Tiểu luận triết học quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất với ý thức và vận dụng vào công cuộc đồi mới ở nước ta hiện nay

môc lôc TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ =====000===== TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VỚI Ý THỨC VÀ VẬN DỤNG VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI Ở NƯ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

=====000=====

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VỚI Ý THỨC VÀ VẬN DỤNG VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Sinh viên thực hiện :

Hà Nội – 11/2022

2

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI NÓI ĐẦU 3

NỘI DUNG 1

I Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất với ý thức: 1

1 Vật chất: 1

a Định nghĩa vật chất: 1

2 Ý thức: 3

a Nguồn gốc của ý thức: 3

b Bản chất của ý thức: 5

c Kết cấu của ý thức: 6

3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức: 8

a Vật chất quyết định ý thức: 8

b Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động ngược trở lại vật chất: 8

II Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong việc xây dựng nền kinh tế nước ta hiện nay: 9

1 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vào mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị: 9

2 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong việc xây dựng nền kinh tế mới ở nước ta hiện nay: 11

a Hoàn cảnh xã hội: 11

b Đường lối, chính sách của Đảng: 11

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI NÓI ĐẦU

Những thành tựu trong công cuộc đổi mới trong thời gian qua đã và đangtạo ra một động lực mới để nước ta bước vào một thời kì phát triển mới Nhiềutiền đề cần thiết về cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đã được tạo ra, quan

hệ giữa nước ta và các nước trên thế giới ngày càng được mở rộng Khả nănggiữ vững độc lập trong hội nhập với cộng đồng thế giới được tăng thêm Cáchmạng khoa học và công nghệ tiếp tục phát triển với trình độ ngày càng cao, thúcđẩy quá trình chuyển dịch kinh tế, từ đó nâng cao đời sống xã hội

Các nước đều có cơ hội phát triển Tuy nhiên, do ưu thế công nghệ và thịtrường thuộc về các nước phát triển khiến cho các nước chậm phát triển đứngtrước một thách thức to lớn Nguy cơ tụt hậu ngày càng cao, mà điểm xuất phátcủa nước ta quá thấp, lại phải đi lên từ môi trường cạnh tranh quyết liệt

Trước tình hình đó, cũng với xu thế phát triển của thời đại, Đảng và nhànước cần tiếp tục tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước,trong đó đổi mới kinh tế đóng vai trò then chốt, giữ vai trò chủ đạo Đồng thờiđổi mới kinh tế là một vấn đề cấp bách, bởi giữa đổi mới kinh tế và đổi mớichính trị có mối quan hệ giữa vật chất và ý thức sẽ cho phép chúng ta vận dụngvào mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, giúp cho công cuộc đổi mới của đấtnước ngày càng giàu mạnh

Với ý nghĩa đó em đã chọn đề tài "Quan điểm duy vật biện chứng về

mối quan hệ giữa vật chất với ý thức và vận dụng vào công cuộc đồi mới ở nước ta hiện nay".

NỘI DUNG

I Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất với ý thức:

1 Vật chất:

a Định nghĩa vật chất:

Vật chất là phạm trù triết học phức tạp và có nhiều quan niệm khác nhau về

nó Nhưng theo Lênin định nghĩa: "Vật chất là một phạm trù triết học dùng đểchỉ thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giáccủa chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảmgiác."

Như vậy định nghĩa vậy chất của Lênin nổi lên một số nội dung cơ bản sau:Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan – cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức

và không lệ thuộc vào ý thức V.I.Lênin nhấn mạnh rằng, phạm trù triết học nàydùng để chỉ cái ““đặc tính” duy nhất của vật chất – mà chủ nghĩa duy vật triếthọc là gắn liền với việc thừa nhận đặc tính này – là cái đặc tính tồn tại với tưcách là thwucj tại khách quan , tồn tại ở ngoài ý thức của chúng ta” Thứ hai, vậtchất là cái gây nên cảm giác của con người khi bằng cách nào đó (trực tiếp haygián tiếp) tác động lên các giác quan của con người rái với quan niệm "kháchquan” mang tính chất duy tâm về sự tồn tại của vật chất, V.I Lênin khẳng địnhrằng, vật chất luôn biểu hiện đặc tính hiện thực khách quan của mình thông qua

sự tồn tại không lệ thuộc vào ý thức của các sự vật, hiện tượng cụ thể, tức làluôn biểu hiện sự tồn tại hiện thực của mình dưới dạng các thực thể Thứ ba, vậtchất cái mà cảm giác, tư duy, ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó Chỉ cómột thế giới duy nhất là thế giới vật chất Trong thế giới ấy, theo quy luật vốn cócủa nó mà đến một thời điểm nhất định sẽ cùng một lúc tồn tại hai hiện tượng –hiện tượng vật chất và hiện tượng tinh thần

Khi định nghĩa vật chất là một phạm trù triết học, Lênin một mặt muốn chỉ

rõ vật chất là khái niệm rộng nhất, muốn phân biệt tư cách là một phạm trù triết

học, là kết quả của sự khái quát và trừu tượng với những dạng vật chất cụ thể,với những “hạt nhân cảm tính” Lênin cho rằng vật chất vốn tự nó có, không thểtiêu diệt được, nó tồn tạo bên ngoài và không lệ thuộc vào cảm giác, ý thức conngười, vật chất là một thực tại khách quan Chúng ta thấy rằng định nghĩa vậtchất của Lênin là hoàn toàn triệt để, nó giúp chúng ta xác định được nhân tố vậtchất trong đc

Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất, không thể có vận động bênngoài vật chất Nó không do ai sáng tạo ra và không thể tiêu diệt được do đó nódược bảo toàn cả số lượng lẫn chất lượng Khoa học đã chứng minh rằng nếumột hình thức vận động nào dó của sự vật mất đi thì tất yếu nó nảy sinh mộthình thức vận động khác thay thế Các hình thức vận động chuyển hoá lẫn nhaucòn vận động của vật chất thì vĩnh viễn tồn tại

Mặc dù vận động luôn ở trong quá trình không ngừng, nhưng điều đó khôngloại trừ mà còn bao hàm cả hiện tượng đứng im tương đối, không có nó thìkhông có sự phân hoá thế giới vật chất thành các sự vật, hiện tượng phong phú

và đa dạng Ăngghen khẳng định rằng khả năng đứng im tượng đối của các vậtthể, khả năng cân bằng tạm thời là những điều kiện chủ yếu của sự phân hoá vậtchất Nếu vận động là biến đổi của các sự vật hiện tượng thì đứng im là sự ổnđịnh, là sự bảo toàn tính quy định sự vật hiện tượng Đứng im chỉ một trạng tháivận động, vận động trong thăng bằng, trong sự ổn định tương đối Trạng tháiđứng im còn được biểu hiện như là một quá trình vận động trong phạm vi sự vật

ổn định, chưa biến đổi, chỉ là tạm thời vì nó chỉ xẩy ra trong một thời gian nhấtđịnh Vận động riêng biệt có xu hương phá hoại sự cân bằng còn vận động toànthể lại phá hoại sự cân bằng riêng biệt làm cho các sự vật luôn biến đổi, chuyểnhoá nhau

 Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất:

Không gian phản ánh thuộc tính của các đối tượng vật chất có vị trí, có hìnhthức kết cấu, có độ dài ngắn cao thấp Không gian biểu hiện sự tồn tại và tách

biệt của các sự vật với nhau, biểu hiện qua tính chất và trật tự của chúng cònthời gian phản ánh thuộc tính của các qúa trình vật chất diễn ra nhanh hay chậm,

kế tiếp nhau theo một trình tự nhất định Thời gian biểu hiện trình độ tốc độ củaquá trình vật chất, tính tách biệt giữa các giai đoạn khác nhau của qúa trình đó,trình tự xuất hiện và mất đi của các sự vật hiện tượng

Không gian và thời gian là những hình thức cơ bản của vật chất đang vậnđộng, Lênin đã chỉ ra trong thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận động.Không gian và thời gian tồn tại khách quan ,nó không phải bất biến, không thểđứng ngoài vật chất, không có không gian trống rỗng ,mà nó có sự biến đổi phụthuộc vào vật chất vận động

 Tính thống nhất vật chất của thế giới:

CNDT coi ý thức, tinh thần có trước, quyết đinh vật chất, còn CNDV thìngược lại Triết học Mác-Lênin khẳng định rằng chỉ có một thế giới duy nhất làthế giới vật chất đồng thời còn khẳng định rằng thế giới đều là những dạng cụthể của vật chất, có liên hệ vật chất thống nhất với nhau như liên hệ về cơ cấu tổchức, lịch sử phát triển và đều phải tuân thủ theo quy luật khách quan của thếgiới vật chất, do đó nó tồn tại vĩnh cửu, không do ai sinh ra và cũng không mất

đi trong thế giới đó, không có gì khác ngoài những quá trình vật chất đang biếnđổi là chuyển hoá lẫn nhau, là nguyên nhân và kết quả của nhau

bộ não thể hiện khi bộ não bị tổn thương thì hoạt động ý thức sẽ bị rối loạn Tuynhiên không thể quy một cách đơn giản ý thức về quá trình sinh lý bởi vì óc chỉ

là cơ quan phản ánh Sự xuất hiện của ý thức gắn liền sự phát triển đặc tính phảnánh, nó phát triển cùng với sự phát triển của tự nhiên Sự xuất hiện của xã hộloài người đưa lại hình thức cao nhất của sự phản ánh, đó là sự phản ánh ý thứcluôn gắn liền với việc làm cho tự nhiên thích nghi với nhu cầu phát triển của xãhội

thành tựu trong công cuộc đổi mới trong thời gian qua đã và đang tạo ra mộtđộng lực mới để nước ta bước vào một thời kì phát triển mới Nhiều tiền đề cầnthiết về cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đã được tạo ra, quan hệ giữa nước

ta và các nước trên thế giới ngày càng được mở rộng Khả năng giữ vững độclập trong hội nhập với cộng đồng thế giới được tăng thêm Cách mạng khoa học

và công nghệ tiếp tục phát triển với trình độ ngày càng cao, thúc đẩy quá trìnhchuyển dịch kinh tế, từ đó nâng cao đời sống xã hội

Các nước đều có cơ hội phát triển Tuy nhiên, do ưu thế công nghệ và thịtrường thuộc về các nước phát triển khiến cho các nước chậm phát triển đứng

trước một thách thức to lớn Nguy cơ tụt hậu ngày càng cao, mà điểm xuất phátcủa nước ta quá thấp, lại phải đi lên từ môi trường cạnh tranh quyết liệt.

Trước tình hình đó, cũng với xu thế phát triển của thời đại, Đảng và nhànước cần tiếp tục tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước,trong đó đổi mới kinh tế đóng vai trò then chốt, giữ vai trò chủ đạo Đồng thờiđổi mới kinh tế là một vấn đề cấp bách, bởi giữa đổi mới kinh tế và đổi mớichính trị có mối quan hệ giữa vật chất và ý thức sẽ cho phép chúng ta vận dụngvào mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, giúp cho công cuộc đổi mới của đấtnước ngày càng giàu mạnh

Với ý nghĩa đó em đã chọn đề tài "Quan điểm duy vật biện chứng về

mối quan hệ giữa vật chất với ý thức và vận dụng vào công cuộc đồi mới ở nước ta hiện nay".

Ý thức ngay từ đầu đã gắn liền với lao động, trong hoạt động sáng tạo cảibiến và thống trị tự nhiên của con người và đã trở thành mặt không thể thiếu củahoạt động đó Tính sáng tạo của ý thức thể hiện ở chỗ nó không chụp lại mộtcách thụ động nguyên xi mà gắn liền với cải biến, quá trình thu nhập thông tingắn liền với quá trình xử lý thông tin Tính sáng tạo của ý thức còn thể hiện ởkhả năng gián tiếp kháI quát thế giới khách quan ở quá trình Các nước đều

có cơ hội phát triển Tuy nhiên, do ưu thế công nghệ và thị trường thuộc về cácnước phát triển khiến cho các nước chậm phát triển đứng trước một thách thức

to lớn Nguy cơ tụt hậu ngày càng cao, mà điểm xuất phát của nước ta quá thấp,lại phải đi lên từ môi trường cạnh tranh quyết liệt.

Trước tình hình đó, cũng với xu thế phát triển của thời đại, Đảng và nhànước cần tiếp tục tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước,trong đó đổi mới kinh tế đóng vai trò then chốt, giữ vai trò chủ đạo Đồng thờiđổi mới kinh tế là một vấn đề cấp bách, bởi giữa đổi mới kinh tế và đổi mớichính trị có mối quan hệ giữa vật chất và ý thức sẽ cho phép chúng ta vận dụngvào mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, giúp cho công cuộc đổi mới của đấtnước ngày càng giàu mạnh

chủ động, tác động vào thế giới đó

Phản ánh và sáng tạo liên quan chặt chẽ với nhau, không thể tách rời, không

có phản ánh thì không có sáng tạo vì phản ánh là điểm xuất phát là cơ sở củasáng tạo Đó là MQHBC giữa thu nhận xử lý thông tin, là sự thống nhất mặtkhách quan chủ quan của ý thức

Ý thức chỉ được nảy sinh trong lao động, hoạt động cải tạo thế giới của conngười Hoạt động đó không thể là hoạt động đơn lẻ mà là hoạt động xã hội Ýthức trước hết là thức của con người về xã hội và hoàn cảnh và những gì đangdiễn ra ở thế giới khách quan về mối liên hệ giữa người và người trong quan hệ

xã hội Do đó ý thức xã hội hình thành và bị chi phối bởi tồn tại xã hội và cácquy luật của tồn tại xã hội đó… ý thức của mỗi cá nhân mang trong lòng nó ýthức xã hội Bản tính xã hội của ý thức cũng thống nhất với bản tính phản ánhtrong sáng tạo Sự thống nhất đó thể hiện ở tính năng động chủ quan của ý thức,

ở quan hệ giữa nhân tố vật chất và nhân tố ý thức trong hoạt động cải tạo thếgiới quan của con người

qua lao động và ngôn ngữ Mác nhấn mạnh rằng tinh thần ý thức là chẳng quachỉ là cái vật chất được di chuyển vào bộ óc con người và được cải biến trong đó

ý thức là một hiện tượng tâm lý xã hội có kết cấu phức tạp gồm ý thức tri thức,tình cảm, ý chí trong đó tri thức là quan trọng nhất, là phương thức tồn tại của ýthức,vì sự hình thành và phát triển của ý thức có liên quan mật thiết với quátrình con người nhận thức và cải biến giới tự nhiên diệt được, nó tồn tạo bênngoài và không lệ thuộc vào cảm giác, ý thức con người, vật chất là một thực tạikhách quan Chúng ta thấy rằng định nghĩa vật chất của Lênin là hoàn toàn triệt

để, nó giúp chúng ta xác định được nhân tố vật chất trong đc

Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất, không thể có vận động bênngoài vật chất Nó không do ai sáng tạo ra và không thể tiêu diệt được do đó nódược bảo toàn cả số lượng lẫn chất lượng Khoa học đã chứng minh rằng nếumột hình thức vận động nào dó của sự vật mất đi thì tất yếu nó nảy sinh mộthình thức vận động khác thay thế Các hình thức vận động chuyển hoá lẫn nhaucòn vận động của vật chất thì vĩnh viễn tồn tại

Mặc dù vận động luôn ở trong quá trình không ngừng, nhưng điều đó khôngloại trừ mà còn bao hàm cả hiện tượng đứng im tương đối, không có nó thìkhông có sự phân hoá thế giới vật chất thành các sự vật, hiện tượng phong phú

và đa dạng Ăngghen khẳng định rằng khả năng đứng im tượng đối của các vậtthể, khả năng cân bằng tạm thời là những điều kiện chủ yếu của sự phân hoá vậtchất Nếu vận động là biến đổi của các sự vật hiện tượng thì đứng im là sự ổnđịnh, là sự bảo toàn tính quy định sự vật hiện tượng Đứng im chỉ một trạng tháivận động, vận động trong thăng bằng, trong sự ổn định tương đối Trạng tháiđứng im Tri thức càng được tích luỹ con người càng đi sâu vào bản chất của sựvật và cải tạo sự vật có hiệu quả hơn, tính năng động của ý thức nhờ đó mà tănghơn Việc nhấn mạnh tri thức là yếu tố cơ bản quan trọng có ý nghĩa chống quanđiểm đơn giản coi ý thức là tình cảm, niềm tin … quan điểm đó chính là bệnhchủ quan duy ý chí của niềm tin mù quáng Tuy nhiên việc nhấn mạnh yếu tố tri

thức cũng không đồng nghĩa với việc phủ nhận coi nhẹ yếu tố vai trò tình cảm ýchí.

3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức:

a Vật chất quyết định ý thức:

Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức: vật chất có trước, ý thức có sau Vídụ: Bộ óc người là cơ quan phản ánh, cơ quan sản sinh ra ý thức, vì vậy chỉ khitồn tại con người thì ý thức mới tồn tại Vật chất quyết định nội dung của ý thức:

vì ý thức phản ánh hiện thực khách quan trong khi tự thân ý thức không thể gây

ra sự biến đổi nào trong đời sống hiện thực Vật chất quyết định sự biến đổi của

ý thức: thế giới vật chất luôn vận động và Các nước đều có cơ hội phát triển.Tuy nhiên, do ưu thế công nghệ và thị trường thuộc về các nước phát triển khiếncho các nước chậm phát triển đứng trước một thách thức to lớn Nguy cơ tụt hậungày càng cao, mà điểm xuất phát của nước ta quá thấp, lại phải đi lên từ môitrường cạnh tranh quyết liệt

Trước tình hình đó, cũng với xu thế phát triển của thời đại, Đảng và nhànước cần tiếp tục tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước,trong đó đổi mới kinh tế đóng vai trò then chốt, giữ vai trò chủ đạo Đồng thờiđổi mới kinh tế là một vấn đề cấp bách, bởi giữa đổi mới kinh tế và đổi mớichính trị có mối quan hệ giữa vật chất và ý thức sẽ cho phép chúng ta vận dụngvào mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, giúp cho công cuộc đổi mới của đấtnước ngày càng giàu mạnh

biến đổi không ngừng vì vậy khi vật chất thay đổi dẫn tới ý thức cũng thayđổi theo Ví dụ: Thế giới đang đi theo xu hướng toàn cầu hóa kinh tế, đươngnhiên nước ta phải đổi mới tư duy phát triển kinh tế mở cửa hội nhập

b Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động ngược trở lại vật chất:

 Ý thức có tính độc lập tương đối:

Ý thức có thể lạc hậu so với sự biến đổi của đối tượng trong thế giới vậtchất Ví dụ: Mặc dù chế độ phong kiến đã được xóa bỏ từ rất lâu nhưng hiện nay