Quan niệm của chủ nghĩa duy vật biến chứng về mối liên hệ giữa vật chất và ý thức ý nghĩa phương pháp luận được rút ra từ vấn đề này và vận dụng vào

Phát huy tính năng động chủ quan trong nhận thức và hoạt động thực tiễn....11 PHẦN 3 .VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI C

BÀI THẢO LUẬN

MÔN TRIẾT HỌC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI VIỆN ĐÀO TẠO QUỐC TẾ

- -Giáo viên hướng dẫn

Mã lớp học phần

Nhóm thực hiện

: Nguyễn Thị Liên : 22100MNLP0221 : 01

Năm học : 2022-2023

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

PHẦN 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHÂT VỚI Ý THỨC 7

1 Vật chất 7

* Định nghĩa 7

* Phương thức tồn tại 7

* Các hình thức của vận động 7

*Không gian và thời gian 8

2.Ý thức 8

* Bản chất của ý thức 9

3.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức. .10

* Vật chất quyết định ý thức 10

* Ý thức có sự độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất 10

PHẦN 2:Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN 11

1 Mọi hành động suy nghĩ của con người phải xuất phát từ hiện thực khách quan, tôn trọng quy luật khách quan 11

2 Phát huy tính năng động chủ quan trong nhận thức và hoạt động thực tiễn 11

PHẦN 3 VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI CỦA NƯỚC TA HIỆN NAY 11

1, Chủ trương đổi mới của nhà nước sau cuộc khủng hoảng KTXH 11

2, Chính sách đối nội, đối ngoại và phát triển kinh tế xã hội của nhà nước ta hiện nay .12

KẾT LUẬN 15

LỜI MỞ ĐẦU

Nhóm 01 chúng em xin gửi lời tri ân sâu sắc đến cô , người đã trực tiếp giảng dạy chúng em môn Triết học năm học 2022 - 2023 Với chúng em những kiến thức quý giá của môn học đã giúp em chạm tới gần hơn những kiến thức sâu rộng của bộ môn Triết học và những kiến thức áp dụng vào trong cuộc sống thực tiễn

Đề tài thảo luận của nhóm chúng em là : “ Quan niệm của chủ nghĩa duy vật

biến chứng về mối liên hệ giữa vật chất và ý thức Ý nghĩa phương pháp luận được rút ra từ vấn đề này và vận dụng vào xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam ” Do những hạn chế về kiến thức, bài thảo luận nhất định còn không ít sai sót,

hạn chế Nhóm em rất mong sẽ nhận được sự hướng dẫn, nhận xét của cô để bài thảo luận của chúng em được hoàn thiện hơn

Chúng em xin chân thành cảm ơn cô!

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

1 Nhóm trưởng: Nguyễn Diệu Anh

2 Thư kí: Trần Thị Phương Anh

A Ban nội dung

1 Đặng Thị Thùy Anh

2 Đỗ Thị Phương Anh

3 Lê Thị Ngọc Anh

4 Nông Thị Vân Anh

5 Trần Thị Phương Anh

6 Trần Thị Hồng Ánh

7 Nguyễn Thị Ngọc Bích

8 Vàng Thị Biên

9 Bùi Thị Linh Chi

B Ban thiết kế Power Point

1 Lê Thùy Anh

2 Nông Thị Lan Anh

3 Trần Ngọc Anh

C Ban trình bày

1 Vương Thị Nguyệt Anh

2 Nguyễn Diệu Anh

BIÊN BẢN ĐÁNH GIÁ THÀNH VIÊN TRONG NHÓM

PHẦN

MÃ SINH VIÊN

MỨC ĐỘ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN Nhóm

trưởng Giáoviên

9 Trần Thị Phương Anh K58QT1 22D107018

10 Vương Thị Nguyệt Anh K58QT1 22D107020

11 Trần Thị Hồng Ánh K58QT2 22D107024

12 Nguyễn Thị Ngọc Bích K58QT2 22D107028

NỘI DUNG

PHẦN 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHÂT VỚI Ý THỨC

1 Vật chất

*Định nghĩa

Lênin đã định nghĩa về vật chất như sau: “ Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chụp lại, chép lại, phản ánh, và tồn tại không phụ thuộc vào cảm giác”

⇒Từ định nghĩa về vật chất của Lênin, ta có thể nhận định được các nội dung

cơ bản như sau:

- Thứ nhất: vật chất là thực tại khách quan- cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và không lệ thuộc vào ý thức

- Thứ hai: vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con người thì đem lại cho con người cảm giác

- Thứ ba: vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó

* Phương thức tồn tại

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: vận động là cách thức tồn tại của vật chất; không gian, thời gian là hình thức tồn tại của vật chất

→Vận động là một phương thức tồn tại của vật chất

 Vật chất chỉ tồn tại bằng cách vận động và chỉ thông qua vận động mà vật chất biểu thị sự tồn tại của mình

 Con người chỉ nhận thức sâu sắc về sự vật thông qua trạng thái vận động của giới vật chất

Vận động là một thuộc tính cố hữu của vật chất

 Vận động của vật chất là vận động tự thân

 Vận động sinh ra cùng với sự vật và chỉ mất đi khi sự vật mất đi-chuyển hóa thành sự vật và hình thức vận động khác (vận động nói chung là vĩnh viễn)

* Các hình thức của vận động

- Vận động cơ học

- Vận động vật lý

- Vận động hóa học

- Vận động sinh vật

- Vận động xã hội

→Mọi sinh vật tồn tại trong trạng thái vận động

→Đứng im là trạng thái đặc biệt của vận động

*Không gian và thời gian

- Không gian là hình thức tồn tại của vật chất xét về mặt quảng tính ( chiều cao, chiều rộng, chiều dài), sự cùng tồn tại, trật tự ( trước hay sau, trên hay dưới, trái hay phải) và sự tác động lẫn nhau

- Thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, xét về mặt độ dài diễn biến, sự kế tiếp nhau của các quá trình vật chất (lâu, mau, nhanh, chậm)

→Không gian và thời gian có tính khách quan, vĩnh cửu và vô tận

→Không gian có tính 3 chiều, thời gian có tinh 1 chiều

V.I.Lênin viết: “Trong thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận động và vật chất đang vận động không thể vận động ở đâu ngoài không gian và thời gian” Không gian và thời gian là hai hình thức tồn tại khác nhau của vật chất vận động, nhưng về thực chất là một thể thống nhất không - thời gian Tính chất và sự biến đổi của không gian luôn gắn liền với tính chất và sự biến đổi của thời gian và ngược lại

2.Ý thức

* Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, ta có thể nhận định: Ý thức xuất hiện là kết quả của quá trình tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên, của lịch sử Trái đất, đồng thời là kết quả trực tiếp của thực tiễn xã hội – lịch sử của con người Nguồn gốc tự nhiên (điều kiện cần) là sự xuất hiện con người và hình thành bộ

óc của con người có năng lực phản ánh hiện thực khách quan

+ Bộ óc con người là kết quả của quá trình phát triển hết sức lâu dài của thế giới vật chất

Đó là quá trình đi từ vô cơ đến hữu cơ đến chất sống và trực tiếp là quá trình phát triển từ động vật bậc thấp đến động vật bậc cao, và cuối cùng là hình thành con người với bộ óc

Bộ óc là một sản phẩm đặc biệt của thế giới tự nhiên, là một thực thể vật chất

có tổ chức cao nhất và có cấu trúc tinh vi nhất

+ Tất cả các dạng vật chất đều có thuộc tính phản ánh Các thuộc tính phản ánh này phát triển từ thấp đến cao tùy thuộc vào sự phát triển của thế giới vật chất Nếu không có thuộc tính phản ánh này thì không thể có ý thức

Nguồn gốc xã hội (điều kiện đủ): Ph.Ăngghen đã viết: “Sau lao động và đồng thời với lao động là ngôn ngữ, đó là hai sức kích thích chủ yếu cải biên bộ óc của con vượn thành bộ óc của con người, cải biến tâm lý động vật thành ý thức.”

+ Con người nhờ có lao động mới làm nảy sinh ra những quan hệ xã hội, mà trước hết là quan hệ trong sản xuất Từ những quan hệ này làm nảy sinh ra ngôn ngữ Ngôn ngữ được xem là vỏ vật chất của tư duy, hay là công cụ để tư duy, nó được xem là tín hiệu thứ hai mà nhờ có nó ý thức con người cũng được hình thành

và phát triển

* Bản chất của ý thức

Ý thức là sự phản ánh hiện tại khách quan một cách chủ động và sáng tạo

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Ý thức phản ánh thế giới khách quan nhưng đó là sự phản ánh có chọn lọc, tùy thuộc vào mục đích của chủ thể

+ Ý thức là “hình ảnh” về hiện thực khác quan trong bộ óc con người

+ Nội dung phản ánh là khách quan, hình thức phản ánh là chủ quan

Ý thức là hiện tượng xã hội và mang bản chất lịch sử - xã hội Bởi vì, mỗi con người đều sống trong một xã hội, bị quyết định bởi các điều kiện vật chất – tinh thần

Con người sống ở những thời đại khác nhau, hoàn cảnh sống khác nhau thì ý thức xã hội cũng khác nhau

3.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.

* Vật chất quyết định ý thức

- Vật chất quyết định nguồn gốc ý thức

+ Nguồn gốc tự nhiên của ý thức là bộ óc con người (dạng vật chất co tổ chức cao)

+ Con người tác động vào những vật chất có sẵn trong tự nhiên bắt chúng phải bộc lộ những đặc tính, những đặc tính đó tác động vào bộ não từ đó hình thành ý thức và tri thức

- Vật chất quyết định nội dung của ý thức

+ Chủ nghĩa duy vật biện chứng trên cơ sở lý luận phản ánh “ Về bản chất coi

ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan”

+ Để hiểu về bản chất của ý thức:

 Ý thức là cái phản ánh, là sự phản ánh; còn vật chất là cái được phản ánh

 Bản chất của ý thức là sự phản ánh tích cực sáng tạo hiện thực khách quan Vậy ênn vật chất là cơ sở để hình thành bản chất của ý thức

- Vật chất quyết định bản chất của ý thức

+ Chỉ khi có thế giới vật chất, ý thức mới hình thành và nhận thức những vật thể của thế giới

+ Nếu không có thế giới khách quan thì ý thức không có gì để phản ánh

- Vật chất quyết định sự vận động phát triển của ý thức

+ Vật chất thay đổi thì ý thức cũng phải thay đổi theo

+ Vật chất luôn vận động và biến đổi ý thức cũng phát triển cả về nội dung và hình thức phản ánh

* Ý thức có sự độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

- Ý thức tác động lại thế giới vật chất thường thay đổi chậm hơn quá trình vật chất

- Ý thức chỉ đạo mọi hoạt động thực tiễn của con người

- Sự tác động của vật chất đối với ý thức phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người

- Xã hội ngày càng phát triển thì ý thức con người càng to lớn, nhất là trong thời đại hiện nay

PHẦN 2:Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN

quan, tôn trọng quy luật khách quan.

- Chống chủ quan duy ý chí

- Mọi chủ trương đường lối kế hoạch phải xuất phát từ điều kiện tiền đề vật chất hiện có

- Phát huy tính năng động sáng tạo của ý thức

- Phát huy vai trò nhân tố con người, phải không ngừng trau dồi tri thức

- Chống tư tưởng thụ động, ỷ lại vàp điều kiện vật chất

PHẦN 3 VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI CỦA NƯỚC TA HIỆN NAY.

1, Chủ trương đổi mới của nhà nước sau cuộc khủng hoảng KTXH

*Đại hội đảng IV đề ra kế hoạch (1976-1978) vượt quá khả năng kinh tế

- Phát triển công nghiệp nặng

- Hoàn thành cơ bản xây dựng XHCN miền nam

=> Những chủ trương sai lầm với xã hội quan liêu bao cấp đã tác động xấu đến nền kinh tế, nước ta chỉ đạt 50- 60% chỉ tiêu đề ra, kinh tế phát triển rất chậm chạp

*Trước tình hình này, Đảng nhà nước đã đi sâu nghiên cứu, phân tích tình hình => Rút ra kinh nghiệm lớn:

+ Phải luôn xp từ thực tế khách quan, hành động theo quy luật khách quan

+ Tự phê bình phân tích đúng nguyên nhân của tình hình khủng hoảng KTXH đề ra chủ trương đổi mới

*Đại hội đảng lần thứ VI đã đề ra chủ trương đổi mới

a, Đổi mới cơ cấu kinh tế

b, Thực hiện 3 chương trình kinh tế

+Lương thực, thực phẩm

+Hàng tiêu dùng

+Hàng xuất khẩu

c, Đưa ra quan điểm mới để cải tạo dựa trên 3 nguyên tắc

-nhất thiết đi theo quy luật sự phù hợp giữa trình độ QHSX vàLLSX -Xuất phát từ thực tế nước ta coi kinh tế nhiều thành phần là đặc trưng của thời kì quá độ

-Xây dưng quan hệ SX mới trên 3 mặt trận:

+Chế độ công hữu về TLSX

+Chế độ phân phối XHCN

* Sau khi thực hiện các chủ trương công cuộc đổi mới đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng:

- Tình hình chính trị ổn định

- Kinh tế có những chuyển biến tích cực, bước đầu hình thành nền kt nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự qly của nhà nước -Lạm phát được hạn chế bớt, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được cải thiện

=> Rõ ràng Đảng cộng sản VN đang vận dụng đúng đắn sáng tạo phương pháp luận duy vật biện chứng về MQH vật chất- ý thức vào công cuộc xây dựng XHCN

2, Chính sách đối nội, đối ngoại và phát triển kinh tế xã hội của nhà nước ta hiện nay

Hiện nay, bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có những diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường, đặc biệt trong tình hình đại dịch Covid-19 Đất nước đứng trước nhiều thuận lợi, thời cơ và khó khăn, thách thức với rất nhiều vấn đề mới đặt

ra Kiên định đổi mới, hội nhập và phát triển trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với đất nước và chế độ ta Mối quan hệ giữa đổi mới, hội nhập và phát triển phản ánh quy luật mang tính biện chứng, là một trong những vấn đề lý luận cốt lõi về đường lối đổi mới ở nước ta, phản ánh mục tiêu, điều kiện, phương thức để tiếp tục đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

→Thứ nhất, trong bối cảnh của tình hình thế giới và đất nước hiện nay và những năm sắp tới, vấn đề không chỉ đổi mới mà phải đổi mới toàn diện, đồng bộ với khâu đột phá là đổi mới tư duy Vấn đề đặt ra hiện nay không phải chỉ có nhiệt tình, quyết tâm đổi mới là đủ; có tầm nhìn, tư duy chiến lược, quyết tâm chính trị của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và khát vọng phát triển và ý chí vươn tới một tương lai rạng rỡ là cần thiết Nhưng đổi mới phải tôn trọng quy luật khách quan, xuất phát từ thực tiễn, bám sát thực tiễn, từ những bài học tổng kết kinh nghiệm, thực tiễn và nghiên cứu lý luận, hướng vào giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt

ra, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển của thế giới Đây là vấn đề

có tính nguyên tắc cần được quán triệt sâu sắc

→Thứ hai, hội nhập - từ hội nhập kinh tế đến hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng-là điều kiện, là phương thức tất yếu để đổi mới gắn liền với mở cửa, hướng ra bên ngoài, tìm kiếm các ngoại lực nhằm tăng cường nội lực cho phát triển bền vững

ở nước ta Ta nhận định rõ bước phát triển mới của toàn cầu hóa trong những năm tới khi cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ; từ đó, tính toán sách lược, chiến lược trong tiến trình chủ động và tích cực hội nhập quốc tế Cách mạng khoa học – công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học tiếp tục có những bước nhảy vọt, ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tri thức Nước ta một mặt có cơ hội rút ngắn khoảng cách so với các nước phát triển, cải thiện vị thế của mình Đồng thời đứng trước nguy cơ tụt hậu

xa hơn nếu không tranh thủ được cơ hội, khắc phục được những yếu kém để vươn lên Điều này đòi hỏi các nhà doanh nghiệp phải hết sức nhanh nhạy nắm bắt thông tin, áp dụng những thành tựu của khoa học công nghệ vào trong kinh doanh, có như thế mới mong có cơ hội phát triển

→Về văn hóa- xã hội, cần đẩy mạnh quảng bá lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ Việt Nam với thế giới; bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản thiên nhiên, công viên địa chất, công viên sinh thái, di sản văn hóa thế giới, cả vật thể lẫn phi vật thể; khẳng định các giá trị xã hội và truyền thống tốt đẹp của Việt Nam, bản sắc Việt Nam; tích cực tham gia sáng tạo các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, khoa học có tầm ảnh hưởng quốc tế; tham gia xử lý các vấn đề nhân đạo trên trường quốc tế; tham gia đấu tranh với các hiện tượng, hoạt động phi văn hóa, phản văn hóa, chống lại nhân loại Cần đặc biệt quan tâm việc nhân thêm và phát huy “sức mạnh mềm” của đất nước, cạnh tranh về “sức mạnh mềm” trên trường quốc tế Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, các phương tiện truyền thông xã hội ngày càng

có vai trò lớn trong quảng bá văn hóa và cả trong “xâm lăng” văn hóa, lan tỏa các giá trị xã hội và cả làm xói mòn các giá trị xã hội, phát huy “sức mạnh mềm” và cả hạn chế “sức mạnh mềm” của các quốc gia, phát triển ổn định xã hội và cả gây bất

ổn xã hội Phương tiện truyền thông xã hội trở thành một hiện tượng văn hóa, một kênh thông tin, một công cụ quản trị Bên cạnh việc tăng cường quản lý nhà nước đối với các phương tiện truyền thông xã hội, một số nước chủ động sử dụng và phát huy vai trò kênh thông tin, công cụ quản trị của các phương tiện truyền thông này