Trường THCS Quảng Tâm – TP Thanh Hoá Ngày soạn Ngày dạy Tuần 25 Buổi ÔN TẬP THƠ HỒ CHÍ MINH TỨC CẢNH PÁC BÓ, NGẮM TRĂNG, ĐI ĐƯỜNG I Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Củng cố kiến thức cho HS về bài thơ Tức[.]
Trang 12 Kỹ năng: Rèn kỹ năng trình bày, viết những kiến thức trọng tâm
3 Thái độ, phẩm chất: GD ý thức học bộ môn, tinh thần của Bác
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 GV: SGK, máy tính, Giáo án,
2 HS: Vở ghi, SGK
III Tiến trình lên lớp
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
? Trình bày hiểu biết của em về tác giả?
? Nêu những nét chính về tác phẩm “Tức
cảnh Pác Bó”, Ngắm trăng, Đi đường?
? Khái quát nội dung và nghệ thuật của
Nhóm 5: Trình bày vb Đi đường
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
Đại diện các nhóm lên trình bày
Trang 2+ Câu cuối: Cảm nghĩ của Bác
e Nội dung, nghệ thuật
* Nội dung: Tinh thần lạc quan, phong
thái ung dung của Bác Hồ trong cuộcsống cách mạng đầy gian khổ ở Pác Bó.Với người, làm cách mạng và sống hòahợp với thiên nhiên là một niềm vui lớn
- Nhật ký trong tù được viết bằng thơ chữHán, gồm 133 bài Thể hiện tài năng thơxuất sắc của người Tác phẩm như viênngọc quý trong kho tàng văn học ViệtNam
- Bài “Ngắm trăng” rút ra từ tập thơ trên
b Thể thơ, phương thức biểu đạt:
- Bài thơ “Ngắm trăng” gồm 4 câu thơ,mỗi câu có 7 chữ Như vậy, có thể nói bàithơ được sáng tác theo thể thất ngôn tứtuyệt Đường luật
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
c Bố cục: 2 phần
- Phần 1: 2 câu thơ đầu: Hoàn cảnh ngắm
Trang 3- Hoàn cảnh người chiến sĩ: cảnh sốngphi nhân loại.
Sự sắp xếp như vậy và việc đặt hai câudưới dạng đối nhau có hiệu quả nghệthuật như thế nào?
- Các từ chỉ người (nhân, thi gia) và các
từ chỉ trăng (nguyệt) đặt ở hai đầu, ở giữa
là cửa nhà tù (song)
- Cấu trúc đối này đã làm nổi bật tìnhcảm mãnh liệt giữa người và trăng, nổibật sự gắn bó thân thiết của một mối quan
hệ từ lâu đã trở thành tri kỉ (Bác vớitrăng)
* Qua bài thơ, em thấy hình ảnh Bác Hồhiện ra như thế nào?
- Hình ảnh Bác hiện lên trong bài thơ nổibật ở khía cạnh người chiến sĩ không chútbận tâm về gông cùm, đói rét, Trước
Trang 4khó khăn, Bác vẫn giữ được phong tháiung dung, tự tại.
- Bài thơ còn thể hiện nổi bật tâm hồnnghệ sĩ của Bác Hồ, một tâm hồn luônrộng mở với thiên nhiên
* Nhà phê bình văn học Hoài Thanh nhậnxét: “Thơ Bác đầy trăng” Hãy chép lạinhững bào thơ Bác Hồ viết về trăng mà
em biết (chú ý ghi rõ thời điểm sáng tácmỗi bài) Cuộc “ngắm trăng” trong bàiVọng nguyệt và hình ảnh trăng được thểhiện trong các bài thơ khác của Bác có gìđáng chú ý?
- Nhà phê bình Hoài Thanh đã rất chínhxác và tinh tế khi nhận xét: "Thơ Bác đầytrăng"
- Có thể kể đến những bài thơ viết vềtrăng của Bác như: Ngắm trăng, Trungthu, Đêm thu, Rằm tháng giêng, Cảnhkhuya,
- Trăng trong thơ Bác mang nhiều sắc vẻkhác nhau Nhưng dù là trăng được cảmnhận từ chốn lao tù hay giữa cảnh trờinước bao la, dù là khi thư nhàn hay đangbận bịu trăm công nghìn việc, với tâmhồn luôn hướng tới cái đẹp, tới ánh sángcủa Bác, bao giờ trăng cũng hiện lên nhưmột tri âm tri kỉ của Người
* Hãy giải thích sự hợp lí trong ba câuthơ sau đây:
Đêm thanh hớp nguyệt nghiêng chén.(Nguyễn Trãi)
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền (HồChí Minh)
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt
Trang 5Câu 2: Ý nào nói đúng nhất hoàn cảnh
sáng tác của bài thơ “Tức cảnh Pác Bó”?
(Hồ Chí Minh)Gợi ý: Em hãy trả lời các câu hỏi sau đểtìm lời đáp:
- Câu “Đêm thanh hớp nguyệt nghiêngchén” là câu thơ của Nguyễn Trãi trongbài Thuật hứng, Thời điểm uống rượuthưởng thức trăng là đêm thanh (thựờng
là trước nửa đêm) do đó muốn có ánhtrăng đầy chén để "hớp nguyệt" thì phảilàm thế nào?
- Câu “Dạ bán quy lai nguyệt mãnthuyền” là câu thơ của Bác trong bài Rằmtháng giêng Nếu không phải lúc nửa đêmthì trăng có đầy thuyền không?
- Câu “Nhân hướng song tiền khán minhnguyệt” được viết trong hoàn cảnh Bác bịgiam cầm Đây có phải là hành động duynhất của người tù nếu muốn ngắm đượctrăng không?
4 Văn bản “Đi đường”
a Hoàn cảnh sáng tác bài thơ: Trong
lúc Bác Hồ bị bắt giam ở nhà tù TưởngGiới Thạch (Trung Quốc), trên đường bịchuyển từ trại giam này sang trại giamkhác Bác đã sáng tác bài thơ
b Triết lí sâu xa của bài thơ “Đi đường”: Đường đời nhiều gian lao, thử
thách nhưng con người kiên trì và có bảnlĩnh thì sẽ đạt được thành công
c Bài thơ “Đi đường” thể hiện tinh thần: Tính kiên trì, vượt qua mọi khó
khăn, thử thách và thái độ lạc quan
d Bài thơ “Đi đường” có mấy lớp nghĩa Chỉ ra các lớp nghĩa đó
Trang 6A Trong thời gian Bác Hồ hoạt động
cách mạng ở Cao Bằng chuẩn bị cho tổng
Câu 3: Dòng nào nói đúng nhất giọng
điệu chung của bài Tức cảnh Pác Bó ?
A Giọng tha thiết, trìu mến
B Giọng vui đùa, dí dỏm
C Giọng nghiêm trang, chừng mực
D Giọng buồn thương, phiền muộn Câu
4: Nhận định nào nói đúng nhất về con
người Bác trong bài thơ “Tức cảnh Pác
D Yêu nước thương dân, sẵn sàng cống
hiến cả cuộc đời cho Tổ quốc
Câu 5: Dòng nào diễn tả đúng nhất nghĩa
của từ “chông chênh” ?
A Không vững chãi vì không có chỗ dựa
chắc chắn
B Ở thế không vững, lắc lư nghiêng ngả
như chực ngã
C Cao và không có chỗ bấu víu, luôn đu
đưa, nguy hiểm
D Ở trạng thái bất định, khi lên khi
Bài thơ có 2 lớp nghĩa: lớp nghĩa đennói chuyện đi đường , lớp nghĩa bóng nói
về con đường cách mạng, đường đời
II Luyện tập
A Trắc nghiệm:
Câu 1: DCâu 2: A
Câu 3: B
Câu 4: B
Trang 7xuống, khi nghiêng qua khi ngả lại.
Câu 6: Nhận xét nào nói đúng nhất tâm
trạng của Bác Hồ được thể hịên qua câu
thơ cuối “Cuộc đời cách mạng thật là
Câu 7: Trung tâm của bức tranh Pác Bó
trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” là:
A Bàn đá chông chênh
B Hình tượng người chiến sĩ Cách mạng
C Cảnh thiên nhiên với non xanh nước
biếc
D Cảnh đêm trăng huyền ảo
Câu 8: Trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó”,
cuộc sống vật chất của Bác Hồ như thế
C Bác Hồ sống với cuộc sống thiếu thốn,
gian khổ nhưng Bác vẫn cho rằng đó là
một cuộc sống sang trọng
D Bác Hồ sống một cuộc sống tẻ nhạt,
buồn chán, không có ý nghĩa
Câu 9: Những hình ảnh nào trong bài thơ
“Tức cảnh Pác Bó” đề cập đến những
sinh hoạt vật chất hàng ngày của Bác?
Câu 5: A
Câu 6: CCâu 7: BCâu 8: CCâu 9: B
Trang 8A Bờ suối, hang động
B Cháo bẹ, rau măng
C Bàn đá chông chênh
D Sử Đảng, cách mạng
Câu 10: Khi nhận xét về Bác Hồ, nhiều
nhà thơ, nhà nghiên cứu đều có chung
nhận định: “Trong người Bác luôn có sẵn
cái thú lâm tuyền” “Thú lâm tuyền” ở
đây có nghĩa là:
A Bác Hồ luôn yêu quý và thường hay
nuôi dưỡng những con thú để bầu bạn với
mình
B Bác luôn yêu thích thiên nhiên, sống
gần gũi, hòa hợp với hiên nhiên
C Đó là những con vật ở chốn núi rừng
D Sở thích đi săn thú của Bác Hồ
B Tự luận
Câu 1: Viết đoạn văn ngắn ( 10 câu ) nêu
cảm nhận về vẻ đẹp của bài thơ và vẻ đẹp
tâm hồn Bác qua bài thơ ( bài thơ Tức
cảnh Pác Bó)
- Học sinh làm việc cá nhân.
HS dựa vào kiến thức được tìm hiểu để
viết bài đảm bảo các ý cơ bản trong bài
-> GV hướng dẫn HS tập viết đoạn văn
= > HS viết bài hoàn chỉnh
GV gọi một số HS đọc bài và cùng nhận
xét, chữa bài hoàn chỉnh
Câu 10: B
B Tự luận Câu 1:
Hồ Chí Minh là một chiến sĩ cách mạng
vĩ đại của đất nước Việt Nam Bên cạnh
đó người con là 1 nhà thơ nổi tiếng Sau
30 năm bôn ba nước ngoài người về hoạtđộng tại Pắc Pó - Cao Bằng và cho ra bàithơ " Tức cảnh Pắc Pó" Bài thơ đã cho tathấy được vẻ đẹp con người củabác."Sáng ra bờ suối tối vào hang- Cháo
bẹ rau măng vẫn sẵn sàng- Bàn đá chôngchênh dịch sử đảng"Trong ba câu đầu củabài thơ, Bác nhắc đến điều kiện ở - ăn -làm việc của mình, ở và ăn là hai nhu cầu
Trang 9Câu 2 Đọc lời bình luận dưới đây rồi
thực hiện các yêu cầu:
“Và trong “chất người cộng sản
ấy” đồng thời còn có chất người nghệ sĩ
thực sự Hồ Chí Minh đã xốn xang bối rối
trước một đêm trăng đẹp và đã để tâm
hồn vượt ngục tìm đến giao hòa với vầng
trăng – Lòng theo vời vợi mảnh trăng
thu…”
(Nguyễn Hoành Khung, Một
mùa thơ rộ nở, trong Thơ Việt Nam 1930
– 1945, NXB Văn học, Hà Nội, 1994)
a Nhận định trên nhắc em nhớ đến bài
thơ nào của Hồ Chí Minh mà em đã học
trong chương trình Ngữ văn 8 kì 2? Chép
lại chính xác bài thơ ấy
b Cho biết xuất xứ, phương thức biểu đạt
chính của bài thơ em vừa chép
c Ghi lại câu thơ trong bài là câu nghi
vấn và cho biết mục đích của câu nghi
vấn đó
tất yếu của con người Và riêng với HồChí Minh, khi nói đến đời sống sinh hoạtcủa mình, Người luôn đề cập thêm vấn đềcông việc Ấy bởi Bác là người luôn luônlàm việc, suốt đời làm việc, suốt đời locho dân, cho nước Với Hồ Chí Minh,làm việc như một nhu cầu tất yếu, mộtbản năng Điều đó cho thấy tấm lòngdành cho dân, cho nước của Bác vĩ đạinhường nào!Nơi làm việc tồi tàn , vất vảthế mà người lại nói" Cuộc đời CM thật
là sang" Chữ “sang” không mang ý nghĩa
là sang trọng, đầy đủ Chữ "sang” làm bậtlên tiếng cười vui vẻ, niềm lạc quan trướccuộc sống gian khổ, thiếu thốn Chínhtinh thần ấy đã trở thành động lực để Báccùng những người đồng chí vượt qua sựngặt nghèo của đời sống và tình thế cáchmạng để làm việc và chiến đấu Bài thơ
đã cho ta thấy được vẻ đẹp của con ngườibác- Một người hết lòng vì dân vì nước
- Xuất xứ: Trích trong tập “Nhật kýtrong tù” (Ngục trung nhật ký)
- Phương thức biểu đạt chính: biểucảm
c
- Câu nghi vấn: câu 2
- Mục đích: Bộc lộ cảm xúc: bối rối,nuối tiếc
Trang 10Câu d Chỉ ra phép điệp ngữ được sử
dụng trong bài Phân loại và phân tích tác
dụng của biện pháp nghệ thuật ấy
e Viết một đoạn văn nghị luận (10-12
câu) thỏa mãn 1 trong 2 yêu cầu sau:
- Đoạn diễn dịch chứng minh: Bài thơ
(bài thơ em vừa chép) được coi là một
cuộc “vượt ngục về tinh thần” của người
tù cách mạng Trong đoạn văn có sử dụng
câu cảm thán (gạch chân và chú thích)
- Đoạn quy nạp chứng minh Bài thơ (em
vừa chép) có sự hòa quyện giữa “chất
người cộng sản” và “chất người nghệ sĩ
thực sự” Đoạn văn có sử dụng 1 câu nghi
vấn (chỉ rõ và cho biết mục đích của câu
nghi vấn đó)
f Kể tên một văn bản khác em đã học
cũng có nhân vật rơi vào cảnh ngộ mất tự
do Nêu tên tác giả của văn bản ấy
g Sau khi đọc bài thơ, em hãy viết một
đoạn văn 2/3 trang giấy thi nêu suy nghĩ
gì về tinh thần lạc quan trong cuộc sống
d.Điệp ngữ:
Không – Điệp cách quãng – Nhấn mạnh
sự thiếu thốn của hoàn cảnhĐiệp ngữ nguyệt, khán – điệp chuyển tiếp– cùng với phép đối đã nhấn mạnh sựgiao hòa giữa người và trăng
e
* Hình thức: đúng hình thức, đúng kiểuđoạn không mắc lỗi diễn đạt, chính tả
* Tiếng Việt: Có câu cảm thán/ nghi vấn(Chỉ rõ)
* Nội dung:
- Hoản cảnh đặc biệt:
+ Trong tù+ Không có rượu, có hoa
-> Mất tự do và thiếu thốn
- Cảm xúc: Xốn xang trước cái đẹp
- Phép đối trong hai câu cuối:
+ Con người hướng ra vầng trăng ở ngoàisong sắt
+ Vầng trăng tìm đến con người
-> Cuộc đối diện đàm tâm giữa nhữngngười tri âm, tri kỷ
+ Vầng trăng: tượng trưng cho cái đẹp, tựdo
-> Tác giả chủ động hướng tới cái đẹp, tự
do dù trong hoàn cảnh tù đầy
-> Thực hiện một cuộc vượt ngục về tinhthần để giao hòa với cái đẹp và tự do…
* HS có thể triển khai theo cách riêngnhưng cần thuyết phục, hợp lý
f
HS có thể nêu tên một trong các văn bảnsau:
Nhớ rừng (Thế Lữ)
Trang 11Câu 3 Từ nội dung văn bản “Đi đương”
hãy viết một đoạn văn trình bày quan
điểm của em về tinh thần lạc quan trong
Nguyễn Thị Ngọc
Trang 12Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tuần 26:
Buổi:
ÔN TẬP: CÂU CẢM THÁN, CÂU TRẦN THUẬT
THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH
I Mục tiêu cần đạt :
1 Kiến thức:
- Giúp HS ôn tập những kiến thức về câu cảm thán, câu trần thuật
- Củng cố, khắc sâu kiến thức về văn thuyết minh về danh lam thắng cảnh
- Củng cố, tổng hợp lại kiến thức về văn thuyết minh
- Củng cố, khắc sâu kiến thức về tác giả, nội dung và nghệ thuật, tư tưởng của bài thơ
Ngắm trăng.
2 Kỹ năng:
- Viết đoạn văn, bài văn thuyết minh
- Viết đoạn văn tích hợp cảm thụ, yêu cầu tiếng Việt
- Rèn kỹ năng phân tích và cảm thụ các chi tiết tiêu biểu trong văn bản
3 Thái độ, phẩm chất:
- Sử dụng văn thuyết minh danh lam thắng cảnh thích hợp trong cuộc sống
- Giáo dục tình yêu nước, lòng biết ơn đối với Bác
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- Khái niệm, đặc điểm hình
thức và chức năng của câu
Trang 13cảm thán, câu trần thuật
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
-HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
2 học sinh đứng lên trình bày
Bước 4: Kết luận nhận định
GV nhận xét, chốt lại đáp án
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
Nêu bố cục của vb thuyết minh về
một danh lam thắng cảnh
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
-HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
2 học sinh đứng lên trình bày
- Ngôn ngữ trong đơn từ, hợp đồng, (ngônngữ trong văn bản hành chính công vụ) và ngônngữ để trình bày kết quả giải một bài toán(ngôn ngữ trong văn bản khoa học) là ngôn ngữ
"duy lí", ngôn ngữ của tư duy logic và thuầntúy trí tuệ, nên không thích hợp với việc sửdụng những yếu tố ngôn ngữ biểu lộ rõ cảmxúc
2 Văn thuyết minh
*Phần Thân bài của mỗi loại văn bản TM:
- Thuyết minh về đồ dùng: chất liệu chế tạo,đặc điểm cấu tạo, tính năng, cách sử dụng, bảoquản
- Thuyết minh về một thể loại văn học: chủ yếutrình bày các yếu tố hình thức của thể loại
- Thuyết minh về một phương pháp (cách làm):nguyên vật liệu, dụng cụ, quy trình thao tác,yêu cầu của thành phẩm
- Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh: vịtrí địa lí, diện tích, lai lịch của thắng cảnh, cảnh
Trang 14quan hiện nay.
* Phương pháp thuyết minh
- Nêu định nghĩa, giải thích
- Liệt kê
- Nêu VD
- Số liệu (con số)
- So sánh
- Phân tích, phân loại
* Cách làm bài văn thuyết minh một danh lam thắng cảnh:
- Đi đến danh lam thắng cảnh thăm thú, quansát,
- Tra cứu sách vở, hỏi han những người hiểubiết để có được kiến thức đáng tin cậy về nơiấy
* Bố cục của bài thuyết minh giới thiệu về một danh lam thắng cảnh:
- Trình tự các ý trong bài có thể sắp xếp theoquan hệ:
+ Thời gian (các thời kì, các mốc lịch sử);
+ Không gian (từ bao quát chung đến cụ thể, từ
xa đến gần, từ ngoài vào trong )+ Theo các sự kiện gắn với danh lam thắngcảnh (hình thành - tồn tại - những thay đổi )
- Giới thiệu vị trí địa lí:
+ Địa chỉ / nơi tọa lạc?
+ Diện tích nơi đó? Rộng lớn hay nhỏ?
+ Cảnh vật xung quanh ra sao?
Trang 15+ Do ai khởi công (làm ra)?
+ Xây dựng trong bao lâu?
- Cảnh bao quát đến chi tiết:
+ Cảnh bao quát: Từ xa, Nổi bật nhất là, Cảnh quan xung quanh
- Chi tiết:
+ Cách trang trí:
Mang đậm nét văn hóa dân tộc
Mang theo nét hiện đại
+ Cấu tạo
- Giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, :
+ Tìm hiểu nhiều hơn về lịch sử, quá khứ củaông cha ta
+ Tô điểm cho (TP HCM, Hà Nội, Nha Trang,Việt Nam,.), thu hút khách du lịch
+ Một trong các địa điểm du lịch nổi tiếng/ thúvị/ hấp dẫn/ thu hút khách du lịch
+ Đề tài sáng tác nghệ thuật: âm nhạc, điện ảnh,thơ văn, hội họa,
* Kết bài: Nêu cảm nghĩ về đối tượng và địa
danh
II Luyện tập Bài tập 1: Đặt câu cảm thán
-Ôi, hôm nay trời thật đẹp!
-Hỡi ơi ông trời!
-Trời ơi, sao số tôi khổ thế!
-Thương thay cho những người nghèo khổ!
-Biết chừng nào mình mới có tiền!
Bài tập 2: Viết một đoạn văn với chủ đề tự
Trang 16Bài tập 2: Viết một đoạn văn với
Bài 3: Nêu mục đích cụ thể của
những câu trần thuật dưới đây:
a (1) Mỗi câu “Chối này” chị Cốc
lại giáng một mỏ xuống (2) Mỏ
Cốc như cái dùi sắt, chọc xuyên cả
đất
(Tô Hoài)
b (1) Càng đổ dần về hướng mũi
Cà Mua thì sông ngòi, kênh rạch
càng bủa giăng chi chít như những
xã tạo nên một bản nhạc du dương trầm bổngđón chào một ngày xuân mới Tôi tung tăngchạy nhảy như một con sáo nhỏ ra đầu làng đểtận hưởng bầu không khí trong lành, mát mẻcủa làng quê Một lúc sau, phía đằng đông, ôngmặt trời thức dậy, vứt bỏ chiếc chăn mỏng, ôngvươn vai, ban phát những tia nắng xuân vàngdịu xuống vạn vật Tôi như nghe thấy tiếng cựamình của cỏ cây, hoa lá trước sắc xuân Mùaxuân tuyệt vời quá!
Bài 3:
a (1): kể; (2): miêu tả
b (1), (2) kể