đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông

NHỮNG YÊU CẦU CỦA TOÀN CÂÙ HOÁ VÀ XÃ HỘI TRI THỨC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC  GD cần giải quyết mâu thuẫn tri thức ngày càng tăng nhanh mà thời gian đào tạo có hạn  GD cần đào tạo con người đáp

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC Ở TRƯỜNG

PHỔ THÔNG

Tập huấn cho GV Huyện Hữu Lũng

Hè 2011

CẤU TRÚC NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH

1 Đổi mới PPDH là gì?

2 Tại sao phải đổi mới PPDH?

3 Một số phương hướng cơ bản của đổi

mới PPDH

4 Một số quan điểm, PP và KT dạy học

phát huy tính tích cực của HS

tập theo hướng sư phạm tích cực

MỤC TIÊU KHÓA HỌC

Mục tiêu về thái độ

1 Tham gia tích cực và hiệu quả các hoạt động

của khóa tập huấn

2 Nhiệt tình, sáng tạo trong việc áp dụng có hiệu

quả các PP và kĩ thuật dạy học tích cực

3 Có ý thức hướng dẫn, hỗ trợ, khuyến khích

đồng nghiệp áp dụng tại các địa phương

2 TẠI SAO PHẢI ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC?

BỐI CẢNH THỜI ĐẠI

Xã hội thông tin và tri thức

„Người ta ước tính rằng những

thông tin trong một tuần của tờ báo

có khối lượng lớn hơn lượng thông tin

Một người Anh học cả đời trong thế kỷ 17“

(Bundespräsident Johannes Rau 15.6.2001)

The Half Life Time of Knowledge

The Pace of Technological Change

1

50 %

Knowledge

NHỮNG YÊU CẦU CỦA TOÀN CÂÙ HOÁ

VÀ XÃ HỘI TRI THỨC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC

 GD cần giải quyết mâu thuẫn tri thức ngày càng tăng nhanh

mà thời gian đào tạo có hạn

 GD cần đào tạo con người đáp ứng được những đòi hỏi của thị trường lao động và nghề nghiệp cũng như cuộc sống, có khả năng hoà nhập và cạnh tranh quốc tế, đặc biệt là:

 Năng lực hành động

 Tính sáng tạo, năng động,

 Tính tự lực và trách nhiệm

 Năng lực cộng tác làm việc

 Năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

 Khả năng học tập suốt đời

Sự thay đổi vai trò của người dạy

(tư duy sáng tạo)

CUNG CẤP CHIẾC CẦN CÂU

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA QUAN ĐIỂM

DẠY HỌC TRUYỀN THỐNG VÀ

HIỆN ĐẠI

CÁC QUAN NIỆM VỀ NỘI DUNG

 Có sự thỏa thuận của người học

 Dạy PP, hình thành thái

độ, hệ thống giá trị, hành

vi, ứng xử

CÁC QUAN NIỆM VỀ PHƯƠNG

PHÁP, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

thông báo; thiên về định

hướng hiệu quả truyền

đạt

 Mục đích học tập và

kiểm tra;

 Giờ học là sự phối hợp hoạt động của GV và

HS từ việc lập KH, thực hiện và đánh giá;

 DH theo hướng giải quyết vấn đề, định hướng hành động.

CÁC QUAN NIỆM VỀ NGƯỜI HỌC

Dạy-học truyền thống

(GV làm trung tâm)

Dạy - học tích cực (HS làm trung tâm)

Vai trò bị động, chịu sự

điều khiển và kiểm tra từ

bên ngoài

Vai trò tích cực, tự tổ chức và tự điều khiển

CÁC QUAN NIỆM VỀ NGƯỜI DẠY

Dạy-học truyền thống

(GV làm trung tâm)

Dạy - học tích cực (HS làm trung tâm)

CÁC QUAN NIỆM VỀ QUÁ TRÌNH HỌC

Dạy-học truyền thống Dạy - học tích cực

huống cụ thể Kết quả không nhìn thấy trước;

 Được tiến hành trong các chủ đề phức hợp và theo tình huống.

CÁC QUAN NIỆM VỀ QUÁ TRÌNH DẠY

Dạy-học truyền thống Dạy - học tích cực

Quá trình truyền thụ tri

thức, kĩ năng, kĩ xảo;

Quá trình tổ chức, điều khiển, điều phối, hỗ trợ,

tư vấn,

CÁC QUAN NIỆM VỀ ĐÁNH GIÁ

 HS được tham gia vào QTĐG

 Chú trọng ĐG năng lực thực tiễn, năng lực GQVĐ, năng lực ứng dụng trong các tình huống hành động

QUAN NIỆM MỚI VỀ MỤC ĐÍCH DẠY HỌC:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

(ví dụ: đánh giá trong PISA)

“Thước đo sự thành công của giáo dục không phải ở chổ người học thi đỗ nhiều hay ít mà là họ đã được chuẩn bị

ra sao để vào đời” (S C Fong)

“Nếu muốn biết thực chất của một nền giáo dục, hãy nhìn

MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Khái niệm năng lực

Năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và có trách nhiệm các

hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc các lĩnh vực

nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trong những tình huống khác

nhau trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm, cũng như sự sẵn sàng hành động

 Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, hội tụ trong đó

nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức.

 Có nhiều loại năng lực khác nhau Năng lực hành động là một

loại năng lực.

 Khái niệm phát triển năng lực ở đây được hiểu đồng nghĩa với

và phương thức ứng xử

Năng lực

Cá thể

Năng lực chuyên môn

NĂNG LỰC HÀNH ĐỘNG

VẬN DỤNG LÝ THUYẾT PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC

 Xác định M Đ học tập theo quan điểm phát triển năng lực:

Mô tả yêu cầu trình độ đầu ra một cách rõ ràng

theo các thành phần năng lực

 Xác định nội dung dạy học theo mô hình cấu trúc năng lực:

học nội dung chuyên môn, học PP- Chiến lược,

học giao tiếp, học tự phát triển

NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP CỦA GIÁO VIÊN

GIÁO VIÊN LÀ CHUYÊN GIA CỦA VIỆC DẠY HỌC

Các năng lực nòng cột của người GV:

 Năng lực dạy học

 Năng lực giáo dục

 Năng lực chẩn đoán, đánh giá, tư vấn

 Năng lực phát triển nghề nghiệp và năng lực phát triển

Mục đớch

HT

Mối quan hệ giữa mục đích học tập,

phạm vi hành động và mức độ hành động

CÁC trình độ của mục đích nhận thức

1 Tái hiện (= nhận biết)

Sự nhớ lại, tái hiện được những điều đã học

(đối với các nội dung như sự kiện, công thức, những kiến thức riêng lẻ).

Phân biệt, mô tả, xác định, giải nghĩa, định nghĩa, sắp xếp, giải

thích, thuyết minh, nhận biết, diễn giảng, phân loại, so sánh, hệ

CÁC trình độ của mục đích

nhận thức

3 Chuyển giao (=vận dụng)

Chuyển giao tri thức (các nội dung như mô hình, phương pháp, quy

luật, ).

Các thao tác nhận thức:

Chế tạo, soạn thảo, ứng dụng, thực hiện, đánh giá, vận hành, sử dụng, tính toán, thử nghiệm, tóm tắt, kiểm tra

4 Giải quyết vấn đề/ đánh giá (= Đánh giá)

Đánh giá phê phán những điều đã học, tìm ra những phương án giải

quyết mới (ví dụ như đói với các lý thuyết).

Các thao tác nhận thức:

Kêt luận, đánh giá, cân nhắc, phân tích, lập luận, quyết định, phát triển, suy luận, bình luận, phác thảo, cấu trúc, lập kế hoạch, phân

Trình bày mục đích dạy học:

Sau mỗi bài học HS cần có khả năng:

• Nhắc lại được những khái niệm cơ bản

• Kể ra được một số lĩnh vực ứng dụng của chủ đề

những chủ đề tương tự

Trình bày mục đích dạy học:

KĨ NĂNG

HS cần có khả năng :

• Trình bày viết (có lập luận) một nội dung nào đó;

• Diễn đạt rõ ràng (với chính mình) và mang tớnh thuyết phục;

• Đưa ra những đánh giá độc lập;

• Thu nhận, lựa chọn và sắp xếp thông tin một cách hiệu quả;

• Thực hiện tư duy sáng tạo;

• Phối hợp làm việc hiệu quả với các thành viên khác trong

nhóm;

• Có khả năng thích ứng, chẳng hạn có thể trao đổi, tranh luận

với những cách tư duy khác.

4 Tæ chøc hay liªn kÕt c¸c gi¸ trÞ

5 §Æc tr­ng ho¸ th«ng qua mét gi¸ trÞ hoÆc mét

cÊu tróc gi¸ trÞ /néi t©m hãa c¸c gi¸ trÞ

3 MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG

CƠ BẢN CỦA ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG CƠ

BẢN CỦA ĐỔI MỚI PPDH

1 Cải tiến các PPDH truyền thống

4 MỘT SỐ QUAN ĐIỂM,

PHƯƠNG PHÁP VÀ

KĨ THUẬT DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC

CỦA HỌC SINH

Tại sao phải áp dụng các PP, KT

dạy học tích cực?

Giải thích Giải thích và

minh hoạ

Giải thích, minh hoạ và trải nghiệm

MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN

CỦA PPDH TÍCH CỰC

tích cực.

VẤN ĐỀ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC

NHẬN THỨC CỦA HS

Nhiệm vụ đầu tiên và cuối cùng của

Lí luận dạy học là phát hiện và

nhận biết những PPDH nào

làm cho giáo viên chỉ cần dạy ít mà

học sinh học được nhiều và làm

cho nhà trường bớt nhàm chán, Gi.A.C«menski

và bớt sự nhọc nhằn (1592-1670)

Tôi không bao giờ dạy học trò, tôi chỉ tạo điều kiện để họ tự học.

Albert Einstein (1879 – 1955)

Mục đích chính của giáo dục là tạo ra những con người có khả năng sáng tạo những điều mới mẻ chứ không đơn giản là sao chép những gì thế hệ

trước đã làm.

Jean Piaget (1896-1980)

Giáo dục không phải là nhồi nhét kiến thức mà

thắp lên ngọn lửa say mê học tập.

William Butler Yeats (1865-1939)

nhà thơ Ai-len

Lời giải?

Tích cực!

Tích cực!

Tam gi¸c lý luËn d¹y häc

Đối tượng nhận thức

Tam giác lí luận dạy học

Mục đích

Dr Nguyễn Th Phương Hoa ị

Dr Nguyễn Th Phương Hoa CÁC TIấU CHUẨN CỦA VIỆC DẠY-HỌC TỐTị Lý luận dạy học

Thế nào là dạy học tốt?

C ấu trỳc mục đớch

C ấu trỳc quỏ trỡnh

C ấu trỳc hành động

Phần thời gian thực học nhiều

Cấu trỳc rừ ràng Nội dung rừ ràng

Các HĐ học (tiến trình)

Chủ thể học tập

TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC/TRÍ TUỆ

Tính tích cực nhận thức/trí tuệ là thái độ c i tạo ả của chủ thể đối với khách thể thông qua sự huy

động ở mức độ cao các chức năng tâm lí, nhằm gi i ả quyết các vấn đề học tập và nhận thức, góp phần làm cho nhân cách của chủ thể được phát triển mục đích hoạt động

kết quả hoạt động

phẩm chất hoạt động của cá nhân

Tớnh tớch cực

nhận thức

Nh ng biểu hiện bên ngoài của tính tích cực nhận thức ữ

(Theo G.I Sukina)

1 HS khao khát tự nguyện tham gia tr lời các câu hỏi của GV, bổ sung ả

câu tr lời của bạn, phát biểu ý kiến của mi`nh về vấn đề nêu ra; ả

2 HS thắc mắc, yêu cầu gi i thích cặn kẽ nh ng vấn đề GV tri`nh bày ả ữ

chưa rõ;

3 HS chủ động vận dụng linh hoạt nh ng kiến thức, kĩ n ng đã học để ữ ă nhận thức vấn đề mới;

4 HS mong muốn được đóng góp nh ng thông tin mới từ nh ng nguồn ữ ữ

khác có khi vượt ngoài phạm vi bài, môn học;

5 Biểu hiện về mặt xúc c m ả

6 Biểu hiện về mặt ý chí:

+ Tập trung chú ý cao độ + Kiên tri` làm xong các bài tập + Không n n trước nh ng ti`nh huống khó kh n ả ữ ă

TÍNH TÍCH CỰC / NĂNG LỰC XÃ HỘI

kiến/quan điểm của người khác(mà không giống mình);

tưởng và những hiểu biết riêng của mình một cách rõ ràng, dễ hiểu;

với các hoàn cảnh xã hội;

tạo ra sự thỏa mãn cá nhân nhưng không đi ngược lại lợi ích cộng đồng/xã hội;

cách hòa bình, không cần đến bạo lực về tâm lí và thể xác;

Quan điểm dạy học theo tình huống và phương pháp nghiên cứu trường hợp

Quan điểm dạy học theo tình huống

„Học là sự chuẩn bị cho người học vào việc làm chủ

các tình huống của cuộc sống“

(Soul B Robinsohn 1967) Việc học cần được liên hệ với các tình huống

của việc lĩnh hội tri thức!

QUAN §iÓm d¹y häc theo t×nh huèng

„Học theo hệ thống chuyên môn và học theo

tình huống trong mối quan hệ phức hợp là

nhiệm vụ trung tâm của các môn học chuyên môn.“

PP học theo chủ đề nội dung

BẮT ĐẦU

GV trình bày các kiến thức mới cho HV

HV học các

GV đưa ra các TH

minh hoạ cho việc áp

dụng kiến thức

PP học theo tình huống

BẮT ĐẦU

TH có vấn đề Ứng dụng kiến thức

Xác định các kiến thức cần có để giải

quyết v/đ Tìm hiểu các kiến

thức này

Bài toán luyên tập

R1 = 20 cm S1 = ?

R2 = 30 cm S2 = ?

R1 = 20 cm, giá 20 nghìn VND R2= 30 cm, giá 60 nghìn VND

Bài toán tình huống

Quan điểm dạy học theo tình huống

3 Tạo ra những khả năng h c t p đa dạng, phong ọ ậ

phú (vận dụng trong nhiều ví dụ khác nhau)

4 Tạo cho người học khả năng trình bày những điều

đ học và suy nghĩ về điều đó (diễn đạt, nhận xét) ã

5 Tạo điều để người học có thể trao đổi lẫn nhau và

trao đổi với giáo viên.

PP “nghiên cứu tỡnh huống” (PP trường hợp)

• PP nghiờn cứu tỡnh huống là một PP đặc thự của DH

giải quyết vấn đề theo tỡnh huống.

• Tỡnh huống trong dạy học là những tỡnh huống điển

hỡnh, miờu tả những sự kiện, hoàn cảnh cú thật hay hư

cấu nhằm giỳp người học hiểu và vận dụng tri thức

• Cỏc tỡnh huống trở thành đối tượng chớnh của quỏ

trỡnh dạy học

• Cụng việc nhúm hỗ trợ phỏt triển năng lực xó hội,

năng lực làm việc nhúm, năng lực lập luận và giải

quyết vấn đề

Năng lực quyết định

Các yếu tố chính của một tình huống

1 Một ngữ

cảnh thật

2 Nội dung thông tin, dữ

kiện

3 Một kết thúc mở chứa đựng vấn đề

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

NHỮNG YấU CẦU ĐỐI VỚI TèNH HUỐNG

1 Tỡnh huống DH cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại

cũng như tình huống cuộc sống, nghề nghiệp trong tương lai của người học (thời sự và sỏt thực tế);

2 Tỡnh huống phải chứa đựng mâu thuẫn / vấn đề và

có thể liên quan nhiều phương diện;

3 Tỡnh huống nờn được diễn giải theo cách nhìn của

người học và để mở nhiều hướng giải quyết (cần cú thể cú nhiều cỏch giải quyết khỏc nhau);

4 Tỡnh huống cần vừa sức và có thể giải quyết trong

điều kiện cụ thể;

S OạN THảO TìNH HUốNG

1 Chủ đề: miêu tả đặc điểm nổi bật của tình huống

2 Mục tiêu giảng dạy: nêu rõ mục tiêu cần đạt

được thông qua tình huống

3 Nội dung tình huống:

 Miêu tả bối cảnh tình huống;

 Cung cấp đủ những thông tin cần thiết để có thể

phân tích tình huống (lưu ý đảm bảo tính bí mật của tình huống);

 Không bình luận, không đưa ra giải đáp  thúc

bách học viên suy nghĩ;

Một số lưu ý khi viết TìNH HUốNG

những thuật ngữ mới;

đưa ra nhận xét riêng ảnh hưởng đến học viên;

sử dụng các trích dẫn hài hước.

Một số lưu ý khi viết TìNH HUốNG

những thuật ngữ mới;

đưa ra nhận xét riêng ảnh hưởng đến học viên;

sử dụng các trích dẫn hài hước.

• Từ mảnh ghép toàn sắt, thép của tàu bị hỏng

-> ghép lại thành thuyền mới

• Có Zn (kẽm) và Cu (đồng) dùng làm đinh tán

mảnh ghép Vậy ta sẽ chọn cái gì để làm đinh

Trả lời: có 3 lựa chọn

• Trường hợp 1: Chọn kẽm thì kẽm bị ăn mòn

vì kẽm đứng trước sắt trong dãy hoạt động nên các mảnh ghép không giữ được.

• Trường hợp 2: Chọn đồng thì thuyền bị ăn

mòn vì sắt, thép đứng trước đồng trong dãy hoạt động nên thuyền bị thủng.

• Trường hợp 3: Chọn cả kẽm và đồng làm

đinh tán.

Có mấy cách đo chiều cao của một tòa nhà?

(hệ thức lượng trong tam giác-Toán 10)

Các cách đo chiều cao của một tòa nhà

• Cách 1: Có thể dùng máy bay thả dây, hoặc đo

chiều cao từng tầng rồi cộng lại.

• Cách 2: Dùng công thức hệ thức lượng trong toán

học (đo chiều dài bóng của ngôi nhà và góc cần

tính).

• Cách 3: Dùng định lý Talet (lấy chiều cao của một

ngôi nhà bé và tạo ra 2 tam giác đồng dạng)

H

TØ lÖ th«ng tin

vµo n o qua ·

c¸c gi¸c quan

Quan điểm dạy học định hướng hoạt động

 Xuất phỏt dựa trờn lý thuyết hành động nhận thức, lý thuyết hoạt động: Trong quỏ trỡnh nhận thức cần cú sự kết hợp giữa

tư duy và hành động, giữa lý thuyết và thực tiễn „Tõm lý

của con người hỡnh thành và thể hiện qua hoạt động“

 Cũng dựa trờn lý thuyết kiến tạo: thụng qua hành động tự lực, học sinh tự lĩnh hội và kiến tạo tri thức

kết hợp chặt chẽ hoạt động trớ úc và chõn tay, trong đú việc tổ chức QTDH được chi phối bởi những sản phẩm hành động đó được thoả thuận giữa GV và học sinh

 Là một quan điểm dạy học tớch cực hoỏ học sinh và tiếp cận toàn thể.

 Ngày nay DHDA được sử dụng rộng rãi

trên thế giới, trong tất cả các cấp học, môn học

NGUỒN GỐC RA ĐỜI CỦA PP PROJECT

W.H.Kilpatrick1

John Dewey

Trường thực nghiệm Chicago (1896)

John Dewey

1859 - 1952

Workshop 1904 Học tập theo nhóm

KHÁI NIỆM

Phương pháp dạy học theo kiểu

Project là phương pháp

tổ chức cho HS (dưới sự hướng

dẫn của GV) cùng nhau giải quyết

không chỉ về mặt lý thuyết mà còn về mặt thực tiễn một nhiệm vụ học tập có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho

HS cùng và tự quyết định trong tất cả các giai đoạn học tập, kết quả là tạo ra được một sản phẩm hoạt động nhất

John Dewey

1859 - 1952

CÁC BƯỚC THỰC HIỆN PROJECT

1 Đưa vào nhà trường

1 Sáng kiến project

2 Phác họa về project

3 Lập kế hoạch thực hiện project

CÁC LOẠI DỰ ÁN Theo

nội dung

Theo thời gian

Theo hình thức tham gia

Theo nhiệm vụ

DA trung bình (Ngày dự án)

DA Lớn (Tuần dự án)

DA Kiến tạo

DA hành động

DA toàn trường

PHƯƠNG PHÁP DH THÔNG QUA

THỰC HÀNH DẠY

Jean-Pol Martins:

Phương pháp “dạy học thông qua thực hành dạy” là một PPDH định hướng hoạt động, trong đó mỗi HS (hay một nhóm HS thay nhau đảm nhận vai trò như một giáo viên để dạy cho các bạn khác trong lớp một vấn đề nào đó dưới sự hướng dẫn của GV Vấn đề

kiến thức này có thể là do HS tự lựa chọn hoặc cũng

có thể do GV phân công Trong hình thức DH này, GV giữ vai trò là người quan sát, hướng dẫn và giúp đỡ

HS hoàn thành nhiệm vụ như một giáo sinh thực tập.