HƯỚNG DẪN CHẤM THI HSG CƠ SỞ CỤM NĂM HỌC 2022 2023 MÔN NGỮ VĂN 12 Phần Câu Yêu cầu Điểm Đọc hiểu Câu 1 Những suy nghĩ của “anh” trong thời gian quá khứ Thích những lời nói đẹp Tưởng chỉ cần can đảm Tự[.]
Trang 1HƯỚNG DẪN CHẤM THI HSG CƠ SỞ CỤM ……….
NĂM HỌC 2022-2023 MÔN: NGỮ VĂN 12
Đọc
hiểu
Câu 1 Những suy nghĩ của “anh” trong thời gian quá khứ:
- Thích những lời nói đẹp
- Tưởng chỉ cần can đảm
- Tự hào thấy mình chẳng giống ai
- Thấy đời mình chẳng có ích cho ai
- Đo niềm vui bằng những gì nhận được
Hướng dẫn chấm:
- HS nêu được từ 4-5 ý: 1.0 điểm
- HS nêu được từ 3 ý: 0.75 điểm
- HS nêu được từ 2 ý: 0.5 điểm
- HS nêu được từ 1 ý: 0.25 điểm
1.0
Câu 2 - -Phép điệp cấu trúc trong khổ (1) và (2): (0.25 điểm)
: Xưa anh…
Nay anh
-Tác dụng:
+ Khẳng định, nhấn mạnh sự thay đổi trong suy nghĩ về quan niệm, lẽ sống của “anh” theo thời gian “xưa” - “nay”, để thấy “anh” đã có sự
“trưởng thành” hơn, có những suy nghĩ sâu sắc hơn về cuộc sống
(0.5 điểm) + Góp phần tạo nhịp điệu cho lời thơ (0.25 điểm)
1.0
Câu 3 Nội dung hai câu thơ:
Muốn gặt hái phải tự mình gieo hạt Không làm người thua cuộc ở trong đời
- “gieo hạt” và “gặt hái” ẩn dụ cho sự tạo dựng, lao động, cống hiến để
thu nhận được thành quả, thành công, hạnh phúc (0.5 điểm)
- Hai câu thơ thể hiện sự nhận thức của “anh” về những “chân lí giản đơn” trong cuộc sống và cũng là thông điệp quý giá, sâu sắc về lẽ sống:
để có được thành công, hạnh phúc, mỗi người phải tự mình lao động, dựng xây nên những điều tốt đẹp; phải tự mình chinh phục những thử thách, khó khăn, chiến thắng để không trở thành một “người thua cuộc”
trong cuộc đời mình (1.0 điểm)
(HS có thể diễn đạt theo cách khác nhưng tương đương về ý nghĩa vẫn cho điểm tối đa)
1.5
Câu 4 - Học sinh rút ra được thông điệp mà bản thân tâm đắc- có thể theo
hướng sau:
+ Cuộc sống chỉ thực sự có ích khi ta biết cho đi, biết sẻ chia ; nếu chỉ biết nhận mà không “mang cho người khác” thì đó chỉ là cuộc sống
“chẳng có ích cho ai”;
+ “chằng khoanh tay chờ đợi ở ngày mai” mà hãy chủ động,tích cực tạo lập cuộc sống ý nghĩa, mang những điều tốt đẹp đến cho mọi người,
1.5
Trang 2- Lí giải:
+ Bởi vì, sự chia sẻ, cho đi sẽ giúp ta nhận về những niềm vui, niềm khích lệ tinh thần, động lực sống quý giá và sự tin tưởng, yêu thương từ những người xung quanh
+ Khi “chẳng khoanh tay chờ đợi là ta biết làm chủ cuộc sống, hướng đến những điều tốt đẹp ở phía trước, biết cho đi từ những điều nhỏ nhất
(Học sinh rút ra được thông điệp theo cảm nhận của bản thân theo hướng khác và lí giải rõ ràng, thuyết phục vẫn cho điểm tối đa)
Làm
văn
Câu 1
Từ nội dung ngữ liệu phần Đọc hiểu, hãy viết bài văn trình bày suy
nghĩ của anh/chị về vấn đề gợi ra từ câu thơ: Chẳng khoanh tay chờ đợi ở ngày mai
5.0
a Đảm bảo yêu cầu hình thức của bài văn nghị luận xã hội 0.5
b Xác định được vấn đề cần nghị luận: Thái độ sống tích cực, chủ động
Có thể diễn đạt theo nhiều cách, sau đây là một số gợi ý định hướng chấm:
*Giải thích:
- “Khoanh tay chờ đợi”: thái độ sống thụ động, trông chờ, ỉ lại
- “ngày mai”: tương lai, những điều ở phía trước
-> Câu thơ Chẳng khoanh tay chờ đợi ở ngày mai, qua cách nói phủ
định để nhằm khẳng định: cần có thái độ sống tích cực, chủ động để làm những điều tốt đẹp, không thụ động trông chờ sự may mắn ở tương lai hay để “nhận được” những gì tốt đẹp đến với mình ở phía trước
*Bàn luận:
- Câu thơ đó thể hiện sự “suy tưởng”, sự nhận thức đúng đắn về lẽ sống của nhân vật “anh” trong thơ của Lưu Quang Vũ và cũng là thông điệp
có ý nghĩa sâu sắc mà nhà thơ muốn gửi gắm
- Tại sao không nên khoanh tay chờ đợi ở ngày mai?
+ Cuộc sống của mỗi người do chính mình tạo nên Chúng ta không thể chọn được nơi mình sinh ra ở đâu nhưng có thể lựa chọn mình sống như thế nào để cuộc sống của mình thực sự có ý nghĩa
+ Khi chúng ta “chẳng khoanh tay chờ đợi ở ngày mai” là ta biết làm chủ cuộc sống, có ý thức tự lập, chủ động, tích cực trong suy nghĩ, trong hành động để xây dựng tương lai và mang những điều tốt đẹp đến cho cộng đồng
+ Nếu chỉ biết “khoanh tay chờ đợi” ,đồng nghĩa với chỉ biết “há miệng chờ sung”, chỉ biết nhận, thì ta sẽ trở thành kẻ ích kỉ, dựa dẫm, vô trách nhiệm, và khi ấy, cuộc sống hoàn toàn vô nghĩa
- Mở rộng:
+ Phê phán những người chỉ biết khoanh tay chờ đợi ở ngày mai mà
0.5
2.0
Trang 3không có ý thức tự lập, trông chờ vận may, chỉ muốn “nhận” mà không
biết “cho”,
+Ta không khoanh tay chờ đợi ở ngày mai nhưng cũng cần biết tận dụng
cơ hội, sự may mắn, biết “nhận” sự giúp đỡ cần thiết của mọi người để
đạt được thành công
*Bài học:
Bản thân cần ý thức được về thái độ sống đúng đắn- “chẳng khoanh tay
chờ đợi ngày mai” và biết hành động từ những điều nhỏ nhất để tạo lập
cuộc sống của mình và mang những điều tốt đẹp đến “cho người khác
0.5
d Sáng tạo: Có quan điểm riêng, suy nghĩ mới mẻ, diễn đạt sáng tạo,
e Chính tả, ngữ pháp: Đảm baỏ chuẩn chính tả, ngữ pháp, ngữ nghĩa
Nhà phê bình văn học Hoài Thanh nhận định: “Văn thơ hay có tác
dụng bồi dưỡng tình cảm đúng, tình cảm lớn Ngược lại, người đọc ít
nhiều cũng phải có tình cảm đúng, tình cảm lớn mới có thể cảm thấy
cái hay thật của văn thơ”
Anh (chị) hãy làm sáng tỏ nhận định trên bằng việc chọn và phân
tích một tác phẩm văn học mà mình yêu thích trong chương trình
Ngữ văn 12
a Đảm bảo yêu cầu hình thức của bài văn nghị luận văn học: Mở bài
nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài kết luận được
vấn đề
0.5
b Xác định được vấn đề cần nghị luận: Giá trị giáo dục của văn học và
tiếp nhân văn học -mối quan hệ tác động hai chiều giữa tác phẩm văn
học và người đọc về tình cảm
0.5
c Triển khai vấn đề cần nghị luận
-“Văn thơ hay”: chỉ tác phẩm văn học có giá trị nói chung
- “Tình cảm đúng, tình cảm lớn” là những tình cảm cao đẹp, phù hợp
với truyền thống văn hóa, tinh thần nhân văn của con người
- “Văn thơ hay có tác dụng bồi dưỡng tình cảm đúng, tình cảm lớn”:
giá trị của văn học, đặc biệt là giá trị giáo dục
- “Ngược lại ít nhiều cũng phải có tình cảm đúng, tình cảm lớn mới có
thể cảm thấy cái hay thật của văn thơ”: yêu cầu đối với người đọc
trong quá trình tiếp nhận
- Ý kiến của Hoài Thanh bàn về giá trị giáo dục và tiếp nhận văn học,
trong đó nhấn mạnh yếu tố tình cảm, đồng thời nói đến mối quan hệ tác
động hai chiều giữa và tác phẩm văn học và người đọc: văn học bồi đắp
cho con người những tình cảm đúng đắn, cao đẹp, và ngược lại, người
đọc cũng cần có những tình cảm ấy để khám phá cái hay, cái đẹp của
Trang 4văn học
2 Bình luận ý kiến
* “Văn thơ hay có tác dụng bồi dưỡng tình cảm đúng, tình cảm lớn”:
- Văn học không chỉ là tấm gương phản chiếu cuộc sống mà còn là sản
phẩm tâm hồn của người nghệ sĩ Tác phẩm văn học là đứa con tinh thần
của nhà văn, là nơi kết tinh tài năng, sáng tạo, tình cảm, tâm huyết của
người nghệ sĩ: "Một tác phẩm nghệ thuật là kết quả của tình yêu"
(Lép-tôn-xtôi) Trong đó, có sự gửi gắm, giãi bày những tâm tư, tình cảm,
những khát vọng sâu xa của nhà văn trước cuộc đời, trước những vấn đề
có ý nghĩa đối với con người
- , “Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vừa là sợi
dây truyền cho người đọc sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng” (
Nguyễn Đình Thi) Vì vậy, tác phẩm văn học có khả năng tác động sâu
sắc không chỉ đến trí tuệ mà còn cả tình cảm của con người, làm cho đời
sống tâm hồn của họ thêm phong phú Đọc những tác phẩm văn chương
hay, mang tính nhân văn cao sẽ tạo cho người đọc những tình cảm nhân
bản như lòng nhân hậu, vị tha, lòng yêu quê hương đất nước, thái độ
căm ghét cái ác, cái xấu…
- > Như vậy, những tác phẩm văn học đích thực là một trong “những
khí giới thanh cao” có giá trị giáo dục luôn truyền đến cho người đọc
những quan điểm nhân văn tích cực, giúp họ biết thanh lọc tâm hồn,
nuôi dưỡng những tình cảm lớn, tình cảm đúng, giúp họ sống sống thiện
sống đẹp hơn., có ý nghĩa hơn- hướng đến cái Chân, Thiện, Mỹ trong
cuộc đời
* “Ngược lại, người đọc ít nhiều cũng phải có tình cảm đúng, tình
cảm lớn mới có thể cảm thấy cái hay thật của văn thơ”:
- “Văn học là quy luật của tình cảm”, trước hết và trên hết, tác phẩm
văn học là "điệu hồn đi tìm những tâm hồn đồng điệu” như Tố Hữu đã
từng nhận xét Vì vậy, người đọc tác phẩm văn học, tiếp nhận văn học
trước hết cũng phải bằng tâm hồn
- Tác phẩm là cầu nối giữa nhà văn với bạn đọc Nếu người đọc không
có những tình cảm lớn, tình cảm đúng thì không thể cảm nhận được
những nội dung tư tưởng, những tình cảm nhân văn mà nhà văn gửi
gắm Vì thế không thể thấy cái hay của thơ văn Còn khi “sống” với tác
phẩm bằng toàn bộ tâm hồn mình với những tình cảm lớn, tình cảm
đúng, người đọc sẽ cảm nhận được ,hiểu được giá trị thật sự của tác
phẩm văn học đó và còn có thể trở thành người “đồng sáng tạo” với nhà
văn
-> Như vậy, tiếp nhận văn học đòi hỏi người đọc sống với tác phẩm
bằng toàn bộ tâm hồn để cảm nhận cái thông điệp thẩm mĩ mà tác giả
2.0
Trang 5gửi đến cho người đọc
3 Chứng minh: HS chọn một tác phẩm văn học phù hợp mà mình
yêu thích trong chương trình Ngữ văn 12 và phân tích, làm sáng tỏ
cho nhận định Định hướng:
- Chỉ ra và phân tích tác dụng bồi dưỡng tình cảm đúng, tình cảm lớn
của tác phẩm đối với người đọc
- Người đọc cần có sự nhập thân vào tác phẩm với tình cảm, cảm xúc như thế nào để cảm hiểu được những giá trị của tác phẩm ( Hoặc người
đọc khi mang sẵn trong tâm hồn mình những tình cảm đúng, tình cảm lớn sẽ càng cảm nhận sâu sắc hơn về giá trị của tác phẩm như thế nào)
4.0
3 Đánh giá,mở rộng
- Ý kiến trên hoàn toàn đúng đắn khi bàn về giá trị của văn học và tiếp nhận văn học
- Ý kiến đặt ra yêu cầu đối với người sáng tác và định hướng đối với người tiếp nhận:
+ Đối với người sáng tác thấy vai trò và trách nhiệm khi sáng tạo văn học nghệ thuật- viết những tác phẩm bằng tâm huyết và tài năng của mình để tạo nên những tác phẩm hay chứa đựng tính nhân văn cao cả, đem đến cho người đọc những tình cảm tốt đẹp
+ Đối với người tiếp nhận cần phải nuôi dưỡng cho mình những tình cảm đúng, tình cảm lớn để cảm thụ thơ văn và từ đó mới khám phá được những cái hay, cái đẹp của thơ văn Người đọc cần có sư tri âṃ, đồng cảm với tác phẩm, với nhà thơ, nhà văn để có thể sẻ chia những tình cảm đồng điệu
1.0
d Sáng tạo: Có ý tưởng sáng tạo trong trình bày, diễn đạt, thể hiện quan điểm cá nhân rõ ràng, đúng đắn
0.5
e Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp, ngữ nghĩa tiếng Việt
0.5
Lưu ý chung:
1.Đây là hướng dẫn chấm mở, thang điểm không quy định chi tiết đối với từng ý nhỏ, chỉ nêu mức điểm của phần nội dung lớn nhất thiết phải có.
2.Chỉ cho điểm tối đa theo thang điểm với những bài viết đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đã nêu mỗi câu, đồng thời phải được triển khai chặt chẽ, diễn đạt lưu loát, có cảm xúc.
3.Khuyến khích những bài viết có sáng tạo Chấp nhận bài viết không giống đáp án, có những ý ngoài đáp án nhưng phải có căn cứ xác đáng và lí lẽ thuyết phục.
4.Không cho điểm cao đối với những bài chỉ nêu chung chung, sáo rỗng.
5.Cần trừ điểm đối với những lỗi về hành văn, ngữ pháp và chính tả.