1 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI TRƯỜNG THPT VIỆT NAM – BA LAN (Đề thi có 02 trang) KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ II NĂM HỌC 2022 2023 Môn thi NGỮ VĂN 10 Thời gian làm bài 90 phút, không kể thời gian phát đề I[.]
Trang 11
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
TRƯỜNG THPT VIỆT NAM – BA LAN
(Đề thi có 02 trang)
KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ II - NĂM HỌC 2022-2023
Môn thi: NGỮ VĂN 10
Thời gian làm bài: 90 phút, không kể thời gian phát đề
I ĐỌC – HIỂU (5.0 điểm)
Đọc đoạn trích:
MẠO HIỂM
Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông Xưa nay những đấng anh hùng làm nên những việc gian nan không ai làm nổi, cũng là nhờ cái gan mạo hiểm, ở đời không biết cái khó là cái gì (…)
Còn những kẻ ru rú như gián ngày, làm việc gì cũng chờ trời, đợi số, chỉ mong cho được một đời an nhàn vô sự, sống lâu giàu bền, còn việc nước việc đời không quan hệ gì đến mình cả Như thế gọi là sống thừa, còn mong có ngày vùng vẫy trong trường cạnh tranh này thế nào được nữa Hãy trông những bọn thiếu niên con nhà kiều dưỡng(1), cả đời không dám đi đâu xa nhà, không dám làm quen với một khách lạ; đi đường thì sợ sóng, trèo cao thì sợ run chân, cứ áo buông chùng đóng gót, tưởng thế là nho nhã, tưởng thế là tư văn (2) ; mà thực không có lực lượng, không có khí phách; hễ ra khỏi tay bảo hộ của cha mẹ hay kẻ có thế lực nào thì chúng không có thể mà tự lập lập được (…)
Vậy học trò ngày nay phải biết xông pha, phải biết nhẫn nhục; mưa nắng cũng không lấy làm nhọc nhằn, đói rét cũng không lấy làm khổ sở Phải biết rằng, hay ăn miếng ngon, hay mặc của tốt, hễ ra khỏi nhà thì nhảy lên cái xe, hễ ngồi quá giờ thì kêu chóng mặt… ấy là những cách làm mình yếu đuối nhút nhát, mất hẳn cái tinh thần mạo hiểm của mình đi
(Trích Mạo hiểm - Nguyễn Bá Học, Quốc văn trích diễm, NXB Trẻ, 2005)
Chú thích: (1) Con nhà kiều dưỡng: con nhà giàu sang, được chiều chuộng (2) Tư văn: văn nhã, có văn hóa
Thực hiện những yêu cầu:
Câu 1 Phương thức biểu đạt chính của văn bản trên là gì?
Câu 2 Theo tác giả nhờ đâu mà “Xưa nay những đấng anh hùng làm nên những việc gian nan
không ai làm nổi”?
A Nhờ sức mạnh và sự hiểu biết trên mọi lĩnh vực của họ
B Nhờ có sự liều lĩnh và táo bạo, quyết đoán của họ
C Nhờ cái gan mạo hiểm và không ngại khó khăn của họ
D Nhờ sự hỗ trợ, ưu ái của vua, chúa, thủ lĩnh
Câu 3 Theo văn bản, tác giả cho rằng: “đường đi khó” bởi điều gì?
A Vì con người ngại khó nhọc, gian nan C Vì đường dài vô tận đi mãi không tới
B Vì đường gập ghềnh, khúc khuỷu D Vì chưa xác định được đường đi cho mình
Câu 4 Chỉ ra những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu văn sau?
“Phải biết rằng: hay ăn miếng ngon, hay mặc của tốt, hễ ra khỏi nhà thì nhảy lên cái xe, hễ ngồi quá giờ thì kêu chóng mặt,… ấy là những cách làm mình yếu đuối nhút nhát, mất hẳn cái tinh thần mạo hiểm của mình đi”
A Ẩn dụ và điệp ngữ B Liệt kê và điệp ngữ C So sánh và điệp ngữ D Hoán dụ và điệp ngữ
Trang 22
Câu 5 Phương án nào dưới đây nêu KHÔNG đúng với nội dung của văn bản trên?
A Ca ngợi những con người mạnh mẽ, dám đương đầu với khó khăn thử thách
B Con người cần can đảm vượt qua khó khăn để làm nên những việc lớn lao, phi thường
C Thể hiện lối sống tích cực là yếu tố giúp con người đi đến thành công
D Phê phán lối sống thụ động của những kẻ hèn nhát, thiếu trách nhiệm với bản thân và cộng đồng
Câu 6 Theo văn bản, tác giả quan niệm học trò ngày nay phải biết làm gì?
A Biết mơ ước cuộc sống an nhàn vô sự, sống lâu giàu bền
B Biết mạo hiểm, dám vươn tới hoài bão lớn lao để lập nghiệp
C Biết dời sớm khỏi vòng tay của cha mẹ để tự lập
D Biết xông pha, nhẫn nhục, không ngại nắng mưa, gió rét
Câu 7 Trong văn bản, tác giả đã lên án lối sống nào của con người?
A Lối sống hưởng thụ B Lối sống ăn bám C Lối sống thừa D Lối sống ích kỷ
Câu 8 Câu tục ngữ nào sau đây KHÔNG phù hợp với nội dung văn bản?
A Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo C Có công mài sắt, có ngày nên kim
B Lửa thử vàng, gian nan thử sức D Chưa đỗ ông nghè, đã đe hàng tổng
Câu 9 Theo anh/chị thanh niên ngày nay cần làm những hành động gì để không trở nên sống thừa?
(Nêu ít nhất 04 hành động)
Câu 10 Anh/chị có đồng tình với câu nói của tác giả: “Đường đi khó không khó vì ngăn sông
cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông” không? Tại sao?
Câu 11 Thông điệp nào trong văn bản có ý nghĩa nhất đối với anh chị? Giải thích tại sao?
II PHẦN VIẾT (5.0 điểm)
Thuật hứng bài 24
Công danh đã được hợp (1) về nhàn, Lành dữ âu chi (2) thế ngợi khen
Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh (3) phát cỏ ương (4) sen
Kho thu (5) phong nguyệt (6) đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà (7) nặng vạy then (8) Bui (9) có một lòng trung liễn (10) hiếu, Mài chăng (11) khuyết, nhuộm chăng đen (12) (Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học Xã hội, 1976, tr.418-419) Cảm nhận của anh/chị về bài thơ Thuật hứng bài 24 - Nguyễn Trãi
Chú thích:
(1) Hợp: nên, đáng được; (2) Âu chi: lo chi; (3) Trì thanh: ao trong, sạch; (4) Ương (ươm): gieo trồng (5) Kho thu: ý thơ ví von đến cái kho chứa của mùa thu; (6) Phong nguyệt: phong là gió, nguyệt là trăng (7) Yên hà: yên là khói, hà là ráng chiều; (8) Nặng vạy then: chở nặng làm thang thuyền oằn xuống
(9) Bui: chỉ có, duy nhất; (10) Liễn: có thể hiểu là “lẫn” – lòng trung lẫn hiếu; (11) Chăng: chẳng, không (12) Câu thơ cuối này rút ý từ câu “Ma nhi bất lận, miết nhi bất truy” (Mài chẳng khuyết, nhuộm chẳng đen)
trong Luận ngữ của Khổng Tử, ý nói lòng vững vàng, trong sạch theo bản lĩnh của mình, gắn với đạo trung hiếu
- Hết -
(Thí sinh không được sử dụng tài liệu Giám thị không giải thích gì thêm)
Trang 33
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
Môn thi: NGỮ VĂN 10
Thời gian làm bài: 90 phút, không kể thời gian phát đề
I
1-8
ĐỌC HIỂU (5.0 điểm)
(Mỗi câu đúng được 0.25 điểm)
2.0
9
Cần làm những hành động gì để không trở nên sống thừa?
- HS cần chỉ ra những hành động, việc làm mang tính tích cực để hướng tới cuộc
sống có ý nghĩa
Gợi ý:
- Cần sống có lí tưởng, ước mơ, hoài bão để tìm thấy mục đích sống
- Tăng cường vận động, giao tiếp, nhận thức rõ hơn về vai trò, ý nghĩa của bản thân với gia đình và cộng đồng
- Biết quan tâm chia sẻ với những người có hoàn cảnh khó khăn
- Chăm chỉ trong học tập và lao động…
(Nêu được 4 ý trở lên, mỗi ý đúng được 0.25 điểm)
1.0
10
Có đồng tình với câu nói: Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi
mà khó vì lòng người ngại núi e sông” không? Tại sao?
1.0
a Có hoặc không hay cả hai (có và không) (0.25 điểm)
b Giải thích phù hợp với đạo lí, truyền thống, luật pháp (0.75 điểm)
Gợi ý:
- Có đồng tình vì theo nghĩa chuyển sông ngăn, núi cách là những trở ngại trong
cuộc sống mà con người cần phải quyết tâm, nỗ lực để vượt qua những khó khăn
(Có thể trình bày không theo gợi ý nhưng đúng quy chuẩn vẫn cho điểm như đáp án)
11
Thông điệp nào có ý nghĩa nhất? Giải thích tại sao?
- Văn bản có nhiều thông điệp, cần chỉ ra được ít nhất 01 thông điệp phù hợp với đạo lí, đạo đức, truyền thống, luật pháp
1.0
Gợi ý:
a - Cần mạnh mẽ dám đương đầu với khó khăn thử thách
- Cần can đảm vượt mọi gian nan để làm nên những việc lớn lao, phi thường
- Biết xông pha, chịu nhẫn nhục, không ngại nắng mưa, gió rét
- Phê phán lối sống thụ động của những kẻ hèn nhát, thiếu trách nhiệm với bản
thân và cộng đồng… (0.5 điểm)
b Giải thích phù hợp, đúng, thuyết phục với thông điệp đã chọn (0.5 điểm)
Trang 44
II
LÀM VĂN (5.0 điểm)
b Xác định được vấn đề cần nghị luận: Bài thơ thể hiện sự lựa chọn của NT
khi lui về ở ẩn, sống hòa mình với thiên nhiên, với công việc đồng ruộng
Tuy vậy, ẩn sâu trong tâm hồn thi nhân là tấm lòng ưu dân, ái quốc
0.25
c Triển khai vấn đề: Vận dụng các kĩ năng dùng từ, viết câu, các phép liên kết, các phương thức biểu đạt, các TTLL để hoàn chỉnh văn bản nghị luận về một bài thơ
c1 Giới thiệu ngắn gọn, khái quát về Nguyễn Trãi, tập thơ QATT và bài thơ 0.5
c2 Cảm nhận được các yếu tố hình thức, nội dung của bài thơ có thể theo
mạch cảm xúc hoặc cấu trúc đề, thực, luận, kết
Về nội dung:
+ Trút bỏ công danh trở về cuộc sống thanh nhàn
+ Cuộc sống thôn quê giản dị, dân dã mùa nào thức ấy đạm bạc mà thanh cao
+ Sống hòa hợp với thiên nhiên, làm bạn với gió, trăng + Dù lui về ở ẩn nhưng tấm lòng nho sĩ luôn hướng về nhân dân, đất nước
Vẻ đẹp cuộc sống, vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình
Về nghệ thuật:
+ Từ ngữ, hình ảnh, giọng thơ…
+ Các biện pháp nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật đối
+ Thể thơ thất ngôn xen lục ngôn đánh dấu bước sáng tạo đầu tiên của thơ ca viết bằng tiếng Việt
3.0
c3 Kết bài:
- Nhận xét, đánh giá về cái hay, cái đẹp của bài thơ
- Bài học cho bản thân
0,5
HƯỚNG DẪN CHẤM:
+ Học sinh trình bày đầy đủ, sâu sắc: 3.0 điểm
+ Học sinh trình bày chưa đầy đủ hoặc chưa sâu sắc: 2.0- 2,75 điểm
+ Học sinh chưa làm rõ vấn đề: 1.0 – 1.75 điểm
+ Học sinh trình bày sơ lược, không đúng vấn đề: 0.25 – 0.75 điểm
d Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt 0,25
e Sáng tạo: Có stạo trong diễn đạt, lập luận hấp dẫn, thuyết phục, giàu cảm xúc 0,25
* Lưu ý chung: Học sinh có thể làm không như hướng dẫn chấm nhưng nếu đúng ý hay nội dung
tương tự giám khảo linh hoạt cho điểm