PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ BẮC GIANG TRƯỜNG TIỂU HỌC VÕ THỊ SÁU BIỆN PHÁP Sử dụng trò chơi học tập trong môn lịch sử lớp 5 Họ và tên Nguyễn Thu Hằng Đơn vị Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, thành p[.]
Trang 1TRƯỜNG TIỂU HỌC VÕ THỊ SÁU
S ử dụng trò chơi học tập trong môn lịch sử lớp 5
Đơn vị: Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, thành phố
TP B ắc Giang, tháng 10 năm 2022
Trang 23.2 Trò chơi: Thi hiểu biết về các danh nhân mang tên đường phố 7
3.3 Trò chơi: Vẽ tranh và kể lại câu chuyện lịch sử theo tranh 8
3.4 Trò chơi: Sưu tầm và thuyết minh những hình ảnh lịch sử 9
Trang 3"Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam"
Qua bộ môn lịch sử các em được hiểu sâu hiểu kĩ về quá trình và từng thời kì xây dựng đấu tranh và gìn giữ đất nước Thời gian dành cho hai môn Toán và Tiếng Việt là chủ yếu, môn Lịch sử chưa thực sự được chú trọng
Vì vậy muốn các em học tốt môn học thì điều trước tiên phải tạo cho các em say mê và hứng thú với môn học Trên quan điểm đó giáo viên cần lưạ chọn những phương pháp dạy học phù hợp để phát huy tính hiệu quả trong từng bài học đảm bảo theo những yêu cầu kiến thức, năng lực, phẩm chất cần thiết, nhằm đáp ứng được những yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018
Song phát triển trí tuệ cho học sinh thông qua hoạt động học tập, hoạt động vui chơi là một quá trình bền bỉ không thể tính bằng tuần, bằng tháng Hơn nữa còn phải xuất phát từ trình độ nhận thức và hoàn cảnh sống của trẻ
em để các em luyện tập dần dần từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp nhằm phát huy ở trẻ một óc quan sát tinh nhạy, trí tưởng tượng phong phú, tư duy suy luận lôgíc
Trên tinh thần "học mà chơi, chơi mà học", "chơi vui học càng vui" nhằm thoả mãn được nhiều loại nhu cầu trong khi chơi Với ưu thế như vậy trò chơi thực sự là một phương tiện hữu hiệu để tạo ra sự hài hoà, thoải mái,
Trang 4Trên cơ sở đó tôi mạnh dạn chọn viết về biện pháp" Sử dụng trò chơi học tập trong môn Lịch sử lớp 5 "
2 M ục đích nghiên cứu
Giúp học sinh học lịch sử thông qua các trò chơi học tập là một trong những hướng đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học Nhằm ứng dụng những điều học sinh đã học trong môn Lịch sử vào giải quyết những tình huống thực tế trong đời sống hàng ngày
Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học lịch sử ở học sinh lớp 5 bao gồm các trò chơi có mục đích học tập rõ rệt Nó là dấu ấn của những cuộc chơi làm lắng đọng mãi trong tâm hồn trẻ và làm nên nguồn sức mạnh thôi thúc trẻ sống tốt hơn, học tốt hơn và phát triển tốt hơn Đồng thời những hoạt động trò chơi học tập là những phương tiện dạy học và giáo dục phù hợp với đối tượng phong phú và hình thức nhằm tránh lối học vẹt, tư duy thụ động, máy móc, dập khuôn
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện biện pháp trên bản thân tôi phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu các tài liệu về “Phương pháp dạy học môn Lịch sử”
- Kiến thức, năng lực, phẩm chất học sinh cần đạt trong môn Lịch sử
- Dự giờ đồng nghiệp
- Tiếp thu ý kiến đóng góp của đồng nghiệp
- Rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy
- Nghiên cứu tài liệu gây hứng thú học tập trong môn Lịch sử
Trang 5
- Sách giáo khoa, sách giáo viên môn Lịch sử lớp 5
- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh để từ đó có những điều chỉnh bổ sung hợp lý
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Học sinh lớp 5
5 Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu biện pháp này tôi đã sử dụng rất nhiều phương pháp, nhưng trong đó các phương pháp được vận dụng chủ yếu là: Phương pháp nghiên cứu lý luận; Sử dụng đồ dùng trực quan; Điều tra, quan sát; Thực nghiệm sư phạm; Phương pháp tổng kết kinh nghiệm Với mục đích làm cho tiết học bớt khô khan, nặng nề mà trở nên nhẹ nhàng, sinh động, hấp dẫn, hiệu quả đồng thời tạo cho học sinh hứng thú trong giờ học Rèn luyện cho học sinh những phẩm chất và năng lực cơ bản của bộ môn
II N ỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lý luận
Trong quá trình dạy - học nói chung và đối với môn Lịch sử nói riêng ở trường tiểu học, việc thiết kế và tổ chức trò chơi cho học sinh đóng vai trò quan trọng nhưng ít khi giáo viên chú ý Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ
học lịch sử cho học sinh được sử dụng để củng cố bài học, áp dụng để dạy các dạng bài bài ôn tập, sơ kết, tổng kết, bài tập lịch sử hay tổ chức ngoại khoá và
có tác dụng thiết thực đối với sự nhận thức của học sinh Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học lịch sử cho học sinh không những nhằm mục đích cung
cấp kiến thức mới cho học sinh mà còn củng cố kiến thức cũ, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức đã học, rèn luyện kỹ năng tư duy, phân tích, tổng hợp… Dựa vào kiến thức cơ bản về sự kiện, các mặt hoạt động chính của
từng giai đoạn hay quá trình lịch sử đã biết, giáo viên thiết kế tổ chức các trò chơi trong dạy - học lịch sử giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích nắm vững
bản chất Vì vậy khi tiến hành, giáo viên phải suy nghĩ sâu sắc cẩn thận về nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục; về nội dung và cách thức tổ chức tiến hành
Trang 6
Tổ chức và thiết kế trò chơi trong dạy học lịch sử là yếu tố quan trọng để
nhằm nâng cao chất lượng kiến thức của học sinh, hình thành cho các em nhiều hiểu biết khoa học về lịch sử và tính quy luật của sự phát triển xã hội,
bồi dưỡng và rèn luyện các năng lực, phẩm chất thông qua việc học môn lịch
sử Đồng thời là một “món ăn tinh thần” cổ vũ thúc đẩy các em học tập
2 Cơ sở thực tiễn
2.1 Th ực trạng
Trong những năm học trước, tôi được giao chủ nhiệm và giảng dạy lớp
5, qua việc trực tiếp giảng dạy, dự giờ thăm lớp và trao đổi với đồng nghiệp tôi rút ra thực trạng chung như sau:
- Giáo viên còn lệ thuộc quá nhiều vào sách hướng dẫn nên thường rập khuôn một cách máy móc, cứng nhắc thiếu sự mở rộng, sáng tạo
- Phương pháp dạy học nhiều khi mang nặng phương pháp truyền
thống, cách thức tổ chức cho học sinh học tập còn lúng túng, đôi khi là giáo viên giảng giải, thuyết trình, chưa phát huy được hết thế mạnh của các phương pháp dạy học tích cực
- Trong giờ học, nhiều học sinh còn chưa tích cực hoạt động nhóm để xây dựng kiến thức cần học, cần biết
- Học sinh và cha mẹ các em còn xem nhẹ các môn học ít tiết, họ cho rằng đây là môn phụ nên chỉ tập trung vào các môn học nhiều tiết như: Toán,
Trang 7* Thái độ của học sinh về môn học
Các em còn xem nhẹ môn Lịch sử coi là môn học không quan trọng bằng Toán và Tiếng Việt
Trong học tập còn uể oải, thụ động, không hào hứng thích thú với môn học
* Kết quả học tập:
Tôi tiến hành kiểm tra và thu được kết quả đầu năm học như sau:
Tổng số bài kiểm tra HS
Từ thực tế dạy - học của giáo viên và học sinh, tôi rút ra nguyên nhân
tồn tại như sau:
- V ề phía giáo viên:
+ Giáo viên đã quen với phương pháp dạy học truyền thống nên có nhiều khó khăn khi áp dụng phương pháp dạy học mới
+ Một số giáo viên chưa nắm vững phương pháp, cách thức tổ chức cho học sinh hoạt động học tập để tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới của bài học theo mô hình
mới
+ Thời gian dành cho môn học đôi khi không trọn vẹn do giáo viên đầu
tư nhiều môn Toán, Tiếng Việt
+ Năng lực của giáo viên hạn chế
- V ề phía học sinh:
+ Vốn kiến thức cơ bản từ lớp dưới còn yếu, các em có thói quen học
vẹt, ghi nhớ máy móc kiến thức học tập
Trang 8
+ Một số không ít học sinh còn thụ động không chịu suy nghĩ, chỉ tiếp
nhận những điều đã có sẵn
+ Năng lực tư duy của các em còn nhiều hạn chế
3 Các trò c hơi được sử dụng trong biện pháp
3.1 Trò chơi trên Kahoot, Google Forms…
Đặc biệt khi tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, giáo viên có thể thiết kế các trò chơi ôn tập qua mạng Internet cho học sinh ôn tập thông qua các trang Wed như: Kahoot, Google Forms…
Hình thức này có thể áp dụng khi tìm hiểu kiến thức mới hoặc củng cố
kiến thức cho học sinh Trước tiên giáo viên cần có cho mình một tài khoản trên các trang wed trên Sau khi tạo tài khoản của giáo viên xong, giáo viên có
thể tạo các trò chơi trên wed đó Giáo viên gửi đường link để học sinh tham gia chơi Kết quả sẽ được tổng hợp ngay sau khi học sinh tham gia chơi xong Wed sẽ tổng hợp cho giáo viên danh sách điểm theo thứ tự, những câu học sinh sai nhiều, dựa vào đó giáo viên có thể củng cố kiến thức hổng cho học sinh Giáo viên cũng có thể gửi kết quả cho phụ huynh nắm được kết quả học
tập của con em mình
HS tham gia làm bài trên Kahoot
Trang 9
3.2 Trò chơi: Thi hiểu biết về các danh nhân mang tên đường phố
Trong các giờ ôn tập (kiểm tra đầu giờ), tôi cho học sinh nhớ lại tên đường, địa điểm (công viên) của thành phố Bắc Giang, mang tên các danh nhân, các nhân vật lịch sử Rồi yêu cầu các em nêu hiểu biết về các nhân vật
lịch sử hoặc các danh nhân đó
Ví dụ: Tôi cho học sinh quan sát bản đồ thành phố Bắc Giang và chỉ cho học sinh thấy những con đường mang tên của các nhân vật lịch sử như: Hoàng Văn Thụ, Lý Thái Tổ, Quang Trung, Nguyễn Du, Công Viên Hoàng Hoa Thám, Ngô Gia Tự, Rồi gọi từng học sinh trình bày về sự hiểu biết của mình về từng nhân vật lịch sử trên
Đây là một trò chơi mà qua đó giáo viên có thể đánh giá được những
hiểu biết của học sinh về các nhân vật lịch sử, các danh nhân Từ đó đã giúp
HS đưa hiểu biết thưc tế vào bài học Giúp các em có thêm hứng thú tìm tòi, suy nghĩ về các con đường mang tên các nhân vật lịch sử, các danh nhân Mặt khác trò chơi thi hiểu biết về các danh nhân mang tên đường phố còn tạo cho học sinh niềm thích thú khi học tập môn lịch sử
3.3 Trò chơi: Vẽ tranh và kể lại câu chuyện lịch sử theo tranh
Đây là một trò chơi tương đối mới mẻ đối với học sinh Trong chương trình hiện nay học sinh đã được học môn Mỹ thuật trong chương trình chính khoá, vì vậy giáo viên có thể phát huy năng khiếu hội hoạ của học sinh bằng cách cho học sinh vẽ lại các nhân vật lịch sử hoặc sự kiện lịch sử sau đó cho các
em kể lại những nét chính về nhân vật lịch sử hoặc sự kiện lịch sử mình đã vẽ
Trang 10
Tranh v ẽ của HS khi học về Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh
3.4 Trò chơi: Sưu tầm và thuyết minh những hình ảnh lịch sử
- GV chia lớp thành nhiều nhóm, yêu cầu mỗi nhóm sưu tầm các tranh ảnh lịch sử liên quan đến bài học và có lời thuyết minh cho các tranh ảnh đó,
Trang 11Ảnh bộ đội ta kéo pháo lên mặt trận Điện Biên Phủ
Ảnh dân công mở đường tải đạn ra chiến trường
Ảnh chân dung các nhân vật lịch sử
Trò chơi sưu tầm và thuyết minh những hình ảnh lịch sử giúp học sinh
có thái độ quan tâm, chú ý đến các bức tranh ảnh có liên quan đến các sự
kiện, nhân vật lịch sử Từ đấy có ý thức tìm tòi các tranh ảnh lịch sử và có
những tình cảm, cảm nhận cũng như những hiểu biết đối với các tranh ảnh
lịch sử đó Hơn thế nữa, trò chơi này đã giúp cho học sinh phát huy được năng khiếu bình luận, thuyết minh, sự tự tin khi đứng trước đám đông và góp
phần tạo cho học sinh có những tình cảm tốt đối với bộ môn Lịch sử
3.5 Ngoài ra còn một số trò chơi khác tuy tên cũ nhưng giáo viên có thể làm mới thông qua cách thức tổ chức hoặc sử dụng các thiết bị dạy học
để hấp dẫn lôi cuốn học sinh hơn
3.5.1 Trò chơi " Tiếp sức"
- M ục đích: Củng cố các sự kiện lịch sử
- Chu ẩn bị: Giáo án điện tử
- Cách ti ến hành: Chọn hai đội chơi, mỗi đội có 6 học sinh
Giáo viên treo bảng phụ cho cả hai đội và cả lớp cùng quan sát, sau đó giáo viên phát cho hai nhóm, mỗi nhóm 1 tờ giấy có nội dung như trên bảng phụ, mỗi đội có 15 giây đọc các thông tin trên bảng Sau khi giáo viên hô "1,
2, 3 Bắt đầu!" và tính giờ thì mỗi đội cứ 1 em lên nối, nối xong em đó trở về đứng cuối hàng em thứ hai mới được lên Cứ như vậy cho đến học sinh cuối cùng Hết giờ đội nào nối đúng nhiều hơn, thời gian nhanh hơn, nối đẹp hơn đội đó là đội chiến thắng
Trang 12
H ọc sinh lớp 5A3 tham gia trò chơi
- Tác d ụng của trò chơi này: Học sinh nhớ, kiểm tra nhanh được nhiều sự kiện 3.5.2 Trò chơi " Ai nhanh ai đúng"
- Mục đích: Tạo hứng thú học tập cho học sinh, nhớ nhanh được các sự
kiện lịch sử, thời gian và địa danh lịch sử và ý nghĩa lịch sử
- Chu ẩn bị: Hệ thống câu hỏi ẩn Các câu hỏi và đáp án đều được chuẩn
bị đủ trên giáo án điện tử
- Cách ti ến hành:
GV mở câu hỏi, ai nhanh sẽ được quyền trả lời Nếu trả lời sai sẽ nhường quyền trả lời cho bạn khác Mỗi câu trả lời đúng sẽ được tặng một phần thưởng (Trò chơi này có thể áp dụng cho tất cả các bài học khi củng cố kiến
Câu hỏi 3: Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập ở đâu?
Câu hỏi 4: Đảng cộng sản Việt Nam được thành lập vào ngày tháng năm nào? Câu hỏi 5: Phong trào Xô Viết- Nghệ Tĩnh diễn ra ở đâu?
Câu hỏi 6: Tại sao ngày 19/8 hàng năm được chọn làm ngày kỉ niệm Cách
mạng tháng Tám?
Trang 13
Câu hỏi 7: Nêu nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Tám?
- Tác d ụng của trò chơi này: Học sinh có thể chọn bất kỳ ô chữ nào,
không nhất thiết máy móc chọn lần lượt các ô chữ Trò chơi này có thể tổ
chức chơi cá nhân, nhóm hoặc có thể chơi cả lớp bằng cách học sinh viết câu trả lời vào bảng con Học sinh được củng cố, khắc sâu được lượng kiến
thức nhiều
3.5.3 Trò chơi "Nhân vật – sự kiện"
- M ục đích: Nhớ các nhân vật lịch sử tiêu biểu gắn với các sự kiện
- Chu ẩn bị: Bóng ghi các sự kiện, bên dưới là các ô vuông ghi tên các
nhân vật lịch sử
- Cách chơi:
Học sinh nối bóng với ô ghi tác giả đúng ở dưới Mỗi em trong đội chỉ được nối 1 lần Em này nối xong mới được đưa bút cho bạn khác nối tiếp Đội nào xong trước và đúng đội đó sẽ được nhận cờ thi đua (có thể chơi theo hình
- M ục đích: Củng cố kiến thức về thời gian, nhân vật và sự kiện lịch sử
- Chu ẩn bị: Các ô chữ, các câu hỏi và đáp án trên giáo án điện tử
Chiến thắng Điện Biên
Phủ
Võ Nguyên Giáp Phan Bội Châu
Hồ Chí Minh
Trang 14
Cả lớp chia thành 6 đội chơi Các đội chơi lần lượt chọn từ hàng ngang, giáo viên sẽ đọc gợi ý về các từ hàng ngang, đội chơi nào rung chuông nhanh sẽ giành quyền trả lời Nếu sai hoặc sau 30 giây không có câu trả lời thì đội khác được quyền đoán và ghi điểm
Mỗi từ hàng ngang được 10 điểm, từ hàng dọc được 30 điểm Trò chơi
kết thúc khi có đội tìm ra từ hàng dọc
Học sinh hứng thú khi tham gia trò chơi
Ngoài ra còn rất nhiều trò chơi khác như: Đố vui, Rung chuông vàng, Đoán tên nhân vật…
III K ẾT QUẢ VÀ ỨNG DỤNG
1 K ết quả đạt được sau khi áp dụng biện pháp
Về kiến thức: Học sinh có sự tiến triển rõ rệt thông qua bài kiểm tra
Trang 15
Về năng lực
- Trước khi áp dụng giải pháp
+ HS học tập lệ thuộc vào sách giáo khoa, chưa tự học
+ Giao tiếp rụt rè, hợp tác không hiệu quả
+ Chưa tự giải quyết được vướng mắc, chưa sáng tạo
- Sau khi áp dụng giải pháp
+ HS chủ động trong việc học, thoát li, sử dụng sách giáo khoa tài liệu nghiên cứu + Mạnh dạn, tự tin trình bày, hợp tác xoay quanh vấn đề hiệu quả
+ Tự chia sẻ tìm cách giải quyết, học tập sang tạo(biết tìm hiểu thông tin trên mạng, học thuộc theo sơ đồ )
Về phẩm chất
- Trước khi áp dụng biện pháp
+ HS chưa thực sự hứng thú với môn học
+ Các em lơ mơ chưa nắm được trách nhiệm của việc học…
- Sau khi áp dụng biện pháp
+ HS yêu, tự hào về quê hương đất nước mình
+ Chăm chỉ, hào hứng, thích thú với môn học (mong chờ được học) + Trách nhiệm với việc học của mình để góp phần xây dựng quê hương, đất nước
H ứng thú của HS trước và sau khi áp dụng biện pháp
Trang 16
2 Ứng dụng
Giải pháp có thể áp dụng rộng rãi cho các em học sinh khối 4 và 5 toàn trường
IV K ẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1 K ết luận
Áp dụng các trò chơi vào dạy học lịch sử là một trong những cách đổi mới về hình thức tổ chức dạy học được nhiều người quan tâm nhằm gây hứng thú cho học sinh khi học Lịch sử ở lớp 5 nói riêng và học sinh tiểu học nói chung Đặc biệt là đáp ứng yêu cầu tăng cường hoạt động và tương tác của học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 Bản thân tôi và đồng nghiệp đã ít nhiều rút ra được kinh nghiệm như sau:
Muốn dạy được tốt môn Lịch sử chúng ta cần phải:
- Tìm hiểu và nắm bắt được vấn đề cơ bản đổi mới phương pháp dạy học thông qua hình thức sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học
- Tìm hiểu cách thiết kế bài dạy theo kiểu dạy học tích cực Tổ chức cho học sinh học tập trong hoạt động và bằng nhiều hoạt động tự giác, sáng tạo và tự tin
- Khi chuẩn bị bài lên lớp, giáo viên phải tiến hành qua các bước sau:
Bước thứ nhất: Giáo viên cần phải xác định rõ được kiến thức, năng
lực, phẩm chất của bài học
Bước thứ hai: Giáo viên chia mục tiêu thành các nội dung (Ví dụ:
nguyên nhân - diễn biến - kết quả, ý nghĩa)
Bước thứ ba: Với mỗi nội dung, giáo viên nghiên cứu các hình thức tổ chức
trò chơi phù hợp (cặp đôi, nhóm, cả lớp) Chuẩn bị phiếu, lôgô, lệnh, để giao việc
Bước thứ tư: Giáo viên cùng với học sinh đánh giá kết quả và chốt nội
dung kiến thức
- Tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả để học sinh được trải nghiệm và tự chiếm lĩnh tri thức dưới sự hỗ trự kịp thời của giáo viên (Bởi giáo viên là người trợ giúp khi cần thiết và bao quát, kiểm soát quá trình hoạt động của
h ọc sinh)