De cuong 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨCKHOA KHOA HỌC XÃ HỘI Bô môn: Việt Nam học ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN Một số vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội Việt Nam Mã học phần: 124 226 1.. Thông tin chun

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT

HỌC PHẦN

MỘT SỐ VẤN ĐỀ TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO VÀ LỄ HỘI VIỆT NAM

SỐ TÍN CHỈ: 03

MÃ HỌC PHẦN: 124 226 Dùng cho ngành: Việt Nam học

Bậc: Đại học

THANH HÓA, 11/2011

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI

Bô môn: Việt Nam học

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN Một số vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội Việt Nam

Mã học phần: 124 226

1 Thông tin về giảng viên:

- Họ và tên: Mai Văn Tùng

- Thông tin về trợ giảng (nếu có):

- Thông tin về 1 - 2 giảng viên có thể giảng dạy được HP này:

Đào Thanh Thủy

Chức danh: Giảng viên, Thạc sĩ, giảng dạy ở bậc đại học từ năm 2009 đếnnay

Điện thoại: 0912715082

Email: daothanhthuy1982@yahoo.com

2 Thông tin chung về học phần

- Tên ngành/ khoá đào tạo: Việt Nam học (Hướng dẫn du lịch) - khóa 12

- Tên học phần : Một số vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội Việt Nam

- Các học phần tương đương, học phần thay thế (nếu có): Không

+ Nghe giảng lý thuyết : 27 tiết

3 Mục tiêu của học phần

Sau khi học xong HP, dưới sự hướng dẫn của GV, kết hợp với thảo luận,thực hành, tự nghiên cứu tài liệu, SV cần đạt được các mục tiêu sau:

- Về kiến thức:

Cung cấp những kiến thức cơ bản về các vấn đề:

+ Đối tượng của học phần tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội Việt Nam

+ Mục đích của học phần tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội Việt Nam

+ Lịch sử vấn đề về tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội Việt Nam

+ Các khái niệm văn hoá, di sản văn hoá, di sản văn hoá vật thể, di sản vănhoá phi vật thể, DTLS- VH Các khái niệm tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội, lễ tục Ýnghĩa của các di sản văn hoá đối với dân tộc, đời sống cộng đồng nói chung và vớiphát triển du lịch nói riêng

+ Tổng quan di sản văn hoá vật thể và phi vật thể; các loại hình tín ngưỡng,tôn giáo, lễ hội của nước ta (Cơ sở hình thành, thực trạng hiện nay )

+ Tổng quan di sản văn hoá phi vật thể của nước ta, cụ thể là những vấn đềliên quan trực tiếp đến tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội (Cơ sở hình thành, thực trạnghiện nay )

+ Lịch sử hình thành, quá trình phát triển và thực trạng những vấn đề tínngưỡng, tôn giáo, lễ hội ở Việt Nam

+ Những đặc điểm của các tôn giáo chính ở Việt Nam

+ Những nét chính của lễ hội các dân tộc của người Việt (Chủ yếu ở BắcBộ) Đánh giá đúng chức năng, giá trị của các lễ hội trong đời sống cộng đồng cácdân tộc Việt Nam

+ Sử dụng tư liệu tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội vào việc học tập môn Lịch sử

cổ trung đại Việt Nam, Dân tộc học, Di sản văn hoá truyền thống Việt Nam, Cơ sởvăn hoá Việt Nam

+ Rèn luyện các kỹ năng nhận thức cơ bản về các vấn đề thuộc lĩnh vực Disản văn hoá Việt Nam

+ Vận dụng các phương pháp luận NCKH trong học tập và nghiên cứu khoahọc

- Về thái độ, tình cảm:

+ Có thái độ đúng trong học tập, say sưa học tập, rèn luện.

+ Say sưa trong nghiên cứu khoa học, trong học tập, có ý thức cập nhật cáctri thức khoa học

+ Có ý thức tôn trọng, giữ gìn các di sản văn hoá của dân tộc và nhân loại,trân trọng những thành quả lao động của quá khứ, tự hào về những thành tựu văn

hoá mà người xưa đã tạo dựng nên Trên cơ sở đó góp phần củng cố bền chặt mốiquan hệ ruột thịt giữa các dân tộc ở nước ta.

4 Tóm tắt nội dung học phần

HP cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản, hệ thống về:

- Hệ thống các khái niệm liên quan đến văn hoá, tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội

- Một số vấn đề về tín ngưỡng ở Việt Nam

- Một số vấn đề về tôn giáo

- Một số tôn giáo tiêu biểu ở Việt Nam

- Khái quát về văn hoá phi vật thể, lễ tục và lễ hội ở Việt Nam

- Môi trường tự nhiên, xã hội và lịch sử cho sự hình thành lễ hội truyềnthống ở Việt Nam

- Lịch sử lễ hội truyền thống Việt Nam và vấn đề phân loại lễ hội ở ViệtNam

- Lễ hội truyền thống các dân tộc thiểu số ở Việt Nam

- Tổng quan lễ hội người Việt ở Bắc Bộ, ý nghĩa và giá trị xã hội của lễ hội

- Một số nội dung văn hoá phi vật thể liên quan đến lễ hội (dân nhạc, dân ca,dân vũ, sử thi…)

- HP cũng trang bị cho người học những kỹ năng, phương pháp nghiên cứuchuyên ngành (Việt Nam học) cơ bản

5 Nội dung chi tiết học phần

Nội dung 1: Dẫn luận

1 Tầm quan trọng của học phần: mục tiêu, đối tượng, nhiệm vụ, ý nghĩa…

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu về tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội

3 Xung quanh khái niệm văn hoá

3.1 Văn hoá

3.2 Văn hóa vật thể và phi vật thể

3.3 Văn hoá truyền thống

3.4 Di sản văn hoá truyền thống

3.5 Văn minh

4 Nguồn gốc của văn hoá

4.1 Nguồn gốc tự nhiên của văn hoá

4.2 Nguồn gốc xã hội của văn hoá

Nội dung 2: Một số vấn đề về tín ngưỡng ở Việt Nam

1 Nguồn gốc của tín ngưỡng

2 Các hình thức tín ngưỡng

2.1 Tín ngưỡng phồn thực

2.2 Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên

2.3 Tín ngưỡng sùng bái con người

2.3.1 Tín ngưỡng về linh hồn, hồn vía, về cõi sống, cõi chết

2.3.2 Thứ hai là quan niệm về tổ tiên (nguồn gốc)

2.3.3 Thứ ba là các lễ hội và lễ nghi có liên quan đến nông nghiệp

2.3.4 Tín ngưỡng sùng bái các anh hùng dân tộc có công với làng với nước.2.4 Khái quát về tín ngưỡng

Nội dung 3: Một số vấn đề về nguồn gốc tôn giáo và tôn giáo sơ khai

1 Nguồn gốc của tôn giáo

1.1 Khái niệm về tôn giáo

1.2 Nguồn gốc của tôn giáo

1.2.1 Thời kỳ nguyên thuỷ

1.2.2 Trong xã hội có giai cấp

2 Các hình thái biểu hiện của tôn giáo sơ khai

2.1 Tô tem giáo

2.8 Sự thờ cúng tổ tiên của gia đình - phụ hệ

2.9 Đạo Saman (đạo Phù thuỷ)

2.10 Thờ thần bản mệnh

2.11 Sùng bái Hội kín

2.12 Sùng bái thủ lĩnh

2.13 Thờ thần bộ lạc

2.14 Các nghi lễ nông nghiệp

Nội dung 4: Một số tôn giáo tiêu biểu ở Việt Nam

1 Phật giáo

1.1 Quá trình hình thành và phát triển Phật giáo ở Việt Nam

1.2 Kiến trúc chùa Việt Nam trong lịch sử

1.3 Chùa Việt Nam trong đời sống văn hóa cộng đồng

2 Đạo giáo

3 Thiên chúa giáo

3.1 Khái quát chung về Kitô giáo (Giatô giáo, Cơđốc giáo)

3.2 Kiến trúc nhà thờ Kitô giáo

4 Nho giáo (tư tưởng triết học)

4.1 Tổng quan vê sự hình thành tư tưởng Nho giáo

4.2 Quá trình thâm nhập của Nho giáo đến Việt Nam

5 Một số tôn giáo khác (Đạo Cao Đài, Đạo Hoà Hảo…)

6 Tôn giáo trong xã hội hiện đại

Nội dung 5: Tổng quan về văn hoá phi vật thể, lễ tục và lễ hội ở Việt Nam

1 Nội hàm di sản văn hoá phi vật thể

2 Lễ tục và lễ hội

2.1 Khái niệm về lễ

2.2 Khái niệm về hội

2.3 Mối quan hệ giữa lễ và hội

2.4 Khái niệm về lễ tục và tổng quan về lễ tục ở Việt Nam

2.5 Tổng quan về lễ hội ở Việt Nam

Nội dung 6: Cơ sở hình thành lễ hội truyền thống ở Việt Nam

1 Những đặc điểm về môi trường tự nhiên ở Việt Nam

2 Đặc điểm cơ bản về vị trí địa lý Việt Nam

3 Đặc điểm về môi trường xã hội truyền thống VN trong lịch sử

4 Những đặc điểm lịch sử VN trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước

5 Đặc trưng của lễ hội truyền thống Việt Nam

Nội dung 7: Lịch sử lễ hội truyền thống Việt Nam và vấn đề phân loại lễ hội ở Việt Nam

1 Tiến trình lịch sử lễ hội truyền thống Việt Nam

1.1 Lễ hội trong thời kỳ xây dựng nền văn hoá Đông Sơn

1.2 Lễ hội trong thời kỳ Bắc thuộc

1.3 Lễ hội trong thời kỳ xây dựng quốc gia Đại Việt độc lập tự chủ

1.3.1 Lễ hội từ thế kỷ XI đến hết thế kỷ XIV

1.3.2 Lễ hội ở thế kỷ XV

1.3.3 Lễ hội từ đầu thế kỷ XVI đến hết nửa thế kỷ XIX

1.4 Lễ hội trong thời kỳ đất nước dưới chế độ thực dân nửa phong kiến

2 Tình hình phân loại lễ hội ở Việt Nam hiện nay

Nội dung 8: Lễ hội truyền thống các dân tộc thiểu số ở Việt Nam

1 Cơ sở hình thành lễ hội các dân tộc thiểu số ở Việt Nam

2 Lễ hội mùa xuân

3 Lễ hội mùa hè

4 Lễ hội mùa thu

5 Lễ hội mùa đông

6 Giá trị của lễ hội truyền thống các dân tộc thiểu số ở Việt Nam

Nội dung 9: Tổng quan lễ hội người Việt ở Bắc Bộ, ý nghĩa và giá trị xã hội của lễ hội

1 Khái quát lễ hội của người Việt (Kinh) (Dân tộc đa số và các dân tộc thiểu số)

1.1 Lịch sử tộc người

1.2 Địa lý tộc người

1.3 Kinh tế tộc người

2 Lễ hội của người Việt ở Bắc Bộ

2.1 Cơ cấu lễ hội của người Việt ở Bắc Bộ

2.2 Tổ chức lễ hội

3 Tính chất và chức năng và ý nghĩa của lễ hội

3.1 Tính chất của hội làng

3.2 Chức năng của hội làng

3.3 Ý nghĩa và giá trị xã hội của lễ hội

6.2 Học liệu tham khảo

1 Lê Sỹ Giáo (chủ biên) (2003): Dân tộc học đại cương, Nxb Giáo dục, Hà

Nội, 2003

2 Đỗ Quang Hưng (2008), Đào Duy Anh, Nguyễn Văn Huyên bàn về tôn

giáo, Nxb Chính trị - Hành Chính, Hà Nội.

3 Hoàng Lương (2002), Lễ hội truyền thống của các dân tộc thiểu số ở miền

Bắc Việt Nam, Nxb Văn hoá dân tộc, Hà Nội.

4 Phan Ngọc, Bản sắc văn hoá Việt Nam, Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội,

1998

5 Hà Văn Tấn (1993), Chùa Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

6 Hà Văn Tấn (1998) (viết chung), Đình Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí

7 Hình thức tổ chức dạy học

7.1 Lịch trình chung:

Lý thuyết Xêmina Nhóm Khác học,Tự

Tự NC

Tư vấn của GV

ĐG

7.2 Lịch trình cụ thể cho từng nội dung:

Nội dung 1, Tuần 1: Dẫn luận

Hình

thức TC

dạy học

Thời gian, địa điểm Nội dung chính Mục tiêu cụ thể Yêu cầu SV chuẩn bị Ghi chú

Lý thuyết 3 tiết 1 Tầm quan

trọng của họcphần: mụctiêu, đốitượng, nhiệm

nghĩa…

2 Tổng quantình hìnhnghiên cứu

ngưỡng, tôngiáo, lễ hội

3 Xungquanh kháiniệm vănhoá:

- Văn hoá

- Văn hóa vậtthể và phi vậtthể

- Văn hoátruyền thống

- Di sản vănhoá truyềnthống

- Văn minh

4 Nguồn gốccủa văn hoá

1 SV nhậnthức được tầmquan trọng củahọc phần nhưmục tiêu, đốitượng, nhiệm

vụ, ý nghĩa

2 SV nắmđược một cáchtổng quan tìnhhình nghiêncứu về tínngưỡng, tôngiáo, lễ hội

3 Hiểu rõđược nộidung: Vănhoá; Văn hóavật thể và phivật thể; Vănhoá truyềnthống; Di sảnvăn hoá truyềnthống; Vănminh

4 Nhận thứcđược nguồngốc của vănhóa

Đọc tài liệubắt buộc 6(từ trang 20-52); tài liệubắt buộc 8(từ trang 7-47) và cáctài liệu thamkhảo liênquan

Kể tên đượccác nhà nghiêncứu văn hoá

- Đọc các tàiliệu thamkhảo

hoá và cácquan điểmkhác nhauliên quan đếncác kháiniệm xungquanh kháiniệm vănhoá.

tiêu biểu trênthế giới vàViệt Namvùng vớinhững quanđiểm cụ thểcủa các nhànghiên cứu ấy

Rút ra đặcđiểm chung vàđưa ra quanđiểm của bảnthân

- Đọc đềcương chitiết họcphần

Kiểm tra,

đánh giá - Khái niệmvề văn hoá

- Mối quan

hệ giữa kháiniệm văn hoá

và các kháiniệm khác cóliên quan

Hiểu đúng nộidung kháiniệm văn hoá

và sự kết nốivới các kháiniệm có liênquan

Tư vấn

của GV Những thànhtựu nghiên

cứu văn hoá

ở nước ta vàtrên thế giới

Khái quátđược nhữngthành tựunghiên cứuvăn hoá ởnước ta và TG

Chuẩn bị câuhỏi và đềcương

Nội dung 2, Tuần 2: Một số vấn đề về tín ngưỡng ở Việt Nam

Hình thức

TC dạy học Thời gian, địa

điểm

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể Yêu cầu SV chuẩn bị Ghi chú

Lý thuyết 3 tiết 1 Nguồn gốc

sùng bái tựnhiên; sùngbái con người

- Khái quát vềtín ngưỡng

1 Nắm đượcnguồn gốc củatín ngưỡng

2 Hiểu đượccác hình thứctín ngưỡng cónguồn gốc từ

nguyên thủy

Đọc tài liệubắt buộc 4(từ trang(342-404);

tài liệu bắtbuộc 7 (từtrang (234-255) và cáctài liệu thamkhảo liênquan

ngưỡng và ýnghĩa của tínngưỡng trongđời sống xãhội của người

Nêu đượcnguồn gốc củatín ngưỡng vàbản chất củanó

Chuẩn bị đềcương

TL Nhóm 2 tiết - Kể tên và

giải trình cáchình thức tínngưỡng ở ViệtNam

- Kể tên được

3 hình thức tínngưỡng ở ViệtNam và phânbiệt được mộtcách tương đốigiữa các hình

Hiểu sâu hơn,phổ quát hơn

về tín ngưỡngcác hình thứctín ngưỡng vàthấy được tàn

- Đọc các tàiliệu thamkhảo

- Đọc đềcương chitiết học

minh hoạ dư của tín

ngưỡng trongđời sống hiệnnay

Nội dung 3, Tuần 3: Một số vấn đề về nguồn gốc tôn giáo và tôn giáo sơ khai

Hình thức

TC dạy học Thời gian, địa

điểm

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể Yêu cầu SV chuẩn

bị

Ghi chú

Lý thuyết 3 tiết 1 Tổng quan

về khái niệmtôn giáo

2 Về nguồngốc của tôngiáo

sơ khai và tàn

dư của cáchình thái tôngiáo sơ khai

1 SV hiểuđược nội hàmcủa khái niệmtôn giao củaMác - Ănghen -

Lê nin

2 Phân tíchđược nguồn gốccủa tôn giáotrong thời kỳnguyên thủy vàthời kỳ xã hội

có giai cấp văn minh

-3 Nắm đượccác hình tháitôn giáo sơ khai

và tàn dư củacác hình tháitôn giáo sơ khaitrong xã hộitruyền thống vàhiện đại

Đọc tài liệubắt buộc 1(từ trang175-216);

tài liệu bắtbuộc 2 Cáctài liệutham khảoliên quan

Xêmina 2 tiết 1 Cơ sở hình

thành tôngiáo

2 Các hìnhthái tôn giáo

sơ khai trong

nguyên thuỷ

và tàn dư củacác hình tháitôn giáo sơkhai

1 Nhận thứcđược nguồn gốccủa tôn giáo

2 Hiểu đượccác hình tháitôn giáo sơ khaitrong thời kỳnguyên thuỷ vàtàn dư của cáchình thái tôngiáo sơ khaitrong xã hội cáctộc người ởViệt Nam

- Chuẩn bị

đề cương

TL Nhóm 2 tiết Tàn dư của

tôn giáo sơkhai trong xãhội các dântộc thiểu số ởViệt Nam

Hiểu được đầy

đủ và hệ thốngcác tàn dư tôngiáo sơ khai ởViệt Nam

Khác

Tự học 15 tiết - Vấn đề

nguồn gốc củatôn giáo

- Tôn giáotrong đời sốngcủa con ngườitrong các kỳlịch sử

Hiểu đượcnguồn gốc vàbản chất củatôn giáo cũngnhư nhu cầucủa con người

về tôn giáo ởcác thời đạikhác nhau

Báo cáocủa sinhviên

Tư vấn của

GV Phương pháphọc và vấn đề

tự học

SV có kĩ năngtìm đọc thêm từcác nguồn tưliệu khác phục

vụ cho nội dungbài học

Chuẩn bịcâu hỏi

Kiểm tra,

đánh giá Trong quátrình thảo

luận

Các vấn đềthảo luận củaSV

Nội dung 4, Tuần 4: Một số tôn giáo tiêu biểu ở Việt Nam Hình thức

TC dạy học Thời gian, địa điểm Nội dung chính Mục tiêu cụ thể Yêu cầu SV chuẩn

bị

Ghi chú

Lý thuyết 3 tiết 1 Phật giáo

2 Đạo giáo

3 Thiênchúa giáo

4 Nho giáo(tư tưởngtriết học)

5 Một số tôngiáo khác(Đạo CaoĐài, ĐạoHoà Hảo…)

6 Tôn giáotrong xã hộihiện đại

1 SV nắmđược nguồn gốccủa các tôn giáo

giáo… và conđường Phậtgiáo… đến vớiViệt Nam cũngnhư các cácđiều kiện cơbản để các tôngiáo tồn tại vàphát triển ởViệt Nam

2 Một số tôngiáo bản địa

3 Những vấn

đề tôn giáotrong xã hộihiện đại

Đọc tài liệubắt buộc 5;

tài liệu bắtbuộc 7 (từtrang 423-543) Cáctài liệutham khảoliên quan

Xêmina 2 tiết Phật giáo,

Đạo giáo,Nhọ giáo,Kitô giáotrong đờisống tinhthần của cácdân tộc ởViệt Nam

1 Nhận thấyđược tôn giáo làmột món ăntinh thần khôngthể thiếu đượctrong đời sốngcủa con người ởnhiều thời đại

2 Đồng thờinhận thấy sứcmạnh của tôngiáo cũng nhưnhững mặt hạnchế của nó

Chuẩn bị

đề cương

TL Nhóm 2 tiết Khanh vùng Sơ đồ hoá phân Báo cáo

giáo trên cácvùng văn hoá

ở nước ta đểthấy được độđậm nhật củatừng tôn giáo

ở Việt Nam

tôn giáo trênbản đồ của từngvùng văn hoá

VN, Trên cơ sở

đó có thể lý giải

sự tồn tại vàphát triển củatừng tôn giáo ởViệt Nam

Khác

Tự học 15 tiết Các tôn giáo

(Phật Nho Đạo - Thiênchúa giáo vớivăn hoá ViệtNam…)

-Nắm được bảnchất của từngtôn giáo và vịtrí của nó trongtiến trình lịch

sử, văn hoáViệt Nam

Đọc giáotrình,

TLTK vàlập bảngthống kêcác tôngiáo ở ViệtNam

Kiểm tra,

đánh giá Trong quátrình thảo

luận

Các vấn đềthảo luận củaSV