h th ng n p-x" bao g/m : l!c không khí, ng

n p, ng x", bình gi"m thanh và c c u phân ph i khí

1.3.3.1 CƠ C(U PHÂN PH I KHÍ

C c u phân ph i khí có ch c n ng i#u khi n quá trình n p khí m$i vào không gian công tác c a xylanh và x" khí th"i ra kh+i ng c

H u h t ng c 4 k hi n nay có c c u phân ph i khí ki u xupap ng c 2 k không nh t thi t ph"i có xupap ; trong tr ng h p không có xupap, ch c n ng i#u khi n quá trình n p-x" do piston, c*a quét và c*a x" th c hi n ng c 2 k quét th-ng qua xupap x", khí m$i c n p vào xylanh qua c*a quét trên thành xylanh, còn khí th"i c x" ra ngoài qua xupap x" gi ng nh ng c 4 k

Xupap là m t lo i van ,c tr ng C T, có ch c n ng óng ho,c m ng ng

n p và x" M2i xylanh c a ng c 4 k th p t c và trung t c th ng có 2 xupap : m t xupap n p có ch c n ng óng và m ng ng n p, m t xupap x" có ch c n ng óng và

m ng ng x" ng c cao t c có th có 3 ho,c 4 xupap cho m2i xylanh t ng ti t

di n l u thông c a khí ra, vào xylanh và gi"m ph' t"i nhi t cho xupap, qua ó gi"m kh"

n ng bi n d ng làm xupap không óng kín Xupap có th b trí theo ki u treo trong n)p xylanh (H 1.3-14a, b) ho,c ki u ,t trong thân ng c (H.1.3-14c) Tr'c cam c ng có

th c ,t trong thân ng c ho,c trên n)p xylanh

C*a quét

C*a C*a n p

H 1.3-15 Xupap có g n thêm v (t li u ch!u nhi t

và làm mát b ng sodium nóng ch y

Trong quá trình ng c ho t ng, xupap x" ch u tác d'ng th ng xuyên c a khí th"i có nhi t cao, nhi t c a n m xupap x" có th t$i 600 - 700 0 C, cho nên nó c

ch t o t thép h p kim ch t l ng cao ôi khi ,t và ph n côn c a n m xupap x"

c ép thêm v t li u ch u nhi t ,c bi t (H 1-18) Xupap n p th ng xuyên c làm mát b(ng dòng khí m$i nên nhi t c a nó kho"ng 400 - 500 0C Thông th ng, xupap

c làm mát b(ng cách truy#n nhi t ra vách c a n)p xylanh thông qua ng d n h $ng

i v$i ng c c ng hoá cao, xupap x" c làm mát b(ng cách cho ch t Sodium (Na) vào khoang r2ng trong thân và n m xupap Ch t Na nóng ch"y chuy n ng lên xu ng khi ng c ho t ng có tác d'ng t"i nhi t t n m lên thân truy#n ra ph n d n h $ng

1.3.4 H TH NG BÔI TRƠN

C T có r t nhi#u chi ti t chuy n ng t ng i v$i nhau gi"m l c ma sát

và hao mòn, ngoài vi c ch!n v t li u, hình dáng và kích th $c thích h p, nh t thi t ph"i bôi tr n các b# m,t ma sát c a chi ti t H th ng bôi tr n c a ng c có ch c n ng l!c

s ch r/i a ch t bôi tr n n các các b# m,t c n bôi tr n Có th phân bi t 3 ph ng pháp bôi tr n c b"n

- Bôi tr n b(ng h i d u,

- Bôi tr n b(ng cách vung toé d u,

- Bôi tr n d $i áp su t

Ph ng pháp bôi tr n b(ng h i d u c s* d'ng cho ng c x ng 2 k dùng cacte làm b m quét khí Trong tr ng h p này không th nh$t vào cacte r/i b m i bôi tr n các b ph n c, mà nh$t c hoà tr n vào x ng v$i t l 3 ÷ 5 % có th

n c các b# m,t c n bôi tr n Ch t piston c a các lo i ng c khác c ng có th

c bôi tr n b(ng h i d u

Bôi tr n b(ng vung toé là dùng m t s chi ti t chuy n ng c a ng c vung

d u lên các b# m,t c n bôi tr n Ph ng pháp này n gi"n, nh ng có nh c i m c b"n

là d u b lão hoá nhanh, th i gian s* d'ng d u ng)n Ngoài ra, ph ng pháp này có hi u qu" th p trong m t s tr ng h p, ví d' : xe lên ho,c xu ng d c, tàu b nghiêng, l)c, v.v

H 1.3-16 Bôi tr n b ng cách vung toé

a s ng c hi n nay c trang b h th ng bôi tr n d $i áp su t h th ng này, nh$t t áy cacte hay bình ch a (H 1.3-17) c b m nh$t nén t$i áp su t 1,5 - 8,0 bar r/i 1y vào m ch d u chính T m ch d u chính, nh$t theo các l2 khoan trong các chi

ti t c a ng c ho,c theo các ng d u n bôi tr n các c chính, c biên c a tr'c khu u,

5 tr'c cam, tr'c òn gánh, v.v M,t g ng xylanh, piston, xecmang, và ôi khi c" tr'c cam và các bánh r ng c bôi tr n b(ng nh$t phun ra t các khe h ho,c các l2 ,c bi t

5 chính và 5 biên Ch t piston có th c bôi tr n b(ng nh$t i lên t 5 biên qua các l2 ho,c ng d!c thân thanh truy#n ho,c c bôi tr n b(ng h i d u

M t s chi ti t c a ng c có th c bôi tr n b(ng cách khác, ngoài các

ph ng pháp gi$i thi u trên Ví d' : tr'c òn gánh có th c bôi tr n b(ng các b c

th m d u theo nh k ; m,t g ng xylanh c a m t s ng c kích th $c l$n c bôi

tr n b(ng nh$t d $i áp su t l$n (t$i 50 bar) do các b m ki u piston cung c p qua các l2

b trí t i các v trí thích h p trên xylanh

H 1.3-17 H th ng bôi tr n tu #n hoàn cacte t (a) và cacte khô (b)

1.3.5 H TH NG LÀM MÁT

H th ng làm mát có ch c n ng gi"i nhi t t các chi ti t nóng (piston, xylanh, n)p xylanh, xupap, v.v.) chúng không b quá t"i nhi t Ngoài ra, làm mát ng c còn có tác d'ng duy trì nhi t d u bôi tr n trong m t ph m vi nh t nh duy trì các ch& tiêu k0 thu t c a ch t bôi tr n

Ch t có vai trò trung gian trong quá trình truy#n nhi t t các chi ti t nóng c a

ng c ra ngoài c g!i là môi ch t làm mát Môi ch t làm mát có th là n $c, không khí, d u, ho,c m t s lo i dung d ch ,c bi t

Không khí c dùng làm môi ch t làm mát ch y u cho ng c công su t nh+

a s C T hi n nay, ,c bi t là ng c thu , c làm mát b(ng n $c vì nó có hi u qu" làm mát cao (kho"ng 2,5 l n cao h n hi u qu" làm mát c a d u)

Có th phân lo i h th ng làm mát c a C T theo các tiêu chí sau ây :

• Theo môi ch t làm mát : làm mát b(ng n $c, làm mát b(ng không khí, làm mát b(ng d u và làm mát b(ng các dung d ch ,c bi t

H th ng làm mát gián ti p b(ng n $c c áp d'ng r ng rãi nh t cho C T s* d'ng trong nhi#u l.nh v c khác nhau ng c thu , n $c ng!t sau khi làm mát ng

c s4 c d n n bình làm mát n $c-n $c Sau khi c làm mát b(ng n $c bi n,

n $c ng!t c b m tr l i ti p t'c làm mát ng c (H.1.3-19) ng c ôtô - n $c ng!t làm mát tr c ti p ng c , còn không khí làm mát n $c ng!t trong bình làm mát

− Su t tiêu hao nhiên li u c a ng c c làm mát tr c ti p b(ng n $c bi n cao h n do ph n nhi t truy#n t khí trong xylanh ra n $c làm mát nhi#u h n

H 1.3-18 H th ng làm mát tr c ti p

6- B m n c t ngoài m n tàu

1.3.6 H TH NG NHIÊN LI U C#A NG CƠ DIESEL

ây (H 1.3-21) :

• Thùng nhiên li u bao g/m thùng nhiên li u hàng ngày và thùng nhiên li u d tr% Thùng nhiên li u hàng ngày c n có dung tích "m b"o ch a s nhiên li u cho

ng c ho t ng liên t'c trong m t kho"ng th i gian nh tr $c

• B m th p áp là b m có ch c n ng hút nhiên li u t thùng ch a hàng ngày r/i 1y n b m cao áp H th ng nhiên li u có th không có b m th p áp n u thùng ch a nhiên li u hàng ngày c ,t v trí cao h n ng c nhiên li u t ch"y n b m cao

áp (H 1.3-21b)

• L c nhiên li u - Trong h th ng nhiên li u c a ng c diesel có các b ph n

c ch t o và l)p ráp v$i chính xác r t cao, nh : u phun, c,p piston-xylanh c a

b m cao áp, van tri t h/i Các b ph n này r t d b h h i n u trong nhiên li u có t p

ch t c h!c B i v y nhiên li u ph"i c l!c s ch tr $c khi n b m cao áp

• ng d &n nhiên li u g/m có ng cao áp và ng th p áp ng cao áp d n nhiên

li u có áp su t cao t b m cao áp n vòi phun ng th p áp d n nhiên li u t thùng ch a

n b m cao áp và d n nhiên li u h/i v# thùng ch a

• B m cao áp (BCA) có các ch c n ng sau ây :

- Nén nhiên li u n áp su t r t cao ( kho"ng 100 - 1500 bar) r/i 1y n vòi phun (ch c n ng nén)

- i#u ch&nh l ng nhiên li u cung c p vào bu/ng t phù h p v$i ch làm

vi c c a ng c (ch c n ng nh l ng)

- nh th i i m b)t u và k t thúc quá trình phun nhiên li u (ch c n ng nh

th i)

• Vòi phun nhiên li u - i a s vòi phun nhiên li u ng c diesel ch& có

ch c n ng phun nhiên li u cao áp vào bu/ng t v$i c u trúc tia nhiên li u phù h p v$i

ph ng pháp t ch c quá trình cháy m t s h th ng nhiên li u ,c bi t, vòi phun còn

có thêm ch c n ng nh l ng và nh th i

H 1.3-21 S c u t o h th ng nhiên li u c a ng c diesel

1- Thùng nhiên li u ; 2- B m th p áp ; 3- L c nhiên li u ; 4- B m cao áp ;

! " # $ % # & #' &

( ) * # + , - %

Toàn b h th ng nhiên li u c a ng c diesel có th chia thành hai ph n c qui $c g!i là : ph n c p nhiên li u và h th ng phun nhiên li u

• Ph #n c p nhiên li u - còn g!i là Ph #n th p áp , bao g/m thùng ch a nhiên

li u, b m th p áp, l!c nhiên li u và ng th p áp Ch c n ng c a ph n c p li u là l!c s ch nhiên li u r/i cung c p cho h th ng phun d $i áp su t xác nh

• H th ng phun nhiên li u( HTPNL ) - còn g!i là Ph #n cao áp , bao g/m b m cao áp, vòi phun , ng cao áp và các b ph n i#u ch&nh-hi u ch&nh HTPNL th c hi n

h u nh t t c" các yêu c u ,t ra i v$i quá trình phun nhiên li u và có "nh h ng quy t

nh n ch t l ng quá trình t o h2n h p cháy ng c diesel

1.3.6.2 PHÂN LO I H TH NG PHUN NHIÊN LI U

B ng 1.3-1 Phân lo i t ng quát h th ng phun nhiên li u c a ng c diesel

Ph ng pháp phun nhiên li u 1) H thông phun nhiên li u b(ng không khí nén

2) H th ng phun nhiên li u b(ng thu l c

Ph ng pháp t o và duy trì

áp su t phun

1) H th ng phun tr c ti p 2) H th ng phun gián ti p

Ph ng pháp i#u ch&nh quá

trình phun

1) H th ng c i#u ch&nh ki u c khí 2) H th ng c i#u ch&nh ki u i n t*

Cách th c t h p các thành t

c a h th ng phun

1) H th ng phun c i n 2) H th ng phun v$i BCA-VP liên h p 3) H th ng phun v$i BCA phân ph i 4) H th ng phun ,c bi t

Lo i vòi phun 1) H th ng phun v$i vòi phun h

2) H th ng phun v$i vòi phun kín

1) H+ th ng phun nhiên li+u b ng không khí nén

th i k u phát tri n ng c diesel, ng i ta ã dùng không khí nén d $i áp

su t 50-60 bar phun nhiên li u vào xylanh ng c Ph ng pháp này không yêu c u ph"i có các chi ti t siêu chính xác mà v n "m b"o ch t l ng hoà tr n nhiên li u v$i không khí khá t t Tuy nhiên, ng c ph"i lai máy nén khí nhi#u c p, v a c/ng k#nh v a tiêu th' m t ph n áng k công su t c a ng c ( công su t do máy nén khí tiêu th' b(ng kho"ng 6 ÷ 8 % công su t c a ng c , trong khi h th ng phun nhiên li u b(ng thu l c tiêu th' kho"ng 1,5 ÷ 3,5 % ) ; ngoài ra, vi c i#u ch&nh l ng nhiên li u chu trình c ng ph c t p và khó chính xác, nên ki u h th ng phun nhiên li u b(ng khí nén

ng c diesel ã c thay th hoàn toàn b i h th ng phun nhiên li u b(ng thu l c

2) H+ th ng phun nhiên li+u b ng thu l,c

h th ng phun nhiên li u b(ng thu l c, nhiên li u c phun vào bu/ng t do

s chênh l ch áp su t r t l$n gi%a áp su t c a nhiên li u trong vòi phun và áp su t c a khí trong xylanh D $i tác d'ng c a l c kích ng ban u trong tia nhiên li u và l c c"n khí

ng c a khí trong bu/ng t , các tia nhiên li u s4 b xé thành nh%ng h t có ng kính

r t nh+ hoá h i nhanh và hoà tr n v$i không khí

3) H+ th ng phun tr,c ti p

HTPNL tr c ti p là m t lo i HTPNL b(ng thu l c, ó nhiên li u sau khi ra kh+i BCA c d n tr c ti p n vòi phun b(ng ng d n cao áp có dung tích nh+ 7u

i m c a HTPNL ki u này là : k t c u t ng i n gi"n, có kh" n ng nhanh chóng thay

i các thông s công tác phù h p v$i ch làm vi c c a ng c Nh c i m c b"n

c a HTPNL tr c ti p là : áp su t phun gi"m khi gi"m c a t c quay c a ng c , i#u

ó h n ch kh" n ng làm vi c n nh c a ng c t c quay th p M,c dù ch a áp

ng hoàn toàn các yêu c u ,t ra, nh ng HTPNL tr c ti p v n c s* d'ng ph bi n

nh t hi n nay cho t t c" các ki u ng c diesel

1 1

H 1.3-23 Phân lo i h th ng phun nhiên li u theo cách th c t h p các thành t c b"n 1- B m cao áp , 2- ng cao áp , 3- vòi phun , 4- b phân ph i a) HTPNL c i n v$i BCA n

b) HTPNL c i n v$i BCA c'm c) HTPNL v$i b m cao áp phân ph i d) HTPNL v$i BCA-VP liên h p

4) H+ th ng phun nhiên li+u gián ti p

h th ng phun gián ti p (còn g!i là h th ng tích phun), nhiên li u t BCA không c a tr c ti p n vòi phun mà c b m n ng cao áp chung Thông

th ng, ng cao áp chung có dung tích l$n h n nhi#u l n so v$i th tích nhiên li u c phun vào bu/ng t trong m t chu trình, nên áp su t phun h u nh không thay i trong

su t quá trình phun i#u ó "m b"o ch t l ng phun t t trong m t ph m vi r ng c a

t c quay và t"i "m b"o yêu c u nh l ng và nh th i, h th ng tích phun có

k t c u khá ph c t p Vì v y nó th ng ch& c s* d'ng cho nh%ng ng c diesel có

yêu c u cao v# ch t l ng phun nhiên li u nh%ng ch t"i nh+

5) H+ th ng phun nhiên li+u v i B m cao áp - Vòi phun liên h-p

H 1.3-24 BCA-VP liên h p c a hãng GM

HTPNL v$i B m cao áp-Vòi phun liên h p (BCA-VP) là m t hình thái bi n t $ng

c a HTPNL c i n lo i HTPNL ki u này, b m cao áp và vòi phun c t h p thành m t c'm chi ti t g!i là BCA-VP liên h p, th c hi n ch c n ng c a c" 3 b ph n :

b m cao áp, vòi phun và ng cao áp Trong BCA-VP, nhiên li u sau khi c nén n áp

su t r t cao và c nh l ng s4 c a tr c ti p vào vòi phun mà không c n có ng

d n nhiên li u cao áp

1.3.6.3 H TH NG PHUN NHIÊN LI U C I/N

H th ng phun nhiên li u c i n là là tên g!i qui $c c a lo i HTPNL tr c ti p

có nh%ng ,c i m c b"n sau ây : Toàn b HTPNL c t h p t các " ti u h th ng phun " hoàn toàn gi ng nhau M2i ti u h th ng phun c c u thành t m t ph n t*

b m, 1 ng cao áp và 1 vòi phun nhiên li u (H 1.3-25) ng c có bao nhiêu xylanh thì

có b y nhiêu ti u h th ng phun Các ti u h th ng phun ho t ng c l p v$i nhau

H 1.3-25 C u t o ti u h th ng phun c a HTPNL v i BCA Bosch c i n

1- Cam nhiên li u, 2- Con i , 3- Lò so kh h i, 4- Piston, 5- Vành r ng và

thanh r ng i u khi n, 6- Xylanh, 7- Van tri t h i , N- Khoang n p,

B- Khoang b m, C- Khoang cao áp, F- Khoang phun

1 ) B m cao áp

B m cao áp (BCA) là c'm chi ti t quan tr!ng nh t c a HTPNL c i n nói riêng

và c a HTPNL c khí nói chung và ng i ta th ng phân lo i HTPNL c n c vào ,c

i m c a BCA BCA có th c phân lo i theo nh%ng tiêu chí khác nhau N u c n c vào ph ng pháp nh l ng, t c là ph ng pháp i#u ch&nh l ng nhiên li u chu trình (gct) , có th phân bi t 3 lo i BCA c i n : BCA i#u ch&nh b(ng cách thay i hành trình có ích c a piston, BCA i#u ch&nh b(ng cách thay i hành trình toàn b c a piston

và BCA i#u ch&nh b(ng van ti t l u

a) BCA !nh lư-ng b ng cách thay 0i hành trình có ích c a piston

BCA nh l ng b(ng cách thay i hành trình có ích c a piston do hãng Bosch thi t k và ch t o l n u tiên, nó ho t ng theo nguyên lý thay i hành trình có ích

c a piston thay i l ng nhiên li u th c t c b m n vòi phun Trong nhi#u tài

li u chuyên môn, BCA lo i này th ng có các tên g!i khác nhau, nh : BCA Bosch c

i n ( phân bi t v$i các lo i BCA khác c a Bosch), BCA i#u ch&nh b(ng rãnh chéo trên piston, BCA Bosch ki u piston-ng n kéo, v.v

• C1p piston-xylanh c a BCA ki u Bosch c0 i n

C,p piston-xylanh c a BCA g/m 2 chi ti t : xylanh và piston (H 1.3-26) Trên thành xylanh có l2 n p, l2 x" và l2 nh v L2 n p nhiên li u t khoang n p (không gian ch a nhiên li u th p áp trong BCA) i vào khoang b m (không gian công tác c a xylanh c gi$i h n b i &nh piston, van tri t h/i và thành xylanh c a BCA) L2 x" nhiên li u thoát t khoang b m ra khoang n p L2 nh v c nh xylanh v$i v+ BCA M t l2 trên xylanh có th ch& th c hi n m t ch c n ng (n p, x", nh v ) ho,c th c

hi n /ng th i 2 hay c" 3 ch c n ng Trên ph n u c a piston có rãnh d!c, rãnh chéo và rãnh ngang Rãnh d!c cho nhiên li u t khoang b m thoát v# khoang n p sau khi rãnh chéo thông v$i l2 x" Mép vát có tác d'ng làm thay i hành trình có ích c a piston , qua

ó i#u ch&nh l ng nhiên li u chu trình khi piston c xoay trong lòng xylanh t o

ra c áp su t r t cao c a nhiên li u tr $c khi phun vào bu/ng t, khe h h $ng kính gi%a piston và xylanh ph"i r t nh+ (kho"ng 0,015 ÷ 0,025 mm) C,p piston-xylanh là b

ph n quan tr!ng nh t c a BCA và là m t trong các c,p l)p ghép siêu chính xác trong h

th ng phun nhiên li u c a ng c diesel

Trên th tr ng hi n nay có khá nhi#u ki u c,p piston-xylanh c a BCA i#u ch&nh b(ng cách thay i hành trình có ích c a piston Th c ch t chúng #u là nh%ng bi n

t $ng c a c,p piston - xylanh ki u Bosch do các hãng khác nhau ch t o (H 1.3-26b, c, d)

M2i c,p piston-xylanh c a BCA có th c ,t trong m t v+ riêng t o thành BCA n (H 1-30a) ho,c nhi#u c,p piston-xylanh c ,t trong m t v+ chung t o thành BCA c'm (H 1.3-27b)

• Nguyên lý ho2t ng

BCA Bosch c i n ho t ng theo ki u chu k M2i chu trình công tác c a nó

c hoàn thành sau 1 vòng quay c a tr'c cam nhiên li u, t ng ng v$i 2 hành trình c a piston BCA , c g!i là hành trình n p và hành trình b m Hành trình n p c a piston BCA (piston BCA i t i m c n trên n i m c n d $i) c th c hi n nh tác d'ng

c a lò xo kh h/i ; còn hành trình b m (piston BCA i t i m c n d $i n i m c n trên) do cam nhiên li u 1y ng c 4 k , m t vòng quay c a tr'c cam nhiên li u

t ng ng v$i 2 vòng quay c a tr'c khu u và 4 hành trình c a piston ng c ; còn

ng c 2 k - t ng ng v$i 1 vòng quay c a tr'c khu u và 2 hành trình c a piston

ng c

H 1.3-27 Chu trình công tác c a BCA Bosch c i n

giai o n u c a hành trình n p, nhiên li u trong khoang b m v a dãn n v a thoát ra khoang n p qua rãnh d!c Khi piston m l2 n p, nhiên li u t khoang n p tràn vào khoang b m (H 1.3-27b) Sau khi c lò xo kh h/i kéo v# i m c n d $i, piston

c a c a BCA s4 không chuy n ng trong m t kho"ng th i gian tu thu c vào c u t o

c a cam nhiên li u và t c c a ng c Hành trình b m c th c hi n nh tác d'ng 1y c a cam nhiên li u (H 1.3-27c, d, e) giai o n u c a hành trình b m, khoang

n p và khoang b m v n c thông v$i nhau Quá trình nén nhiên li u trong khoang b m

c b)t u t th i i m piston óng hoàn toàn l2 n p và l2 x" trên xylanh c a BCA Nhiên li u b)t u c b m vào khoang cao áp (không gian ch a nhiên li u trong r)cco cao áp, ng cao áp và vòi phun nhiên li u) khi l c tác d'ng lên kim van tri t h/i t phía

d $i (FB) c t o ra b i áp su t trong khoang b m t t$i tr s b(ng l c tác d'ng t phía trên (FC) c t o ra b i l c c ng ban u c a lò so van tri t h/i và áp su t d trong

ng cao áp Quá trình phun nhiên li u vào bu/ng t b)t u khi l c tác d'ng lên m,t côn nâng c a kim phun (Ff) c t o ra b i áp su t c a nhiên li u trong khoang phun (không

"

gian ch a nhiên li u trong u phun c a vòi phun) th)ng c l c c ng ban u c a lò xo vòi phun (F0) Qúa trình phun nhiên li u vào bu/ng t kéo dài cho n khi rãnh chéo trên piston c thông v$i khoang n p (H 1.3-27g), khi ó nhiên li u d $i áp su t cao t khoang b m và khoang cao áp s4 thoát ra khoang n p qua rãnh d!c Quá trình phun nhiên

li u k t thúc t i th i i m áp su t trong khoang cao áp gi"m xu ng n tr s , t i ó Ff = F0 Sau th i i m k t thúc phun, piston ti p t'c i lên k t thúc hành trình b m t i

i m c n trên k t thúc chu trình công tác c a h th ng phun nhiên li u

T t c" các ki u BCA i#u ch&nh b(ng rãnh chéo trên piston #u ho t ng theo

m t nguyên lý chung là :

- 1y piston nén nhiên li u b(ng cam

- Kh h/i piston b(ng lò xo

- Hành trình toàn b c a piston không i ( h0 = const )

- i#u ch&nh l ng nhiên li u chu trình ( gct ) b(ng cách xoay piston thay i hành trình có ích ( he = var )

a) V ! trí stop (không c p nhiên li u), b) C p li u trung bình, c) C p li u c c i

b) BCA i3u ch4nh b ng cách thay 0i hành trình toàn b c a piston

6- Van n p, 7- Lò xo kh h i, 8- Con i, 9- Cam nhiên li u, 10- Thân b m

c) BCA i3u ch4nh b ng van ti t lưu

2) Vòi phun nhiên li+u

B ng 1.2-2 Phân lo i t ng quát vòi phun nhiên li u

,c i m cách ly khoang phun v$i

bu/ng t

1 Vòi phun h

2 Vòi phun kín ,c i m c u t o u phun

2 Vòi phun i#u khi n i n t*

Vòi phun h là lo i không có b ph n ng n cách không gian ch a nhiên li u trong vòi phun v$i không gian trong bu/ng t c a ng c u phun có th ch& có nh%ng l2 phun bình th ng (H 1.3-31a) ho,c có c u t o ,c bi t t o ra c u trúc tia nhiên li u thích h p, ví d' : có các rãnh chéo chùm tia nhiên li u có hình qu t ph-ng (H 1.3-31b)

Vòi phun h có c u t o r t n gi"n và ho t ng tin c y Nh c i m c b"n nh t

c a vòi phun h là không có kh" n ng lo i tr hi n t ng phun r$t vào nh%ng th i i m

cu i c a quá trình phun Vào nh%ng th i i m ó, khi áp su t phun ã gi"m áng k , các

h t nhiên li u c phun ra có kích th $c l$n và v n t c nh+, khó cháy hoàn toàn và r t

d b c c hoá

Vòi phun h ã t ng c s* d'ng cho m t s ki u ng c diesel cao t c v$i áp

su t phun r t l$n Hi n nay nó ã c thay th g n nh hoàn toàn b(ng các ki u vòi phun kín

' (

Các thông s công tác c a HTPNL "nh h ng tr c ti p n ch t l ng quá trình phun nhiên li u bao g/m : áp su t b m (pb), áp su t phun (pf), áp su t m vòi phun (pfo), hành trình kim phun (hk), c u trúc tia nhiên li u, quy lu t phun, l ng nhiên li u chu trình (gct), nh l ng không /ng #u (∆g), góc phun s$m (θ), nh th i không /ng

#u (∆θ)

1) Áp su t b m (p b ) - áp su t c a nhiên li u c o t i khoang b m c a BCA ( khoang b m là không gian trong cylindre c a BCA c gi$i h n b i piston, m,t d $i

c a van tri t h/i và thành xylanh)

2) Áp su t phun (p f ) - áp su t c a nhiên li u t i khoang phun ( không gian ch a

nhiên li u trong u phun c a vòi phun)

3) Áp su t m6 vòi phun (p fo ) - áp su t phun t i th i i m kim phun b)t u c nâng lên kh+i b 5

4) Hành trình c a kim phun (h k ) - chuy n v c a kim phun trong quá trình phun

nhiên li u Quy $c l y hk = 0 ng v$i v trí óng c a kim phun , t c là khi kim phun còn

ti p xúc v$i b 5

Áp su t b m (pb) và áp su t phun (pf) thay i theo góc quay c a tr'c khu u ng

c (H 1.3-33) ,c i m bi n thiên và tr s c a pb , pf ph' thu c vào hàng lo t y u t ,

nh : ,c i m c u t o và tình tr ng k0 thu t c a h th ng phun, ch làm vi c c a

ng c , các hi n t ng thu ng di n ra trong khoang n p, khoang b m và khoang cao

áp, v.v Áp su t m vòi phun (pfo) là m t thông s i#u ch&nh quan tr!ng, nó "nh h ng

tr c ti p n c u trúc tia nhiên li u và ch t l ng quá trình t o HHC B i vì khi ta thay

i áp su t m vòi phun c ng có ngh.a là ta ã thay i /ng th i áp su t óng vòi phun

và áp su t phun trung bình trong quá trình phun nhiên li u Áp su t m vòi phun cao hay

th p ph' thu c vào ,c i m k0 thu t c a ng c , trong ó c u t o bu/ng t và t c quay là hai y u t có vai trò quy t nh Thông th ng, pfo = 100 ÷ 220 bar ; tr s nh+ dùng cho ng c có bu/ng t ng n cách v$i vòi phun ki u ch t, tr s l$n - bu/ng t

th ng nh t v$i vòi phun ki u l2 i v$i m t ki u ng c c' th , áp su t m vòi phun

c i#u ch&nh theo tr s do nhà ch t o quy nh

Th i i m b)t u hành trình b m c a piston BCA c ký hi u b(ng i m A trên / th Th i i m b)t u b m hình h!c (th i i m piston óng hoàn toàn l2 x")

c ký hi u b(ng i m 1 Nhiên li u b)t u c b m vào khoang cao áp khi áp su t trong khoang b m cân b(ng v$i áp su t d trong ng cao áp và th)ng s c c ng c a lò xo van tri t h/i ( i m 2) Khi áp su t c a nhiên li u trong khoang phun t t$i tr s pfo ( i m 3), kim phun c nâng lên kh+i v trí ti p xúc v$i b 5 ó chính là th i i m

th c t b)t u phun nhiên li u

Giai o n tính t th i i m 2 n i m 3 c g!i là giai o n ch m phun (ϕ23) Tông th ng ϕ23 = 2 - 15 0gqtk

Góc quay tr'c khu u tính t th i i m th c t b)t u b m ( i m 2) và th c t b)t

u phun ( i m 3) n th i i m piston c a ng c t$i CT c g!i t ng ng là góc

b m s$m (ϕbs) và góc phun s$m (θ) Vi c xác nh th i i m th c t b)t u phun nhiên

li u òi h+i nh%ng trang thi t b khá ph c t p, b i v y thay vì ph"i ki m ch&nh góc phun s$m , chúng ta th ng ki m ch&nh góc b m s$m Rõ ràng là, v$i cùng m t tr s góc

b m s$m , giai o n ch m phun càng l$n thì góc phun s$m càng nh+

Th i i m k t thúc phun hình h!c (th i i m rãnh chéo trên piston b)t u thông v$i khoang n p) c ký hi u b(ng i m 5 trên / th Trong m t th i gian r t ng)n sau

th i i m 5, nhiên li u t khoang b m thoát ra khoang n p v$i v n t c r t l$n làm cho áp

su t trong khoang b m và khoang cao áp gi"m xu ng t ng t Kim phun b)t u hành trình óng t i th i i m áp su t trong khoang phun t t$i tr s nh+ h n pfo m t ít ( i m 6) Th i i m k t thúc quá trình phun th c t (th i i m kim phun ti p xúc tr l i v$i b 5) và th i i m k t thúc chu trình công tác c a h th ng phun (th i i m piston BCA tr

l i i m c n trên) c ký hi u t ng ng b(ng i m 7 và i m B

ϕϕϕϕ