Sáng kiến kinh nghiệm Thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc tại trường Mầm non Thực Hành – Nha Trang Báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học SV Hồ Thị Kiều Oanh GVHD Lê Thị Hiền 1 PHẦN I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1 Lý do chọn đề tài Theo N K Crúpxkaia thì “Trẻ có nhu cầu chơi vì trẻ mong muốn hiểu biết về cuộc sống xung quanh, hơn nữa trẻ mẫu giáo rất thích bắt chước người lớn, thích được hoạt động tích cực cùng với bạn bè cùng tuổi Hoạt động chơi giúp trẻ[.]
Trang 1PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1 Lý do chọn đề tài:
Theo N.K.Crúpxkaia thì: “Trẻ có nhu cầu chơi vì trẻ mong muốn hiểu biết
về cuộc sống xung quanh, hơn nữa trẻ mẫu giáo rất thích bắt chước người lớn, thích được hoạt động tích cực cùng với bạn bè cùng tuổi Hoạt động chơi giúp trẻ thỏa mãn 2 nhu cầu trên…” Đây là 1 trong những quan điểm của các nhà khoa học nói về vai trò của hoạt động vui chơi nhằm thỏa mãn nhu cầu cơ bản của trẻ mẫu giáo, thể hiện vai trò của hoạt động vui chơi đối với sự phát triển của trẻ Hoạt động vui chơi là một hoạt động chủ đạo của trẻ độ tuổi mẫu giáo, hoạt động vui chơi giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách trẻ và giúp chuẩn bị những cơ sở tâm lý cần thiết cho hoạt động học tập ở tiểu học trong tương lai Hoạt động vui chơi là dạng hoạt động phản ánh sáng tạo, độc đáo, hiện thực tác động qua lại giữa trẻ với môi trường xung quanh nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi, nhu cầu nhận thức của trẻ Trẻ tham gia vào hoạt động vui chơi tức trở thành một chủ thể hoạt động tích cực, trẻ trò chuyện, giao tiếp, vận dụng vốn kiến thức, vốn kinh nghiệm cuộc sống của bản thân…để thực hiện ý đồ chơi, nhờ thế mà nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển
Hoạt động vui chơi ở trẻ mẫu giáo mà trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tâm lý và hình thành nhân các cho trẻ Trò chơi đóng vai theo chủ đề được xem như một trò chơi tiêu biểu, đặc trưng đối với trẻ mẫu giáo Nó là một trò chơi sáng tạo, có nội dung chơi, luật chơi được quy định trong hành động chơi, nội dung chơi phụ thuộc vào vốn kinh nghiệm và khả năng của trẻ Trò chơi này góp phần giải quyết mâu thuẫn những nhu cầu muốn bắt chước người lớn - tập làm người lớn - và với khả năng chưa cho phép của giai đoạn này, tạo nên động lực phát triển các mặt tâm lý và nhân cách cho trẻ
Trò chơi đóng vai theo chủ đề là một trong những trò chơi quan trọng được thường xuyên tổ chức trong giờ hoạt động góc, cần thể hiện là một góc chính và
cố định trong phòng học để tạo môi trường góc hoạt động cho trẻ Bên cạnh đó,
để phát huy triệt để vai trò của hoạt động vui chơi nói chung và trò chơi đóng vai treo chủ đề nói riêng thì cần chú trọng vào việc thực hiện các khâu chuẩn bị,
tổ chức, thiết kế… tại góc đó Tuy nhiên, hiện nay tại một vài cơ sở thì việc tổ chức trò chơi đóng vai theo còn nhiều hạn chế như việc tổ chức chưa thường xuyên; chưa chú ý đến khâu chuẩn bị đồ dùng – đồ chơi, thiết kế góc cho trẻ hoạt động; sử dụng các phương pháp, hình thức chưa phù hợp với độ tuổi; tổ chức mang hình thức áp đặt của giáo viên không phát huy tính hoạt động sáng tạo của trẻ
Qua thời gian học tập kiến thức chuyên môn tại trường, bản thân tôi thấy được vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi nói chung và trò chơi đóng vai theo chủ đề nói riêng đối với sự phát triển của trẻ Trên cơ sở đó bản thân tôi mong muốn vận dụng cơ sở lý luận đã có vào thực tiễn, để bản thân có thể phát hiện ra những gì ưu điểm và hạn chế trong việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân sau này khi ra nghề
Trang 2Với những lý do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc tại trường mầm non Thực Hành – Nha Trang”
2 Mục tiêu nghiên cứu:
- Tìm hiểu thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc tại trường mầm non Thực Hành – Nha Trang
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu.
1 Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc tại trường mầm non Thực Hành – Nha Trang
2 Khách thể ngiên cứu: Quá trình tổ chức hoạt động góc cho trẻ 5 – 6 tuổi tại trường mầm non Thực Hành – Nha Trang
4 Nhiệm vụ nghiên cứu:
1 Nghiên cứu các vấn đề lý luận có liên quan tới đề tài
2 Phân tích thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc tại trường mầm non Thực Hành – Nha Trang
3 Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề trong hoạt động góc cho trẻ 5 – 6 tuổi
5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
- Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành tại lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi của trường mầm non Thực Hành – Nha Trang
- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong thời gian từ tháng 12/2014 đến tháng 5/2015
- Quy mô nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ
đề cho trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động góc
6 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp đọc sách, tham khảo tài liệu
- Phương pháp quan sát
- Trò chuyện
- Điều tra bằng phiếu câu hỏi
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.
CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
I Khái quát về góc hoạt động, hoạt động góc.
1 Khái niệm về góc hoạt động, hoạt động góc.
- Góc hoạt động là một phần của lớp học, được người giáo viên sắp xếp, thiết kế các điều kiện về cơ sở vật chất, tạo môi trường cho trẻ hoạt động học tập
Trang 3hoặc vui chơi theo nhu cầu, hứng thú cá nhân, hoặc nhóm trẻ Mỗi một góc thiết
kế để phục vụ cho một dạng hoạt động đặc thù riêng của trẻ phù hợp chủ điểm giáo dục
- Hoạt động góc là hoạt động học hoặc vui chơi theo nhu cầu, hứng thú của cá nhân hoặc một nhóm trẻ diễn ra ở một góc của lớp học để thực hiện mục tiêu và nội dung giáo dục Tại góc hoạt động trẻ được trải nghiệm, củng cố, rèn luyện những kiến thức, kỹ năng đã được học trong hoạt động chung, được khám phá, tìm tòi phát hiện những “cái mới” ở xung quanh
2 Mục đích của việc tổ chức hoạt động góc.
Hoạt động góc là một hình thức tổ chức hoạt động theo nhu cầu, hứng thú của trẻ, được tổ chức hàng ngày trong chế độ sinh hoạt của trẻ nhằm mục đích:
- Khuyến khích tính độc lập, tích cực của trẻ Khi tham gia hoạt động góc, trẻ được tự lựa chọn góc chơi, tự lựa chọn đồ dùng, đồ chơi để thực hiện nội dung hoạt động theo nhu cầu, sở thích và năng lực của bản thân, do đó khuyến khích được tính độc lập, tích cực của trẻ
- Tạo điều kiện để trẻ khám phá, thử nghiệm, tìm tòi Trẻ được hoạt động trong một môi trường vật chất phong phú, đa dạng và bài trí một cách hấp dẫn, trẻ hoàn toàn được hoạt động theo nhu cầu, sở thích của bản thân, đây chính là
cơ hội thuận lợi để trẻ được khám phá, thử nghiệm, tìm tòi
- Tạo điều kiện để trẻ bộc lộ mọi khả năng của mình Trong hoạt động góc trẻ được tự do lựa nội dung hoạt động, tự lựa chọn đồ dùng, đồ chơi, tự triển khai thực hiện ý tưởng đã đưa ra theo cách riêng của mình, do đó trẻ có cơ hội
để bộc lộ mọi khả năng của mình
- Giúp trẻ tích lũy vốn kinh nghiệm phong phú Trong hoạt động góc trẻ nhiều cơ hội để tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh, do đó vốn kinh nghiệm
về thế giới xung quanh của ngày một phong phú hơn
- Rèn luyện cho trẻ tính tự lực Trong hoạt động góc trẻ được khuyến khích tự lựa chọn góc hoạt động, lựa chọn nội dung, cách thức, phương tiện hoạt động, tự bàn bạc, trao đổi với nhau để giải quyết các tình huống xảy ra, tìm cách khắc phục những khó khăn xảy ra trong quá trình hoạt động ví dụ như thiếu đồ chơi, chưa thống nhất về một vấn đề nào đó trong nhóm Do đó tính tự lực có cơ hội được rèn luyện trong chính quá trình trẻ hoạt động hàng ngày ở các góc
3 Thiết kế góc hoạt động.
3.1 Lựa chọn và sắp xếp các góc hoạt động
Việc lựa chọn góc hoạt động (Số lượng và loại) phụ thuộc vào:
- Mục đích giáo dục (cô muốn trẻ học được những gì?)
- Nhu cầu, hứng thú, khả năng của trẻ (Trẻ có khả năng gì? Trẻ thích hoạt động gì? )
- Căn cứ vào điều kiện thực tiễn:
+ Không gian, diện tích phòng học: Diện tích lớp học rộng hay hẹp, có thể
bố trí được bao nhiêu góc?
+ Đồ dùng, học liệu có trong lớp: Đồ dùng, học liệu nhiều hay ít, có thể đáp ứng được nhu cầu về đồ dùng, học liệu của trẻ ở những góc nào?
3.2 Sắp xếp các góc vào các vị trí lớp học.
Trang 4Sau khi đã xác định được các góc hoạt động cần có trong lớp, giáo viên phải sắp xếp các góc vào vị trí phù hợp Việc sắp xếp các góc hoạt động cần đảm bảo các nguyên tắc sau:
- Các góc ồn ào thì phải đặt xa các góc đòi hỏi có sự yên tĩnh Ví dụ: Góc xây dựng, góc âm nhạc, góc đóng vai đặt xa góc thư viện, góc tạo hình…
- Các góc cần đủ ánh sáng cho trẻ hoạt động, góc thư viện, góc tạo hình nên bố trí ở vị trí có thể tận dụng được ánh sáng tự nhiên nhiều nhất
- Giữa các góc cần có ranh giới rõ ràng và phải có không gian cho trẻ đi lại
- Các góc hoạt động có sử dụng điện thì đặt gần các ổ cắm điện
- Các góc có sử dụng nước cần đặt gần nơi có nước hoặc gần cửa ra vào
để ra lấy nước được dễ dàng như góc tạo hình, góc thiên nhiên…
- Sắp xếp các góc sao cho cô và trẻ phải dễ dàng nhìn thấy nhau để cho cô
dễ bao quát được hoạt động của trẻ ở các góc và trẻ cũng biết được những góc hoạt động nào khác có ở trong lớp trong ngày hôm đó
4 Tổ chức hướng dẫn trẻ trong hoạt động góc.
4.1 Yêu cầu chung:
- Cô thường xuyên làm việc trực tiếp với trẻ, chơi với từng cá nhân, từng nhóm trẻ Trẻ thực hiện các nội dung hoạt động theo sở thích và năng lực của bản thân
- Mối quan hệ giữa cô và trẻ là mối quan hệ tương tác, hợp tác, không mang tính áp đặt từ phía cô
- Việc hướng dẫn trẻ hoạt động tại góc không tiến hành theo kiểu đồng loạt, không thể cứng nhắc theo một kiểu có sẵn mà phải căn cứ vào nhu cầu, hứng thú và năng lực của trẻ của trẻ để lựa chọn phương pháp, biện pháp hướng dẫn linh hoạt, thích hợp và có hiệu quả
4.2 Hướng dẫn trẻ hoạt động tại các góc:
Việc hướng dẫn trẻ hoạt động tại góc có thể chia làm 2 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Giai đoạn trẻ chưa có khả năng chủ động hoạt động ở các góc:
* Nhiệm vụ của giáo viên: Ở giai đoạn này giáo viên có nhiệm vụ giúp trẻ làm quen với môi trường hoạt động trong góc và nằm được quy tắc hoạt động của các góc
* Biện pháp hướng dẫn:
- Giới thiệu các góc hoạt động mà giáo viên đã thiết kế
- Nêu quy tắc chung khi về góc và yêu cầu cụ thể đối với từng góc hoạt động
- Khuyến khích trẻ lần lượt khám phá các góc hoạt động mà cô đã thiết kế
- Khi trẻ đã về góc cô trực tiếp tham gia hoạt động cùng với trẻ để hướng dẫn trẻ cách sắp xếp, bày trí và sử dụng các đồ dùng, học liệu có trong góc để thực hiện các nội dung hoạt động theo nhu cầu, hứng thú, khả năng của trẻ
- Kết thúc giờ hoạt động cô nhận xét hoặc gợi ý cho trẻ nhận xét về việc thực hiện các yêu cầu khi về góc, quan hệ, thái độ của trẻ trong quá trình hoạt động
- Giai đoạn 2: Trẻ chủ động hoạt động ở các góc.
* Nhiệm vụ của giáo viên
- Quan sát hoạt động của trẻ, tìm hiểu nhu cầu, hứng thú, khả năng của trẻ để
từ đó đưa ra những biện pháp hướng dẫn phù hợp với trẻ
Trang 5- Động viên, khuyến khích trẻ tích cực tham gia hoạt động.
- Mở rộng và làm phong phú thêm nội dung hoạt động của trẻ
- Can thiệp kịp thời và khách quan khi cần thiết
* Biện pháp hướng dẫn:
- Tạo các cơ hội, các tình huống lôi cuốn trẻ vào hoạt động
- Sử dụng hệ thống câu hỏi gợi ý, dẫn dắt trẻ bày tỏ suy nghĩ và lựa chọn nội dung, phương tiện hoạt động
- Mô tả việc trẻ làm hoặc yêu cầu trẻ mô tả việc trẻ làm
- Bổ sung đồ dùng, học liệu đúng lúc
- Mời khách đến thăm quan hoặc đưa trẻ đi tham quan
- Hỗ trợ trẻ khi cần thiết (Cùng chơi, cùng thực hiện nội dung hoạt động với trẻ, hoặc hướng dẫn trẻ cách làm ….)
Như vậy để tổ chức, hướng dẫn trẻ hoạt động góc có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải có những hiểu biết vững vàng về sự phát triển của trẻ, về những kiến thức có liên quan và phải có khả năng tạo môi trường giáo dục thuận tiện, hợp lí, lôi cuốn trẻ hoạt động, khả năng lập kế hoạch giáo dục trẻ, khả năng tổ chức thực hiện kế hoạch một cách linh hoạt, có khả năng đánh giá trẻ…nhằm phát huy tối đa các năng lực của trẻ, giáo dục trẻ phát triển một cách toàn diện nhất
II Khái quát về trò chơi và trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ mẫu giáo
1 Trò chơi.
1.1 Khái niệm về trò chơi:
Thuật ngữ “Chơi” có rất nhiều nghĩa khác nhau, nhưng trong phạm trù hoạt động của trẻ em thì chơi được coi là một hoạt động mà động cơ nằm trong quá trình chứ không nằm trong kết quả của hoạt động (A.L Leonchep), khi chơi đứa trẻ không chủ tâm vào một lợi ích thiết thực nào cả, trong trò chơi các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và với xã hội được mô phỏng lại Chơi mang lại cho trẻ một trạng thái tinh thần phấn chấn, dễ chịu
Trò chơi chính là một trong những loại hình hoạt động của trẻ, đó là hoạt động phản ánh hiện thực xung quanh một cách sáng tạo, độc đáo Thông qua trò chơi người lớn giúp trẻ làm quen với những phương thức hành vi của con người, giúp trẻ học làm người
1.2 Ý nghĩa của trò chơi đối với việc giáo dục trẻ phát triển toàn diện:
1.2.1 Trò chơi là phương tiện giáo dục trí tuệ cho trẻ mẫu giáo:
- Trò chơi giúp trẻ mở rộng, củng cố, chính xác hóa những hiểu biết về thế giới xung quanh Nội dung chính của các trò chơi của trẻ là cuộc sống xunh quanh được trẻ phản ánh một cách độc đáo và sáng tạo Những biểu tượng về cuộc sống mà trẻ lĩnh hội được trước lúc chơi, trong khi chơi vẫn giữ lại phần cơ bản của nó, nhưng đồng thời trong quá trình chơi, những biểu tượng đó được làm chính xác thêm, được củng cố và mở rộng thêm nhờ sự phát triển của các dự định chơi, nhờ cụ thể hóa các động tác, các thao tác chơi và các vai trong trò chơi dưới sự hướng dẫn của người lớn và sự giúp đỡ của các bạn cùng chơi
Ví dụ: Biểu tượng về quan hệ mua bán, về cách thức mua cũng như bán của người mua và người bán sẽ được chính xác hóa, mở rộng trong trò chơi “Cửa hàng bách hóa”
Trang 6- Qua trò chơi phát triển nhu cầu nhận thức, phát triển tính tò mò ham hiểu biết của trẻ Khi chơi trẻ thường đóng một vai nào đó, thể hiện hoạt động và mối quan hệ của người lớn, trẻ muốn đóng đúng hơn, giống thật hơn hoặc đôi khi vốn tri thức, vốn kinh ngiệm của trẻ chưa đủ để trẻ thể hiện vai đó nên xuất hiện nhu cầu nhận thức, nhu cầu vươn tới để lĩnh hội tri thức mới
- Trò chơi góp phần phát triển các quá trình tâm lí nhận thức như cảm giác, tri giác, tư duy, tưởng tượng, ngôn ngữ…Khi chơi trẻ sử dụng các kinh nghiệm của mình để tái tạo cuộc sống xung quanh với sự tham gia của các quá trình tâm lí, đồng thời thì các quá trình tâm lí đó lại được phát triển chính trong quá trình chơi đó
1.2.2 Trò chơi là phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo:
- Trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, trẻ tích cực hoạt động và nắm vững các quy tắc đạo đức, các chuẩn mực hành vi con người trong các mối quan hệ con người đối với lao động, đối với tài sản chung…góp phần hình thành ở trẻ thái độ, hành vi đúng đắn phù hợp với các chuẩn mực hành vi xã hội Thông qua các vai chơi hấp dẫn, trẻ dễ dàng hướng tới cái đẹp trong hành vi, cử chỉ, thái độ của bạn mình, trẻ dễ dàng phục tùng những quy tắc đạo đức ẩn kín sau các vai chơi
Ví dụ: Khi trẻ vào vai 1 bác sĩ , trẻ phải thể hiện những quy tắc đạo đức của 1 bác sĩ đó là ân cần, nhẹ nhàng, chu đáo, thận trọng trong khi khám bệnh và chăm sóc bệnh nhân; phải tôn trọng y tá… Dần dần sau nhiều lần đóng vai bác sĩ trẻ
và thực hiện những quy tắc đó, đã hình thành ở trẻ một số phẩm chất tốt như biết đối xử với bạn bè nhẹ nhàng, biết ân cần quan tâm đén người bị ốm (cha mẹ, cô giáo, bạn bè ) Như vậy quy tắc đạo đức ứng xử “ bên ngoài” đã trở thành phẩm chất đạo đức “ bên trong” của trẻ qua vai chơi bác sĩ
- Thông qua trò chơi, giáo viên giáo dục hình thành cho trẻ những phẩm chất đạo đức cần thiết như lòng nhân ái, trung thực, lòng dũng cảm, tính kiên trì,
sự đồng cảm sâu sắc…Trong trò chơi thì trẻ ướm mình vào một vai nào đó và có những hành vi thái độ, cử chỉ phù hợp với vai đã nhận sẽ giúp trẻ được bộc lộ, được trải nghiệm tình cảm, thái độ hành vi của mình thật sống động Thông qua
đó giáo viên có thể giáo dục hình thành ở trẻ lòng nhân ái, sự cảm thông sâu sắc với người khác
1.2.3 Trò chơi là phương tiện giáo dục thể lực cho trẻ mẫu giáo.
- Chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề góp phần thúc đẩy sự phát triển thể lực cho trẻ Khi tham gia trò chơi trẻ luôn ở trạng thái vui vẻ, tinh thần phấn khởi, đó là điều kiện thuận lợi để tâm lí và thể lực của trẻ phát triển tốt Đặc biệt trong quá trình chơi, trẻ hoạt động tích cực (nhất là trong trò chơi vận động) tạo điều kiện để hoạt động của các cơ quan: Hô hấp, tuần hoàn ….được tăng cường, làm thúc đẩy hoạt động của quá trình trao đổi chất diễn ra tốt hơn, các cơ bắp được luyện tập trở nên săn chắc
- Trò chơi là phương tiện hình thành, phát triển ở trẻ một số phẩm chất thể lực như sức nhanh, sự dẻo dai, sự khéo léo kết hợp các vận động với nhau và rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo vận động cần thiết như ném, chạy, bò, trườn…
1.2.4 Trò chơi là phương tiện giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo
Trang 7- Thông qua các trò chơi giúp trẻ cảm thụ cái đẹp Trước hết là cái đẹp về màu sắc, hình dạng, sự phong phú của đồ chơi mà trẻ sử dụng trong trò chơi và cái đẹp trong hành vi, cử chỉ, thái độ của cái bạn chơi của các vai chơi hấp dẫn
mà trẻ đóng
- Trong trò chơi trẻ có điều kiện được tự mình sáng tạo ra cái đẹp Như thông qua trò chơi xây dựng- lắp ghép trẻ tạo ra các sản phẩm đẹp (trường học, công viên, bệnh viện) và thông qua các vai chơi trẻ có điều kiện bộc lộ, thể hiện các hành vi, cử chỉ, thái độ đẹp với người khác
1.2.5 Trò chơi là phương tiện giáo dục lao động cho trẻ mẫu giáo
- Trò chơi (đặc biệt là trò chơi xây dựng – lắp ghép và trò chơi ĐVTCĐ) hình thành ở trẻ một số kĩ năng lao động đơn giản, kĩ năng sử dụng một số công
cụ lao động như: nấu ăn, làm bánh từ các khuôn bánh…
- Trong quá trình chơi, dưới sự hướng dẫn của người lớn, sẽ góp phần chuẩn bị cho trẻ những phẩm chất cần thiết của người lao động như tính mục đích, tính tổ chức kỷ luật, tính kế hoạch, sáng tạo…
- Thông qua quá trình chơi, trẻ sẽ hiểu rõ hơn về các ngành nghề lao động trong xã hội, góp phần hình thành ở trẻ sự cảm thông, lòng yêu quí người lao động, quí trọng và biết bảo quản sản phẩm lao động
Tóm lại: Trò chơi là phương tiện quan trọng và có hiệu quả nhất để giáo dục trẻ
phát triển toàn diện Trong trò chơi, nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển, trò chơi là điều kiện thuận lợi, là phương tiện chuẩn bị cho trẻ bước vào cuộc sống lao động sau này có kết quả
1.3 Các loại trò chơi của trẻ mẫu giáo ở trường mầm non:
* Có rất nhiều cách phân loại khác nhau về trò chơi của trẻ được dựa trên các căn cứ khác nhau:
- Nếu căn cứ vào tính sáng tạo/ hoặc quy định trước của trò chơi, người ta
có thể phân trò chơi thành 2 loại:
+ Trò chơi sáng tạo: Là những trò chơi có nội dung chơi, cách chơi không quy định trước, nội dung trò chơi phụ thuộc vào vốn kinh nghiệm, khả năng sáng tạo của trẻ Ví dụ: trò chơi đóng vai theo chủ đề, trò chơi xây dựng – lắp ghép
+ Trò chơi có luật: Là những trò chơi có cách chơi, đặc biệt là luật chơi được quy định cụ thể trước khi chơi, mọi trẻ phải tuân theo, thực hiện đúng luật chơi Nếu luật chơi không được thực hiện, trò chơi sẽ bị tan rã Ví dụ: Trò chơi vận động – Mèo đuổi chuột, trò chơi học tập – Chiếc hộp kỳ diệu
- Nếu căn cứ vào mục đích của trò chơi, người ta chia trò chơi thành:
+ Trò chơi Phản ánh sinh hoạt: Nội dung trò chơi nhằm phản ánh, tái tạo cuộc sống sinh hoạt của người lớn, qua đó thỏa mãn nhu cầu của trẻ
+ Trò chơi Xây dựng – lắp ghép: Nội dung trò chơi phản ánh mảng xây dựng trong cuộc sống qua đó rèn luyện kỹ năng và phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo trong lắp ráp, thiết kế, bố cục…các sản phẩm có tính chất mô hình
+ Trò chơi Đóng kịch: Nội dung chơi phản ánh nội dung tác phẩm văn học mà trẻ yêu thích
+ Trò chơi học tập: Nhiệm vụ, nội dung chơi hướng tới giải quyết các nhiệm vụ học tập, nhiệm vụ nhận thức
Trang 8+ Trò chơi vận động: Nhiệm vụ, nội dung chơi hướng tới việc củng cố, rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo vận động, phát triển tố chất vận động
- Nếu căn cứ vào tác giả sáng tác trò chơi, có thể chia:
+ Trò chơi rõ tác giả
+ Trò chơi không rõ tác giả (trò chơi dân gian)
1.4 Một số yêu cầu chung khi tổ chức hướng dẫn trẻ chơi:
Trò chơi của trẻ có bản chất, đặc điểm riêng không giống như hoạt động học tập và lao động Vì vậy để trẻ chơi tích cực, hứng thú mang lại hiệu quả cao thì trong quá trình tổ chức, hướng dẫn cho trẻ chơi, người lớn cũng như cô giáo phải nắm vững và quán triệt tốt các yêu cầu sau:
- Đảm bảo tính tự nguyện, hứng thú cho trẻ khi chơi:
Khi tổ chức cho trẻ chơi, giáo viên phải đảm bảo để trẻ chơi một cách tự nguyện, không gò bó, áp đặt trẻ, không đặt ra những quy định bắt trẻ phải tuân theo một cách máy móc, không nên can thiệp một cách thô bạo vào trò chơi của trẻ, hãy để trẻ đến với với trò chơi một cách hoàn toàn tự nguyện, do ý thích thúc đẩy
- Đảm bảo cho trẻ được thoải mái, tích cực, chủ động trong khi chơi:
Chơi là hoạt động độc lập của trẻ, được chủ động, độc lập trong khi chơi, trẻ
sẽ tích cực hoạt động “hết mình”, trẻ dễ dàng phát huy sáng kiến, nỗ lực vượt qua khó khăn, rèn luyện tính kiên trì và chỉ khi trẻ được chơi một cách độc lập, thoải mái thì trẻ mới thấy hứng thú Vì vậy tổ chức cho trẻ chơi tức là gợi ý hướng dẫn sao cho trẻ có thể tự chơi, phát huy cao độ tính tự lực, sáng tạo của trẻ, giáo viên không làm, làm hộ cho trẻ
- Giúp trẻ thiết lập mối quan hệ tốt đẹp trong nhóm bạn cùng chơi
Trong trò chơi luôn tồn tại 2 mối quan hệ: quan hệ thực và quan hệ chơi.Giáo viên tổ chức một cách khéo léo để mở rộng các mối quan hệ chơi thông qua các vai chơi, đồng thời vừa tạo ra được không khí hòa thuận, biết nhường nhịn nhau trong mối quan hệ giữa các bạn chơi, đảm bảo cuộc chơi thành công
- Đảm bảo tính giáo dục đối với trẻ:
Lựa chọn trò chơi có nội dung lành mạnh, bổ ích, rèn luyện các chức năng tâm
- sinh lý, chủ đề, nội dung chơi phải có tác dụng giáo dục tốt, tránh những trò chơi mang nội dung xấu, bắt chước những hiện tượng tiêu cực, kém văn hóa trong đời sống xã hội
- Đảm bảo tính phát triển của trò chơi:
Trò chơi lựa chọn cho trẻ chơi cần phong phú, đa dạng, tránh tình trạng để trẻ chơi những trò chơi lặp đi, lặp lại một cách đơn điệu gây sự nhàm chán Nội dung chơi, quan hệ chơi, luật lệ, quy tắc chơi phải được mở rộng và phức tạp hóa dần dần
2 Trò chơi đóng vai theo chủ đề:
2.1 Khái niệm về trò chơi đóng vai theo chủ đề
Trò chơi đóng vai theo chủ đề là loại trò chơi sáng tạo, trong đó trẻ phản ánh hiểu biết, ấn tượng của mình về cuộc sống sinh hoạt xung quanh, quá đó thỏa mãn nhu cầu hứng thú của trẻ
2.2 Ý nghĩa của trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với trẻ mẫu giáo:
Trang 9- Trò chơi ĐVTCĐ có ý nghĩa rất quan trọng đến hình thành nhân cách trẻ mẫu giáo, đặc biệt là hình thành lòng nhân ái Chính trong trò chơi phân vai theo chủ đề, các nhóm trẻ đầu tiên xuất hiện, trẻ tích cực và tự nguyện giao tiếp với nhau Sự giao tiếp này thỏa mãn các nhu cầu xã hội của trẻ đồng thời giúp trẻ tham gia vào các quan hệ qua lại phức tạp hơn TCĐVTCĐ tạo điều kiện thuận lợi nhất cho trẻ tham gia vào các hoạt động xã hội mang tính nhân ái Từ đó giúp trẻ lĩnh hội các quan hệ và các hành động mang tính người
- TCĐVTCĐ là một hình thức đặc biệt của nhận thức, trước hết vì nó gắn chặt với xúc cảm Trong trò chơi này trẻ hướng tới tương lai và thực sự sống trong đó Khi đứng trên cương vị của người lớn (vui chơi) để thực hiện hoạt động của họ, trẻ mới hiểu được ý nghĩa hoạt động của con người là làm việc vì mọi người Chính vì thế mà Vưgôlxki đã nói rằng trong trò chơi trẻ nên Người
- Trong trò chơi, thông qua các vai chơi hấp dẫn, trẻ dễ dàng hướng tới cái đẹp trong hành vi của các bạn mình nhất, dễ tiếp thu cái đẹp trong quan hệ người với người nhất Vì khi đóng các vai chơi trẻ dễ dàng phục tùng các quy tắc “bên ngoài” thành quá trình thực hiện các quy tắc “bên trong”, làm cho sự ngăn cách giữa các biểu tượng đạo đức và hành động đạo đức không còn nữa
Ví dụ: Khi đóng vai “bác sĩ” trẻ phải thực hiện theo những quy tắc “bên ngoài” như bác sĩ phải ân cần, chu đáo, thận trọng, ôn hòa khi khám bệnh cho bệnh nhân… Sau nhiều lần đóng vai “bác sĩ” và thực hiện các quy tắc đó đã hình thành ở trẻ một số phẩm chất tốt như biết đối xử với bạn bè nhẹ nhàng, thân thiện, ân cần với các em nhỏ…Như vậy, các quy tắc ứng xử “bên ngoài” đã trở thành phẩm chất đạo đức “bên trong” Và biểu tượng đạo đức như lòng nhân ái,
sự tốt bụng, ân cần chăm sóc người khác đã được cụ thể hóa qua các hành động của bác sĩ đối với bệnh nhân
- Đối với trẻ mẫu giáo việc tự đánh giá những hành động của mình còn rất khó Trẻ chưa thể bắt những hành động của mình phục tùng những quy tắc đã định trước, vì việc này đòi hỏi trẻ phải biết tự nhận xét đạo đức của bản thân mình Qua vai chơi, trẻ theo dõi hành vi đạo đức của mình và của bạn cùng chơi, kiểm tra đối chiếu các hành động và thái độ của mình với các luật chơi ẩn sau vai chơi Trẻ hành động trên cương vị của vai chơi, đồng thời trải nghiệm những tình cảm êm dịu, dễ chịu và nhờ những tình cảm đó mà chúng lĩnh hội các kinh nghiệm dễ dàng hơn, hiệu quả hơn
- Đặc điểm của quá trình hình thành phẩm chất đạo đức của trẻ phụ thuộc chủ yếu vào xúc cảm của chúng Ở tuổi mẫu giáo, tình cảm có vai trò “thống soái” trong hàng động và cách ứng xử của trẻ, trải nghiệm và xúc động sẽ ghi lại những “dấu ấn” sâu sắc và bền chặt trong nhân cách của chúng Không có hoạt động nào ở tuổi mẫu giáo lại có thể giúp trẻ bộc lộ xúc cảm, bộc lộ thái độ của mình như ở trong TCĐVTCĐ Trẻ xúc động, sung sướng và đau khổ theo vai mình đóng, theo hình mẫu mà chúng tái tạo trong trò chơi chúng trải nghiệm số phận nhân vật của mình
Ví dụ: Khi trẻ đóng vai “bà mẹ” có con ốm, trẻ buồn rầu lo lắng “như thật” và khi “bác sĩ” chữa cho em bé khỏi thì cũng vui sướng “y như thật” hoặc khi “bác sĩ” khám bệnh cho bệnh nhân rất chăm chú cẩn thận… Cứ như vậy, qua các vai
Trang 10chơi khác nhau, trẻ biết tự đặt mình vào các vị trí của người khác và đối xử với người khác như đối xử với bản thân mình
- TCĐVTCĐ không chỉ có tác dụng giáo dục đạo đức, thẫm mỹ cho trẻ
mà nó còn có một ý nghĩa vô cùng to lớn đối với việc phát triển trí tuệ cho trẻ Trong trò chơi, trẻ sử dụng kinh nghiệm của mình để tái tạo cuộc sống của người lớn với sự tham gia tích cực của các quá trình tâm lí như tư duy, trí nhớ, chú ý và đặc biệt là vai trò của tưởng tượng và ngôn ngữ
Tóm lại: TCĐVTCĐ tạo điều kiện thuận lợi nhất để hình thành lòng nhân
ái cho trẻ Đó là phẩm chất mang tính người nhất, đồng thời cũng là phẩm chất mang tính đạo đức thẫm mỹ Phẩm chất này không chỉ đặc trưng về mặt đạo đức thẩm mỹ mà sau này nó còn tham gia vào quá trình trí tuệ của trẻ Nếu ngay từ nhỏ trẻ đã biết đồng cảm thương yêu những người khác, mong muốn giúp đỡ họ, thì sau này khi lớn lên trẻ sẽ muốn lao động, muốn sáng tạo vì lợi ích của mọi người
2.3 Đặc điểm của trò của trò chơi ĐVTCĐ
- Trò chơi ĐVTCĐ bao giờ cũng có một chủ đề nhất định: Trong khi chơi, trẻ phản ánh cuộc sống xung quanh rất đa dạng với các mảng hiện thực vô cùng phong phú Các mảng hiện thực được phản ánh trong trò chơi được gọi là chủ đề của trò chơi Ví dụ chủ đề sinh hoạt gia đình, về trường học, bệnh viện, giao thông Phạm vi tiếp xúc của trẻ càng rộng, kinh nghiệm của trẻ càng nhiều thì chủ đề chơi của trẻ càng phong phú
- Chính vì trò chơi ĐVTCĐ mô phỏng hoạt động của người lớn xung quanh, mô phỏng mối quan hệ giữa người với người, cho nên khi tham gia vào trò chơi phải có nhiều trẻ, cùng chơi, cùng hợp tác (Bác sĩ không thể không có bệnh nhân; người bán hàng không thể thiếu người đi mua hàng; cô giáo không thể không có học sinh ) Điều này cho thấy tính hợp tác là một đặc điểm rất rõ nét của loại trò chơi này
- Để chơi được trò chơi này trẻ cần phải đóng vai Có nghĩa là trẻ phải giả
vờ làm người lớn, ướm mình vào vị trí một người nào đó với các chức năng xã hội mà người đó đảm nhận và bắt chước hành động của họ
- Trò chơi ĐVTCĐ mang tính ký hiệu tượng trưng, tính khái quát, mô phỏng Mặc dù trò chơi ĐVTCĐ phản ánh những hiện tượng có thực trong cuộc sống xã hội xung quanh trẻ, nhưng hành động của trẻ chỉ có tính chất mô phỏng lại một cách khái quát, tượng trưng (hành động giả vờ) Mặt khác, trong khi chơi, trẻ sử dụng những đồ vật, đồ chơi thay thế Những vật thay thế này mang tính ký hiệu tượng trưng và được trẻ sử dụng không theo đúng chức năng của chúng
Ví dụ: Ghế làm ô tô; que làm kim tiêm; khăn làm giường Hoặc trẻ dùng hành động của mình để thực hiện chức năng của một vật Ví dụ: lấy ngón tay chọc vào cánh tay của bạn - hành động tiêm cho bệnh nhân; đưa tay lên tai - hành động nghe điện thoại
- Trò chơi ĐVTCĐ thể hiện rõ tính độc lập cao Trên cơ sở kinh nghiệm
đã có của mình, trẻ tự nghĩ ra chủ đề chơi, nội dung chơi, tự thỏa thuận với nhau vai chơi, tự điều hành, kiểm tra diễn biến quá trình chơi Ở đây người lớn chỉ giữ