DÀN Ý BÀI SÓNG – XUÂN QUỲNH ĐỀ 1 4 KHỔ ĐẦU Dữ dội và dịu êm Ồn ào và lặng lẽ Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể Ôi con sóng ngày xưa Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong n.
Trang 1DÀN Ý BÀI SÓNG – XUÂN QUỲNH
ĐỀ 1: 4 KHỔ ĐẦU
Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể
Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên?
Sóng bắt đầu từ gió Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa Khi nào ta yêu nhau
(Trích Sóng– Xuân Quỳnh – Ngữ văn 12, Tập 1,
NXB Giáo dục Việt Nam 2019, tr.155) Cảm nhận của anh/chị về đoạn thơ trên Từ đó, nhận xét vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ trong đoạn thơ
MỞ BÀI:
-Tác giả:
+ Xuân Quỳnh là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kháng chiến chống Mĩ
+ Thơ XQ là tiếng lòng tâm hồn người phụ nữ giàu lòng trắc ẩn vừa hồn nhiên tươi tắn, vừa chân thành đằm thắmvà luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường
-Tác phẩm: Bài thơ Sóng sáng tác năm 1967, in trong tập Hoa dọc chiến hào Là bài thơ
viết về đề tài tình yêu tiêu biểu cho hồn thơ giàu chất nữ tính của Xuân Quỳnh
- Đoạn trích: Thuộc bốn khổ đầu bài thơ Đứng trước biển và những con sóng nhà thơ có
những cảm nhận tinh tế về quy luật muôn đời của sóng, em, tình yêu, từ đó bộc bạch những trăn trở suy tư của thi sĩ về cội nguồn của tình yêu
- Dẫn thơ:
“Dữ dội và dịu êm
………
Khi nào ta yêu nhau
THÂN BÀI
Trang 2* Khái quát:
Bài thơ “Sóng” được sang tác tại biển Diêm Điền năm 1967, sau được in trong tập “Hoa dọc chiến hào” Bài thơ mang âm hưởng của những con song biển và những con song lòng đang khao khát tình yêu Bài thơ có hai hình tượng song hành và hòa điệu, đó là “sóng” và
“em” Hai hình tượng này đã tạo nên nét đáng yêu cho bài thơ
*Nội dung đoạn trích:
- Bản chất, quy luật của sóng và quy luật của tình yêu:
+ Khổ 1:
++ Sử dụng tính từ tương phản miêu tả những trạng thái đối lập của sóng: dữ dội – dịu êm,
ồn ào – lặng lẽ Đó là đặc điểm muôn đời của sóng từ đó khái quát, gợi liên tưởng đến những trạng thái tâm lí vô cùng phong phú của người phụ nữ đang yêu: khi mãnh liệt - dịu dàng , khi hờn ghen - say đắm
++ Nghệ thuật nhân hóa, sóng hồn nhiên, quyết liệt không chịu bó mình trong sông chật hẹp, khát khao thoát khỏi giới hạn nhỏ bé của "sông" để tìm ra "bể" Hành trình từ "sông"
ra "bể" của sóng cũng là hành trình khám phá chính bản thân của người phụ nữ trong tình yêu: Người phụ nữ khao khát một tình yêu đích thực, không nhẫn nhục, chịu đựng mà chủ động, quyết liệt đi tìm chân trời của tình yêu như sóng dứt khoát "tìm ra tận bể" bởi "sông không hiểu nổi mình"
-> Những trạng thái đối lập và hành trình tự nhiên của sóng biển gợi những cung bậc cảm xúc phong phú và khát vọng vươn tới tình yêu lớn lao, đích thực của người phụ nữ khi yêu + Khổ 2:
++ Nhà thơ tiếp tục khẳng định quy luật của sóng: Dù quá khứ hay hiện tại, dù đời xưa cho
đến mai sau, sóng vẫn cồn cào trong lòng biển cả: “Ôi con sóng và ngày sau vẫn thế”
++ Nhà thơ khẳng định chân lí muôn đời của tình yêu: Tình yêu là vĩnh hằng, muôn thủa,
nhất là trong trái tim tuổi trẻ: “Nỗi khát vọng tình yêu ngực trẻ”:
-> Tình yêu là bài ca đẹp nhất cuộc đời, mang lại sức mạnh, soi sáng tâm hồn con người, nâng đỡ và cứu rỗi con người sống người hơn
=> Hai khổ 1,2 giàu chất suy tư Từ con sóng biển, Xuân Quỳnh không chỉ khám phá và biểu đạt những quy luật tình cảm của ocn người mà còn khẳng định được khát vọng tình yêu muôn đời của nhân loại
- Những suy nghĩ trăn trở về cội nguồn của sóng và tình yêu:
+ Khổ 3 sử dụng điệp ngữ “em nghĩ về” và câu hỏi tu từ “Từ nơi nào sóng lên ?” nhấn
mạnh niềm khát khao nhận thức bản thân, người mình yêu và nhận thức về tình yêu muôn đời
+ Khổ 4: Xuân Quỳnh dựa vào quy luật tự nhiên để tìm khởi nguồn của sóng, của tình yêu, gợi lên sự trăn trở trước bí ẩn của tình yêu, thời điểm bắt đầu tình tình yêu Với sóng biển,
em có thể lí giải nguồn cội, nhưng với tình yêu, em không thể giải thích được nơi khởi đầu của nó
+ Tình yêu cũng tự nhiên tựa hồ như gió mây, hồn nhiên như hoa lá, khó hiểu, bất ngờ như
biển cả, bí ẩn như vũ trụ vậy Tình yêu vừa cụ thể, vừa mơ hồ, vừa gần gũi, vừa xa xôi "Em cũng không biết nữa/ Khi nào ta yêu nhau"
-> Không thể truy nguyên nguồn gốc của sóng cũng không thể cắt nghĩa được tình yêu và
Trang 3cũng chẳng nên cắt nghĩa tình yêu bởi rất có thể khi ta biết yêu vì lẽ gì thì cũng là lúc tình yêu ra đi Một sự bất lực đáng yêu của một trái tim yêu không chỉ đòi hỏi cảm xúc mà còn đòi hỏi nhận thức mãnh liệt
=> Khổ 3,4: Tâm trạng suy tư, trăn trở của con người về cội nguồn của sóng và cội nguồn của tình yêu cho thấy sự bí ẩn của thiên nhiên và sự kì diệu, bí ẩn đầy bất ngờ của tình yêu
* Đặc sắc nghệ thuật:
- Thể thơ năm chữ, mang âm hưởng và nhịp điệu của những con sóng
- Kết cấu song hành sóng và em tạo nên vẻ đẹp độc đáo gợi nhiều liên tưởng sâu xa
- Ngôn ngữ vừa tự nhiên, giản dị vừa hàm súc cô đọng chưá đựng triết lí sâu sắc về tình yêu
và cuộc đời
- Sử dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật: nhân hoá, ẩn dụ, điệp đối, câu hỏi tu từ
Nhận xét về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong đoạn thơ
Có sự kết hợp giữa vẻ đẹp truyền thống và hiện đại:
- Vẻ đẹp truyền thống: Tâm hồn nhạy cảm, giàu rung động; sự dịu dàng, đằm thắm luôn khao khát tình yêu
- Vẻ đẹp hiện đại: Luôn chủ động trong hành trình tìm kiếm tình yêu đích thực; luôn khao khát khám phá, lí giải đến tận cùng ngọn nguồn của tình yêu
KẾT BÀI
- Đoạn thơ là những cảm nhận tinh tế của Xuân Quỳnh về quy luật muôn đời của sóng, của tình yêu, cùng những trăn trở suy tư về cội nguồn của tình yêu
- Đoạn thơ góp phần thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu: Vừa nhạy cảm, giàu rung động; vừa dịu dàng, đằm thắm luôn luôn chủ động trong hành trình tìm kiếm khám phá, lí giải đến tận cùng ngọn nguồn của tình yêu đích thực
ĐỀ 2: 5 KHỔ CUỐI
Anh/ chị hãy phân tích đoạn thơ sau:
Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức Dẫu xuôi về phương bắc Dẫu ngược về phương nam Nơi nào em cũng nghĩ Hướng về anh - một phương
Ở ngoài kia đại dương Trăm nghìn con sóng đó Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở
Trang 4Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mây vẫn bay về xa Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ
( Trích Sóng – Xuân Quỳnh, sgk Ngữ văn 12 – NXB GD, 2016, tr.155-156)
Từ đó nhận xét về nét độc đáo trong bút pháp thể hiện những cảm xúc tình yêu của nhà thơ Xuân Quỳnh trong bài thơ "Sóng"
MỞ BÀI
-Tác giả:
+ Xuân Quỳnh là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kháng chiến chống Mĩ
+ Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng tâm hồn người phụ nữ giàu lòng trắc ẩn vừa hồn nhiên, tươi tắn, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường
-Tác phẩm: Bài thơ Sóng được viết năm 1967 trong một chuyến công tác tại vùng biển
Diêm Điền - Thái Bình, được in trong tập Hoa dọc chiến hào Đây là bài thơ hay viết về đề
tài tình yêu tiêu biểu cho hồn thơ giàu chất nữ tính của Xuân Quỳnh
- Đoạn trích: Thuộc ba khổ cuối bài thơ, đứng trước biển và những con sóng nhà thơ
khẳng định niềm tin là điều cần có trong tình yêu, đồng thời ngoài niềm tin, tình yêu cũng
có cả những dự cảm, lo âu vì thế thi sĩ khát khao được bất tử hoá tình yêu
THÂN BÀI
* Khái quát:
Bài thơ “Sóng” được sang tác tại biển Diêm Điền năm 1967, sau được in trong tập “Hoa dọc chiến hào” Bài thơ mang âm hưởng của những con song biển và những con song lòng đang khao khát tình yêu Bài thơ có hai hình tượng song hành và hòa điệu, đó là “sóng” và
“em” Hai hình tượng này đã tạo nên nét đáng yêu cho bài thơ
* Cảm nhận các khổ thơ
• Khổ 5 – Nỗi nhớ trong tình yêu
+Trong khổ 5 tập trung vào nỗi nhớ trong tình yêu của chính tác giả Sóng dù “dưới lòng sâu” hay con sóng “trên mặt nước” đều có chung một nỗi nhớ đó là “nhớ bờ”
+Sóng hiện thân con gái khi yêu vô cùng mãnh liệt, nhớ nhung người yêu tựa như những con sóng liên tiếp đang xô vào bờ
+Nỗi nhớ đó thường trực cả ngày lẫn đêm, xâm chiếm tâm trí người con gái đến cả khi chìm vào giấc mơ
+ Nghệ thuật: Khổ thơ có 6 câu, điệp tử, nhịp thơ
• Khổ 6 - Sự thủy chung trong tình yêu
+ Con sóng dù có xuôi về phương Bắc hay phương Nam cách xa, trắc trở về địa lý nhưng
Trang 5có điểm chung đều hướng vào bờ.
+ Hình ảnh sóng vỗ vào bờ tựa như người con gái vượt qua nhiều khó khăn, trắc trở để hướng đến tình yêu, một lòng thủy chung sắc son
+ Thủy chung là đức tính quý báu của người con gái Việt Nam và nhà thơ Xuân Quỳnh nguyện một lòng chung thủy suốt đời
+ Nghệ thuật: Cách nói xuôi bắc – ngược nam
- Nếu tình yêu của thi sĩ trước đó đã cần nỗi nhớ và sự thuỷ chung để vượt qua chông gai thử thách Thì giờ đây tình yêu lại cần đến niềm tin Niềm tin chính là đôi cánh để giúp tình yêu vượt qua “muôn vời cách trở”:
+ Hai câu thơ đầu Xuân Quỳnh lại quay về đối diện với biển cả, nhưng lần này không phải
là để chất vấn mình về nguồn gốc của sóng, gió hay cội nguồn của tình yêu nữa mà chính là
để cất lên niềm tin:
Ở ngoài kia đại dương Trăm ngàn con sóng đó
Hai chữ “đại dương” gợi lên sự vô cùng vô tận của biển cả mênh mông, của vũ trụ bao la Cách nói “trăm ngàn” là ước lượng hoá, thực chất là gợi lại quy luật của tự nhiên: sóng dù “dưới lòng sâu” hay “trên mặt nước”; là “dữ dội, ồn ào” hay “dịu êm, lặng lẽ”, dù ngày hay đêm thì vẫn là những con sóng miên man, dạt dào với cuộc hành trình tìm về bến
bờ quen thuộc
+ Hai câu thơ sau là sự khẳng định:
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở
Câu thơ trước được viết theo thể câu khẳng định: “con nào chẳng tới bờ”; câu sau như một điều kiện “dù muôn vời cách trở” làm cho ý thơ trở nên đầy ắp niềm tin mãnh liệt về những con sóng Sóng dù muôn vời những khó khăn và trở ngại, dù bão tố phong ba ngăn cản cuộc hành trình thì nó vẫn một lòng một dạ hướng đến bờ, vẫn vượt qua không gian, thời gian để đến với bờ Cũng như trong tình yêu, người phụ nữ luôn tin tưởng mình sẽ vượt qua những éo le, nghịch cảnh để đến được với người mình yêu
+ Khổ thơ có cấu trúc đảo độc đáo Chúng ta có thể thay đổi trật tự các câu thơ trong khổ
thơ này, đặc biệt là hai câu thơ cuối có thể đảo vị trí cho nhau: “dù muôn vời cách trở – con nào chẳng tới bờ”; nhưng không làm mất đi kết cấu của khổ thơ, cũng như không làm
mất đi nội dung của khổ thơ – cũng có nghĩa là niềm tin không bao giờ mất đi Điều này thêm một lần Xuân Quỳnh khẳng định: với người phụ nữ khi yêu, một khi đã lấy “phương anh” làm hướng để quy về thì dù vật đổi sao dời cũng không thể nào làm em thay đổi Có lẽ
vì vậy mà trong đời thường Xuân Quỳnh luôn lấy niềm tin như cứu cánh của đời mình, chị
đã bám vào niềm tin mà đứng dậy sau những đổ vỡ, lấy tin yêu vá lại trái tim đầy tổn thương của chính mình để tiếp tục “Tự hát” với đời:
Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Là máu thịt đời thường ai chẳng có Dẫu ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi
->Niềm tin vào tình yêu chính là sức mạnh, là động lực để con người vượt qua những nắng
Trang 6nôi, giông bão của cuộc đời Chính niềm tin trong tình yêu của Xuân Quỳnh đã đưa chị đến với đời để cho tiếng thơ đi vào cõi bất tử
- Những âu lo, dự cảm:
+Thế giới của thời gian và không gian được Xuân Quỳnh đặt cạnh nhau trong sự tương
phản và đối lập giữa cái hữu hạn (kiếp người) và cái vô hạn (thời gian và biển lớn):
Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mây vẫn bay về xa
+ “Cuộc đời” và “năm tháng”, “biển rộng” và “mây trời” và kiểu câu điều kiện “tuy –vẫn; dẫu – vẫn” kết hợp các tính từ “dài – rộng – xa” tạo nên nỗi day dứt ám ảnh Đặt cái hữu hạn vào cái vô hạn tận của thời gian, nữ sĩ như thấy mình nhỏ bé, mong manh
+ Cuộc đời thì dài nhưng năm tháng vẫn cứ thế đi qua; biển dẫu rộng nhưng không níu nổi một đám mây bay về cuối chân trời; thời gian vô thuỷ vô chung mà quỹ thời gian tuổi xuân của mỗi con người lại hữu hạn Cuộc đời tưởng là dài, nhưng trong dòng thời gian chảy trôi bất tận, giữa trời biển bao la, con người có thể chỉ là một thoáng phù vân.
+ Với người phụ nữ, điều ám ảnh nhất vẫn là sợ sự tàn phai, tàn phai năm tháng, tàn phai của tuổi trẻ, của nhan sắc và theo đó là sự tàn phai của tình yêu Phải chăng vì biết trước không có gì vĩnh viễn – “hôm nay yêu mai chắc phải xa rồi” nên anh cũng như đám mây trời phiêu du kia bay về bến bờ khác, dù vòng tay em có rộng như biển, có dài như sông cũng không thể nào níu giữ được anh trong vòng tay Chính sự nhạy cảm và day dứt của cái tôi Xuân Quỳnh trước thời gian và kiếp người; giữa đổ vỡ và tin yêu đã làm cho hồn thơ này trở nên tha thiết mãnh liệt hơn giữa cuộc đời
Khát vọng được bất tử hoá tình yêu:
Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ
+ Hai chữ “làm sao” gợi những trăn trở, băn khoăn, niềm mong mỏi, khát khao mãnh liệt của người phụ nữ
+ Hai chữ “tan ra” mở ra nhiều cách hiểu “Tan ra” không phải là mất đi, không phải là để vào cõi hư vô mà “tan ra” là hi sinh, là dâng hiến, là khao khát được hoá thân cái tôi cá thể vào “trăm con sóng nhỏ” để hoà mình vào “biển lớn tình yêu” để vĩnh hằng hoá, bất tử hoá tình yêu; cũng là một cách để vượt qua giới hạn mong manh của cõi người
“Tan ra” còn là để vượt qua mọi giới hạn không gian, thời gian để trường tồn cùng tình yêu Trong phút giây giao hoà của cảm xúc thì “tan ra” hay “tan vào nhau” đều là biểu hiện của
sự hoà nhập trọn vẹn, thăng hoa
+ Yêu và mong ước được hiến dâng và hi sinh cũng chính là khao khát được sống hết mình
vì tình yêu Có như thế tình yêu mới có thể tồn tại vĩnh hằng cùng với thời gian; có như thế tình yêu mới chiến thắng được cái hữu hạn, mong manh của đời người
+ Hai câu thơ cuối khép lại đoạn thơ như lời kết cho một quan niệm tình yêu hoàn mỹ:
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ
Ở đây, Xuân Quỳnh đã đặt “biển lớn” – không gian vô tận bên cạnh “ngàn năm” thời
Trang 7gian vô cùng Ý thơ vì thế trở nên mênh mông như tình yêu nối dài vô tận Đúng là khi hoà vào biển lớn tình yêu của nhân loại thì tình yêu của những cá thể sẽ không còn cô đơn, không còn mong manh nữa Sự trường tồn bất tử với thời gian, không gian làm nỗi day dứt hữu hạn và những mong manh của cõi người như cũng tan biến Ở đó chỉ còn thấy sóng vỗ
bờ và “còn vỗ” là còn yêu, còn vỗ bờ là còn tồn tại Như em còn sống thì sẽ còn yêu anh và
sẽ còn yêu anh “cả khi chết đi rồi”
*Nghệ thuật đặc sắc:
- Kết cấu song hành sóng và em tạo nên vẻ đẹp độc đáo gợi nhiều liên tưởng sâu xa
- Thể thơ ngũ ngôn giàu nhịp điệu.
- Sử dụng các phép tu từ: nhân hoá, ẩn dụ…
- Ngôn ngữ thơ chọn lọc, tinh tế
- Giọng thơ mềm mại, nữ tính
Nhận xét về quan niệm tình yêu của Xuân Quỳnh bộc lộ qua đoạn thơ
- Đoạn thơ còn là tiếng nói của một “cái tôi” tình yêu truyền thống:
+ Tình yêu luôn gắn với nỗi nhớ thương da diết, những yêu thương khắc khoải, đặt niềm tin vào sức mạnh bất diệt của tình yêu có thể giúp con người vượt qua mọi bão giông cuộc đời
mà đến với hạnh phúc
+ Tình yêu đích thực luôn đòi hỏi một chỗ dựa vững chắc trong một mái ấm gia đình Bởi thế, cũng không phải ngoại lệ, người phụ nữ trong đoạn thơ cũng khát khao hướng đến mái
ấm gia đình bằng niềm tin, niềm hi vọng vào tương lai tươi sáng:
“Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở”
Nếu như sóng phải trải qua bao bão tố đến đến được tới bờ thì em cũng nguyện được như sóng, sẵn sàng bất chấp sự vất vả, đạp đổ mọi chông gai thử thách để đến bên anh, đến với tâm hồn đồng điệu Bởi anh mãi mãi là điểm về, là cái đích hạnh phúc của cuộc đời em Đó
là một quan niệm mang tính nhân văn sâu sắc, tình yêu luôn luôn gắn liền với mái ấm hạnh phúc nhỏ bé của con người trong cuộc đời rộng lớn
- Mặt khác, đoạn thơ còn là tiếng nói của một “cái tôi” tình yêu mới mẻ, tiến bộ:
+ Người con gái trong tình yêu chủ động, tự tin sống cháy bỏng hết mình cho một tình yêu đẹp, dâng hiến hòa nhập tình yêu cá nhân của mình vào tình yêu cuộc đời:
“Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mây vẫn bay về xa Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ”
+ Thi sĩ Xuân Quỳnh đã lấy chiều dài của thời gian, chiều rộng của không gian để đo đếm tình yêu hạnh phúc Nhà thơ thay lời những người phụ nữ nói lên niềm nguyện ước khát
Trang 8vọng của em về một tình yêu bền vững muôn thưở: Em muốn được “tan ra” hóa thân thành
“trăm con sóng” trên biển lớn tình yêu nhân loại để mãi sống trong một tình yêu cuộc đời
=> Như vậy, qua hình tượng sóng biển, Xuân Quỳnh đã diễn tả hết sức độc đáo quan niệm
về tình yêu của phái mình Đó là quan niệm tình yêu truyền thống: Gắn bó, thủy chung và son sắt, tin yêu Đó là quan niệm về tình yêu hiện đại, tân tiến: Người phụ nữ dám chủ động khẳng định tình cảm của bản thân, bày tỏ khát vọng rất nữ tính: Vì yêu da diết, mãnh liệt nên khát khao được bất tử hóa trong biển lớn tình yêu nhân loại Phải chăng, bài thơ
“Sóng” là tiếng nói chung, nói hộ nỗi lòng của người con gái khi yêu ?
KẾT BÀI
Sóng là câu chuyện tình yêu đẹp và nhân văn của một hồn thơ nữ tính luôn giàu những khát vọng hạnh phúc bình dị đời thường Sóng đã đi vào lòng người và mãi mãi khắc ghi một bài ca không quên về một câu chuyện tình yêu đầy lãng mạn