SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN LONG AN TRUNG TÂM DỊCH VỤ NÔNG NGHIỆP CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập Tự do Hạnh phúc BÀI THAM LUẬN Các biện pháp kỹ thuật cần quan tâm đối với một số[.]
Trang 1BÀI THAM LUẬN Các biện pháp kỹ thuật cần quan tâm đối với một số cây trồng chính trong điều kiện hạn, mặn như hiện nay và giải pháp khuyến cáo trong thời gian tới
Thời gian qua, tình trạng hạn, thiếu nước, xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất lúa Đông xuân cũng như trên các loại cây trồng khác đặc biệt là cây chanh, thanh long trên địa bàn tỉnh Long An Theo dự báo của Trung tâm khí tượng thủy văn Quốc gia thì dòng chảy trên sông Mê Kông về Đồng bằng sông Cửu Long trong nửa cuối tháng 03-04/2020 ở mức thiếu hụt so với TBNN và năm 2016 từ 5-20%, mực nước tại Biển Hồ (Campuchia) ở mức thấp, khả năng bổ sung nước cho Đồng bằng sông Cửu Long không nhiều và tình hình xâm nhập mặn ở Long An tiếp tục ở mức độ sâu hơn, gay gắt hơn so với TBNN và thời gian xâm nhập mặn khả năng tăng cao tại các sông trong tháng 4/2020 Dự báo trong tháng 5/2020, khả năng mặn trên Đồng bằng có thể được cải thiện nhiều, tuy nhiên vẫn phải đề phòng một số trường hợp bất thường do mưa muộn, dòng chảy thượng lưu về Đồng bằng thấp thì mặn vẫn sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp
Trước tình hình trên, để hạn chế những thiệt hại do hạn mặn gây ra trên lúa Hè Thu 2020 và trên các cây trồng cạn khác cần thực hiện các giải pháp sau:
I Trên cây lúa
- Đối với vùng nhiễm mặn trên 3 phần nghìn: Tuyệt đối không xuống giống.
- Đối với vùng nhiễm mặn dưới 3 phần nghìn: Có thể xuống giống ở những
vùng chủ động được nước và phải áp dụng một số biện pháp kỹ thuật sau:
1 Thời vụ và cơ cấu giống
- Xuống giống theo lịch thời vụ khuyến cáo của ngành Nông nghiệp tại địa phương, tuyệt đối không xuống giống ở những vùng không chủ động nguồn nước ngọt
- Cơ cấu giống: Các giống lúa chủ lực:
+ Nhóm giống lúa thơm và lúa nếp: ST 24, RVT, VD 20, Nếp IR 4625, Nếp
OM 406,…
+ Nhóm giống lúa cao sản chất lượng cao và thơm nhẹ:OM 4900, OM 7347, Đài thơm 8, Nàng Hoa 9,…và giống mới khá tốt phù hợp cho sản xuất Hè thu giống lúa OM 18
+ Nhóm giống lúa chống chịu hạn, mặn khá-tốt: OM5451, OM2517, OM6976, OM6162, OM6677,OM4900, Bên cạnh đó cần lưu ý các giống mới có khả năng chịu mặn tốt của Viện lúa ĐBSCL khuyến cáo là: OM 11375, OM 8959, OM 9921, OM 249, Lưu ý: Nên sử dụng giống cấp xác nhận và gieo sạ với mật độ 80-100 kg/ha
Trang 22 Làm đất
- Sau khi thu hoạch vụ lúa Đông xuân xong phải cày phơi đất để cắt đứt mao dẫn phèn và tạo điều kiện phân hủy rơm rạ Đối với những vùng bị nhiễm mặn vụ Đông Xuân, khi có nguồn nước ngọt cần tranh thủ bơm nước rửa mặn trước khi xuống giống: Bơm nước vào ruộng ngập đều 10-15cm, giữ trong vòng 12-14 ngày Luôn giữ nước ngập để độc chất trong đất hòa tan vào nước sau đó tháo bỏ và đưa nước mới vào, nên thực hiện 2-3 lần trước khi gieo sạ để giảm thiệt hại do mặn, phèn gây ra Để tăng hiệu quả của việc rửa mặn, trước khi bơm nước cần tiến hành rải vôi nung với lượng 30-50 kg/1.000 m2 để đuổi mặn, hạ phèn
- Làm đất bằng phẳng, có hệ thống rãnh thoát nước (sâu 10-20 cm, rộng: 20-25 cm), khoảng cách giữa các rãnh từ 5-6 m), gia cố đê bao vững chắc, kênh mương phải vét sâu để có điều kiện trữ nước khi có nước ngọt
3 Bón phân
Cần tăng cường sử dụng phân hữu cơ và phân lân nung chảy khi làm đất Bón cân đối phân NPK theo nhu cầu sinh trưởng của cây Nên sử dụng các dạng phân ure chậm tan như đạm vàng (urê 46A+), đạm xanh (urê + NEB26), Ure Black,… để hạn chế thất thoát đạm Tăng cường bón bổ sung một số loại phân bón lá, các chế phẩm tăng cường khả năng chống chịu mặn như KNO3 với liều lượng 10g/1 lít nước; Brassinosteroid (Comcat 150WP, Nyro 0,01N,…); Plasti Mula 1 SL hoặc các loại phân bón chứa các nguyên tố Canxi, Magie, Silic
4 Tưới nước
- Tùy vào điều kiện cụ thể của chân ruộng mà có thể áp dụng biện pháp tưới ngập-khô xen kẽ
- Cần tranh thủ nguồn nước ngọt để tưới đủ nước cho lúa ở 3 lần bón phân và giai đoạn lúa trỗ Nếu trong trường hợp không có nguồn nước ngọt có thể sử dụng nguồn nước bị nhiễm mặn nhẹ (dưới 2 phần nghìn đối với lúa giai đoạn đẻ nhánh, dưới
1 phần nghìn đối với các giai đoạn lúa làm đòng và trỗ) Tuy nhiên cần đảm bảo đất ruộng còn đủ ẩm (không bị nứt chân chim) khi đưa nước nhiễm mặn nhẹ vào ruộng và duy trì lượng nước trên ruộng để tránh tình trạng nước bị rút cạn trên ruộng thì mặn sẽ xâm nhập vào đất sẽ rất khó cải tạo rửa mặn sau này)
- Nếu giai đoạn mạ bị hạn nặng cần tưới phun nước ngọt cho mạ với lượng nước phun khoảng 800-1.000 lít/ha
II Trên cây trồng cạn
1 Phân nhóm khả năng chịu mặn của một số cây trồng
Mỗi loại cây trồng có khả năng chịu mặn khác nhau, do đó cần nắm rõ khả năng chịu mặn của các loại cây trồng để sử dụng nước tưới phù hợp
- Nhóm cây mẫn cảm với mặn (chịu được nồng độ mặn 0,5‰ - <1‰): Bơ, thanh long, chuối, khế, nhãn, đu đủ, chanh dây, chôm chôm, bòn bon, măng cụt, nhóm rau ăn lá và rau gia vị Riêng cây sầu riêng chỉ chịu được nồng độ mặn
=<0,5‰
Trang 3- Nhóm cây chịu mặn trung bình (chịu được nồng độ mặn 1‰-2‰): Sơri, cây có múi, ổi, khóm, vú sữa, lúa, bắp, đậu phộng, dưa hấu, cà chua, bầu, bí,
ớt, hành, dưa chuột, cần tây, bắp cải, khoai mỡ, khoai lang
- Nhóm cây chống chịu khá với mặn (chống chịu được nồng độ mặn 3‰-4‰): Mít, xoài, mãng cầu xiêm, na, mía
- Nhóm cây chống chịu tốt với mặn (chịu được nồng độ mặn 5‰-6‰: Dừa, sapô, me
Tuy nhiên, sự phân nhóm trên chỉ mang tính tương đối vì còn lệ thuộc vào từng loại giống, tuổi cây, gốc ghép, chế độ chăm sóc, đất trồng, thời gian nhiễm mặn…mà khả năng chống chịu mặn sẽ khác nhau Nhưng nhìn chung khi tưới nước trong khung độ mặn nêu trên kéo dài thì đa số cây sinh trưởng chậm lại, ảnh hưởng đến năng suất Về lâu dài đất sẽ bị nhiễm mặn, ảnh hưởng đến kết cấu đất và rất khó để khắc phục
2 Các giải pháp chống chịu hạn, mặn cho cây trồng cạn
- Ngăn mặn: Cần củng cố hệ thống kênh mương xung quanh vườn nhất là hệ thống bờ bao xung quanh để ngăn ngừa nước mặn xâm nhập
- Trữ nước ngọt: Tranh thủ lúc có nước ngọt hoặc lúc độ mặn giảm thấp thì chủ động bơm nước ngọt (trước khi bơm cần kiểm tra độ mặn của nước) vào các mương để dự trữ Nên sử dụng bạt cao su để lót dưới đáy mương để tránh nước thấm vào đất Hạn chế sự bốc thoát hơi nước ở mương vườn bằng cách dọn sạch cỏ dại, bèo, lục bình và phủ nylon hay màng phủ nông nghiệp lên mặt nước Ngoài ra, nếu có điều kiện có thể đầu tư thêm các túi trữ nước ngọt với dung tích chứa có thể lên tới 15 m3 để trữ nước rất hiệu quả
- Giữ ẩm cho đất: Bằng cách tận dụng nguồn vật liệu hữu cơ như rơm rạ, cỏ khô, lá khô, hoặc có thể sử dụng màng phủ nông nghiệp để phủ gốc Ngoài ra việc dọn sạch cỏ dại trên mặt liếp cũng hạn chế sự bốc thoát hơi nước Bên cạnh đó, việc tăng cường bón phân hữu cơ cũng giúp tăng khả năng giữ ẩm và giữ phân của đất
- Giảm lượng nước tưới: Giảm lượng nước tưới, giãn khoảng cách giữa 2 lần tưới, chỉ tưới lượng nước tối thiểu giúp cây không bị héo và mặt đất không bị khô héo Tùy theo điều kiện kinh tế có thể lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt, hệ thống tưới tiết kiệm, tưới thông minh để vừa cung cấp đủ nhu cầu nước cho cây vừa có thể giảm lượng nước tưới và công lao động
- Tăng cường khả năng chống chịu của cây: Phun các chế phẩm có chứa Brassinosteroid (Comcat 150WP, Nyro 0,01N, Biobeca 0.1SP,…) và acid Humic để tăng cường khả năng chống chịu mặn Bên cạnh đó bổ sung phun phân bón lá để cung cấp dinh dưỡng cho cây và phun phân có chứa các nguyên tố canxi, magiê, silic giúp tăng khả năng đề kháng của cây
Riêng đối với cây ăn quả: Không tiến hành xử lý ra hoa, trồng mới trong thời
gian hạn hán nếu nguồn nước ngọt không đảm bảo cung cấp đầy đủ cho cây Hạn chế bốc hơi nước và nhu cầu cần nước của cây bằng cách tỉa cành, tạo tán gọn, tỉa bớt nụ, hoa, trái non Riêng cây chanh và thanh long là 2 loại cây có khả năng chịu hạn nên nên có thể hạn chế tưới nước trong điều kiện thiếu nước ngọt Lưu ý, không tưới nước
có độ mặn trên 1‰ cho cây thanh long và trên 2‰ cho cây có múi (chanh, bưởi,…)
Trang 4Riêng đối với cây rau: Chỉ gieo trồng khi chủ động được nguồn nước ngọt để
tưới, nên chọn lựa đối tượng cây rau có thời gian sinh trưởng ngắn ngày, thu hoạch sớm trước khi thời điểm hạn mặn ảnh hưởng đến vùng sản xuất hoặc chọn lựa đối tượng cây trồng (dưa hấu, cà chua, bầu, bí, ớt, dưa leo) có khả năng chịu hạn, chịu mặn
ở nồng độ thấp để canh tác Đối với đất trồng rau nói chung nên hạn chế sử dụng nước tưới có độ mặn trên 0,5 ‰ để tưới cho rau Trong trường hợp nước tưới bị nhiễm mặn thì không tưới khi nồng độ mặn trên 1‰ đối với nhóm rau ăn lá và rau gia vị và không tưới nước nhiễm mặn có nồng độ trên 2‰ đối với một số cây mẫn cảm với mặn như dưa hấu, cà chua, bầu, bí, ớt, dưa leo
3 Các biện pháp khắc phục vườn cây đã bị nhiễm mặn
Sau thời gian cây trồng bị nhiễm mặn và khi vườn đã có nước ngọt, để giúp cây trồng sớm phục hồi, cần thực hiện các biện pháp sau:
- Rửa trôi lượng muối đã tích tụ trong đất liếp: Xới nhẹ lớp đất mặt và dùng nước sông rạch hay nước mưa để rửa mặn Để tăng hiệu quả của việc rửa mặn, sử dụng vôi với lượng 50-100 kg đá vôi nung/ 1.000 m2 để “đuổi mặn, hạ phèn”
- Bón phân hữu cơ để cải tạo đất sau khi bị nhiễm mặn: Việc bổ sung chất hữu
cơ giúp đất tơi xốp và tăng độ thoáng khí và giữ ẩm cho bộ rễ cây Nên ưu tiên chọn lựa loại phân hữu cơ trong thành phần có chứa acid humic, acid fulvic, do 02 loại acid hữu cơ này đóng vai trò là chất keo gắn kết các hạt đất sau khi đất bị mất cấu trúc vì nhiễm mặn
- Đối với cây ăn quả: Tỉa bỏ bớt hoặc toàn bộ trái trên cây (tùy theo mức độ ảnh hưởng của mặn ít hay nhiều) để cây mau phục hồi; Bón phân hữu cơ, phân lân để phục hồi bộ rễ cho cây trồng; Bón phân đạm cho cây nên ưu tiên sử dụng các loại phân urê chậm tan như đạm vàng 46A+, đạm xanh (urê + Neb 26), urê Black,… để cung cấp dinh dưỡng từ từ và cây không bị thiếu đạm do mặn cạnh tranh; Bón phân KCl để hạn chế sự đối kháng của Na đối với K, giúp cây trồng hấp thụ đủ K trong điều kiện đất còn chưa hết mặn Nếu đất có pH trên 5,5 có thể bón K dạng Kali sulfate (K2SO4)
Một số lưu ý cần thực hiện:
- Thường xuyên cập nhật thông tin về dự báo tình hình xâm nhập mặn, nồng độ mặn trên các sông, rạch để có hướng xử lý kịp thời ngăn chặn hoặc lấy nước vào ruộng, vườn Có thể theo dõi diễn biến tình hình khí tượng, thủy văn, hạn, xâm nhập mặn trên website Phòng chống thiên tai của tỉnh (pctt.longan.gov.vn)
- Cần đo độ mặn trước khi bơm lấy nước Lưu ý, do nước mặn thường nằm ở tầng bên dưới tầng nước mặt, nên khi lấy nước cần dùng dụng cụ để lấy nước ở độ sâu
từ 0,5-1 m Để đo độ mặn, có thể sử dụng loại dụng cụ đo độ mặn loại đơn giản giá dưới 100.000đ/1 dụng cụ hoặc bà con có thể lấy mẫu nước mang đến cơ quan chuyên môn thuộc lĩnh vực nông nghiệp, thủy lợi tại địa phương để được hỗ trợ đo
- Thường xuyên kiểm tra ruộng vườn phát hiện sớm dịch hại để phòng trừ kịp thời nhằm tránh gây thiệt hại cho cây cũng như giúp cây tăng khả năng chống chịu trong điều kiện khô hạn và xâm nhập mặn
Trang 5III Các giải pháp lâu dài để ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn
Dưới tác động của biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn vẫn có khả năng tiếp diễn trong thời gian tới và sẽ gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp ở vùng ĐBSCL nói chung và Long An nói riêng, để có thể chủ động đối phó với hiện tượng này, bà con nông dân cần quan tâm và thực hiện các giải pháp sau:
- Cập nhật thông tin về dự báo tình hình hạn hán, xâm nhập mặn để chủ động trong việc lựa chọn cây trồng, mùa vụ phù hợp, có kế hoạch tích trữ nước ngọt,… và thực hiện theo các khuyến cáo của cơ quan chuyên môn trong việc gieo sạ
- Đầu tư xây dựng hoặc gia cố hệ thống đê bao quanh vườn, hệ thống mương máng tưới tiêu nước để trữ nước hiệu quả, ngăn chặn xâm nhập mặn
- Ở những vùng có khả năng bị ảnh hưởng của hạn mặn cần chuyển đổi sang loại cây trồng, vật nuôi phù hợp, chọn các loại trồng có nhu cầu nước thấp hoặc có khả năng chống chịu hạn mặn
- Tìm hiểu và ứng dụng cây gốc ghép để tăng khả năng chịu hạn mặn Theo Viện Cây ăn quả Miền Nam, có thể sử dụng các ghép sau:
+ Sử dụng các gốc ghép chống chịu mặn cho cây có múi như: Sảnh, Bòng, bưởi Bung, bưởi Hồng Đường (Cần Thơ), bưởi Đường Hồng (Bình Dương) có khả năng chống chịu mặn ở nồng độ NaCl 8‰ trong 56 ngày ở điều kiện nhà lưới Các gốc ghép chống chịu mặn cho xoài như: xoài Canh Nông (Khánh Hòa), Châu Hạng Võ (Trà Vinh), xoài 13 -1 (Israel), xoài Ghép xanh (Tiền Giang), xoài Thơm (An Giang)
có khả năng chống chịu mặn ở nồng độ NaCl 13‰ trong 60 ngày ở điều kiện nhà lưới
+ Sử dụng gốc ghép cây có múi chống chịu hạn như: Bưởi Thanh Trà, bưởi Biên Hòa, Trúc có khả năng chống chịu hạn tốt trong điều kiện thí nghiệm và ngoài đồng.
- Chăm sóc cây khỏe để tăng cường khả năng chống chịu của cây: sử dụng giống tốt; trồng cây đúng mật độ, khoảng cách; tăng cường sử dụng phân hữu cơ, bón cân đối NPK, phun phân có chứa các nguyên tố canxi, magiê, silic; áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp và chỉ sử dụng thuốc BVTV khi cần thiết
- Tìm hiểu những mô hình, cách làm hiệu quả của những nông dân khác trong việc ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn để ứng dụng tại ruộng vườn của gia đình
- Về lâu dài nên nghiên cứu lắp đặt hệ thống tưới (nhỏ giọt, tưới phun,… để giảm lượng nước tưới, giảm công lao động nhưng vẫn đảm bảo nhu cầu nước cho cây./
TRUNG TÂM DỊCH VỤ NÔNG NGHIỆP TỈNH LONG AN