Tài Liệu Sáng Kiến Kinh Nghiệm Tiểu Học Một Số Biện Pháp Dạy Kĩ Năng Sống Có Hiệu Quả.pdf

MỤC LỤC I PHẦN MỞ ĐẦU 2 1 1 Lý do chọn biện pháp 2 1 2 Mục đích nghiên cứu 2 1 3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2 1 4 Đối tượng nghiên cứu 3 1 5 Phương pháp nghiên cứu 3 II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1 Cơ sở lí luận củ[.]

I PHẦN MỞ ĐẦU 2

II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

3.2 Trò chuyện tạo sự gần gũi và mối quan hệ thân thiện với học sinh 5

3.4 Rèn kỹ năng sống hiệu quả qua việc tích hợp vào các môn học 7 3.5 Phối hợp chặt chẽ với Đoàn đội và Phụ huynh học sinh 10 3.6 Động viên khích lệ và khen thưởng kịp thời: 11

I PH ẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do ch ọn biện pháp

Với học sinh Tiểu học, đây là giai đoạn đầu tiên hình thành nhân cách cho các em, giúp các em có một kĩ năng sống tốt cho tương lai sau này và đây cũng là một vấn đề mà nhà trường, xã hội và phụ huynh hết sức quan tâm

Dạy kỹ năng sống trong các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở lứa tuổi tiểu học là nhằm mục đích trang bị cho học sinh những kiến

thức, giá trị, thái độ và có kỹ năng phù hợp tạo cơ hội cho các em phát triển

toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức Việc đưa dạy kỹ năng sống lồng ghép vào các môn học là một chủ trương đúng và phù hợp, tuy nhiên để dạy kỹ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả đòi hỏi cần nhiều yếu tố chứ không phải từ bài giảng theo giáo trình, thời gian quy định khô cứng vì dạy

học để học sinh tự tin, để tự lập, tự quản.vv.v

Đây là một chương trình giáo dục hết sức cần thiết đối với học sinh và phù hợp với mục tiêu giáo dục hiện nay

Với những vấn đề nêu trên, bản thân tôi đã viết đề tài này qua thực nghiệm dạy kiến thức kết hợp với việc “Một số biện pháp dạy kĩ năng sống

có hi ệu quả trong công tác chủ nhiệm lớp Ba”

1.2 M ục đích nghiên cứu:

Ở bậc tiểu học là bậc tạo nền tảng cho học sinh phát triển, vì vậy ngoài

việc trang bị cho học sinh vốn kiến thức cơ bản trong học tập, lao động còn

phải giáo dục học sinh có kỹ năng sống, kỹ năng làm người để học sinh có thêm kinh nghiệm thích ứng với môi trường, xã hội mới

1.3 Nhi ệm vụ nghiên cứu

Xác định cơ sở lý luận nghiên cứu về rèn kỹ năng sống trong công tác

chủ nhiệm lớp

Nghiên cứu thực trạng mức đô ̣ kĩ năng rèn kỹ năng sống và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chủ nhiệm lớp

Đề xuất một số biện pháp giáo dục nhằm phát triển kỹ năng sống cho học sinh trong công tác chủ nhiệm lớp

1.4 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh lớp 3A5 Trường trường Tiểu học Võ Thị Sáu năm học 2021-2022

1.5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp Khảo sát và thu thập thông tin của từng học sinh

- Sự gương mẫu giáo viên

- Phương pháp trò chuyện: Dùng để hỏi chuyện các đồng nghiệp có kinh nghiệm; trò chuyện với học sinh; trò chuyện với phụ huynh…

- Phương pháp trải nghiệm: Thông qua thực tế tình hình trên lớp để tìm

ra cái tốt, cái hạn chế và biện pháp khắc phục

II N ỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận

Có nhiều quan niệm về kĩ năng sống Theo tôi, kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiết chúng ta phải biết để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên qua những va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có Có nhiều nhóm kĩ năng sống như: nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩ năng quản lí bản thân Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết với mỗi con người Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có một tầm quan trọng hơn cả Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các em tự trải nghiệm, tự khám phá, chia sẻ và đúc kết để đạt được mục tiêu khám phá nội dung kiến thức cần lĩnh hội được Từ đó, các em đã dần dần tự hình thành những kiến thức, năng lực và phẩm chất thông qua giao tiếp bằng ngôn ngữ hội thoại, bằng hành vi ứng xử văn hoá Ngoài năng lực, phẩm chất cơ bản còn giúp cho các em biết chào hỏi, thưa gửi, tạm biệt, cảm ơn và xin lỗi… với mọi người

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Thuận lợi:

- Ban giám hiệu nhà trường nhiệt tình, sáng tạo luôn chỉ đạo sát sao việc dạy học của giáo viên và học sinh

- Đội ngũ giáo viên trong trường luôn nhiệt tình giảng dạy, yêu nghề mến trẻ

- Về học sinh: nhìn chung các em đều ngoan, có ý thức vươn lên trong học tập

- Cơ sở vật chất của nhà trường được trang bị khá đầy đủ, đáp ứng mọi điều kiện dạy học

- Các bậc phụ huynh quan tâm đến việc học tập của con cái

2 2 Khó khăn:

- Tâm lý chung học sinh Tiểu học còn ham chơi nếu không có sự quan tâm của gia đình, nhà trường việc học hành của các em khó có hiệu quả cao

- Một số học sinh còn rụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin trong giao tiếp

- Phần lớn học sinh vẫn còn mang tính thụ động chưa có tính tự giác cao, thiếu tính năng động và sáng tạo, tâm lí ỷ lại và trông chờ vào phụ huynh và giáo viên chủ nhiệm, thường quên chuẩn bị sách vở, đồ dùng học tập Thực hiện chưa tốt các nội quy của trường như trang phục, đầu tóc, vệ sinh thân thể, ăn quà vặt,… chưa phát huy việc tự phục vụ, tự quản tốt

2.3 Nguyên nhân

- CNTT quá phát triển làm ảnh hưởng đến kỹ năng tự phục vụ của các

em ở một số gia đình có điều kiện kinh tế cao

- Chương trình học chú trọng tập trung vào chuẩn kiến thức kĩ năng

- Những học sinh sống trong gia đình khó khăn, phụ huynh giao phó hết

cho nhà trường

- Tiết sinh hoạt cuối tuần còn mang tính hình thức Việc học sinh tự điều hành tiết sinh hoạt lớp chưa tốt nên kĩ năng tự phục vụ, tự quản của học sinh không được nâng cao

- Các ban ngành đoàn thể có quan tâm nhưng chưa đầu tư đúng mức

3 Các bi ện pháp

3.1 Phổ biến và hướng dẫn các việc làm cụ thể:

Phổ biến cho phụ huynh và học sinh nội dung Thông tư 30 và Thông tư

22 và 27 giúp các em biết các nội dung cần thực hiện để phục vụ cho việc đánh giá từ đó các em sẽ cố gắng phấn đấu phát triển năng lực của bản thân Tìm các minh chứng cụ thể cho từng nội dung đánh giá để các em rõ hơn khi thực hiện Sau đó, giáo viên phân tích, hướng dẫn từng cá nhân, nhóm, lớp thực hiện

+ Các việc theo yêu cầu của giáo viên, làm việc cá nhân, làm việc theo

sự phân công của nhóm, lớp: thực hiện các yêu cầu học tập, tích cực cùng nhóm thảo luận bài học hay vệ sinh, trang trí lớp học theo phân công của nhóm lớp một cách tự giác,

- Giáo viên khéo léo đưa các nội dung Thông tư vào nội quy lớp học, Điều em cần nhớ, các khẩu hiệu trang trí lớp học, để những điều đó luôn hiện ra trước mắt các em khi đến lớp, qua đó nhắc nhở các em luôn phải thực hiện theo quy định

3.2 Trò chuy ện tạo sự gần gũi và mối quan hệ thân thiện với học sinh

Để tạo sự gần gũi, gắn kết giữa học sinh và giáo viên, ngay từ khi mới nhận lớp, GVCN cần sắp xếp nhiều thời gian để học sinh tự giới thiệu làm quen với các em, động viên khuyến khuých các em cùng chia sẻ về những sở thích cá nhân, về ước mơ tương lai cũng như mong muốn của GV đối với lớp học Đây là hoạt động giúp thầy trò hiểu nhau, đồng thời tạo một môi trường học tập thân thiện – Là nơi trường học trở thành một mái nhà chung, mái nhà thứ hai của các em mà các thầy cô là cha mẹ, người thân luôn gần gũi, yêu

thương và dìu dắt các em Đây là một điều kiện theo tôi là rất quan trọng và cần thiết ban đầu gây sự chú ý, mến mộ với các em để khả năng phát triển giao tiếp của học sinh Bởi vì học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong môi trường gò bó, áp đặt của giáo viên

Tiếp theo GV cho học sinh tự do lựa chọn vị trí ngồi của mình để qua

đó phần nào nắm được đặc điểm tính cách của các em: Mạnh dạn hay nhút nhát; thụ động, thích thể hiện hay lãng mạn Và chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập, những cử chỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em chọn

để bắt đầu có điều chỉnh phù hợp.Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể thực hiện trong bất cứ lúc nào, giờ học nào

3.3 Sự gương mẫu giáo viên

Việc làm của giáo viên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lí cũng như sự hình thành tính cách của học sinh Vì vậy, trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, tôi luôn chú đến cả cách đi đứng, nói năng, cách ăn mặc, cách cầm sách, chữ viết, thái độ, để học trò noi theo

Giáo viên chủ nhiệm có sắp xếp khoa học công việc của mình thì sẽ là một gương sáng thuyết phục các em học sinh có thói quen tổ chức việc chuẩn

bị đồ dùng, sắp xếp góc học tập, cặp đi học, bàn học,… của mình khoa học hơn Bàn giáo viên phải có khăn bàn, lọ hoa, hộp đựng bút và được xếp ngay ngắn

Hình ảnh một giáo viên luôn chủ động trong giảng dạy kiến thức, sử dụng tốt đồ dùng dạy học trên lớp sẽ giúp học sinh tin tưởng giáo viên hơn Vì vậy, mỗi giờ dạy, giáo viên phải nghiên cứu kĩ nội dung, chuẩn bị các hình thức tổ chức cũng như sử dụng đầy đủ các đồ dùng dạy học Có như vậy, tiết học sẽ sinh động hơn Học sinh sẽ thấy việc mình chuẩn bị nội dung học tập, đồ dùng học tập cho tiết học góp phần tạo thành công trong tiết học Từ đó, các em sẽ noi gương theo sự chuẩn bị chu đáo của giáo viên

Như vậy, thông qua hình ảnh đẹp của giáo viên, học sinh sẽ noi gương thực hiện tốt hơn hình thức của mình cũng như chú ý hơn đến sắp xếp đồ

dùng sách vở của mình trên lớp cũng như ở nhà, chuẩn bị tốt bài vở, đồ dùng học tập trước khi đến lớp

Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm phải làm tốt công tác chủ nhiệm mà nhà trường phân công, thường xuyên thay đổi các hình thức sinh hoạt lớp, luân phiên nhau cho các em làm lớp trưởng, tổ trưởng, không nên trong năm học chỉ để một em làm lớp trưởng Với học sinh tiểu học, thầy cô giáo là người

mẹ hiền thứ hai của các em, các em luôn luôn nghe lời dạy bảo và làm theo những gì thầy cô dạy, thầy cô giáo phải là tấm gương sáng về đạo đức, nhất là tấm gương về các ứng xử văn hóa, chuẩn mực trong lời nói và việc làm Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh sẽ khó hơn khi chính thầy cô không phải là một tấm gương

3.4 Rèn kỹ năng sống hiệu quả qua việc tích hợp vào các môn học:

Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, giáo viên vận dụng triệt để vào các môn học, tiết học, nhất là các môn học mình được phân công giảng dạy Chủ động đem đến cho các em về các kĩ năng là từ việc nhỏ nhất:

-Ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân

-Ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp

- Kỹ năng ứng xử, giao tiếp, hợp tác

- Kỹ năng tự phục vụ, tự quản lý, tự tin

- Kỹ năng phòng tránh tai nạn khi ở nhà, ở trường

Để hình thành các kĩ năng này và được phát triển từ dễ đến khó Sau bài học các em đã được trải nghiệm ở lớp dưới là những bài học như khám phá bản thân, tư duy hiệu quả và đặc biệt là kĩ năng làm việc nhóm Trong giờ học, giáo viên luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp tạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự tin, tự khẳng định và phát huy mình hơn qua việc học nhóm Để đạt được việc đó, tôi tổ chức phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, bộ phận hoạt động NGLL và phụ huynh để rèn luyện cho các em hình thành những thói quen ứng xử đức độ, văn hoá với thầy cô giáo, bạn bè, gia đình và cộng đồng Đặc biệt, tôi xem việc giáo dục

từ các môn học Đạo đức lối sống là nền tảng của các em đã hình thành ở các lớp 3 mà các em đã trải nghiệm Xây dựng chương trình hành động là: “ Làm việc tốt, nói lời hay” Ở phần này, các em càng hứng thú khi được bày tỏ những ý kiến, những suy nghĩ non nớt đầy hồn nhiên mà chân thật thông qua những cuộc hội thoại vui vẻ và sôi nổi về chủ đề trên Sau một thời gian theo dõi việc làm trên, tôi tự đánh giá là: Không có đứa trẻ nào không biết bày tỏ ý kiến chân thật, không có đứa trẻ nào có thể rụt rè nếu giáo viên biết gợi mở, khích lệ động viên tinh thần cho các em thoải mái trong học tập, sinh hoạt… dần dần các em thích nói nhiều hơn, hành xử đúng hơn trong cuộc sống Ngoài ra, cho học sinh chuẩn bị những hộp thư: Cảm ơn, xin lỗi, chúc mừng… và tổng kết lại vào cuối mỗi tuần Em nào nhận được nhiều lời cảm

ơn nhất sẽ được tuyên dương Không những vậy giáo viên còn tổ chức cho các em trao đổi :

- Em nói lời cảm ơn, xin lỗi khi nào? Chúc mừng bạn khi nào?

- Bạn đã cảm ơn em về điều gì? Em cảm thấy như thế nào khi được bạn cảm ơn, xin lỗi? qua đó các em sẽ bộc lộ những suy nghĩ của mình

Từ việc làm đó mà hiện nay học sinh đã hình thành thói quen tốt

Rèn kĩ năng sống có hiệu quả còn được giáo viên vận dụng khá nhiều trong các môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của các em Chẳng hạn, giáo viên đã giáo dục các em thông qua việc ôn lại một số bài học của các môn: An toàn giao thông, Tự nhiên và xã hội, hướng dẫn các em phòng chống tai nạn giao thông

và các dạng tai nạn thương tích khác bằng cách đưa ra những tình huống cho các em xử lí, như:

- Đi bộ qua đường em phải đi chỗ nào? Đối với đường trên địa phương chúng

ta, em nên đi như thế nào?

- Khi đi bộ em đi ở đâu? Nếu đường không có vỉa hè thì thế nào?

- Khi ngồi trên xe máy em phải như thế nào? Em hãy nêu cách đội mũ bảo hiểm? Nêu sự cần thiết phải đội mũ bảo hiểm?

- Em cần tắm rửa ở những chỗ nào cho an toàn?

- Không được ở những nơi như thế nào? …

- Thường xuyên tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi tập thể lành mạnh, chơi các trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động văn nghệ thể thao, qua các hoạt động rèn cho học sinh kĩ năng ứng xử với bạn bè, xây dựng tinh thần đoàn kết tốt, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hợp tác, kỹ năng quyết định, biết kiềm chế bản thân trong khi xử lí các tình huống với bạn bè

- Tổ chức hoạt động, các tiết học ngoại khoá chuyên đề “Giáo dục kỹ năng sống cho HS” như ghọc Po- ki,… tạo cho HS một sân chơi để HS được thực hành kỹ năng sống, được giao lưu, được tư vấn về kỹ năng sống để hiệu quả rèn kỹ năng sống cho học sinh được nâng lên gắn liền với thực tế cuộc sống

- Tổ chức các hoạt động lao động vừa sức với học sinh: vệ sinh sân trường, lớp học, trồng chăm sóc cây trên sân trường, bồn hoa, vườn trường, ; học sinh được rèn một số kỹ năng như: cầm chổi quét, hót rác, tưới cây, tỉa lá, ; thông qua đó HS biết sử dụng có hiệu quả đồ dùng lao động

- Giáo viên không chỉ nhằm hình thành những khái niệm khoa học, cách làm việc trí óc mà còn hướng dẫn tới sự tạo dựng phát triển các nhân cách của học sinh Đặc biệt trẻ tiểu học thường hay bắt chước người lớn và rất tin tưởng ở các thầy giáo, cô giáo Vì vậy, mỗi giáo viên cũng phải luôn thường xuyên tự rèn kỹ năng sống, luôn thể hiện là tấm gương trong sáng, mẫu mực cho học sinh noi theo

- Giáo viên cần thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh (VD: sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp gợi mở, nêu vấn đề, phương pháp đóng vai, ; biết lựa chọn phối kết hợp linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học.); qua các hoạt động học tập, học sinh được rèn các kỹ năng phân tích, tổng hợp, tư duy sáng tạo, hợp tác theo nhóm, kỹ năng đánh giá, kỹ năng hợp tác trong nhóm, kỹ năng xử lý tình huống,

- Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề cho giáo viên, phụ huynh và học sinh

- Tổ chức các buổi sinh hoạt tập thể, hoạt động dã ngoại

- Tổ chức tốt các hoạt động xã hội, hoạt động đoàn thể (Đội thiếu niên

tiền phong Hồ Chí Minh)

3.5 Phối hợp chặt chẽ với Đoàn đội và Phụ huynh học sinh

Các tổ chức trong nhà trường, đặc biệt là Đội, luôn có tác động tới học sinh Việc kiểm tra, đánh giá nề nếp tác phong hàng ngày (qua đội cờ đỏ), kiểm tra hàng tuần của Tổng phụ trách, các em sẽ có ý thức thực hiện tốt để không ảnh hưởng đến thi đua của lớp Các buổi chào cờ đầu tuần của nhà trường luôn được thay đổi hình thức sinh hoạt một cách sáng tạo, nhằm rèn luyện các kỹ năng cho học sinh Chẳng hạn như để các em được thay mặt lớp trực ban đánh giá, nhận xét Giao lưu với toàn trường qua các tiết mục văn nghệ, kể chuyện, câu đố, trò chơi, kể chuyện tấm gương Bác Hồ vào thứ hai hàng tuần…do chính các em đứng ra tổ chức dưới sự giúp đỡ và hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm

Phối hợp với cha mẹ học sinh để cùng trao đổi nắm vững tình hình học tập và thói quen, hành vi đạo đức của các em ở lớp và ở nhà Trong các cuộc họp phụ huynh hoặc liên hệ qua các kênh liên lạc, khuyến khích phụ huynh hướng dẫn hoặc kiểm tra con em mình thực hiện các nề nếp tập trung vào rèn một số kĩ năng, như:

+ Tích cực hướng dẫn con em mình tự làm một số việc để phục vụ bản thân như đánh răng, rửa mặt, gấp chăn màn, mặc quần áo, sắp xếp sách vở và đồ dùng học tập, phù hợp với lứa tuổi;

+ Hằng ngày kiểm tra sách vở của con em mình; nhắc nhở con em chuẩn bị các nội dung học tập ngày mai, sách vở và đồ dùng học tập trước khi đến lớp;

+ Giáo dục con ý thức gọn gàng, ngăn nắp khi học tập, vui chơi; sinh hoạt điều độ, đúng thời gian biểu, giờ nào việc nấy, tránh tình trạng vừa học vừa chơi, tự phân bố thời gian học tập, sinh hoạt khi không có người lớn,

- Giáo viên thông báo kịp thời qua nhóm zalo của lớp hoặc zalo cá nhân, điện thoại hoặc đến nhà, trao đổi trực tiếp về sự tiến bộ của các em nên cũng giúp cho các em tự giác thực hiện tốt các yêu cầu, từng bước nâng cao kĩ năng sống cho các em

3.6 Động viên khích lệ và khen thưởng kịp thời

Để học sinh thực hiện tốt việc rèn luyện các kĩ năng, giáo viên đưa ra

kế hoạch rèn luyện cho các em học sinh được phân công phụ trách, theo dõi

và giáo dục về tình cảm, môi trường sống Thường xuyên trao đổi với Ban đại diện cha mẹ học sinh để phối kết hợp giúp đỡ những em còn gặp khó khăn, khen thưởng kịp thời, động viên, khuyến khích các em, tạo cho các em có một động cơ tốt trong việc duy trì thực hiện Giáo viên cần có số nhật kí theo dõi hằng ngày đề ghi vào sổ những em có biểu hiện tốt, trong tiết sinh hoạt cuối tuần cho các em bình chọn những bạn thực hiện tốt sẽ được “vinh danh tấm gương xuất sắc” của lớp để biểu dương, khen thưởng các em Từ đó các

em không ngừng thi đua cố gắng thực hiện tốt để được nhận những phần thưởng mà thầy, cô giáo và các bạn vinh danh Đây là một hình thức động viên về tinh thần rất giá trị và hiệu quả Các em sẽ nhanh nhẹn hơn, có đạo đức tốt hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin hơn trong cuộc sống

1 Biết tự phục vụ, tự tin, Tự