Tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ Luật hình sự 2015 và định hướng tội phạm hóa đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong lĩnh vực bất động sản

Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã có quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, qua thực tiễn áp dụng chúng tôi thấy quy định này vẫn có một số bất cập, nhất là trong khi xử lý hình sự đối với các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản. Bài viết này, chúng tôi chủ yếu nghiên cứu các vấn đề về tội phạm hóa nói chung và tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự 2015 nói riêng. Đồng thời, đưa ra một số định hướng tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong lĩnh vực bất động sản.

TỘI PHẠM HÓA ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 VÀ ĐỊNH HƯỚNG TỘI PHẠM HÓA ĐỐI VỚI HÀNH VI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LĨNH VỰC BẤT ĐỘNG SẢN

Lê Bá Trường1

Trần Thị Hương2

TÓM TẮT:

Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã có quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Tuy nhiên, qua thực tiễn áp dụng chúng tôi thấy quy định này vẫn có một số bất cập, nhất là trong khi xử lý hình sự đối với các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản Bài viết này, chúng tôi chủ yếu nghiên cứu các vấn đề về tội phạm hóa nói chung và tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự 2015 nói riêng Đồng thời, đưa ra một số định hướng tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong lĩnh vực bất động sản

ABSTRACT:

The Penal Code 2015 amended and supplemented in 2017 has provisions on the crime of fraud and appropriation of property However, through practical application, we see that this regulation still has some shortcomings, especially in criminal handling for fraudulent acts of appropriating property through real estate transactions In this article, we mainly study the issues of criminalization in general and criminalization of property fraud in the 2015 Penal Code in particular At the same time, give some orientations to criminalize the crime of fraudulent appropriation of property in the real estate sector

Từ khóa: Tội phạm hóa, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bất động sản

Keywords: Criminalization, fraud to appropriate property, real estate

1 Sinh viên; K43D Luật hình sự; Email: lebatruong.lbt@gmail.com

2 Sinh viên; K43D Luật hình sự; Email: tran35778@gmail.com

1 Đặt vấn đề

Hiện nay, trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, chúng ta hội nhập và có nhiều cơ hội nhưng bên cạnh đó cũng có không ít thách thức, một trong số đó là việc phát sinh hàng loạt tội phạm, đặc biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản đã được thực hiện với nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt Việc đấu tranh phòng chống tội phạm là nhiệm vụ quan trọng hơn bao giờ hết của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân Tội phạm hóa là một chủ trương với mục đích là phòng chống tội phạm và cũng là một trong những mục tiêu cơ bản trong cuộc đấu tranh đầy cam go này

2 Một số vấn đề liên quan đến tội phạm hoá

2.1 Khái niệm tội phạm và tội phạm hoá

Theo Điều 8 Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 đã quy định rõ: “Tội phạm là hành

vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế

độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự 3 ”.

Từ khái niệm nêu trên, chúng ta có thể hiểu tội phạm được coi là hành vi gây nguy hiểm cho xã hội nhưng xét về chủ thể thì không phải ai gây nguy hiểm cho xã hội đều được coi là tội phạm Hành vi nguy hiểm cho xã hội là hành vi đã gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đáng kể đến các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ Các quan hệ đó là: độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh

tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp cửa tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa Nếu thiệt hại gây ra hoặc đe dọa gây ra không đáng kể thì không phải là hành vi nguy hiểm cho xã hội và không bị coi là hành vi phạm tội Việc đánh giá hành vi nào là hành vi nguy hiểm cho xã hội phụ thuộc vào tình hình phát triển của xã hội và yêu cầu đấu tranh

3 Bộ Luật Hình sự Việt Nam 2015, NXB Tư pháp;

phòng ngừa tội phạm Khi đã xác định một hành vi nguy hiểm cho xã hội cũng tức là đã coi hành vi đó là hành vi phạm tội tuy nhiên người thực hiện hành vi đó có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không còn phải căn cứ vào các yếu tố khác như: năng lực trách nhiệm hình sự, lỗi,…

Tội phạm hóa là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước nhằm công nhận một số hành vi là nguy hiểm cho xã hội, sửa các dấu hiệu của chúng trong văn bản của luật hình sự hiện hành và nghiêm cấm hành vi đó bằng cách thiết lập các chế tài thích hợp4 Theo định

nghĩa của từ điển Luật học thì “Tội phạm hóa là xác định trong luật hành vi nhất định là tội phạm Tội phạm hóa là hoạt động thuộc thẩm quyền của cơ quan lập pháp Cơ quan này có trách nhiệm xác định những hành vi bị coi là có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội và quy định những hành vi đó trong luật hình sự là tội phạm 5 ” Việc quy định đó nhằm xác định

rằng hành vi đó có phải là tội phạm hay không, tức là xác định hành vi đó phải được xử lý bằng các biện pháp hình sự

Như vậy, tội phạm hóa khác với định tội danh bởi vì định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể

đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm được pháp luật hình sự quy định Còn tội phạm hóa là việc quy định một hành vi nguy hiểm cho xã hội là tội phạm thể chế hóa đường lối, chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước thành quy phạm pháp luật hình sự Nhà lập pháp tội phạm hóa qua việc quy định các tội phạm mới hoặc bổ sung hành vi phạm tội6 Quá trình tội phạm hóa có tính bổ sung có thể là7:

4 Понятие криминализации (2018), Криминализация и декриминализация в уголовном праве,

https://spravochnick.ru/pravo_i_yurisprudenciya/ugolovnoe_pravo/kriminalizaciya_i_dekriminalizaciya_v_ugolovnom_ prave/#ponyatie-i-obschaya-harakteristika-kriminalizacii-i-dekriminalizacii-v-ugolovnom-prave, truy cập ngày 03/10/2022;

5 Bộ Tư pháp, Viện Khoa học pháp lý(2006), Từ điển luật học, NXB từ điển bách khoa – NXB Tư pháp;

6 Tòa án nhân dân tối cao – Viện kiểm sát nhân dân tối cao – Bộ Tư pháp – Bộ Công an, Thông tư liên tịch số 02 ngày

05/7/2000 của TANDTC – VKSNDTC – BTP – BCA hướng dẫn thi hành Điều 7 BLHS 1999 và Mục 2 Nghị quyết số 32 ngày 21/12/1999 của Quốc hội;

7 Nguyễn Thị Thu Hương (2012), Tội phạm hóa, phi tội phạm hóa; hình sự hóa, phi hình sự hóa những hành vi xâm

phạm trật tự quản lý kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, https://m.tailieu.vn/doc/luan-an-tien-si-luat-hoc-toi-pham-hoa-phi-toi-pham-hoa-hinh-su-hoa-phi-hinh-su-hoa-nhung-hanh-v-2524653.html?view=1, truy cập ngày 04/10/2022;

Một là, xác định và quy định tiếp trong luật loại hành vi cụ thể là tội phạm do loại

hành vi này mới phát sinh hoặc do thực tiễn đòi hỏi cần phải xử lý bằng biện pháp trách nhiệm hình sự

Hai là, mở rộng phạm vi xử lý bằng biện pháp trách nhiệm hình sự của một loại hành

vi hoặc một nhóm hành vi đã được quy định là tội phạm qua việc giảm bớt dấu hiệu hoặc hạ thấp yêu cầu của dấu hiệu cấu thành tội phạm, hoặc mở rộng phạm vi chủ thể của tội phạm…

Tội phạm hóa được thực hiện ở các mức độ khác nhau như sửa đổi, bổ sung một hành

vi hay một nhóm hành vi đã quy định trong Bộ luật hình sự từ trước, bổ sung một tội danh mới vào Bộ luật hình sự hay sửa đổi các yếu tố cấu thành tội phạm nhằm mở rộng chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự Chẳng hạn như Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm

2017 đã sửa đổi, bổ sung các dấu hiệu cấu thành cơ bản của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (khoản 1 Điều 174 BLHS 2015) Hay quy định các tội danh mới như: Tội làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán (Điều 212); Tội gian lận trong kinh doanh bảo hiểm (Điều 213); Tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp (Điều 214);…

Như vậy, thông qua quá trình tội phạm hóa có thể thấy được quan điểm của Nhà nước trong việc bảo vệ các quan hệ xã hội cần thiết bằng pháp luật hình sự Trong quá trình xây dựng Bộ luật hình sự, tội phạm hóa có vai trò quan trọng, khẳng định ý nghĩa, giá trị xã hội của pháp luật trong quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm

Ngoài ra, tội phạm hóa là một hoạt động mang tính phức tạp, nó thể hiện bản chất giai cấp và thể hiện ý chí của giai cấp thống trị Tội phạm hóa luôn mang tính pháp lý sâu sắc, nếu hoạt động này diễn ra chuẩn xác, đúng đắn sẽ góp phần vào thực tiễn áp dụng pháp luật trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm Tuy nhiên, nếu hoạt động này không chuẩn xác sẽ không đáp ứng được nhu cầu xã hội trong thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm Chính vì vậy, qua nghiên cứu chúng tôi thấy để tội phạm hóa chuẩn xác một hành vi là tội phạm thì cần có nhiều yếu tố khác nhau Những yếu tố này góp phần quyết định đến phạm vi

và mức độ tội phạm hóa Cụ thể là: (1) Hành vi đó phải có tính nguy hiểm cho xã hội; (2) Tình hình vi phạm pháp luật bởi hành vi đó phải gây nguy hiểm và kéo dài trong xã hội và cần thiết phải áp dụng chế tài hình sự; (3) Điều kiện kinh tế xã hội, quan niệm về đạo đức, ý thức pháp luật của nhân dân; (4) Sự phù hợp giữa quy phạm pháp luật hình sự với các quy

định của pháp luật trong nước cũng như luật pháp quốc tế; (5) Khả năng chứng minh tội phạm trong tố tụng hình sự

2.2 Tội phạm hoá đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự 2015

Bộ luật hình sự (BLHS) 2015 đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 27 tháng 11 năm 2015 Sau đó, được sửa đổi bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của

Bộ luật hình sự 2015 được Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 20 tháng 6 năm

2017, cả hai luật trên đều có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 Theo đó, Bộ luật hình sự đã có những quy định mới, cũng như đã sủa đổi, bổ sung một số điều trong đó

có sủa đổi, bổ sung tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174)

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một tội danh được ghi nhận trong 02 Bộ luật hình sự

1985 và 1999 Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định trong các văn kiện về chiến lược phát triển đất nước là “phát triển nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa” Để phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong quá trình xây dựng Bộ luật hình sự 2015 thì các nhà làm luật đã xem xét và sửa đổi, bổ sung8 đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài nhằm phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội hiện nay

Những điểm mới của Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (gọi chung là

Bộ luật hình sự 2015) về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cụ thể như:

Một là, sửa đổi, bổ sung các dấu hiệu cấu thành cơ bản của tội lừa đảo chiếm đoạt tài

sản tại khoản 1 Điều 174 BLHS 2015 Theo đó, sửa đổi và bổ sung thêm các dấu hiệu phạm tội mới thuộc trường hợp chiếm đoạt tài sản dưới 2.000.000 đồng:

Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội sau chưa được xóa án tích mà còn vi phạm: tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, tội cưỡng đoạt tài sản, tội cướp giật tài sản, tội công nhiên chiếm đoạt tài sản, tội trộm cắp tài sản, tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (điểm b khoản 1 Điều 174 BLHS 2015 quy định là “… các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này”) Đây là sự bổ sung theo hướng cụ thể các tội có liên quan đến căn cứ “chiếm đoạt tài sản”, cụ thể hơn so với quy định tại khoản 1 Điều 139 BLHS 1999 (quy định chung chung), nhằm tránh trường hợp cơ

8 Các nhà làm luật đã tội phạm hóa thông qua việc sửa đổi, bổ sung một điều luật có sẵn Mở rộng phạm vi xử lý bằng biện pháp trách nhiệm hình sự của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản;

quan tiến hành tố tụng sẽ áp dụng thiếu chuẩn xác trong việc nhận định như thế nào là “hoặc

đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản” do hành vi phạm tội chiếm đoạt tài sản trong BLHS bao gồm nhiều tội danh

Hai là, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội (điểm c khoản 1 Điều

174 BLHS 2015)

Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ (điểm d khoản 1 Điều 174 BLHS 2015) Quy định này đã cụ thể hóa một số trường hợp xảy ra trên thực tế khi định giá tài sản bị thiệt hại (phương tiện kiếm sống chính của người bị hại) là rất thấp nhưng do BLHS 1999 chưa quy định nên không có căn cứ truy cứu TNHS, BLHS 2015 khắc phục vấn đề này nhằm tránh các trường hợp bỏ lọt tội phạm Điều 174 BLHS 2015 bỏ tình tiết “tài sản là kỷ vật, di vật, đồ thờ cúng có giá trị đặc biệt về mặt tinh thần đối với người bị hại” (quy định tại điểm d Khoản 1 Điều 174 BLHS 2015) là phù hợp, vì sẽ gây khó khăn cho quá trình áp dụng điều luật trong hoạt động điều tra – truy tố - xét xử, vì nhận thức khác nhau về việc áp dụng một số tình tiết đó, cũng như hiện tại chưa có hướng dẫn cụ thể cho một số tình tiết này và nội hàm của một số tình tiết đó trùng lắp với các tình tiết khác trong điều luật

Khoản 2 Điều 174 BLHS 2015 đã bỏ tình tiết “gây hậu quả nghiêm trọng” (điểm g khoản 2 Điều 139 BLHS 1999), việc loại bỏ tình tiết này là phù hợp, bởi căn cứ xác định

“gây hậu quả nghiêm trọng” trong thực tế áp dụng rất khó khăn, mặc dù có quy định tại tiểu mục a mục 3.4 phần I Thông tư 02/2001 của BLHS 1999

Ba là, Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã bỏ quy định tại điểm g

khoản 2 Điều 174 BLHS 2015:“Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 1 Điều này”

Khoản 3 Điều 174 BLHS 2015 đã bỏ tình tiết “gây hậu quả rất nghiêm trọng” (điểm b khoản 3 Điều 139 BLHS 1999) và bỏ tình tiết “Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a,

b, c và d khoản 1 Điều này” (điểm b Khoản 3 Điều 174 BLHS 2015) Đồng thời, BLHS

2015 quy định mới thêm một tình tiết định khung khác là “Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh”,

đây là quy định hợp lý, nhằm tránh các trường hợp phạm tội phát sinh trong những điều kiện khách quan đặc biệt mà chưa có quy định dẫn đến bỏ lọt tội phạm

Khoản 4 Điều 174 BLHS 2015 đã bỏ tình tiết “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng” (điểm b khoản 4 Điều 139 BLHS 1999) và bỏ tình tiết:“…b) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 1 Điều này (điểm b Khoản 4 Điều 174 BLHS 2015) Đồng thời, BLHS 2015 quy định mới thêm một tình tiết định khung khác là c) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp…”, đây là sự bổ sung hợp lý, nhằm tránh bỏ lọt tội phạm trong một số trường hợp cụ thể, nhất là trong điều kiện chiến tranh, tình trạng khẩn cấp thì sự manh nha hành vi lừa đảo nhằm chiếm đoạt tài sản gia tăng rất nhiều

Như vậy, việc các nhà làm luật đã tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã góp phần mở rộng phạm vi xử lý bằng biện pháp trách nhiệm hình sự đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản Đồng thời, giảm bớt dấu hiệu hoặc hạ thấp yêu cầu của dấu hiệu cấu thành tội phạm, hoặc mở rộng phạm vi chủ thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

3 Định hướng tội phạm hoá đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản

Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản được xem là một trong số biểu hiện hành vi của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy định tại Điều 174 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 Tuy nhiên, quy định này trên thực tế vẫn gặp một số hạn chế như:

Thứ nhất, các văn bản quy phạm pháp luật chưa được ban hành, sửa đổi, bổ sung phù

hợp với tình hình thực tiễn; chưa giải quyết dứt điểm những tồn tại, thiếu sót trong công tác quản lý nhà nước, những khó khăn, vướng mắc trong đấu tranh, xử lý tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản

Thứ hai, một số ngành, đoàn thể, chính quyền địa phương, nhất là tại cơ sở có nơi, có

lúc chưa quan tâm đến công tác tuyên truyền, phổ biến về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước và phòng ngừa các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản chưa sâu rộng, chưa tới được đối tượng có nguy cơ cao, người dân chưa tiếp cận kịp thời, đầy đủ, chính xác thông tin, nhất là các thông tin về quy hoạch, chế

độ, chính sách an sinh xã hội, đầu tư, bất động sản, hoạt động sản xuất kinh doanh…nên dễ

bị tội phạm lợi dụng hoạt động phạm tội

Thứ ba, công tác quản lý nhà nước ở nhiều lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, không

gian mạng, đất đai, công chứng… còn bộc lộ những sơ hở, thiếu sót; công tác phối hợp, trao đổi, tích lũy thông tin, tài liệu giữa các Sở, ngành, đoàn thể, chính quyền địa phương các cấp còn hạn chế, chưa thường xuyên liên tục; cấp ủy, người đứng đầu một số địa phương cấp cơ

sở thiếu quyết liệt trong chỉ đạo phòng ngừa, xử lý các hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản

Thứ tư, tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất

động sản mặc dù đã được tập trung chỉ đạo thực hiện các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh nhưng vẫn còn tiềm ẩn phức tạp Bởi vì đa số những vụ án liên quan đến bất động sản thường chỉ mang yếu tố dân sự

Qua thực tiễn nghiên cứu chúng tôi nhận định rằng hành vi này ngày càng trở nên phổ biến, nhất là trong thời gian những vụ án lừa đảo bất động sản ngày càng có tính chất phức tạp, không chỉ xảy ra trên một địa bàn cụ thể mà còn xảy ra ở nhiều địa bàn khác nhau (có tính liên kết) mang lại những mối nguy hiểm tiềm ẩn cao cho xã hội hiện nay Một số vụ án

do có sự cấu kết của nhiều đối tượng phạm tội với các thành phần, địa vị xã hội khác nhau

và có xu hướng móc nối có hệ thống, hoạt động trong một thời gian dài mới bị phát hiện, hậu quả gây ra những thiệt hại nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng cho xã hội Trong thời gian qua chúng ta có thể nhìn sự nguy hiểm của hành vi này qua một số vụ án như: vụ lừa đảo bất động sản, chiếm đoạt hơn 60 tỷ đồng tại tỉnh Điện Biên; vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Công ty Bất động sản Nam Thị - Thành phố Hồ Chí Minh; vụ án lừa đảo của Công ty bất động sản Bình Dương City land hay gần đây nhất là vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản của tập đoàn Khải Tín – Thừa Thiên Huế… và nhiều vụ lừa đảo thông qua giao dịch bất động sản được thực hiện bởi các cá nhân tổ chức khác Nhìn nhận được mối nguy hiểm của hành

vi trên, chúng tôi xin đưa ra định hướng tội phạm hóa đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản Cụ thể là sửa đổi, bổ sung quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) để phù hợp hơn với thực tiễn hiện nay, cụ thể như sau:

Một là, bổ sung vào khoản 2 Điều 174 Bộ luật hình sự 2015 như sau: “Đối với hành

vi cung cấp sai sự thật về thông tin bất động sản” Điều này nhằm răn đe đối với các đối

tượng cung cấp sai thông tin bất động sản mà chỉ chiếm đoạt tài sản dưới 50.000.000 theo quy định của khoản 1 điều này

Hai là, bổ sung vào khoản 3 Điều 174 Bộ luật hình sự 2015 như sau: “Đối với hành

vi làm sai lệch các giấy tờ pháp lý liên quan đến bất động sản” Việc bổ sung quy định này

nhằm nâng cao trách nhiệm của cán bộ công tác trong lĩnh vực đất đai Bởi vì, hiện nay không chỉ người dân, tổ chức thực hiện hành vi làm sai lệch giấy tờ pháp lý của bất động sản

mà còn có sự tiếp tay của các cán bộ công tác trong lĩnh vực đất đai Tuy hành vi làm sai lệch các giấy tờ pháp lý có thể cấu thành tội phạm độc lập theo Điều 340 quy định về tội sửa chữa và sử dụng giấy chứng nhận, các tài liệu của cơ quan, tổ chức Nhưng chúng tôi nhận thấy rằng đây là hành vi rất nghiêm trọng được thực hiện bởi người có chức vụ quyền hạn nên cần quy định thành tình tiết định khung tăng nặng đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Ba là, cần sửa đổi, bổ sung Luật kinh doanh bất động sản Quy định các giao dịch bất

động sản phải thanh toán qua ngân hàng, điều này góp phần chống thất thu thuế cho Nhà nước

Bốn là, nâng cao sự phối hợp giữa Bộ Công an với các cơ quan Bộ ngành khác Đề

nghị Bộ Công an phối hợp với các Bộ, ngành chức năng tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, chuyên môn nghiệp vụ, nhất là những kiến thức mới cho cán bộ làm công tác ở các đơn vị thành viên nhằm nâng cao hơn nữa các kiến thức, trình độ nghiệp vụ, pháp luật phục vụ hiệu quả công tác

Đề nghị Bộ Công an, Bộ Tư pháp phối hợp với các ngành liên quan tham mưu, đề xuất Chính phủ sớm ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh, quản lý hoạt động đầu tư, kinh doanh bất động sản, cho phù hợp với tình hình thực tiễn, góp phần phòng, chống tội phạm lừa đảo lợi dụng hoạt động kinh doanh bất động sản

Tăng cường phối hợp giữa các ngành Công an tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, Tòa

án nhân dân tỉnh trong công tác đánh giá chứng cứ, thu thập tài liệu, giám định, khẩn trương hoàn chỉnh hồ sơ điều tra, đưa ra truy tố, xét xử các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản có tính chất phức tạp, dư luận xã hội quan tâm theo đúng quy định của pháp luật, phục vụ công tác tuyên truyền, răn đe, giáo dục, phòng ngừa chung

Năm là, bổ sung các trang thiết bị cần thiết phục vụ công tác đấu tranh phòng chống

tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản: Đề nghị Bộ Công

an trang cấp phương tiện, thiết bị nghiệp vụ phục vụ công tác, chiến đấu, áp dụng những điều kiện, chính sách, biện pháp cụ thể với từng địa bàn khác nhau, nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm

Đề nghị Bộ Công an tiếp tục tăng cường các nguồn kinh phí cho địa phương để đảm bảo nguồn lực cho việc thực hiện, triển khai các công tác liên quan đến phòng ngừa, đấu tranh tội phạm nói chung và tội phạm lừa đảo chiến đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản nói riêng

Sáu là, tăng cường tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách, pháp luật; thông tin

rộng rãi, kịp thời, công khai, minh bạch trong nhân dân về chủ trương phát triển kinh tế, an sinh xã hội, quy hoạch, xây dựng…; thường xuyên thông báo về hành vi, phương thức, thủ đoạn hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản để mỗi người dân đề cao cảnh giác, chủ động phòng ngừa, tự bảo vệ tài sản

Bảy là, cần phải có sự giải thích rõ ràng trong các văn bản pháp luật để việc áp dụng

pháp luật được thống nhất trong quá trình định tội danh, tránh sai sót trong việc xét xử9

4 Kết luận

Qua bài viết trên, nhóm tác giả hướng tới mục đích nghiên cứu nhằm làm rõ tội phạm hóa đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự năm 2015 để từ đó làm cơ sở cho việc định hướng tội phạm hóa cho hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các giao dịch bất động sản Bên cạnh đó, cùng với quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam với các nước trên thế giới, quá trình toàn cầu hóa thì tội phạm hóa cần phải cân nhắc đến các điều ước quốc tế, các tập quán quốc tế, phù hợp với xu hướng quốc tế trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm

9 Cần hoàn thiện một số quy định về tội 'Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, https://lsvn.vn/can-hoan-thien-mot-so-quy dinh-ve-toi-lua-dao-chiem-doat-tai-san1645279648.html, truy cập ngày 06/11/2022;