Tiểu luận môn đánh giá tác động chiến lược

Giải pháp cấp bách nhất để nâng cao chất lượng, hiệu quả đánh giá chiến lược Tiểu luận đánh giá tác động chiến lược: ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH BÀI TẬP CÁ NHÂN MÔN ĐÁNH GIÁ CHIẾN LƯỢC, CHÍNH SÁCH AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG Hà Nội Đề bài Học viên lựa chọn 02 vấn để sau để trình bày 2 Để nâng ca.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH

BÀI TẬP CÁ NHÂN

MÔN ĐÁNH GIÁ CHIẾN LƯỢC,

CHÍNH SÁCH AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG

Hà Nội

Đề bài:

Học viên lựa chọn 02 vấn để sau để trình bày:

2 Để nâng cao chất lượng, hiểu quả đánh giá chiến lược, theo đồng chí, giải pháp nào là cấp bách nhất? Tại sao?

3 Theo đồng chí, Quy trình đánh giá tác động chính sách trong xây dựng pháp luật ở nước ta hiện nay có bất cập gì?

BÀI LÀM

I Giải pháp cấp bách nhất để nâng cao chất lượng, hiệu quả đánh giá chiến lược

Bản chất của chiến lược là phải gắn kết được với sự thay đổi, biến động của môi trường, chính vì vậy kiểm soát chiến lược luôn có tầm quan trọng đặc biệt cho

sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Từ trước cho đến nay đã tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về mô hình quản trị chiến lược của doanh nghiệp kinh doanh Điểm chung nhất là mọi mô hình quản trị chiến lược đều khẳng định công tác kiểm soát, đánh giá chiến lược là một hoạt động không thể thiếu Xét trên cả hai phương diện l ý thuyết và thực tiễn thì việc phân định các giai đoạn quản trị chiến lược chỉ mang tính chất tương đối, thực chất kiểm soát và đánh giá chiến lược phải được thực hiện trong mọi giai đoạn quản trị chiến lược; có hoạt động kiểm soát quá trình hình thành chiến lược và cũng có hoạt động kiểm soát quá trình thực thi chiến lược Kiểm soát với tư cách là một chức năng của hoạt động quản trị hoàn toàn không thể tách rời mà phải luôn luôn gắn liền với các hoạt động chức năng quản trị khác Chính sự gắn liền chức năng kiểm soát với các chức năng quản trị khác mới tạo ra sự vận hành liên tục và hiệu quả của quy trình quản trị chiến lược

Kiểm soát chiến lược là quá trình giám sát việc tổ chức triển khai chiến lược của một tổ chức cũng như các thành viên của nó để đo lường và đánh giá các hoạt động xem chúng có được thực hiện một cách hiệu lực và hiệu quả hay không, nhờ

đó thực hiện các hành động sửa chữa, điều chỉnh kịp thời khi cần thiết

Như vậy, nhiệm vụ quan trọng mang tính cấp bách của nhà quản trị chiến lược là thiết lập các hệ thống kiểm soát để giám sát, đánh giá xem trên thực tế

chiến lược (được hoạch định) và cơ cấu tổ chức chiến lược có đang vận hành như

dự định hay không Từ đó cải thiện thay đổi nếu chiến lược của doanh nghiệp không đem lại hiệu quả như mong muốn Kiểm soát chiến lược không chỉ là công

cụ phản ứng với các sự kiện sau khi nó phát sinh mà nó còn là công cụ để duy trì cho chiến lược đi đúng hướng, tiên đoán trước các sự kiện có thể phát sinh, đáp ứng một cách nhanh chóng với các cơ hội mới xuất hiện

II Những hạn chế trong Quy trình đánh giá tác động chính sách trong xây dựng pháp luật ở nước ta hiện nay

Đánh giá chính sách là việc xem xét, nhận định về giá trị các kết quả đạt được khi ban hành và thực thi một chính sách Để có thể đi vào cuộc sống, chính sách được thể chế hóa thành các quy định pháp luật Việc nhìn nhận và đánh giá chính sách do đó thường gắn với sự đánh giá những quy định pháp luật này có phù hợp với những yêu cầu của cuộc sống hay không và chúng được vận hành như thế nào trên thực tế

Ngày 22 tháng 6 năm 2015, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII đã thông qua Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sau đây gọi là Luật năm 2015) Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 07 năm 2016 So với Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2008 và Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Luật năm 2015 đã đổi mới cơ bản quy trình xây dựng, ban hành văn bản theo hướng tách bạch quy trình xây dựng chính sách với quy trình soạn thảo luật, pháp lệnh, nghị định và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, trong đó tập trung quy định về quy trình xây dựng chính sách theo hướng chính sách được thông quan, phê duyệt trước khi bắt đầu soạn thảo văn bản; sửa đổi một số quy định trong quy trình soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, xem xét, thông qua văn bản quy phạm pháp luật và đổi mới quy trình xây dựng, ban hành văn bản pháp luật của một số chủ thể khác Theo đó, cơ quan lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

có trách nhiệm tổng kết việc thi hành pháp luật, đánh giá các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan đến đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp

luật; khảo sát, đánh giá thực trạng quan hệ xã hội liên quan; tổ chức nghiên cứu thông tin, tư liệu, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có liên quan đến đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, xây dựng nội dung chính sách trong đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đánh giá tác động của chính sách, dự kiến nguồn lực, điều kiện bảo đảm cho việc thi hành văn bản sau khi được cơ quan

có thẩm quyền thông qua; tổ chức lấy ý kiến đối với đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Tiếp sau đó, cơ quan lập đề nghị sẽ gửi hồ sơ cho Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao và các cơ quan, tổ chức

có liên quan thẩm định đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Sau đó, trình Chính phủ xem xét, thông qua đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật chính là xem xét, thông qua từng chính sách trong văn bản

Thực tế thực hiện quy định của pháp luật về đánh giá tác động của chính sách trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật thời gian qua

Thứ nhất, nhận thức về đánh giá chính sách còn đơn giản Điều đó được thể

hiện ở một số khía cạnh sau:

Đồng nhất chính sách với những văn bản đơn lẻ Mặc dù chính sách được thể chế hóa trong văn bản pháp luật, song không thể đồng nhất chính sách với một văn bản đơn lẻ Thậm chí có những chính sách lớn lại là tập hợp của những chính sách bộ phận Chẳng hạn, chính sách xóa đói, giảm nghèo bao gồm chính sách hỗ trợ người nghèo thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách miễn giảm học phí cho người nghèo, chính sách khám, chữa bệnh miễn phí cho người nghèo…Do đó, việc đánh giá tác động chính sách thường khá phức tạp, đòi hỏi có cách nhìn tổng thể

Coi đánh giá chính sách là việc của cơ quan ban hành chính sách, nên chờ đợi khi cơ quan này có chủ trương hoặc yêu cầu cụ thể mới tổ chức triển khai đánh giá

Tách biệt giữa đánh giá nội dung chính sách (thể hiện qua văn bản) với đánh giá việc thực thi chính sách Đôi khi, chúng ta rơi vào các nhận xét phiến diện:

hoặc cho rằng các chính sách ban hành là đúng đắn, thường chỉ sai phạm trong khâu thực thi; nhưng có lúc lại che lấp các hạn chế trong thực thi chính sách bằng cách đổ lỗi cho sự không phù hợp của các quy định pháp luật

Thứ hai, các cơ quan chức năng thường không quan tâm tổ chức đánh giá

chính sách

Trên thực tế, rất ít chính sách được tổ chức đánh giá một cách nghiêm túc, bài bản Nhiều cơ quan có thẩm quyền (cơ quan ban hành chính sách hoặc chủ trì thực hiện chính sách) không đưa việc đánh giá chính sách và chương trình hoạt động của mình Có thể nêu ra nhiều nguyên nhân của tình trạng này: do không có

đủ nhân lực, không có đủ nguồn lực tài chính để đánh giá, do chính sách được thực hiện rất “bình lặng” không gây ra vấn đề gì, do bản thân các cơ quan này không muốn “tự phán xét” các chính sách do mình ban hành và thực thi…Đương nhiên, việc đánh giá chính sách không chỉ do các cơ quan nhà nước tiến hành Các đánh giá chính sách có thể được phản ánh qua công luận, qua ý kiến của nhân dân, của các tổ chức chính trị - xã hội Song sự đánh giá từ bên ngoài nhà nước sẽ chỉ có giá trị thực sự nếu được các cơ quan nhà nước tiếp nhận, tổng hợp và rút kinh nghiệm Trong không ít trường hợp, sự đánh giá lẻ tẻ, tự phát của nhân dân bị bỏ qua Nếu thiếu sự chủ trì của các cơ quan chức năng, thì việc đánh giá cũng ít có tác động đến các nhà hoạch định và thực thi chính sách

Thứ ba, việc xem xét lại chính sách đôi khi chỉ được thực hiện khi xuất hiện

“vấn đề”

Trong một số trường hợp, các chính sách vẫn “bình yên” trong một thời gian dài, chỉ đến khi “vấp váp” trong thực tiễn, người ta mới nhận ra được những “lỗ hổng” của chính sách

Thứ tư, thiếu các tiêu chí để đánh giá chính sách một cách rõ ràng, cụ thể

Khi đánh giá chính sách, người ta thường so sánh các kết quả đạt được với mục tiêu chính sách ban đầu Việc đánh giá chính sách sẽ dễ dàng nếu các mục tiêu chính sách được thể hiện dưới dạng định lượng, chẳng hạn như tốc độ gia tăng dân

số, tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đi học được đến trường…Song, trên thực tế đa số các mục tiêu chính sách được thể hiện dưới dạng định tính, nhiều khi mục tiêu không

rõ ràng, trong trường hợp đó việc đánh giá chính sách theo mục tiêu đề ra có thể không phản ánh hết các giá trị của chính sách Để đánh giá chính sách, về nguyên tắc phải có các bộ tiêu chí đánh giá được thiết kế đối với từng loại chính sách Việc thiếu các tiêu chí đánh giá khiến cho việc đánh giá không toàn diện, đầy đủ, mang tính phiến diện Chẳng hạn, đánh gá về chính sách xóa đói, giảm nghèo ở Việt Nam, có thể thấy kết quả rất khả quan với việc giảm nghèo từ 22% năm 2005 xuống còn 10.7% năm 2010 theo chuẩn nghèo giai đoạn năm 2006-2020 Song, nếu đi vào đánh giá tác động của các chính sách cụ thể tới người nghèo thì thấy còn rất nhiều hạn chế Chẳng hạn, Chương trình 135 trong giai đoạn 2006 – 2010 tuy đã chi hơn 14.000 tỷ đồng, chưa tính đến giá trị công sức đóng góp của dân, nhưng đến năm 2010, mới chỉ có 113 xã, chiếm 6% số xã được thụ hưởng Chương trình, được “xóa tên” khỏi diện nghèo Ở một số tỉnh có số xã còn tỷ lệ nghèo cao, như Lạng Sơn: 49%, Điện Biên: 50%, Quảng Bình: 49.34%, Quảng Nam: 48.78%, Quảng Ngãi: 49.94%

Thứ năm, đánh giá chính sách đôi khi mang tính một chiều, chỉ phản ánh

nhận xét các cơ quan nhà nước mà không quan tâm đủ mức đến sự phản hồi từ xã hội, từ những đối tượng mà chính sách hướng vào

Mặc dù đánh giá của các cơ quan nhà nước về chính sách có thuận lợi do họ nắm rất rõ về chính sách và quá trình thực hiện chính sách, nhưng cách làm này có thể dẫn đến chỗ kết quả đánh giá chịu sự chi phối của chính những người làm ra và vận hành chính sách đó, việc chỉ ra các sai sót của bản thân họ sẽ gặp phải rào cản tâm lý mạnh mẽ và nhiều khi bị bóp méo theo ý muốn chủ quan Vì vậy, khi đánh giá chính sách, ít cơ quan tổ chức các cuộc khảo sát lấy ý kiến phản hồi từ nhân dân hay đối tượng chịu sự tác động Trong một số trường hợp các cơ quan chức năng đã tổ chức thu thập ý kiến phản hồi từ phương tiện truyền thông, hay tổ chức các buổi đóng góp ý kiến thông qua các đoàn thể chính trị - xã hội Tuy nhiên,

không phải lúc nào các ý kiến này cũng phản ánh đầy đủ và chính xác những vấn

đề mà thực tiễn đặt ra liên quan đến chính sách được đánh giá

Thứ sáu, thiếu kinh phí dành cho việc đánh giá chính sách

Các cơ quan thường dành nguồn kinh phí có hạn của mình để triển khai các công việc mới (nhằm tạo ra những kết quả mới) hơn là dùng kinh phí đó để xem xét lại những gì đã làm

Một số giải pháp, kiến nghị nhằm áp dụng và hoàn thiện quy trình đánh giá tác động của chính sách trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Thứ nhất, đưa việc đánh giá chính sách thành một nội dung bắt buộc đối với

một số chính sách quan trọng của Nhà nước Cần nhận thức rõ, những chính sách quan trọng, liên quan đến những vấn đề cấp thiết nhất của đời sống, đến lợi ích của nhiều người thì việc đánh giá chính sách là rất cần thiết để hoàn thiện chính sách, tránh các rủi ro lãng phí xảy ra, đặc biệt là tránh những phản ánh ngược lại những mong muốn của Chính phủ Cần có kế hoạch đánh giá chính sách và xây dựng lịch trình đánh giá cụ thể Trong kế hoạch đánh giá cần xác định rõ mục tiêu, phạm vi, chủ thể tham gia, các đối tượng, nội dung, các phương pháp và tiêu chí đánh giá Cần tổng kết việc đánh giá, công bố công khai kết quả đánh giá ở phạm vi cần thiết Tổ chức rút kinh nghiệm nghiêm túc đối với những sai sót về nội dung chính sách và những hạn chế, vướng mắc trong thực thi chính sách

Thứ hai, xây dựng các tiêu chí đánh giá một cách đầy đủ và đúng đắn Tùy

theo từng lĩnh vực, sẽ có các tiêu chí đánh giá chính sách khác nhau Thông thường, các tiêu chí đánh giá tập trung vào những phương diện sau đây:

Tính hiệu lực của chính sách phản ánh mức độ tác động, ảnh hưởng của chính sách đó trên thực tế, làm biến đổi hoặc duy trì thực thế theo mong muốn của Nhà nước Tính hiệu lực của chính sách thể hiện ở mức độ đạt được các mục tiêu

đề ra

Tính hiệu quả của chính sách phản ánh tương quan so sánh giữa kết quả do chính sách đưa lại với chi phí đã bỏ ra Phương pháp phân tích chi phí – lợi ích

thường được sử dụng để xác định hiệu quả của chính sách Nếu không quan tâm tính toán hiệu quả sẽ dẫn đến lãng phí, thất thoát tiền của và kinh phí từ ngân sách nhà nước

Tính công bằng của chính sách thể hiện ở chỗ thông qua chính sách, Nhà nước thực hiện phân phối lại thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, đồng thời trợ giúp cho các đối tượng dễ bị tổn thương, như người nghèo, người già, trẻ em và người tàn tật để khắc phục tình trạng bất bình đẳng về thu nhập giữa các nhóm xã hội Tính công bằng của chính sách còn thể thể hiện ở sự phân bổ hợp lý các chi phí và lợi ích, các quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể tham gia hoạch định, thực thi chính sách và các nhóm đối tượng liên quan đến chính sách

Chú trọng đánh giá tác động của chính sách đến các đối tượng hưởng lợi từ chính sách Đây là một tiêu chí rất quan trọng trong đánh giá chính sách công Song việc đánh giá tác động của chính sách cũng là khâu khó khăn nhất trong đánh giá chính sách, bởi lẽ tác động này đôi khi rất khó đo lường Chẳng hạn, để đánh giá chính sách giảm nghèo đã tác động đến đối tượng người nghèo như thế nào, cần xem xét việc người nghèo được hưởng những lợi ích gì từ chính sách của Chính phủ và các lợi ích đó đã giúp họ thoát nghèo đến đâu Việc đánh giá tác động này không thể căn cứ vào những ý kiến chủ quan của các cấp chính quyền,

mà phải được đo lường bằng mức độ hài long của người dân về các lợi ích được hưởng Cần tổ chức các cuộc khảo sát lấy ý kiến khách hàng về việc cung cấp các dịch vụ công thiết yếu tại Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng là những minh chứng

có giá trị trong việc đánh giá mức độ hưởng lợi của các đối tượng chính sách

Mức độ giải quyết vấn đề chính sách Mỗi chính sách được xây dựng khởi nguồn từ việc xác định vấn đề chính sách – đó là nhu cầu xã hội hay mâu thuẫn trong xã hội đòi hỏi Nhà nước phải sử dụng quyền lực công để giải quyết nhằm đạt tới mục tiêu hiệu quả Ổn định và công bằng xã hội Nhu cầu giải quyết vấn đề của chính sách thường được thể hiện ở các mục tiêu của chính sách Tuy nhiên, đôi khi mục tiêu được đề ra quá rộng, chung chung, không rõ ràng, khi đó dù các chính sách có được thực thi trên thực tế theo mục tiêu đề ra, thì cũng rất khó xác định

vấn đề chính sách đã được giải quyết đến đâu Hơn nữa, vấn đề chính sách thường

có ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh kinh tế, xã hội khác nhau Do đó, mức độ giải quyết vấn đề chính sách có thể đo lường được bằng một loạt tiêu chí liên quan đến các khía cạnh kinh tế - xã hội này Chẳng hạn, để đánh giá mức độ giải quyết vấn

đề đói, nghèo, sẽ không thể chỉ đưa ra chỉ tiêu nghèo đã giảm xuống bao nhiêu phần trăm, mà còn phải xem xét các khía cạnh khác, như nghèo được tiếp cận như thế nào đến các dịch vụ công thiết yếu, như y tế, giáo dục, nước sạch, việc tạo điều kiện cho người nghèo trong thực hiện các quyền lợi của công dân…

Thứ ba, quan tâm đến dư luận xã hội, ý kiến, nguyện vọng của nhân dân để

thấy được các bất cập trong hoạch định và quá trình thực thi chính sách

Việc đánh giá chính sách theo những tiêu chí nêu trên đã phản ánh được thực trạng các thành công và yếu kém của chính sách Song, không chỉ chờ đến khi các cơ quan chức năng tổ chức đánh giá thì các hạn chế của chính sách mới bộc lộ

ra Các phương tiện thông tin đại chúng, dư luận xã hội và ý kiến đóng góp của các

tổ chức quần chúng là các kênh phản hồi quan trọng về chính sách Việc quan tâm theo dõi và tiếp nhận những thông tin này sẽ giúp các cơ quan chức năng của Nhà nước định hướng việc xây dựng chính sách Những ý kiến nói trên cũng sẽ tạo cơ

sở để hình thành các đề xuất nhằm tiếp tục hoàn chỉnh, bổ sung chính sách

Thứ tư, tổ chức nhóm đánh giá độc lập, gồm các thành viên hoạt động với tư

cách chuyên gia đánh giá, có thể từ cơ quan nhà nước hoặc ngoài nhà nước, song tất cả các thành viên sẽ thực hiện việc đánh giá một cách độc lập, khách quan theo mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể của nhóm

Thứ năm, dành nguồn kinh phí thỏa đáng cho việc đánh giá chính sách

Việc bỏ ra một khoản kinh phí cần thiết và sử dụng hiệu quả kinh phí đó cho đánh giá chính sách sẽ đem lại lợi ích đáng kể cho quá trình tiếp tục vận hành chính sách trong giai đoạn tiếp theo, khắc phục những hạn chế bất cập của chính sách và bảo đảm cho chính sách đáp ứng các yêu cầu của cuộc sống

Trong một xã hội đang phát triển theo xu hướng dân chủ hóa, việc đánh giá các chính sách công ngày càng trở thành đòi hỏi chính đáng và cấp thiết Đánh giá chính sách giúp Nhà nước xác định được các bất cập trong đời sống kinh tế - xã hội và tím cách khắc phục các bất cập đó Chính sách giúp phản ánh rõ nét nhất các mục tiêu của Nhà nước và các giải pháp mà Nhà nước sử dụng để đạt tới các mục tiêu này Đánh giá chính sách cho phép Nhà nước nhìn nhận lại năng lực thể chế và năng lực thực thi chính sách của mình Trong môi trường không ngừng biến đổi, việc đánh giá các chính sách sẽ tạo cơ sở vững chắc cho sự phát triển quản lý nhà nước trong giai đoạn tiếp theo, hướng đến một Nhà nước thực sự của Nhân dân, do Nhân dân